Twee essays die het feminisme vooruit hielpen

Eén van de dingen die de Zesde Clan graag doet is de originele teksten publiceren van werken die belangrijk zijn (geweest) voor het feminisme. Deze teksten zitten soms diep weggestopt in de krochten van het internet, en verdienen een bredere distributie. De Zesde Clan neemt je graag mee naar twee essays. Over de ‘male gaze‘, films die beelden tonen vanuit de optiek van een hetero man, en hoe indelingen in de geschiedenis veranderen als je de vrouw als norm neemt.

De mannelijke blik, ook in comics…

Laura Mulvey was degene die het begrip ‘male gaze’ introduceerde. Ze deed dat in haar essay visual pleasure and narrative cinema. Met psychoanalyse als uitgangspunt stelde Mulvey dat in een ongelijke wereld, de vrouw een object is waar je naar kijkt. De vrouw is passief, de man actief. Hij geeft betekenis aan de beelden van en over de vrouw, en hij bepaalt wat belangrijk of sexy is en wat niet.

Film biedt een uniek platform om de toeschouwer mee te nemen in die mannelijke kijk op de wereld. Met de cameravoering, door beelden weg te snijden, close ups te gebruiken, belichting, muziek, en andere technieken kan een film de kijker ongemerkt meevoeren in een visie die eigenlijk grote groepen mensen buiten sluit. Feminism 101 geeft een mooi overzicht van de male gaze in de moderne tijd, en wijst erop dat Mulvey’s essay nog steeds actueel is:

Mulvey states that in film women are typically the objects, rather than the possessors, of gaze because the control of the camera (and thus the gaze) comes from factors such as the as the assumption of heterosexual men as the default target audience for most film genres. While this was more true in the time it was written, when Hollywood protagonists were overwhelmingly male, the base concept of men as watchers and women as watched still applies today, despite the growing number of movies targeted toward women and that feature female protagonists.

Dan de geschiedenis. Historici zijn gewend de wereld op te delen in periodes, maar daarbij gaan zij vaak uit van mannen. Neem je de vrouw als uitgangspunt, dan kun je je afvragen of de klassieke indeling wel klopt. Zo vroeg Joan Kelley-Gadol zich in 1977 af: Hadden vrouwen eigenlijk wel een Renaissance? Ze komt erop uit dat de renaissance die mannen meer kansen bood, voor vrouwen juist achteruitgang betekende. Zij kregen pas een soort renaissance in de negentiende en begin twintigste eeuw.

Sinds 1977 heeft de wetenschap enorme sprongen vooruit gemaakt, maar haar tekst blijft een belangrijke mijlpaal. Het was één van de eerste keren dat een onderzoekster geschiedenis bestudeerde vanuit een feministisch perspectief, rekening houdend met gender. Anderen, zoals Gerda Lerner, behoorden ook tot die groep pioniers. Ze maakten de weg vrij voor geweldige studies zoals Women’s Work, the first  20.000 years, of gespecialiseerde onderzoeken, zoals invloedrijke courtisanes in het Frankrijk van de negentiende eeuw, of de gesloten wereld van gouvernantes, in ‘Tussen salon en souterrain’.

Hoe staat het tegenwoordig met gender/feminisme in de wetenschap? Buiten de wereld van vrouwenstudies blijkt het klimaat vaak guur. Bijvoorbeeld bij Criminologie, de wetenschap die misdaad wil onderzoeken en verklaren. Dat was lang een tak van sport van mannen, door mannen, over mannen. Vrouwen kwamen hooguit aan bod als willoos slachtoffer. Hoogleraar De Haan van de universiteit van Groningen pleitte in een essay voor meer aandacht voor gender in de criminologie. Nederland loopt volgens hem achter:

Terwijl het feminisme in de criminologie in vrijwel de gehele Westerse wereld als een invloedrijk en vernieuwend per- spectief wordt beschouwd, heeft het in Nederland eigenlijk alleen buiten de criminologie zijn wetenschappelijke sporen achter gelaten’ (p. 262). Hierbij valt onder meer te denken aan vrouwenstudies op het gebied van het recht. Binnen de Nederlandse criminologie zien we slechts een eclips van het genderperspectief. Als verklaring noemt Van Swaaningen onder meer dat juist in de tijd dat elders de feministische criminologie in opkomst was ‘in Nederland sterk op de criminologie bezuinigd werd, waardoor van enige wetenschappelijke vernieuwing lange tijd geen sprake kon zijn’.

Vanwege die omstandigheden bleef criminologie in Nederland een wetenschap die gender negeerde en de helft van de bevolking niet meenam in analyses, onderzoeksvragen en studies naar misdaad en straf. De Haan ervoer dit aan den lijve. Je zou, gezien onze seksistische cultuur, verwachten dat De Haan als man meer gewicht in de schaal zou leggen, maar zelfs hem lukte het niet gender bespreekbaar te maken:

Zo hebt ik bijvoorbeeld kunnen constateren dat in de hele maatschappelijke discussie over geweld op straat aan de relatie tussen mannelijkheid en geweld vrijwel onbespreekbaar was. Telkens wanneer ik in publieke discussie de kwestie ter sprake bracht, ontstond er onmiddellijk een wat ongemakkelijke, lacherige sfeer waarin geen moment serieus op argumenten werd ingegaan. Niet alleen onder beleidsmakers, publiek en politiek, ook onder criminologen en strafrechtswetenschappers is de relatie tussen gender en (gewelds)criminaliteit vaak een blinde vlek.

Dat leidt tot verarming en blinde vlekken. Om nog maar te zwijgen over wetenschap van een slechtere kwaliteit. inzicht in gender kan cruciaal zijn voor een goed begrip van een tijdperk of problematiek. Mis je dat, dan mis je feiten en vertonen je analyses leemtes en onjuistheden. Pioniers zoals Mulvey en Kelley-Gadol verdienen daarom volgens de Zesde Clan lof en eer. En mensen zoals De Haan alle aanmoediging om gender te blijven meenemen in wetenschappelijk onderzoek.

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Reacties

  • tikara  On september 2, 2012 at 2:17 pm

    Reblogged this on de tweede sekse and commented:
    Reblog van die andere leuke feministische blog, de zesde clan 🙂 Twee fantastische artikels met een interessante kijk op de male gaze en de renaissance

  • tikara  On september 3, 2012 at 12:37 pm

    Fantastisch! Het tweede artikel kende ik nog niet, bedankt!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: