1001 Vrouwen brengt geschiedenis tot leven

Ontroerend: een klein potlood met een de boodschap dat vrouwen óók moeten kunnen stemmen bij verkiezingen. Misschien niet zo spectaculair als de versierde show-BH van Mata Hari, maar wél een mijlpaal in de geschiedenis. Want met het stemrecht kregen vrouwen eindelijk toegang tot het democratische proces. Het kiespotlood is te zien in een expositie rondom het boek 1001 vrouwen, bij de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, aan de Oude Turfmarkt. Tentoonstelling en boek prikkelen de geest. Els Kloek, pionier van de vrouwengeschiedenis in Nederland, kan tevreden zijn.

Ooit van Teuntje Straetmans gehoord? Deze Culemborgse kwam als koloniste terecht in Brazilië en voer daarna naar New York. Trijn Rembrandts dan? Heldin die tijdens het beleg van Alkmaar in 1573 de stad verdedigde. Maria Margaretha van Os? Schilderde stillevens. 1001 Vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis brengt het ene na het andere onbekende verhaal. De portretten bieden unieke inkijkjes in het leven van eeuwen terug en brengen ten onrechte vergeten vrouwen terug in de belangstelling.

Door het boek bladerend vallen vanzelf patronen op. De middeleeuwen staan in het teken van religie en adel, met veel oorlog. Veel vrouwen vallen in een van de drie categorieën die daar mee te maken hebben. Als ze iets doen wat niet behoort tot kerk, politiek en oorlog, zijn vrouwen vooral te vinden in de handel, of treden ze op als weldoenster.

In de zeventiende eeuw verschuiven de classificaties. Nederland beleefde een Gouden Eeuw en ook voor vrouwen lagen hier opeens mogelijkheden. Veel portretten uit dit tijdvak vallen in de categorie beeldende kunst of dicht- en letterkunde. Politiek komt op een goede derde plaats. Nederland was immers een republiek geworden, en vrouwen uit de elite konden soms ook een rol spelen, bijvoorbeeld als regentes. Opvallend: de eerste actrices doen hun intrede, en vrouwen verkleden zich als man om op avontuur uit te gaan. Dat zullen ze daarvoor en daarna ook nog gedaan hebben, maar in de zeventiende eeuw blijkbaar vaker dan anders.

In de achttiende eeuw vormen schrijvende vrouwen de meerderheid, terwijl ‘kerk en godsdienst’, zo alomtegenwoordig in de middeleeuwen, nagenoeg uit beeld verdwijnt. In de negentiende eeuw gaan vrouwen zich voor het eerst actief organiseren om op te komen voor armen en verdrukten. Hier en daar dringt tot sommige vrouwen het pijnlijke besef door, dat zijzelf ook tot de armen en verdrukten horen. Er beginnen voorzichtig geluiden te klinken die je zou kunnen omschrijven als vroeg-feministisch. Vrouwen blijven ook actief schrijven en dichten in deze periode.

De twintigste eeuw brengt de eerste vrouwen die daadwerkelijk, als zelfstandig individu, mee kunnen doen met de maatschappij. Voor het eerst bereiken vrouwen op eigen kracht functies in de politiek. Film, toneel en muziek rukken op, vrouwen mogen studeren en officieel wetenschap bedrijven, en drukken met een eerste en tweede feministische golf een stempel op de samenleving.

Aan de verschuivingen van de rubriek waarbinnen 1001 vrouwen de portretten kan plaatsen, zie je precies hoe de maatschappij verandert en op welke terreinen vrouwen kansen kregen – en grepen. Dan merk je ook hoe ver we gekomen zijn. Tot na 1900 waren vrouwen formeel buitengesloten van instituties als bestuur, kerk, leger, universiteit en handelsbeurs. Ondanks die uitsluiting levert het boek vrouw na vrouw die toch naam wist te maken en invloed uitoefende op een bepaald gebied. Zodra ze wel toegang kregen tot springplanken naar de macht, drongen vrouwen prompt door tot het landsbestuur, de media, de wetenschap, enzovoorts. Het is heel mooi om dat te zien.

Tot 20 mei 2013 kun je dat bescheiden stempotloodje nog zien, plus het pistool van Hannie Schaft, en boeken en dichtbundels van geleerde dames uit de Nederlandse geschiedenis. En als je dan het bijbehorende boek meeneemt kun je daar nog wekenlang in bladeren en kennis maken met talloze voormoeders. Nog meer? De digitale tegenhanger van het boek, het Vrouwenlexicon, biedt alle relevante secundaire literatuur en nieuwe toevoegingen aan de reeks biografieën. Aanbevolen!

Advertenties
Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: