De gereedschapskist: over privileges en de weerstand daar bij stil te staan

Het is een teken van blank privilege dat zwarte feministes, zoals Bell Hooks, al jaaaaren schreven over de dominante positie van blanken m/v, en dat deze term al jaren bekend was in wetenschappelijke kringen, maar dat er een essay van een blanke mevrouw voor nodig was om het begrip gemeengoed te maken. Peggy McIntosh met White Privilege: Unpacking the Invisible Knapsack. Amerikaanse scholen en universiteiten gebruiken deze tekst tegenwoordig vaak als basis voor de les.

Privilege is het tweelingzusje van intersectionaliteit. Beide begrippen buigen zich over het gegeven dat er kenmerken zijn die mensen op achterstand zetten, of juist een opstapje geven. Het gaat dan om zaken die buiten je macht liggen, zoals je sekse, huidskleur, aangeboren handicap, of kenmerken waar je slechts zeer moeilijk iets aan kunt doen. Denk aan een lage opleiding hebben of uit een armoedig milieu komen.

Dat werkt op elkaar in. Zo maakte onder andere het SCP in 2006 bekend dat vrouwen uit minderheidsgroepen aantoonbaar een dubbele achterstand hebben. Hier komen privilege en intersectionaliteit bij elkaar. Allochtone vrouwen liggen achter bij de mannen uit hun eigen minderheidsgroep, want als man krijgen die groepsleden privileges die vrouwen niet krijgen. Allochtone vrouwen verkeren echter ook in een achterstandspositie ten opzichte van blanke vrouwen. Want ook al zijn die vrouw, ze horen wel bij de ‘juiste groep, ze voldoen aan de norm van de blanke Nederlander.

Hoewel aantoonbaar, in cijfers, ontkennen mensen privileges vaak. Het ligt gevoelig. Wordt het toch te zichtbaar, dan moet ‘de ander’ iets doen. Zo merkte het SCP op dat er een zware politieke druk op allochtone vrouwen ligt om hun situatie te verbeteren. Met andere woorden: de nadruk ligt op het individuele lid van de groep waar iets mee is. De rest van Nederland kan achterover blijven leunen en als het dan niet lukt met vooruitkomen is het de schuld van het individuele lid van de verkeerde groep. Zie je wel, ze willen het niet en ze kunnen het niet, heet het dan.

Het zijn vaak leden van diezelfde minderheidsgroep die het hardste roepen dat er niks aan de hand is. Carla Bruni, echtgenote van de Franse president, benutte het podium van tijdschrift Vogue om te roepen dat haar generatie vrouwen het feminisme helemaal niet nodig heeft. (Na felle kritiek bood ze excuses aan voor die opmerking). Ander voorbeeld: toen bekend werd dat uitzendbureau’s allochtone kandidaten discrimineren, waren twee hooggeschoolde allochtone mannen er als de kippen bij om te benadrukken dat racistische werkgevers niet bestaan:

Het is jammer dat geschikte niet-westerse kandidaten worden benadeeld door het negatieve groepsbeeld. Feit is wel dat werkgevers niet verantwoordelijk zijn voor dit negatieve groepsbeeld. Voorstellen om werkgevers harder aan te pakken, kunnen geen effect hebben als het groepsbeeld niet wordt verbeterd.

Dus, Marokkanen, gedraag je. Vrouwen, verman je. Dan komt kwaliteit vanzelf boven drijven, is het niet vandaag, dan wel over honderd jaar. In de tussentijd kiest de in het geheel niet racistische en/of seksistische werkgever gewoon een jonge blanke man. Toevallig, of om economische redenen. Echt niet uit weerzin tegen allochtonen en vrouwen, hoor, echt niet.

Weerstand bij de getroffen mensen komt omdat het een heel eng idee is dat je weinig tot geen invloed hebt. Een werkgever die niet aan de vrouw wil (want: gedoe met zwangerschapsverlof, past niet in het mentale plaatje van leider) heeft de macht om je niet aan te nemen, geen promotie te geven, acuut te ontslaan als je zwanger wordt. Los van wat je zelf allemaal aan kennis, kunde en talent in te brengen hebt kan dat gewoon gebeuren, en probeer dan maar eens te bewijzen dat je met discriminatie had te maken.

Daar bovenop komt dat je alles goed kunt doen en dan toch niet krijgt wat je verdient. Hoe goed jijzelf je ook gedraagt, ook al heb je een voorbeeldig CV, je bent Marokkaan en Marokkanen zijn slecht dus weg ermee. Op die manier loop je, ondanks je eigen goede gedrag, aan tegen complexe structuren, waar je in je uppie weinig tegen kunt beginnen. Waarmee de zelftwijfel weer opnieuw begint. Toch een andere sollicitatiebrief schrijven? Toch vaker glimlachen tijdens het onderhandelen? Enzovoorts.

Bij de bovenliggende partij ontstaat weerstand om een andere reden. Stel dat je je voordeeltjes kwijt raakt! De onwil om in te zien dat er iets structureel scheef loopt was precies de reden waarom McIntosh in 1989 besloot man en paard te noemen:

I have often noticed men’s unwillingness to grant that they are over privileged, even though they may grant that women are disadvantaged. […] Denials, which amount to taboos, surround the subject of advantages, which men gain from women’s disadvantages. These denials protect male privilege from being fully acknowledged, lessened or ended. Thinking through unacknowledged male privilege as a phenomenon, I realized that since hierarchies in our society are interlocking, there was most likely a phenomenon of white privilege, which was similarly denied and protected.

Die onwil zie je steeds opnieuw terug. Je kunt niet praten over het gebrek aan meisjesfiguren in kinderfilms zonder beschuldiging dat je een zure feministe zou zijn. Terwijl het hier gaat om de boodschap die kinderen krijgen:

in the movies made for children in 2012, girls go missing. In staggering proportions, males are consistently front and center; females are mostly sidelined or not there at all. If you look at the gender placement in the images on the movie posters below, the meaning of “marginalized” couldn’t be more clear. Remember, these are movie for kids. So when your children go to the movies, they are learning, time and time again, that boys are more important than girls.

Ook Peggy McIntosh liep er tegenaan dat ze tot voor kort niet had nagedacht over haar eigen privileges:

It seems to me that obliviousness about white advantage, like obliviousness about male advantage, is kept strongly inculturated in the United States so as to maintain the myth of meritocracy, the myth that democratic choice is equally available to all. Keeping most people unaware that freedom of confident action is there for just a small number of people props up those in power, and serves to keep power in the hands of the same groups that have most of it already.

Het was één van de redenen om haar essay te schrijven. Dat zie je gelukkig vaker. Als je jezelf bewust wordt van je privileges, kun je anderen ook bewust maken van scheve toestanden. Daarbij gebruiken mensen allerlei inventieve methoden. Zo vergeleek iemand privilege als de gemakkelijkste stand bij het spelen van een videospelletje. Als je ‘super easy’ kiest in het menu, kun je het spel nog steeds verliezen, maar de kans dat je wint blijft over het algemeen toch het grootste. Door te praten in termen van games kun je taboewoorden als ‘privilege’ vermijden en willen mensen misschien luisteren naar wat je zegt.

Een andere methode is die van het aanprijzen van voordelen. Mannen, als jullie je mannelijke privileges zelf, actief, tegengaan en aanpakken, en op voet van gelijkheid omgaan met vrouwen, verbeteren je heteroseksuele relaties en krijg je betere seks. Da’s een zeer aantrekkelijk vooruitzicht voor veel mannen. Het kan de pijn van lastige bewustwordingsprocessen enigszins verzachten.

Tot slot, voor gevorderden: McIntosh noemt in haar essay een lijst op van meer dan twintig manieren waarop blanken bonuspunten krijgen. Op internet kun je meer van dat soort lijstjes vinden. Je kunt ook een kijkje nemen in de keuken van de privilege denying dude. Of dit essay over mannelijk privilege lezen, of privilege in action, waar zo’n beetje alle soorten privileges aan bod komen.

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: