SF boekenprijs kent alleen mannelijke genomineerden

Wie er ook de Arthur C. Clarke Award gaat winnen dit jaar, het zal een man zijn. De shortlist bevat romans van Kim Stanley Robinson, Ken Macleod, Peter Heller, Nick Harkaway, Adrian Barnes en Chris Beckett. Waar waren de schrijfsters? De jury bestond nota bene uit een diverse groep, met verschillende vrouwelijke leden, dus hoe zit dat?

Liz Williams, jurylid, SF schrijfster en zelfverklaard feministe, begreep die opgetrokken wenkbrauwen. Ze nam de ongebruikelijke stap om de vreemde situatie van louter mannelijke genomineerden toe te lichten. Volgens Williams had de jury weinig keuze: uitgeverijen laten werk van schrijfsters links liggen. Het aanbod bestaat bijna alleen uit (blanke) mannelijke auteurs. Dan houdt het op:

we received disproportionately fewer from women, of which many were technically fantasy. We do not have to go far to look for the answer: over the last few years, the publishing industry in both Britain and the US (but particularly in the former) has been commissioning fewer and fewer SF novels by women. The running gag for some years now has been that the industry has had a Highlander approach to women who write SF: there can be only one, at least on contract.

Natuuuuurlijk krijg je meteen mensen die roepen ‘nou, dan zullen de dames wel minder SF schrijven’. Dat is in de ervaring van Williams en andere SF schrijfsters echter niet het geval. Vrouwen schrijven wel degelijk science fiction, zijn zeer actief, willen graag. Ze dringen echter de laatste jaren minder en minder door tot uitgeverijen. Volgens Williams speelt de economische crisis daarbij een rol. Uitgeverijen en boekhandels maken zware tijden door, en dit beïnvloedt hun keuzes en marketingstrategie:

These are biased towards “safe bets” which then become self-fulfilling prophecies: such as ‘female SF doesn’t sell, so we won’t include that’ – which guarantees it doesn’t sell.” This may even go on to affect submissions to publishers … Are women writers, in fact, caught up in an enormous feedback loop of diminished expectation? This, in turn, feeds us into the much wider, and much-discussed, issue of the changing nature of publishing itself. There’s a general view that the mainstream publishers are increasingly concentrating on big names…

Die grote namen, die veilige keuzes, betekenen in de praktijk vooral mannelijke auteurs. Als een uitgeverij het al aandurft een roman van een schrijfster uit te geven, ziet Williams bovendien onbewuste culturele vooroordelen opduiken. De weinige romans van vrouwen krijgen meestal negatievere recensies dan de romans van hun mannelijke collega’s.

Zo ontstaat op alle niveau’s een enorme kloof tussen het werk van vrouwen, en de resultaten daarvan. Sommigen spreken vanwege dat culturele patroon zelfs al van ‘het uitwissen van SF-schrijfsters’. Ze dringen niet door tot het collectieve geheugen, en als ze erin slagen de drempel over te komen, worden ze na korte tijd de deur uitgewerkt. We hebben geen ruimte voor vrouwen – nou vooruit, misschien voor 1 vrouw dan, maar niet meer.

Dit is niet nieuw. Zie onder andere het werk van Joanna Russ en Elaine Showalter, die dit soort mechanismen systematisch in kaart brachten. Zie ook het patroon bij andere creatieve uitingen. Zoals de schilderkunst. Russische avant-garde schilderessen benutten rond 1917 massaal de ruimte die ze in die tijd kregen. In de officiële kunstboeken vind je ze echter nauwelijks terug. Daar tref je voornamelijk mannennamen aan. Onder andere het Groninger museum moet nu met man en macht proberen hun werk weer onder de aandacht te brengen, zodat het publiek deze groep Russische kunstenaressen hopelijk opnieuw kan ontdekken.

Nogmaals, het is een oud patroon. Vroeger zou niemand daar iets van zeggen. Het is een teken van vooruitgang dat er kritische geluiden klinken. We zijn zover dat mensen vragen beginnen te stellen, en willen weten waar de vrouwen zijn. Dat geeft hoop…

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: