Minister Leers heeft criteria opgesteld om de mate van verwestering van asielzoekers te bepalen. Wie te westers is, mag niet teruggestuurd worden naar Afghanistan. Het meisje Sahar is de eerste die gered wordt door deze beslissing. Tegelijkertijd stelt hij dat Nederland van de meisjes mag verwachten dat ze zich aanpassen, zodat ze bij terugkeer niet in de problemen komen. Ook al blijkt uit informatie van zijn eigen ambtenaren dat dit godsonmogelijk is.
Voordat de Zesde Clan hier verder op in gaat, willen we u graag een filmpje tonen. Een Pakistaanse actrice, Veena Malik, deed mee aan een reality show, a la Big Brother. Ze reisde hiervoor naar India. Prompt bemoeiden conservatieve geestelijken zoals Mufti Sahab zich ermee, en beschuldigden haar ervan dat ze met haar gedrag haar eigen land, cultuur en godsdienst te schande had gemaakt:
Over dit soort gedachtengoed hebben we het. Terug naar asielzoekers in Nederland en de criteria voor verwestering. De Rijksoverheid schreef in een persbericht dat er een notitie ligt over de risico’s die meisjes uit Afghanistan lopen als zij na een jarenlang verblijf in Nederland terug moeten naar eigen land. Tegelijkertijd vindt Leers de risico’s niet allesbepalend:
Van meisjes die een westerse levensstijl hebben aangenomen, kan worden gevraagd zich bij terugkeer aan de Afghaanse samenleving aan te passen, om problemen te voorkomen. [...] Het zal steeds gaan om een individuele beoordeling en de aanvrager zal de combinatie van omstandigheden (waaronder verwestering) zelf aannemelijk moeten maken. Bij de beoordeling zal zwaar meewegen of de duur van het verblijf niet primair te wijten is aan het voeren van procedures, die enkel gericht zijn op het bemoeilijken van de terugkeer.
Minister Leers bouwt dus allerlei drempels in. Ten eerste een beroep op de eigen verantwoordelijkheid. Waarbij je maar moet hopen dat de combinatie meisje en uit Nederland afkomstig niet automatisch al zal leiden tot een gezellige steniging, wat je zelf ook probeert op het gebied van aanpassen en je mond houden. Vervolgens de bewijslast: die ligt bij de asielzoeker. Ga als asielzoeker maar overtuigend aannemelijk maken dat je bij terugkeer in de problemen zult komen. Ten derde moet je aantonen dat je de terugkeerprocedures niet onnodig getraineerd hebt. Ook hier ligt de bewijslast dus bij de asielzoeker.
Asielzoekers zijn op deze manier automatisch schuldig, totdat ze aannemelijk hebben gemaakt dat ze onschuldig zijn. In een rechtsstaat is dat meestal omgekeerd: je bent onschuldig totdat het tegendeel bewezen is.
Voor de verdiepingsslag nemen we vervolgens even een kijkje in dat thematische ambtsbericht over schoolgaande meisjes in Afghanistan en de risico’s die meisjes lopen. Het ambtsbericht omschrijft in klare taal de status van vrouwen en meisjes. Op pagina 3 vallen al de woorden ‘het lage aanzien van vrouwen in Afghanistan’. Op pagina 4 lezen we dat vrouwen op alle gebieden achtergesteld zijn aan mannen. Om te vervolgen met de observatie: “Geweld tegen meisjes en vrouwen is diepgeworteld in de Afghaanse samenleving”.
Kabul, 2010: meisjes liggen in het ziekenhuis na een aanslag op hun school.
Wat volgt is een litanie aan misstanden. Gedwongen huwelijken. Kindhuwelijken. Huiselijk geweld. Verkrachting, en als je naar de politie stapt pakken agenten niet de dader op, maar jou, omdat je overspel pleegde met een man. Beperken van de bewegingsvrijheid van meisjes en vrouwen. Slecht onderwijs. Sterke sociale druk om met school te stoppen zodra je de huwbare leeftijd bereikt hebt (circa 12 jaar).
Binnen deze context verwachten de opstellers van het ambtsbericht dat verwesterde meisjes, wat ze ook doen, zullen opvallen. Hun accent, manier van spreken, manier van bewegen, alles is anders. Ze zullen meteen herkenbaar zijn als buitenstaander, zeker ook omdat iedereen elkaar kent in dorp of streek (pagina 8).
Op basis van deze notitie schreef Leers een brief met de nieuwe criteria voor het vaststellen van verwestering bij meisjes zoals Sahar. Het is de moeite waard de brief in z’n geheel te lezen. Maar hier de kern:
Uit het ambtsbericht blijkt dat, ook als verwesterde meisjes erin slagen hun gedrag en attitude aan te passen aan de heersende normen, zij niet anoniem zijn. De noodzaak tot aanpassing, de geïsoleerde positie en de inferieure status van vrouwen en meisjes in Afghanistan leggen een grote psychosociale druk op verwesterde meisjes. Deze passages over de druk die verwesterde meisjes bij terugkeer naar Afghanistan kunnen ervaren, noodzaken niet het uitgangspunt van het beleid ten aanzien van Afghaanse vrouwen en meisjes die een westerse levensstijl hebben aangenomen, te verlaten. Nog steeds geldt dat een terugkeer naar Afghanistan niet in strijd is met artikel 3 van het EVRM, omdat wordt verwacht dat de terugkeerder zich aanpast aan de Afghaanse samenleving om zodoende problemen te voorkomen. Een dergelijke aanpassing vraagt veel van betrokkenen, maar is niet onmogelijk. Ook indien meisjes bij terugkeer hun uiterlijk en gedrag aanpassen, zullen zij niet anoniem zijn in het openbare leven. Het ambtsbericht beschrijft dat zij ook in dat geval schoolgerelateerde of maatschappelijke problemen kunnen ondervinden. Deze in het ambtsbericht beschreven problemen en risico’s zijn echter niet in zijn algemeenheid te kwalificeren als reëel risico op schending van artikel 3 van het EVRM.
De enige uitweg vormen een paar criteria voor verwestering. Daarvan is er slechts één zeer concreet: het meisje is minimaal tien en verblijft al minimaal acht jaar in Nederland. Voor de rest gaat het om boterzachte vaagheden, zoals de samenstelling van het gezin en medische omstandigheden. Met deze nieuwe criteria voor verwestering verwacht Leers enkele tientallen tot een hondertal meisjes alsnog asiel in Nederland te kunnen bieden. De rest moet terug.
Sommige kwesties zijn zo belangrijk dat ze alle ruimte moeten krijgen. De Zesde Clan dankt u, geachte lezer, voor uw aandacht en uw geduld.
