Om de zoveel tijd hoor je het weer. Een verhaal in de trant van ‘Vrouwen kunnen tegenwoordig doen wat ze willen, en als ze iets niet doen is dat omdat ze er zelf vanaf zien. Ze willen gewoon niet.’ Het is de achtergrond van behoorlijk wat artikelen over bijvoorbeeld de manier waarop vrouwen gezin en werk proberen te combineren, of hun beroepskeuze. Het is een en al vrijheid blijheid in dit type verhaal. Erger, het geldt inmiddels als leidraad voor het beleid van de huidige regering.Maar het probleem is dat deze verhalen een mythe zijn. Ze klinken wel logisch, maar denk je even na dan schitteren de enorme gaten in de logica je tegemoet.
Nederland is absoluut niet uniek. De discussie over vrouwen en vrije keuze brak onlangs ook weer los op een Amerikaanse site, Techcrunch, waar iemand de oproep deed om te stoppen met vrouwen stimuleren zelf een onderneming te starten. Als vrouwen niet willen, laat ze dan, is de strekking van haar verhaal. Dit leidde tot scherpe reacties. Want als het gaat om wat vrouwen willen, is het opvallend hoe snel de keuzes veranderen zodra de omgeving dat toelaat.
Neem het recht om te stemmen. Vrouwen wilden dat recht helemaal niet hebben, wist onder andere een Amerikaanse vereniging tegen stemrecht voor vrouwen. (Nou, vooruit, negentig procent wilde het niet. Die andere tien procent, die zou het verhaal maar ingewikkeld maken.) Totdat het vrouwenkiesrecht er eindelijk na veel strijd door kwam, en vrouwen opeens massaal naar de stembus gingen. In de V.S., en ook in Nederland verliepen de ontwikkelingen volgens dit patroon.
Terug in de huidige tijd: De Geus heeft onder andere zoveel hoon over zich heen gekregen, toen hij beweerde dat de vrouwenemancipatie nu wel klaar was, omdat die emancipatie totaal niet voltooid is. Het lijkt een spel van gelijke kansen, maar ondertussen worden de kaarten overal op de wereld geschud in het nadeel van vrouwen. Besloten achterafkamertjes-politiek houdt vrouwen weg van posities als hoogleraar, Hollywood meet met twee maten, vrouwen krijgen nog steeds minder salaris voor hetzelfde werk, de vanzelfsprekende manier waarop de man als norm wordt gepresenteerd, (en het effect daarvan op vrouwen), en ga zo maar door.
Het is ook bijzonder verdacht hoe je in Nederland duizenden stelletjes met kinderen door elkaar husselt en heej, presto, toevallig rolt er massaal een anderhalf verdienersmodel uit. Toevallig is het daarbij bijna altijd de vrouw die de meeste onbetaalde zorg combineert met de halve baan uit dit model. En als ze werkt terwijl ze kinderen heeft, is het volautomatisch haar salaris waar het gezin de kinderopvang van betaalt, zodat daarna al even automatisch de discussie begint ‘schat, waarom zou je je parttime baan aanhouden als al het geld toch naar de crèche gaat.’
Is dat echt puur en alleen omdat vrouwen geheel zelfstandig voor dit soort situaties kiezen, zonder druk vanuit de omgeving, zonder belastingwetten die bepaalde economische prikkels afgeven, zonder werkgevers die een bepaalde mentaliteit vertonen? Als het gaat om betaald werk en zorg combineren geven mannen niet voor niets aan dat ze aarzelen om minder uren te werken. Ze zijn (waarschijnlijk terecht) bang dat het dan gedaan is met hun loopbaan als zij degene zijn die parttime gaan werken.
Kortom, wat nou vrije keuze. Stop met geloven in een rechtvaardige wereld. Lees eens het boek van Anna Fels over vrouwen en ambitie. Mensen die beweren te weten wat vrouwen zelf willen, en doen alsof iedereen op basis van een gelijke uitgangspositie vrij kan kiezen, zouden er goed aan doen breder te kijken dan hun neus lang is. Want:
The point is that “what women want” changes over time. What people want changes over time. Because what we want is hugely driven by social norms and massive cultural shifts and all sorts of things that may seem biological at the time but turn out not to be.
Zo. Dat moest er even uit. Dank voor uw aandacht.
