Proefprocessenfonds Clara Wichmann opent klokkenluiders website

Vrouw, studerend aan of werkzaam bij een Nederlandse universiteit, en ervaring met seksisme? Vanaf nu kun je je ervaringen, ook anoniem, melden bij een klokkenluiderssite van Proefprocessenfonds Clara Wichmann. Het fonds sluit aan bij soortgelijke sites, zoals seksisme in en om het huis. Of buitenlandse initiatieven, zoals wat mensen zeggen tegen vrouwelijke journalisten, het Engelse every day sexism en het Amerikaanse what’s it like to be a woman in philosophy. Daar maken vrouwen al ruim een jaar melding van de minachting die ze ervaren, puur op basis van hun sekse.

Discriminatie van vrouwen aan universiteiten vindt structureel plaats, maar krijgt nauwelijks aandacht. Zo interviewde DUB, het onafhankelijke medium van de Universiteit Utrecht, vorig jaar vertrekkend hoogleraar theoretische fysica Renate Loll. Zij zei bij die gelegenheid:

Loll is altijd zeer uitgesproken geweest over het feit dat in de Nederlandse wetenschap te weinig vrouwelijk talent doorgroeit naar de top. Volgens haar wordt bovendien onvoldoende beseft dat dit wijst op een structureel probleem. Universiteitsbesturen mogen luid tamboereren over hun voornemens om meer vrouwen als hoofddocent en hoogleraar aan te stellen, in de praktijk is daar volgens haar op de meeste plekken nog weinig te merken. “Het blijft vaak bij mooie woorden. Als er stappen in de goede richting worden gezet, dan is dat te danken aan verder denkende personen die toevallig op dat moment op de juiste plek zitten. In de structuren verandert weinig en het thema leeft op de werkvloer ook niet echt als het erop aankomt. Eenzelfde probleem kom je trouwens ook in het bedrijfsleven tegen.”

Hoe pakt dat algemene beeld uit in de praktijk, bij studenten en werkneemsters? Via de site seksediscriminatieaandeuniversiteit.nl, kunnen vrouwen hun eigen ervaringen delen, al dan niet anoniem. Op die manier krijgen abstracte termen als ‘seksisme’ of ‘glazen plafond’ een menselijk gezicht en een concrete, alledaagse inhoud. Iedereen kan recente en minder recente voorvallen opsturen naar info@seksediscriminatieaandeuniversiteit.nl.

Structurele achterstelling aan de kaak stellen is een positieve daad. Het geeft gewicht aan bestaande kritiek op de bestaande discriminatie van vrouwen. Door hardop te zeggen waar je tegenaan loopt als vrouw, werk je mee aan een meer rechtvaardige samenleving. Een nobel streven, kortom. Daarom steunt ook een respectabele organisatie als het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren het initiatief.

In Engeland en de V.S. hebben mensen positieve ervaringen met dit type actie. Zo ontving site en Twitter hashtag Everyday Sexism onlangs de 20.000ste reactie. Actrice en schrijfster Laura Bates richtte de site vorig jaar op omdat ze merkte dat vrouwen geen stem hadden. Ze konden geen kant op. Je gaat geen rechtszaak beginnen omdat een man in je billen knijpt terwijl je dat niet wilt, maar ondertussen voel je je wel rot en op je plaats gezet.

Everyday Sexism doorbreekt de stilte:

Before social networks came along, specifically Twitter, there was no easy place for women to catalogue these fairly regular and annoying sexist occurrences en masse. [...] I set up the project as I felt everyday sexism was a really invisible problem. So many women I knew were having similar experiences and were repeatedly being told “not to complain” and “have a sense of humour” if they brought up what had happened to them,” Laura, a freelance writer, tutor and actress, explains. Even just being able to share your frustrations at a sexist jibe or exclusion in the workplace because of your gender [...]  is incredibly liberating – for both women, and I imagine men too. Social media has made it possible to do it at large scale.

Nu dus ook in Nederland, in ieder geval voor de universitaire wereld. Grijp je kans, zwijg niet langer, en maak zichtbaar wat er gebeurt!

Delft mag vrouwen voorkeur geven

De Technische Universiteit Delft krijgt steun van het College van de Rechten van de Mens voor haar diversiteitsbeleid. Delft mag de komende tijd tien hoge(re) wetenschappelijke functies alleen voor vrouwen openstellen. De uitspraak geeft hoop voor de toekomst en zet een eerdere uitspraak van de Commissie Gelijke Behandeling(CGB) recht.

Koningin Beatrix bij de officiële presentatie van het nieuwe College van de Rechten van de Mens. Onder andere de Commissie Gelijke Behandeling ging op in deze nieuwe organisatie.

Opvallend hoe weinig aandacht de Nederlandse media besteedden aan deze uitspraak van het College. Toen de Commissie Gelijke Behandeling vorig jaar de Rijksuniversiteit Groningen voor iets vergelijkbaars op de vingers tikte, wemelde het in de media van de mensen die riepen ‘zie je wel’! Foute boel, dat diversiteitsbeleid! Onterechte achterstelling van mannen! Boe en nog eens boe! Terwijl toen al stemmen klonken dat de CGB ernaast zat met dit harde oordeel:

De Commissie Gelijke Behandeling hanteert een te beperkte interpretatie van de relevante Europese rechtspraak. Wat ook opvalt is het opmerkelijke gebrek aan gevoel van urgentie. [...] Dat de Groningse universiteit geen mannelijke kandidaten had opgeroepen, was volgens de commissie een beslissende tekortkoming. Zo zou een ‘objectieve vergelijking’ met mannelijke kandidaten niet gemaakt kunnen worden. Deze redenering miskent echter het bijzondere karakter van de selectie van persoonsgebonden hoogleraarschappen, een categorie leerstoelen waarvoor speciale selectieprocedures gelden.

Krap een jaar later schrijft opvolger CVRM een diplomatiek commentaar, dat het eerdere oordeel van de CGB over Groningen intact laat, terwijl er tegelijkertijd steun komt voor Delft. Heel knap. Blijkbaar voelt dit college wél urgentie:

Eén van de belangrijke voorwaarden van voorkeursbeleid is dat de functie openstaat voor mannen en vrouwen en dat alleen bij gelijke geschiktheid de voorkeur naar een vrouw mag gaan. In dit bijzondere geval heeft de Technische Universiteit Delft zeer grondig aangetoond dat de achterstand zo hardnekkig is, dat het nodig is een aantal functies alleen voor vrouwen open te stellen om zo het aantal vrouwelijke universitaire (hoofd)docenten en hoogleraren te vergroten.

Voorkeursbeleid ligt onder andere zo gevoelig omdat het gaat om werk, geld en macht. Als 1 persoon een baan krijgt, krijgt de ander ‘m niet. Dat is een hard feit: het aanbod is beperkt. Geen wonder dat een mannelijke wetenschapper de zaak aanhangig maakte bij het CVRM. Hij was op zoek naar een zogenaamde tenure track positie, maar viste achter het net omdat Delft tien trajecten voor vrouwen reserveerde. Discriminatie op grond van geslacht! College, doe iets!

Maar nee. Want, zoals het College in haar oordeel schrijft:

Het probleem van de hardnekkige achterstand is vooral cultureel van aard en kan niet alleen met procedurele maatregelen worden doorbroken. Voorts is van belang dat de Europese wetgeving is veranderd sinds het HvJEU zijn arresten wees. Nu wordt niet meer getoetst of met de maatregel wordt beoogd gelijke kansen te creëren, maar of de maatregel noodzakelijk is om volledige gelijkheid tussen mannen en vrouwen in de praktijk te verzekeren. [...] De vrouwen die op deze manier worden aangesteld dragen bij aan het vergroten van de diversiteit binnen de TU Delft en dienen als rolmodel voor toekomstige vrouwelijke studentes en wetenschappers.

Dit oordeel erkent dat vrouwen mede door een ons kent ons wereldje, en beeldvorming waarbij de succesvolle wetenschapper nog altijd gezien wordt als een (blanke) man, structureel op achterstand komen. Alleen harde maatregelen kunnen die vicieuze cirkel, zoals in kaart gebracht door Marieke van den Brink, doorbreken. Dat doet effe pijn, maar verrijkt op de langere termijn de wetenschap. Niet leuk voor die ene individuele man. Maar goed voor het collectief. Deze uitspraak geeft hoop voor de toekomst!

BONUS: De Universiteit van Amsterdam moet zich verantwoorden voor een sollicitatieprocedure waarbij een commissie van drie mannen uiteindelijk een man benoemde die niet voldeed aan de eisen, terwijl er een vrouwelijke kandidate was met betere papieren. De CGB oordeelde eerder al dat in deze zaak hoogstwaarschijnlijk sprake was van verboden onderscheid naar geslacht. De zaak komt binnenkort voor de rechter. Opvallend dat in mediaberichten over dit type sollicitatieprocedure niet verwezen wordt naar het eerder genoemde onderzoek van Marieke van den Brink, die haarfijn duidelijk maakt hoe informele, onduidelijke procedures vrouwen benadelen in dit soort academische kringen.

Vrouwen blijken net zo ambitieus als mannen

Vrouwen blijken net zo ambitieus als mannen. Ze krijgen alleen veel minder vaak waar ze om vragen. Dat blijkt uit diverse Amerikaanse studies die zich richtten op de loopbanen van mannen en vrouwen. Managers betalen mannen vanaf het begin een hoger salaris dan vrouwen voor hetzelfde werk, en geven mannen structureel vaker kansen zich te bewijzen in een prestigieus project. Daarna maken zij significant vaker kans op een leuke promotie.

Vrouwen willen zelf niet. Ze onderhandelen niet goed over hun salaris. Ze zijn niet ambitieus. Die kreten hoor je keer op keer zodra de loonkloof ter sprake komt, of het lage percentage vrouwen in topfuncties. Probleem: zodra je goed analyseert wat er gebeurt, kom je een hele andere werkelijkheid tegen.

Zoals: als ongeveer hetzelfde percentage mannen en vrouwen onderhandelt over een hoger salaris, krijgen beiden seksen een verhoging. Maar mannen krijgen een veel grotere verhoging dan vrouwen, zodat ze er uiteindelijk vandoor gaan met 60% van het geld tegen veertig procent voor vrouwen. Sowieso krijgen mannen bij voorbaat al een hoger salaris dan vrouwen. Dat telt op. Uiteindelijk leidt die ongelijke beloning tot een enorme som geld die aan vrouwenneuzen voorbij gaat. Voor 350.000 dollar kun je na je pensioen echt leuke dingen doen. Helaas.

Daarnaast blijkt dat managers huiverig zijn om vrouwen een prestigieus project te gunnen:

the study found that women are perhaps even more anxious to take on these big-time assignments, having more project-based experience than men. Men and women were also equally quick to jump on these opportunities. They both led projects about 18 months after getting their MBAs. Yet men were given larger and more critical projects, with twice the budget of women’s projects, three times as many employees, more visibility to the boss, and a higher level of risk. Women were also given less international experience, even though men are just as likely to turn down these assignments.

Terwijl dat nou net de posities zijn om te laten zien wat je kunt, en dat je klaar bent voor de volgende stap. Het schaadt de kansen van vrouwen als zij die klussen niet krijgen. De promoties gaan daarna naar de mannen en de vrouwen hebben het nakijken.

Perceptie doet ook wat. Neem bijvoorbeeld wetenschappelijke loopbanen aan Nederlandse universiteiten. Uit onderzoek van Marieke van den Brink blijkt dat vrouwen even ambitieus zijn dan mannen, en alleen in het begin van hun wetenschappelijke loopbaan hier en daar kort verlof nemen om kinderen op de wereld te zetten. Toch wordt dit feit gebruikt als knuppel om alle vrouwen in een hok te douwen:

Het deeltijdwerk en zorgtaken van sommige vrouwen (niet van mannen!) blijken echter tot een stereotiep beeld van het ambitieniveau van álle vrouwelijke wetenschappers te leiden. Maar studies tonen aan dat de ambitie en toewijding van vrouwen niet onder doen voor die van hun mannelijke collega’s. Vooroordelen over professionele kwaliteiten van vrouwen blijken dus hardnekkig.

Ook kan je vrouwelijkheid in twijfel worden getrokken. Hetzelfde artikel over het bizar lage percentage vrouwelijke hoogleraren in Nederland besluit met de opmerking:

Aan vrouwen de schone taak om meer te laten zien wat ze in hun mars hebben en dat ze die toga aan willen trekken. En dat kan best zonder in manwijven te veranderen.

Waarom krijgen de mannen geen schone taak om breder te kijken, vrouwelijk talent beter te herkennen, en hun vooroordelen aan te pakken? Dat zou pas een nuttig loopbaan advies zijn. Oh, en: manwijven! Eng! Snel krampachtig je vrouwelijkheid bewijzen nu je uit je rol valt. Ho ho, niet teveel vrouwelijkheid tentoon spreiden. Want dan neemt de omgeving je niet meer serieus. En als je dan compenseert en iets te mannelijk gedrag toont, is dát weer niet goed. Moe, heel moe word je daar van.

De opsomming hierboven wijst op een structureel probleem. Het is een kluwen van vooroordelen, stereotypen en onbewust seksisme, structureel doorgevoerd in loongebouwen, beoordelingen en promoties. Zeggen dat de vrouwen daar iets aan moeten doen, is nogal kort door de bocht. Want tel je alles bij elkaar op, dan is de boodschap is duidelijk:

What does become clear when researchers look at this problem is that women aren’t rewarded for their ambition.

Dat houdt vrouwen inderdaad tegen. Op een gegeven moment raak je zo gefnuikt in je ambities, dat je het opgeeft. Maar dat je uiteindelijk zwicht voor het bakken van cupcakes, wil niet zeggen dat je in het begin niet net zo stond te trappelen als de mannen. En de cijfers bewijzen dat.

Universiteit eert pionier in de archeologie

Ooit gehoord van Dorothy Garrod? Ze was in 1939 de eerste vrouw die een leidende positie kreeg op de universiteit van Cambridge, in een tijd dat Engeland vrouwen nog weerde van universiteiten. Om te verdoezelen dat de universiteit eigenlijk tegen de regels in handelde, spraken mensen haar in correspondentie en officiële stukken aan alsof ze een man was. Garrod voerde baanbrekende opgravingen uit, zette de paleontische tijd op de kaart, en schreef standaardwerken waar wetenschappers nu nog een beroep op doen. Met een tentoonstelling eert Cambridge deze pionier nu.

Dorothy Garrod.

Zoals vrouwen tot op de dag van vandaag nog te horen krijgen, was Garrod’s sekse een groot probleem. En niet alleen omdat vrouwen in 1939 eigenlijk niet benoemd konden worden:

“She was on the edge with new discoveries constantly that were often so fantastic she wasn’t initially believed. She set the agenda of Palaeolithic archaeology in the 20th century.” But she paid a high price for being a trailblazer and was discriminated against for many years. “Many men disliked her; they found her distant and rigid as a professor,” admits Dr Smith. “She broke the seal for generations of women to come but many men could simply not relate to having a woman.”

Garrod liet zich daardoor niet afschrikken. Ze raakte als jonge vrouw geïnteresseerd in archeologie vanwege haar vader, een legerarts die diverse militaire ziekenhuizen leidde op Malta. Dit eiland kent verschillende prehistorische tempels. Na haar opleiding, deels in Frankrijk, bereikte ze haar doorbraak met archeologische opgravingen in Gibraltar. Vanaf dat moment reisde ze de hele wereld rond om opgravingen te doen in Israel, de Levant, Palestina, Syrië, Engeland en Zuid-West Azië.

Behalve talloze wetenschappelijke ontdekkingen droeg Garrod ook op andere manieren bij aan de ontwikkeling van de archeologie. Ze was een van de eersten die op een interdisciplinaire manier te werk ging. Ze gaf vrouwen een actieve rol bij opgravingen, en leerde hen de kneepjes van het vak. Ze zorgde er ook voor dat de universiteit van Cambridge vrouwen serieus ging nemen als wetenschappers.

Garrod leefde van 1892 tot 1968. Hoog tijd dat deze pionier ruim veertig jaar na haar dood de aandacht en erkenning krijgt die ze zeker heeft verdiend.

Dorothy Garrod op latere leeftijd.

Lowlands laat vrouwen links liggen

Popfestival Lowlands is er voor het wetenschappelijk getinte bijprogramma niet in geslaagd ook maar één vrouw uit te nodigen. De ‘knappe koppen’ die gastcollege komen geven, zijn allen blank en man. Het wordt hoog tijd dat Nederland de Gendered Conference campaign’ van Feminist Philisophers over neemt. Want anno 2012 is het echt totaal belachelijk dat vrouwen op deze manier links blijven liggen.

Lowlands University is niet altijd een blanke mannen bolwerk. In 2011 mocht er één vrouw spreken, Henriëtte Prast. Een jaar eerder waren het er zelfs twee. Twee! Bij Lowlands University 2010 kwamen Louise Fresco en Marian Joëls een gastcollege geven. Bij de eerste jubileumeditie van 2009, met alle publiciteit van dien, vielen de vrouwen echter volledig weg en nodigde Lowlands alleen een Bas, een Bert, een Alfredo & Hubert, een Erwin en een Frits uit.

Gendered Conference ontstond nadat wetenschapsters voor de zoveelste keer uitnodigingen langs zagen komen voor wetenschappelijke congressen waar alleen mannen spreken. Zij vonden dat zó 1800 dat ze organisatoren van congressen aan gingen spreken op hun gedrag. Want er zijn allerlei redenen waarom vrouwen buiten de boot vallen, en veel van die oorzaken komen neer op vooroordelen, automatismen, en mannen die mannen uit hun eigen netwerk voordragen. Met hun campagne verwachten de filosofes meer bewustwording te bereiken en praktische oplossingen aan te dragen voor meer diversiteit in de wetenschap.

Een paar belangrijke lessen die uit de campagne naar voren kwamen: vraag ze. Begin op tijd met het uitnodigen van vrouwen in plaats van achteraf  ’oeps’ te roepen en snel nog even wat vrouwen te bellen. Regel bij buitenlandse congressen iets voor de reiskosten. Kinderopvang kan handig zijn. Maar vooral: hou rekening met structurele patronen, waarbij mannen meer indruk maken dan vrouwen, sneller gepubliceerd worden dan vrouwen, en veel sneller op namenlijstjes verschijnen dankzij het ons kent ons netwerk van de dominante groep, inderdaad, de mannen.

Vrouwen krijgen een gezicht bij Universiteit Utrecht

Bij het afstuderen van een van de Vrienden van de Zesde Clan, een flinke tijd geleden, was het duidelijk hoe het zat. De Senaatszaal van de Universiteit Utrecht hing vol portretten van hoogleraren. Dat betekende in de praktijk: mannen, mannen en nog eens mannen keken op je neer terwijl je je bul ophaalde. Niet langer! Op 8 maart 2012 kregen de heren gezelschap van drie vrouwen. De universiteit voegde Prof.dr. J.B.L. Hol, Prof.dr. J. Westerdijk en Prof.dr. C.J. de Vogel toe aan de reeks portretten in de grote zaal van het Academiegebouw.

Bron: Universiteit Utrecht.

Hol, Westerdijk en De Vogel hebben stuk voor stuk een grote invloed (gehad) op hun vakgebied. Professor Hol leefde van 1886 tot 1964 en hield zich bezig met natuurkundige aardrijkskunde, geomorfologie en landbeschrijving. Ze was de eerste vrouw die promoveerde op een aardrijkskundig onderwerp. Bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog trad ze doortastend op:

Bij het begin van de tweede wereldoorlog, in de meidagen van 1940, was het eerste dat Jacoba deed, het in veiligheid brengen van de kostbare globes die in de hal van het geografisch instituut stonden. Van haar persoonlijke kaartencollectie werd graag gebruik gemaakt door het verzet in Engeland.

De Vogel leefde van 1905 tot 1986 en was hoogleraar in de antieke en oud-christelijke wijsbegeerte. Ze brak door met een interpretatie van het werk van Plato. De dichteres Ida Gerhardt schreef een sonnet over haar:

Nooit uitgedacht. – of in die grote kop \ een bijenvolk zijn intrek heeft genomen.\ ’t Gonst dag en nacht; de arbeid kan niet op. \ Het wemelt er van driftig gaan en komen\ (……) \ Gij slaat het blad om. – door de jaren heen\ zijt ge gebleven die ge altijd was; \  de tekst beglurend door het brilleglas, \ of plotseling er van opziend, in gedachten: \ met door die scherp geslepen lenzen heen\ de straling van uw opstandingsverwachten.

Westerdijk tenslotte leefde van 1883 tot 1961 en hield zich bezig met plantenziekten. Ze stond aan de basis van het Centraal Bureau voor Schimmelcultures, een kennisbank van onschatbare waarde, en was de eerste vrouwelijke hoogleraar in Nederland toen ze in 1917 buitengewoon hoogleraar werd (bij de Universiteit Utrecht uiteraard). Dat ging niet zonder slag of stoot:

Op de Universiteit Utrecht kwam Westerdijk terecht in een mannenwereld. Haar collega’s op de faculteit plantkunde konden de vrouwelijke hoogleraar maar moeilijk accepteren. Westerdijk trok zich daar niet veel van aan. Ze was een grote stimulans voor vrouwelijke studenten in de biologie en spoorde hen aan zich vrij te vechten van hun huishoudelijke plichten. Als rolmodel was ze zeer belangrijk voor vrouwen. Johanna Westerdijk stond bekend als gastvrij en muzikaal en hield erg van feestjes.

De Zesde Clan vindt het een bemoedigende gedachte dat iemand als Westerdijk ook postuum nog een rolmodel kan zijn. Want als je als studente afstudeert, en je kijkt rond in de Senaatszaal, dan zie je niet langer alleen maar mannen. Voortaan kun je haar portret ontwaren, en dat van twee van haar collega’s, en met eigen ogen zien dat vrouwen ook meetellen. Dat vrouwen ook welkom zijn. Dat is een grote stap vooruit.

Hoogleraar steunt universiteit Groningen

De Rijksuniversiteit Groningen handelde wel degelijk correct bij de benoeming van twaalf vrouwen tot ‘persoonsgebonden’ hoogleraar. Volgens Ben Sloot, specialist gelijke behandeling en zelf hoogleraar Rechtswetenschappen, zat de Commissie Gelijke Behandeling ernaast toen deze de handelswijze van de universiteit afkeurde. De CGB zou het Europese recht te beperkt uitleggen en onvoldoende rekening hebben gehouden met de afwijkende benoemingspraktijken binnen universiteiten.

Bijna alle hoogleraren zijn blank, man en boven de veertig. Dat is geen toeval.

Het opiniestuk van Sloot is het meest recente salvo in een voortdurend debat over discriminatie, gelijke kansen en de doorstroom van vrouwen naar banen met macht en status. Sloot stelt dat er wel meer mensen persoonsgebonden hoogleraar worden. Universiteiten nodigen voor zo’n functie meestal maar één persoon uit. Ook de RUG deed dat, met dit verschil dat ze alleen vrouwen benaderden. Ze zochten excellente wetenschappers. Van de zeventien vacante functies vervulde de universiteit er uiteindelijk twaalf. Dat hield absoluut niet in dat mannen opeens nergens waren:

In dezelfde periode dat de twaalf vrouwen werden benoemd als ‘persoonsgebonden’ hoogleraar, werden op de RUG vijftien mannen benoemd op ‘niet-persoonsgebonden’ hoogleraarposten. Daarbij was geen enkele vrouw. Dat bevestigt de wrange constatering van de universiteit zelf, dat mannen positief worden gediscrimineerd. Terecht kon het universiteitsbestuur daarom concluderen dat er voor mannen voldoende mogelijkheden overbleven om hoogleraar te worden.

Sloot vindt dat de CGB nog een keer goed moet kijken naar het oordeel en de basis waarop de commissie de handelswijze van de RUG afkeurde. Anders durft straks niemand iets te doen aan de systematische uitsluiting van talentvolle vrouwen:

Vanzelfsprekend moeten de uitspraken van het Europese Hof te goeder trouw worden uitgelegd. Maar dat betekent niet dat men de ogen moet sluiten voor de feitelijke werking van de selectieprocedures voor hoogleraren. Het zou de commissie sieren als ze aan die feiten het nodige juridische gewicht toekent. Dán zou de uitkomst een geheel andere zijn geweest. Het gevaar is nu groot dat deze uitspraak het signaal is voor universiteiten, en wellicht ook andere organisaties, om verder maar met de armen over elkaar te blijven zitten.

Die vrees is niet onterecht. De RUG hief onlangs een interne Universitaire Commissie Emancipatie op. Scheidend commissielid José Heesink, in een interview van 12 januari dit jaar:

 “In de praktijk worden mannen en vrouwen niet gelijk behandeld. Dat mannen op individueel niveau last hebben van zo’n bevorderingsmaatregel, kan ik me trouwens wel voorstellen. Het is niet leuk als je even niet mee mag doen. Maar het is een feit dat alleen harde maatregelen zoals deze werken. Dan verandert er iets. Wij zijn als commissie wel bang dat het nu minder wordt.”

Heesink reageerde in dit interview ook op het gegeven dat een studentenbond naar de Commissie Gelijke Behandeling stapte.
Dat juist de GSb de kwestie heeft aangekaart is volgens haar niet verwonderlijk. Omdat vrouwen massaal studeren, in dat stadium nog perfect meekomen, en goed presteren, ontstaat het beeld dat er geen problemen zijn. Heesink: ,,Die hebben het idee dat het allemaal vanzelf wel goed komt, die nemen dat hele verschil tussen mannen en vrouwen niet waar.” De klap komt pas later, als vrouwen hun studie afgerond hebben en verder willen. Daar bestaan zeer duidelijke cijfers over.

Een grafiek zegt meer dan duizend woorden

Waarom timmert de Rijksuniversiteit Groningen zo hard aan de weg als het gaat om het verkrijgen van meer diversiteit in de wetenschap? Deze cijfers vertellen het hele verhaal. Voor het hier in beeld brengen van de situatie vond de Zesde Clan een iets oudere grafiek, met dezelfde strekking. We publiceren ‘m, want één plaatje zegt soms meer dan duizend woorden:

Diversiteitsbeleid: één onzorgvuldigheid en het is bal

Niels Spierings, politicoloog-econoom en interim-voorzitter van het Nederlands Genootschap Vrouwenstudies blijft zich verbazen over de felle reacties zodra vrouwen voordeel hebben van diversiteitsbeleid. Het meest recente incident speelde zich af aan de Rijks Universiteit Groningen (RUG), waar vrouwen konden reageren op extra ingestelde posities van hoogleraar. Mocht niet, vond de Commissie Gelijke Behandeling. Hoezo niet, vraagt Spierings zich af.

Volgens Spierings benadeelde de universiteit geen enkele man. Niemand hoefde een baan in te leveren, er kwamen alleen stoelen voor vrouwen bij. De argumentatie van de commissie gelijke behandeling is daarom onjuist, aldus de politicoloog-econoom. Mannen zijn volgens hem niet benadeeld en de benoemde vrouwen voldeden aan de eis van geschiktheid. Sterker nog:

Wat de mannen betreft: ze zijn eeuwen bevoordeeld. Er wordt ze nu niet eens iets afgenomen. Wat de vrouwen betreft: als ze op eigen kracht naar de top willen klimmen, zoals vaak hun argument is, dan helpt dit Groningse beleid hen juist. Nog steeds worden veel meer mannen dan vrouwen benoemd, en niet enkel omdat ze ‘geschikter’ zijn. Ik wil als jonge man en wetenschapper ook ooit hoogleraar worden, maar niet omdat ik per ongeluk als man geboren ben.

De Zesde Clan proeft in deze discussie een kloof tussen gevoelens van rechtvaardigheid en de letter der wet. De Commissie Gelijke Behandeling heeft daar wel vaker mee te maken. Zo is het voor vrouwen lastig om te bewijzen dat ze ontslagen werden vanwege hun zwangerschap. Keer op keer kun je op je klompen aanvoelen dat dit de reden was. Werkgevers verschuilen zich echter achter economische tegenvallers of het aloude ‘ je voldeed niet / je paste niet in het team’. Dan zit er vaak niets anders op dan de werkgever vrij te spreken. Het gevoel van rechtvaardigheid legt het bij dat type oordelen af tegen de eisen uit de wet.

In dit geval gebeurde er volgens ons iets soortgelijks. Omdat diversiteitsbeleid zo beladen is zijn er allerlei complexe wetten met een bijbehorende berg jurisprudentie. De commissie schreef in haar oordeel over de RUG dat de universiteit op zich best een uitzondering mag maken om bestaand onrecht op te heffen en achtergestelde groepen extra kansen te geven. Tegelijkertijd blijkt uit allerlei jurisprudentie dat je geen direct onderscheid mag maken op basis van geslacht. Nu de universiteit extra geld alleen voor vrouwen inzette en alleen vrouwen konden reageren op functies, was het onderscheid naar geslacht te direct. Misschien wel rechtvaardig, maar juridisch gezien niet juist. Dus mag het niet: ,,Dit is niet zorgvuldig”, aldus de CGB.

Tot slot de felle reacties (zie bijvoorbeeld de commentaren onder dit artikel). In tegenstelling tot Spierings is de Zesde Clan totaal niet verbaasd. We kunnen er een checklist naast leggen. ‘Vrouwen hebben allang alle macht’ – check. ‘Die wijven pikken mijn baantje in’, check. Alle varianten op ze zeiken, zeuren, overdrijven, belachelijk. Check. Dat geschreeuw treedt iedere keer op als vrouwen bestaande machtsverhoudingen willen doorbreken, maakt niet uit wat er speelt. Het is iedere keer hetzelfde.

In dat vijandige klimaat is er  weinig tot geen ruimte om iets uit te proberen, of een risico te nemen. Dat is lastig, want diversiteitsbeleid  is een ingewikkeld vraagstuk, vol complexe juridische regels en allerlei (politieke) gevoeligheden. Er is niet zoveel voor nodig om een regeltje uit ellenlange wetsteksten te overtreden. De Zesde Clan wil de universiteit dan ook een hart onder de riem steken. Want wat de RUG deed getuigde van moed en gebeurde uit oprechte zorg over de huidige situatie, die de universiteit als volgt omschreef:

Verweerder [RUG] is ervan overtuigd dat een toename van het aantal vrouwelijke hoogleraren niet vanzelf gaat. Dit heeft ondermeer te maken met de mechanismen die een rol spelen bij de benoemingsprocedure tot hoogleraar door een faculteitsbestuur. Faculteitsbesturen bestaan voornamelijk uit mannen. Dan dreigt het “Similar-to-Me effect”, dat inhoudt dat de selecteurs kandidaten die op hen lijken positiever beoordelen dan kandidaten die niet op hen lijken. Daarnaast blijkt dat de kwaliteiten van vrouwen ondergewaardeerd worden, omdat zij vaker in deeltijd werken en daardoor minder gepubliceerd hebben. Verweerder acht het urgent om met een stimulerende interventie te komen, omdat met de reeds genomen maatregelen het beoogde effect slechts ten dele was behaald.

Wat we moeten doen is leren van dit incident en op een betere manier verder gaan. Het essentiële probleem is de systematische uitsluiting van talentvolle vrouwen, een achterstelling die verankerd zit in de bestaande structuren. Daar moeten we het over hebben. Keer op keer, zonder ons af te laten leiden, totdat dit soort patronen doorbroken worden en vrouwen écht gelijke kansen hebben. De Rijksuniversiteit Groningen probeerde dat. Hopelijk laten ze zich niet ontmoedigen en blijven ze de systematische achterstelling van vrouwen bestrijden. Hulde!

Nieuwsronde

De film Bridesmaids houdt de gemoederen bezig, een Engelse journaliste publiceert een boek over haar ervaringen met het herlezen van feministische klassiekers, en een ongewenste zwangerschap doorzetten om daarna afstand te doen van de baby blijkt enorme trauma’s op te leveren. Dat en meer in deze nieuwsronde:

• Ongewenst zwanger? Dan laat je de baby toch adopteren? Het is een veel gebruikt argument waarmee anti abortus activisten ongewenst zwangere vrouwen proberen over te halen toch een baby te krijgen. Maar naar nu blijkt kampen vrouwen die afstand deden van hun kind met enorme trauma’s, meldt De Volkskrant. Het is voor het eerst dat hier onderzoek naar gedaan is, door de Radboud Universiteit Nijmegen. Schuldgevoelens en het sociale stigma zijn de grootste veroorzakers van trauma’s bij afstandsmoeders.
• Recensenten vergelijken de film Bridesmaids met The Hangover. Wat zegt dat over gender in Hollywood? Niet veel goeds, zegt Thompson on Hollywood. In The Hangover II krijgt de aap meer karakterontwikkeling dan de vrouwenfiguren, en een komische film met vrouwen wordt gezien als een chickflick. Thompson ziet het liever zo: ,,Women are funny. Men are funny. Bridesmaids is not The Hangover‘s sister, it’s not the same film dressed up in drag, or any other interpretation of it.”
• Terwijl Hollywood films blijft maken van en voor mannen, blijkt ook uit een nieuw verschenen rapport dat vrouwen slechts 24% van de schrijversbanen hebben. Dat betekent dat de verhalen op het witte doek in driekwart van de gevallen uit de koker van een man komen.
• Journalist en auteur Stephanie Staal herlas alle feministische klassiekers, van Betty Friedan’s The Feminine Mystieke tot De Tweede Sekse van Simone de Beauvoir. Haar leeservaringen en de impact van al die feministische theorieën op haar persoonlijke leven leverde een prachtig boek op, ‘Reading Women’.
• Dagblad De Morgen meldt dat België drie miljoen euro investeert om vrouwelijk wetenschappelijk talent door te laten stromen naar de top. De investering moet over een paar jaar tien hoogleraren opleveren. Volgens de minister van Innovatie, Ingrid Lieten, laat België nu te veel kennis liggen. Zo blijkt het bij veel universiteiten onmogelijk te zijn om een wetenschappelijke loopbaan te combineren met het moederschap. (Mannen die vader worden hebben daarentegen nergens last van.) Moet anders kunnen, vindt Lieten.
• De zaak rond IMF-topman Strauss-Kahn blaast nieuw leven in de feministische beweging in Frankrijk. De manier waarop Franse media en publiekelijke figuren de topman in bescherming nemen, veroorzaakt zoveel woede dat steeds meer vrouwen wakker schrikken en in actie komen. ,,Het voelt aan alsof Frankrijk net achter het concept van ongewenste intimiteiten begint te komen”, vertellen feministes aan The Guardian.
• Vrouwen met overgewicht lijden onder stigma’s, zijn vaker werkloos en verdienen een lager salaris. Mannen met overgewicht daarentegen verdienen een hoger salaris. Dat blijkt uit een onderzoek van het World Economic Forum. De Universiteit van Florida kwam vorig jaar met een eigen studie tot hetzelfde resultaat. Met andere woorden: de samenleving straft vrouwen voor overgewicht. Heel fijn…