Wetenschapster Linda Duits besteedde onlangs aandacht aan de volautomatische ‘je zeurt, hou je kop’ reactie die de kop op steekt wanneer iemand over seksisme en de structurele achterstelling van vrouwen begint. Die houding tref je wereldwijd aan, dus ook in Nederland. Dat heeft gevolgen voor personen die kritisch willen blijven. Tegen de stroom in roeien is vermoeiend. Tegelijkertijd krijg je iedere dag nieuwe voorbeelden van seksisme voorgeschoteld, op de televisie en in de echte wereld. Geen wonder dat je ten prooi kunt vallen aan seksisme moeheid.
“sexism fatigue” – I wouldn’t be surprised if another term for this already exists in the academic literature. And if it doesn’t, it should.
Het gaat bij seksisme moeheid om verschillende aspecten. Ten eerste de moedeloos makende alomtegenwoordigheid van seksisme. Het gaat vaak om structurele ongelijkheid, ingebed in een ingewikkelde structuur van elkaar onderling versterkende factoren. Zie ook de aflevering van de gereedschapskist over intersectionaliteit. Waar moet je in hemelsnaam beginnen?
zijn de de eindeloze herhalingen van steeds weer dezelfde kulargumenten, die steeds opnieuw de kop opsteken zodra je seksisme bespreekbaar wil maken. Het gaat om zulke afgezaagde dooddoeners dat mensen bingokaarten konden ontwikkelden, a la de managementbingo. En een site als feminism 101 ontwikkelden zodat je tijd wint – nee, vrouwen zijn geen omgekeerde seksisten, zie hier, lees en kom maar terug als begrijpt waar het over gaat.
De stroom mythes en onzinargumenten maken een nuttige discussie over vrouwendiscriminatie bijna onmogelijk. Ja, Midas Dekkers, we kijken onder andere naar jou. Het vergt moed om iedere keer opnieuw te proberen toch de discussie te openen. Want niet alleen waad je door een zee van repeterend geneuzel, maar je loopt ook het riciso in je hok teruggeslagen te worden door middel van seksistische aanvallen, al dan niet verpakt als ‘humor’:
Can’t you take a joke? Yes, I can take a joke. I can take a bunch! A thousand, 10,000, maybe even more! But after 30 or so years, this stuff doesn’t feel like joking. It’s dehumanizing and humiliating, and as if every single one of those jokes is an ostensibly gentler way of saying, “I don’t think you belong here.” All those little instances add up, grain of sand by grain of sand until I’m stranded in a desert of every “tits or GTFO” joke I’ve ever tried to ignore.
Ondertussen word je vanwege zulke patronen monddood gemaakt. En fungeren de vele voorbeelden van vrouwen die vijandig weggehoond worden, al snel als waarschuwing. Wees braaf, anders overkomt jou hetzelfde. Die automatische haat leidde tot een fel opiniestuk van Joyce Brekelmans:
Voor een land waar seksisme geen probleem is, worden mensen wel heel erg boos als een vrouw haar mond open doet. Als Asha ten Broeke een dappere en eerlijke column over haar eigen verkrachting schrijft en zich afvraagt of we niet meer met jongens over verkrachting moeten gaan praten dan met meisjes, dan weet heel Nederland dat ze dik, lelijk en een aansteller is. [...] Is het niet een beetje gek dat wanneer we overal belangengroepen voor hebben, van de korenwolf tot tegenstanders van horrorfilms, dat die paar feministen ineens overbodige aanstellers zijn? Want als het echt allemaal wel meevalt, als ons betoog kant noch wal raakt, als het niet meer is dan het archetype van het klagende wijf, waarom ben je dan zo boos?
De drempel om in het openbaar je mening te geven wordt zo steeds hoger. Dat geldt niet alleen voor individuen, maar ook voor groepen. Zo heb je een levendige website, Rock, Paper, Shotgun, over games en de gamesindustrie. Deze organisatie voelde zich genoodzaakt stelling te nemen tegen trollen, omdat artikelen over seksisme te vaak strandden op vijandige reacties en dooddoeners.
Seksisme moeheid is ook een natuurlijke reactie op de talloze mensen die boude stellingen poneren met als enige onderbouwing ‘we weten allemaal dat dit zo is’, maar die tegelijkertijd van feministes een uitgebreide lijst wetenschappelijke onderzoeken eisen om hun uitspraken over seksisme te bewijzen:
I am tired of being called a shrieking harridan for pointing out inequalities so tangible and blatant that they are regularly codified into law. I am tired of being told to provide documentation of inequality in the comments sections of a website where a staff of smart women documents inequality as fast as our fingers can move. Like, you might as well write me a note on a banana peel demanding that I prove to you that bananas exist. I am tired of being asked to “cite sources” proving that sexism is real (that RAPE is real, even!), because there is no way to concisely cite decades and decades of rigorous academia. Allow me to point at the fucking library. We can’t cite “everything,” and our challengers know that. It’s an insulting diversionary tactic, it’s an attempt to drag us all backwards, and fuck it. Do your own research like the rest of the grown-ups.
Tot slot is seksisme persoonlijk. Voor mannen die zich uitspreken tegen seksisme is het soms al ongemakkelijk. Laat staan hoe het is voor de groep die de volle kracht van seksisme moet incasseren. Als vrouw behoor je tot de groep die ongestraft publiekelijk afgezeken kan worden, en dus voelen vrouwen zich vaak extra ongemakkelijk als ze voor de zoveelste keer het doelwit zijn. Zo reageerde een vrouw op een seksistisch optreden op het Oscar gala:
it’s insanely hard for actresses to find film work, period. Too often, stupid movies that exploit them are the only roles available. It’s been true for decades, and it’s still true – three-fourths of the speaking parts in movies and television go to men. To pigeonhole any actress for doing her job perpetuates the idea that titillation is all women are “good for,” which in turn perpetuates the scarcity of other kinds of roles. Honestly, watching half of humankind suffer from incessant marginalization and denigration is dispiriting and exhausting.
Seksisme-moeheid kan ingrijpende gevolgen hebben. Op de eerste plaats kan het er toe leiden dat seksisten de vrije hand krijgen. Het valt niet meer op. En als het al opvalt, kun je de energie niet opbrengen om er iets van te zeggen. Onder andere een auteur van de site Jezebel stak de hand in eigen boezem naar aanleiding van het hoge gehalte seksisme in het afgelopen Oscar gala:
Seth MacFarlane will go on the television and make a joke about George Clooney having sex with a 9-year-old girl who is sitting right there, and your first reaction will be, “Well. At least he didn’t literally say she should get raped. Pass the cheese.” That’s bad. A famous man making sexist jokes on a primetime awards show watched by millions of people is so banal and status-quo in our culture, that to me—a woman professionally committed to detecting and calling bullshit on sexism—it just feels like a drop in the bucket.
Seksisme-moeheid kan er daarnaast toe leiden dat mensen passief op de bank blijven zitten als anderen alsnog proberen iets te doen tegen de structurele achterstelling van vrouwen.
Zo deed Duits haar uitspraken naar aanleiding van een rechtszaak tegen de Universiteit van Amsterdam, waarin een econome de UvA aanklaagt voor verboden onderscheid maken op basis van geslacht. De aanklaagster krijgt de wind van voren als dank voor haar moeite. Duits:
…sekseongelijkheid wordt in Nederland ontkend en zij die het aan de kaak stellen worden beschimpt. Wanneer je hier zegt dat iets seksisme is, gaan mensen steigeren. Terwijl allerlei andere zaken vooralbenoemd moeten worden, is seksisme net als racisme een verboden woord. Bij seksisme komt daar nog eens bij dat Nederlanders vooraan staan om andere landen de maat te nemen. Deze hypocrisie is een gotspe.
Het kan ook leiden tot zelfcensuur. Wetende dat mensen het moe worden om steeds opnieuw te lezen dat vrouwen er weer eens slecht vanaf komen, hou je je mond. Bovendien, was het wel erg genoeg om aandacht aan te besteden? Hoe moet je het zoveelste incident eigenlijk duiden? Nah, laat maar zitten. Onder andere tijdschrift Lover was eerlijk over dit soort mechanismen:
Een aantal maanden geleden hebben we binnen de redactie van LOVER besproken of we een artikel zouden wijden aan de vervelende en seksistische opmerkingen via social media waarmee Ingeborg Beugel te maken kreeg naar aanleiding van haar aanwezigheid bij Pauw&Witteman. Allerlei berichten werden er verstuurd over haar televisieoptreden en te vaak ging het niet over de inhoud, maar over het uiterlijk van Ingeborg waar velen aanstoot aan namen. Het kwam er op neer dat die feeks haar mond maar moest houden. Uiteindelijk heeft de redactie besloten hier (nog) geen artikel aan te wijden, omdat we nog onvoldoende mogelijkheden zagen om deze gebeurtenis te duiden.
Onverschilligheid, afstomping, je hoofd in het zand steken om niet te hoeven voelen hoeveel vrouwenhaat de wereld op je afvuurt, dat alles is het gevolg van sexism fatigue.
Hoe ga je om met deze oververmoeidheid? Eén techniek is om je eigen verwachtingen te temperen en haalbare doelen te formuleren. Zo schrijft Margaret Lyons voor de site Vulture:
I dream of someday watching women win all the non-performance categories, of women making as many films as men do, of women and men being nominated for a comparable number of awards. There are a lot of reasons why that day is far, far in the future. But I’ll tell you what’s not helping: the biggest night in film being dedicated to alienating, excluding, and debasing women. Actual gender equality is a ways away, but I’d settle for one four-hour ceremony where women aren’t being actively degraded.
Een tweede methode is: tot je door laten dringen wat het betekent, dat je oververmoeid wordt van alle haat, en dit inzicht gebruiken om jezelf opnieuw op te laden. Jezebel, in vervolg op het eerdere citaat:
A famous man making sexist jokes on a primetime awards show watched by millions of people is so banal and status-quo in our culture, that to me—a woman professionally committed to detecting and calling bullshit on sexism—it just feels like a drop in the bucket. Luckily, there’s nothing better than a depressing dose of apathy to remind you to FUCK THE BUCKET. If I’m not fatigued, I’m not caring enough. So fuck that stupid bucket.
Samen demonstreren en opkomen voor je basale rechten. Het werkt!
Een derde is: steun zoeken bij anderen. Als je in je uppie ten strijde trekt, loop je een groter risico om aan seksisme-moeheid ten prooi te vallen. Door op te treden als collectief heb je een grotere kans van slagen, en krijg je opnieuw plezier in het leven. Zo kwamen recent overal ter wereld vrouwen (en mannen) bijeen voor de campagne One Billion Rising, om te dansen en geweld tegen vrouwen op de agenda te zetten. Dat geeft enorm veel energie.
Een vierde is: beschouw de gebeurtenissen in het licht van de geschiedenis. Vrouwen kregen eeuwenlang te maken met een dominante groep mannen die hen afschilderde als zondaressen, emotioneel zwakke tweederangs wezens, die vanwege hun natuurlijke aard totaal ongeschikt waren voor alles behalve trouwen en kinderen opvoeden. Het duurde tot 1956 voordat de Nederlandse wetgevers de handelingsonbekwaamheid van de getrouwde vrouw uit het wetboek haalden. Tot die tijd had je toestemming van je man nodig als je een bankrekening wilde openen of zonder hem een paar weken op vakantie wilde.
Tot op de dag van vandaag hebben veel mensen er alle belang bij als vrouwen braaf thuis bij de kindertjes blijven en hooguit parttime betaald werk buitenshuis verrichten. Daarnaast zijn vrouwen, net als mannen, sociale wezens. We willen bij de groep horen en maatschappelijke afkeuring voorkomen. Zodoende luisteren we braaf naar de boodschappen van een conservatieve samenleving. Pak ‘m beet tweeduizend jaar vrouwenhaat heeft bovendien psychologische gevolgen, die we nu pas aan kunnen pakken. Het zit tussen onze oortjes dat we tweederangs wezens zijn, en dat van je afschudden lukt niet in een week.
Vijf: vier successen waar ze zich voordoen. Anne Vegter gekozen tot Dichter des Vaderlands! Negentien miljoen euro voor emancipatiebeleid behouden, waarbij het SGP en ChristenUnie niet lukte dit budget op te heffen en door te geven aan Defensie!
Iedereen verliest de moed weleens. Zeker bij een taai, structureel probleem als vrouwendiscriminatie. Verwen jezelf als je in een dip zit, houdt moed, en morgen weer een dag. Kortom, geniet van je vrije dagen, en:
Vrolijk Pasen!!!!
