Libelle droomplaatje heeft grote impact op vrouwen

Echtscheiding? Werkloosheid? Ziekte en dood? Welnee, vrouwen met een partner hoeven zich geen zorgen te maken over hun inkomen. Ze maken immers deel uit van een gelijkwaardig huishouden waarbij hij toevallig het geld verdient en zij toevallig zelf kiest voor de kinderen en het huishouden, blijkt uit onderzoek van Delta Lloyd, uitgevoerd in opdracht van kenniscentrum E-quality. Het gevolg is dat drie miljoen vrouwen grote risico’s lopen. Ze kunnen zichzelf op geen enkele manier financieel redden.

Oh, het geld vliegt vanzelf wel binnen…

E-quality noemt de uitkomsten verontrustend. Deze groep leeft op een roze wolk, concludeert het centrum. Landelijke media zoals de krant NRC besteedden kort aandacht aan de studie. Voor wie het hele rapport aandachtig leest, ontstaat echter een beeld dat meer waard is dan beknopt berichtje. Want de vraag is: wat maakt dat vrouwen er van uitgaan dat het wel goed komt met hun economische positie?

Het hoofdstuk over de risicoperceptie laat zien dat culturele normen en waarden een enorme invloed hebben op de overtuigingen van mensen. Zo leren veel meisjes al jong dat wiskunde zo moeilijk is. Ze achten zichzelf vervolgens als volwassene minder goed in staat dan hun mannelijke partner om de financiële zaken te regelen. Hij is van de cijfers, zij niet. Daardoor geven vrouwen geldzaken sneller uit handen.

We hebben het hier duidelijk over een mentaliteit die voortkomt uit cultuur. Want uit onderzoek blijkt: hoe conservatiever de cultuur, hoe groter de ‘wiskunde’ kloof tussen mannen en vrouwen. Als er geen culturele lading op cijfers zit, blijken mannen en vrouwen even goed te zijn. Dat feit is duidelijk nog niet tussen de oortjes van vrouwen belandt, onder andere omdat de massamedia hier weinig aandacht aan besteden. De pers richt zich liever op zogenaamd aangeboren verschillen tussen Mars en Venus.

Daarnaast speelt ‘het plaatje’ een grote rol. Man, vrouw, kind, geluk. Dat ideaalbeeld kennen we, want Libelle en Margriet schrijven daar wekelijks kolommen over vol. Zoals een vrouw het verwoordde in het onderzoek:

Op een gegeven moment ontmoet je de man, en daar ben je dan gewoon mee, en dan heb je een inkomen en doe je wat je leuk vindt. Zo dacht ik een beetje, rooskleurig, van: happy in de liefde, happy in mijn werk en gewoon goed rond kunnen komen. En nooit gedacht van jeetje, ik zou weleens in de WW kunnen belanden of scheiden. Nee, dat zat niet in mijn plaatje van mogelijke toekomstscenario’s.

Onbewust overgenomen normen en waarden over hoe het hoort, het rooskleurige ideaalbeeld van het Nederlandse gezin, blijken zodoende een grote rol te spelen. Dat beeld is behoorlijk conservatief. Na de komst van het eerste kind vindt driekwart van de bevolking dat vrouwen hun uren betaalde arbeid drastisch terug moeten schroeven, tot maximaal drie dagen per week. De man zorgt wel voor de rest, is de impliciete overtuiging.

Geen woord over de gevolgen die dat model heeft voor de financiële zelfredzaamheid van vrouwen, of voor de hoogte van hun pensioen. Zulke netelige kwesties regelen zichzelf wel, en als je het er toch over wil hebben, dan is dat een motie van wantrouwen:

…als je gaat scheiden dan ben je met zijn tweeën toch daarbij, klaar. Nee, daar ben ik helemaal niet mee bezig. Als je daar mee bezig gaat betekent dat al dat je niet goed in je huwelijk zit.

…het kan ook een soort vlucht zijn in het ideaalplaatje. En helemaal niet willen kijken naar wat er misschien mis is, of wat er misschien niet lekker loopt of zou kunnen gebeuren. Eigenlijk daar niet voor open willen staan.

In die zin zou de huidige financiële crisis mogelijk een positief effect kunnen hebben. Zo schrijven de onderzoekers van Delta Lloyd:

Voorbeelden in de directe omgeving blijken voor sommige vrouwen het risicobewustzijn aan te wakkeren. Een nu werkloze vrouw geeft bijvoorbeeld aan dat zij destijds geen voorbeelden in haar omgeving had die haar aan het denken hadden kunnen zetten. Daardoor dacht ze naar eigen zeggen “een beetje rooskleurig”. Nu heeft ze wel vrienden en vriendinnen die ook hun baan kwijtraken. [...]. Uit vier andere interviews blijkt inderdaad dat het risicobewustzijn van deze respondenten is vergroot door een voorbeeld in hun directe omgeving, zoals vrienden of familie.

Een kind krijgen had soms ook dit bewustwordingseffect. Vrouwen begonnen dan alsnog na te denken over hun eigen situatie, omdat ze hun kind goed verzorgd achter wilden laten als er iets ergs zou gebeuren.

Delta Lloyd vroeg aan gescheiden vrouwen met kinderen wat zij, achteraf gezien, aan het begin van hun relatie met een partner anders hadden willen regelen. De meerderheid zou met de kennis van nu destijds meer zaken zwart op wit vast hebben laten leggen, en een financieel expert hebben geraadpleegd. Ook kwamen vrouwen erachter dat ze destijds beter niet in gemeenschap van goederen hadden kunnen trouwen. Kortom, tijd om In haar Recht van advocate Gabi van Driem te lezen, en de gids Vrouw en Geld te raadplegen.

Wat te doen voor de groep die nog in het Libelle plaatje gelooft? Delta Lloyd vroeg het aan de geïnterviewde vrouwen en kreeg verschillende mogelijkheden aangereikt. Sommige vrouwen zouden ernstige waarschuwingen toejuichen, om vrouwen met een schok uit de droom te helpen. Marketingtechnisch zou het daarentegen juist helpen om de boodschap positief te houden – denk nu alvast na over je pensioen, zodat je straks leuke dingen kunt doen.

Daarnaast zou laagdrempelige hulp de schroom voor het regelen van geldzaken moeten opheffen. Ook zou het taboe op praten over geldzaken moeten verdwijnen:

Het maken van financiële afspraken met je partner zou meer als standaardnorm gepresenteerd moeten worden. Net zoals iedereen bijvoorbeeld een zorgverzekering of een WA-verzekering heeft, zou het ook vanzelfsprekend moeten zijn dat je als partners financiële afspraken met elkaar maakt. Het kan op de to-do-lijst voor een bruiloft[...]. Een ander idee is om in tv-programma’s over geldproblemen te tonen hoe bijvoorbeeld financiële problemen na een echtscheiding voorkomen hadden kunnen worden als er betere afspraken tussen partners waren gemaakt. Zo kunnen ook vrouwen die weinig risico’s zien, gestimuleerd worden om goede financiële afspraken te maken met hun partner, aldus enkele geïnterviewde vrouwen.

Tsja, voegt de Zesde Clan graag toe aan dit soort aanbevelingen, en misschien kunnen mannen na een scheiding eindelijk eens de alimentatie voor de door henzelf verwekte kinderen betalen? Want de helft van de gescheiden vaders  legt die verantwoordelijkheid naast zich neer. Dat betekent nog meer geldzorgen voor de moeder als het onverhoopt mis gaat met de relatie.

De lezing van….Tineke Schilthuis

De Vereniging Vrouwenbelangen stond in 1989 stil bij zeventig jaar vrouwenkiesrecht, en in 2007 bij vijftig jaar handelingsbekwaamheid van Nederlandse vrouwen. Ter gelegenheid van die mijlpalen nodigde de vereniging meester in de rechten Tineke Schilthuis uit om te spreken over de vooruitgang in de wettelijke status van vrouwen. ,,Lang lag de tekst ongebruikt. Gelukkig is deze geschiedenis nu teruggevonden,” schrijft de vereniging. De Zesde Clan neemt de tekst van deze lezing graag op in deze rubriek.

Tineke Schilthuis.

Schilthuis, Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, werd in 1974 de eerste vrouwelijke Commissaris der Koningin en speelde een belangrijke rol in de PvdA. In haar lezing voor de Vereniging Vrouwenbelang benadrukt ze dat er weliswaar veel pieken en dalen zijn geweest, maar de rode lijn in de wetgeving is die van vooruitgang, vrijheid, en meer zelfstandigheid voor vrouwen:

Wat ik heb willen aan- geven, is dat er sedert 1919 essentiële wijzigingen in de wetgeving zijn aangebracht, die een ontwikkeling én markeren én mogelijk maken in de rol en plaats van de vrouw in de samenleving en in het verband van man en kinderen. De algemene lijn daarin is, dat de vrouw niet meer in de eerste plaats een onderdeel is van een geheel: familie, echtpaar, huisgezin, waarin ze verplicht is zich aan te passen aan de behoeften van dat geheel – behoeften die vastgesteld worden door de vaders en mannen – maar dat ze een zelfstan- dige persoonlijkheid is, die eigen rechten heeft en haar plichten in vrijheid op zich neemt.

Dat is zeker weten iets om te vieren. Bij deze! O ja, Vereniging Vrouwenbelangen bestaat nog steeds, en je kunt je bij hen aansluiten. De vereniging houdt op gezette tijden workshops, zoals onlangs de workshop Onbalans, over genderongelijkheid, stereotypen, rolpatronen, en wat je daar in het dagelijks leven mee aanmoet. Met resultaat:

Tijdens deze workshop zijn ongeveer twintig vrouwen en mannen in het thema gender(on)gelijkheid gedoken. Aan het eind van de workshop zijn verschillende leuke initiatieven geopperd, zoals een e-maillijst en het opzetten van een Utrechtse feministische groep.

Meer opleiding brengt meer geweld

Meer opleiding. Werk, en daarmee een eigen inkomen. Meer onafhankelijkheid. En helaas ook: meer geweld van partners of familieleden die vrouwen terug in hun hok willen slaan. Want verandering is eng en stel je voor dat vrouwen wat in de melk te brokkelen krijgen. Dat is de situatie in de Indiase deelstaat Kashmir, meldt IPS Gender Wire. Het ergste? Kashmir is níet de enige plek op aarde waar de link tussen zelfstandigheid en een toename van geweld zichtbaar is. Onder andere Mexico ging India voor.

Vrouwenschool in Kashmir.

Eerst Kashmir. Gender Wire geeft de cijfers. Een socioloog van de universiteit van Kashmir deed etnografisch onderzoek onder 200 vrouwen. Het ging hier om kwalitatief onderzoek, met intensieve interviews, om een diepgaand inzicht in de situatie te krijgen. De studie richtte zich op vrouwen met een opleiding en een baan. Maar liefst 63% gaf aan dat familieleden slecht reageerden op hun veranderende status. Veertig procent werd het slachtoffer van agressie. Eenderde schaamde zich over het geweld tegen hen en zweeg erover, ze hadden geen aangifte gedaan en lieten aan niemand merken wat er binnenshuis speelde.

Daarnaast zien autoriteiten in de streek een toename van huiselijk geweld. Dit staat dus los van bovenstaand onderzoek, maar het maakt wel deel uit van het plaatje. De omgeving wil dat alles hetzelfde blijft:

Renowned sociologist Peerzada Mohammad Amin told IPS that women are trapped in a cruel cycle of exploitation.”On one hand, women are encouraged to pursue their education and get jobs but they are still expected to shoulder the responsibility of the household,” he said. ”Even if a woman works full time in her office she still returns home to do all the unpaid domestic work single handedly. When she shows reluctance, she faces confrontation from her in-laws.

Mexicaanse vrouwen maakten dezelfde ontwikkeling mee. Met name in de grensstreek met de Verenigde Staten ontstond een soort economische wild west situatie. Textiel- en electronicabedrijven vestigden zich in stadjes. Deze bedrijven, Maquiladoras, namen voornamelijk vrouwen aan om bijvoorbeeld jeans in elkaar te zetten. Ondanks de lage lonen was het wel betaald werk, en dit begon vrouwen een zekere mate van onafhankelijkheid te geven. Ze konden zelf de kost verdienen. Echter, deze verandering ten goede had als nadeel dat vrouwen zowel tijdens als na het werk bloot stonden aan geweld:

Because Mexico is a patriarchal society and gender relations are structured by it in both the home and the workplace, any reversal of roles is viewed as unwelcome change. One author notes that the changes in gender roles initiate the violence towards women (Alpizar 2003). [...] politics are also critical to understanding the violence that follows maquiladora workers. It is the capitalist nature of the maquiladoras that helps to explain one of the main reasons why nothing is done regarding the murdered women. This is because the maquiladoras are the one of the most important investments for the Mexican government (Portillo 2001).

De omgeving vindt het niet fijn als vrouwen kansen krijgen en aan ingesleten patronen gaan morrelen. Als er dan ook nog economische belangen meespelen, die de neiging om vrouwen klein te houden versterken, ontstaat er een giftige cocktail. In het geval van Mexico leidde het tot een golf van moorden op werkneemsters. Misdaden waar de autoriteiten niets mee deden, uit angst dat de bedrijven dan zouden vertrekken en de grensstreek terug zou vallen in diepe armoede.

Maquiladoras nemen het liefste vrouwen aan, want die kunnen ze lagere lonen betalen.

Het is een moeizaam vooruitzicht. Wat moet je als meisje en vrouw? Je schikken in je lot en de rest van je leven het huishouden doen en voor je man zorgen, of jezelf ontwikkelen en nieuwe wegen bewandelen, vaak in een samenleving die daar nog niet klaar voor is?

Ter afsluiting linkt de Zesde Clan je graag door naar een mooie reportage die precies dit dilemma aan de orde stelt.

Helft economisch zelfstandige vrouwen heeft Surinaamse achtergrond

Van de financieel zelfstandige vrouwen in Nederland is bijna de helft van Surinaamse afkomst. En meer dan een miljoen van de economisch niet zelfstandige vrouwen behoort tot de leeftijdscategorie van 45 tot 65 jaar. Harde feiten, verzamelt door E-quality. Op 14 oktober presenteert dit kenniscentrum in Den Haag een rapport, ”vrouwen en financiële zelfredzaamheid”, om beter in beeld te brengen hoe het staat met vrouwen en inkomen.

Surinaamse vrouwen in Amsterdam, bij de herdenking van het slavernijverleden. Bron: Amsterdam.nl

Met name de kenmerken van de groep financieel kwetsbare vrouwen behoeft aandacht, omdat E-quality ziet dat die groep zich moeilijk kan weren als er iets gebeurt:

Ze werken minder vaak dan mannen en als zij werken is dit meestal in een deeltijdbaan. Dit leidt niet alleen tot financiële afhankelijkheid van partner, familie of uitkeringsinstantie. Het zorgt ook voor een lager pensioen of een financiële terugval bij scheiding. Om deze groep vrouwen te helpen hun geldzaken beter te laten regelen, is het van belang te weten wie deze vrouwen nu eigenlijk precies zijn. 

Zelfs als de vrouw een inkomen heeft, blijft ze achterlopen ten opzichte van mannen. Dat wordt nogal eens verstopt, zoals nu weer met vrolijke koppen als ‘Minder verschil salaris mannen en vrouwen’, zoals de Volkskrant meldde. Wie iets verder leest dan de titel ziet al snel dat het verschil in twee jaar tijd 0,4 procent is afgenomen. Anno 2008 verdienden vrouwen nog steeds maar 81 eurocent voor iedere euro van een man.

Kortom, geen overbodige luxe om aandacht te besteden aan de economische positie van vrouwen. Kenniscentrum E-quality presenteert de belangrijkste bevindingen van haar onderzoek naar financiële zelfredzaamheid op 14 oktober vanaf 15.00 uur in de Ida Zaal, aan de Juffrouw Idastraat 2 in Den Haag. Onder leiding van Ina Brouwer discussieren panelleden over de betekenis van de conclusies uit het rapport. Aan de orde komen dan kwesties als: speelt etniciteit een rol bij zelfredzaamheid, gezien het grote aantal Surinaamse vrouwen die hun financiën prima op orde hebben? En wat is het verschil tussen ‘een inkomen hebben’ en economische zelfstandigheid?  Aansluitend vindt een debat plaats.

Aanmelden kan bij E-quality, telefoon 070-3659777. Op de site staat ook een aanmeldformulier.