Mary Wollstonecraft, deel 2

Korte samenvatting van het voorafgaande: in deel 1 prees de Zesde Clan Mary Wollstonecraft de hemel in, met de belofte dat de kritische kanttekeningen nog zouden volgen. Die handelswijze vloeit voort uit de wens om haar Vindication of the Rights of Women eerst de eer te geven die dit baanbrekende werk uit 1792 verdient, voordat we gaan zeuren over de minder perfecte elementen uit het verhaal. Want die zijn er natuurlijk. Niemand is perfect.

Vrouw en levend in 1792? Trouw of je bent sociaal dood! Van die erfenis zijn we nog steeds niet af.

Mary Wollstonecraft schreef haar boek aan het einde van de achttiende eeuw, en ze was een product van haar tijd. Dat verklaart meteen een aantal kritiekpunten. Steeds terugkerend zijn dat:

  • Wollstonecraft ziet de vrouw vooral als moeder
  • Wollstonecraft accepteert dat vrouwen zwakker zijn, in ieder geval fysiek, en accepteert daardoor ook dat vrouwen in de samenleving een andere rol hebben dan mannen
  • Wollstonecraft is te vaag over de maatschappelijke revolutie die zij voorstaat. Wat wil ze dan precies en hoe moet dat dan. Het lijkt te blijven bij een wens voor beschaafdere omgangsvormen tussen de beide seksen.

Zie ook de informatieve analyse van het Belgische centrum Rosa.

Nu de Zesde Clan haar boek rustig heeft gelezen, valt op dat Wollstonecraft de meeste van deze kritiekpunten zelf al pareert. Ten eerste benadrukt ze dat ze haar analyse richt op het nu, hoe de situatie nu is. Ze gaat niet in op de geschiedenis maar kijkt naar wat ze zelf kan waarnemen. Dan is het heel simpel: vrouwen werden in haar tijd opgevoed om te trouwen. Alles draaide om het huwelijk, want dat was de enige manier voor een vrouw om geaccepteerd te worden als lid van de samenleving.

Na hun trouwen werd de man het hoofd van het gezin, hij had alle macht, alle rechten. Vrouwen konden voor de wet alleen bestaan als persoon in de juridische zin, als ze een misdaad hadden begaan en gestraft moesten worden. Na het huwelijk werden bijna alle vrouwen moeder. Want anticonceptie bestond nog niet. Dus wat zag Wollstonecraft om haar heen? Onmondige meisjes, onzichtbare vrouwen, en tenzij ze onvruchtbaar waren, kregen ze kinderen en waren dus moeder. Als ze schrijft ‘ik richt me op wat ik nu aantref’ is het volstrekt logisch dat ze de vrouw vooral als moeder ziet, want zo was het ook in die tijd.

Mrs. Charles Peale raakte na haar huwelijk haar eigen naam volledig kwijt. Hier geportretteerd met haar kleinkinderen.

Het leuke is dat Wollstonecraft ondertussen haarfijn laat zien hoe onmogelijk het is om te ontsnappen aan dat keurslijf van trouwen en moeder worden, en in die zin dus wel degelijk oog heeft voor de niet-moeder. Zo schrijft ze op ontroerende wijze over in de steek gelaten dochters. Vaak was hun enige toevluchtsoord een mannelijk familielid, bijvoorbeeld een broer. De dochter moest bij die broer of oom in huis wonen om van hem maatschappelijke bescherming te krijgen.

Dat gaat goed totdat die man trouwt. De dochter is niet meer de vrouw des huizes, maar de nieuwe echtgenote. Die zag de aanwezigheid van de andere vrouw vaak als een vervelend geval van ‘drie is teveel’. Wat dan? Als vrouw was de dochter slecht opgeleid, niet voorbereid op een beroep, niet in staat een zelfstandig, onafhankelijk leven te leiden. Als haar broer haar geen toelage gaf, of een ander onderdak voor haar regelde – bij andere familieleden die haar zuchtend gedoogden op een zolderkamertje – eindigde ze haar leven in diepe ellende. Zo zag het eruit voor de Happy Single circa 1792. Als er al een volwassen alleenstaande vrouw rondliep in 1792, was ze een afwijking die sociale spanningen veroorzaakte.

Dan het volgende kritiekpunt: vrouw zwakker dan man en dus ook een andere positie in de samenleving. Het klopt dat Wollstonecraft dit zegt. Zij heeft het dan over fysieke kracht. Het is een biologisch feit dat mannen gemiddeld groter en sterker zijn dan vrouwen. Ze kunnen meer gewicht tillen, harder meppen, sneller rennen en hebben een grotere spiermassa. Wollstonecraft erkent dit. Vervolgens maakt ze twee punten. Ten eerste: waarom moeten we dat nadeel dan verergeren door vrouwen onwetend te houden en in een compleet afhankelijke positie te brengen? Ten tweede: vrouwen zijn al zolang klein gehouden, dat we geen idee hebben wat hun capaciteiten en talenten zijn. De samenleving zoals die nu is, staat vrouwen niet toe de rede te ontwikkelen en zelf hun eigen weg te kiezen. Pas als mannen vrouwen toestaan zich in vrijheid te ontwikkelen, weten we wat ze waard zijn en welke rol ze kunnen vervullen in de samenleving.

Dat ze daarna aan de hand van de vrouw als moeder verder gaat met haar betoog, doet niets aan het voorgaande af. Dat heeft te maken met het eerste punt, dat ze vooral in wilde gaan op wat ze in haar tijd en in haar omgeving aantrof.

Het derde punt, wat voor revolutie wil Wollstonecraft dan, blijft naar mening van de Zesde Clan als enige kritiekpunt overeind staan. Daar is ze inderdaad onduidelijk over. Ze roept mannen op vrouwen hun vrijheid terug te geven. Ze toont zich een voorstander van goed onderwijs voor meisjes, en gemengde scholen. Daar blijft het zo’n beetje bij.

Maar denk even terug aan wat we tot nu toe hebben besproken. Hoe het er in 1792 voor vrouwen uitzag. Alleen al het feit dat ze dit betoog op papier zette, was voor haarzelf en haar tijdgenoten revolutionair. Ze trotseerde daarmee de gezaghebbende uitspraken van alle grote geleerden van haar tijd, plus alle sociale voorschriften voor vrouwen, plus alle fatsoensnormen. Om dan aan haar betoog ook nog de gevraagde blauwdruk voor de nieuwe samenleving op te nemen, is misschien wat teveel gevraagd. 

Het zou kunnen dat ze hier in een later stadium nog op terug was gekomen. Die kans kreeg ze echter niet. Wollstonecraft raakte zwanger en stierf in 1797 aan de gevolgen van een infectie, opgelopen tijdens de bevalling. Niet ongewoon in een tijd waarin per 100.000 bevallingen ruwweg zevenhonderd moeders de dood vonden. Maar wel eeuwig zonde.

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.

%d bloggers liken dit: