O neeeeeee, heb je eindelijk een serieuze vrouwelijke kandidaat voor het presidentschap, vraag je haar dit: ’Hoe kan je het leger leiden als je last hebt van je menstruatie?’ Serieus! Aan Josefina Vázquez Mota de taak om dit soort seksistische situaties op een elegante manier onschadelijk te maken. Er rust een zware taak op haar schouders. Het is de eerste keer dat een grote politieke partij in Mexico een vrouwelijke kandidaat afvaardigt om deel te nemen aan presidentsverkiezingen in het land.
En de kandidate voor het presidentschap is... Vázquez Mota!
Tijdschrift Foreign Affairs schat haar kansen hoog in. Haar grootste concurrent, de heer Peña Nieto, bleek desgevraagd geen idee te hebben wat tortilla’s kosten. Dit is het basisvoedsel van Mexico. Dat hij dit niet wist, maakte duidelijk dat hij geen idee heeft hoe gewone Mexicanen leven. Vervolgens verdedigde hij zich met de onvergetelijke uitspraak ‘ik ben de vrouw des huizes niet’. Nieto is dus niet alleen een rijkluiszoontje, maar ook nog eens een ouderwetse macho man. Strafpunten!
Nee, dan Vázquez Mota:
Unlike her two challengers, who are linked to the old guard and old boys’ network, as a woman, Vázquez Mota can claim to be the mantle of change. And she can make that claim even against her own party, which has ruled the country for 12 years, a time of mediocre economic growth and increasing drug-related violence.
Symbool van verandering, teken van progressiviteit, wetenschappers konden achterhalen dat dit precies díe factoren zijn die vrouwen soms helpen om aan de top te komen. Alice H. Eagly en Linda L. Carli voerden een meta analyse uit van allerlei verschillende onderzoeken naar mannen, vrouwen en leiderschap. Objectief gezien verschilden mannelijke en vrouwelijke leiders nauwelijks van elkaar, signaleren ze. Vrouwen kwamen desondanks op achterstand, omdat de samenleving het van vrouwen niet pikt dat ze zich als leider gedragen. Dat botst met verwachtingen over hoe vrouwen zich dienen te gedragen. Bovendien vinden we met ons allen vrouwen sowieso minder goed dan mannen, ongeacht wat ze doen.
Dat het een enkele vrouw ondanks die discriminatie lukte om de top te bereiken, kwam door het principe van survival of the fittest. Ze waren zó buitengewoon goed dat niemand om hen heen kon. (Ditzelfde beeld zagen we ook bij een onderzoek naar de loopbanen van mannen en vrouwen in een en hetzelfde grote Canadese bedrijf). Die exceptionele vrouw kreeg in enkele gevallen een steuntje in de rug vanwege het politieke klimaat binnen een bedrijf, organisatie of land. Mensen kozen een vrouw, benoemden háár in plaats van hém, om aan te geven: wij zijn progressief, wij willen verandering. Onder die omstandigheden kregen vrouwen opeens de extra bonuspunten die mannen normaliter automatisch toebedeeld krijgen, aldus Eagly en Carli.
Mocht Mota op het juiste moment ter plaatse zijn om dit signaal af te geven, kiezen Mexicanen haar straks als president, dan komt ze terecht in een lijstje indrukwekkende vrouwelijke leiders van Latijns Amerika. Dilma Rouseff van Brazilië, Laura Chinchilla van Costa Rica, Christina Fernandez de Kirchner van Argentinië, allemaal vrouwelijke presidenten. Tot en met 2010 kon je daar Chili nog aan toevoegen, met Michelle Bachelet. Zij leidt nu VN Vrouwen.
Waar komen al die vrouwen vandaan? Analyses wijzen erop dat quota een sleutel vormen. Bijna alle landen in Latijns-Amerika kennen een quotum van 30% vrouwen voor politieke functies. Dit leidde tot een veel grotere diversiteit in de volksvertegenwoordigingen van deze landen. Een deel van deze vrouwen weet vervolgens door te stromen naar posities die uitzicht geven op de presidentszetel.
Of vrouwelijke presidenten meer voor vrouwen doen dan mannelijke presidenten, blijft echter de vraag. Dilma Rousseff beloofde expliciet iets te doen aan de slechte situatie van vrouwen in haar land. Iemand als Chinchilla van Costa Rica geldt juist weer als een conservatief. Ze is tegen het homohuwelijk en tegen abortus. Het ligt een beetje aan de manier waarop ze in de macht komen:
Seats are allocated to parties based on the proportion of votes they receive. Who gets to fill the coveted slots in Congress often depends on party chieftains. So, women not only owe the (primarily male) bosses for their presence in the legislature, they also need to keep them happy if they want to stay there. Advocating on behalf of women often doesn’t sit well with the higher-ups.
Enfin, Mexico houdt het rustig tot 31 maart 2012 en dan barst de strijd los voor het presidentschap. Moge de beste kandidaat winnen.
