Tag Archives: alleenstaande vrouwen

China zet alleenstaande vrouwen onder druk

In allerlei Europese landen richten conservatieven hun pijlen op alleenstaande vrouwen. Die moeten dimmen en genoegen nemen met een man, willekeurig welke. Want overblijven is het ergste wat er is, vinden dit soort mensen. Tenenkrommend. Maar het kan altijd erger. In China bemoeit de staat zich er mee. Overheidsinstanties zeggen openlijk dat vrouwen die op hun 27ste ongetrouwd zijn, zich moeten schamen en niets waard zijn. Ze zijn ‘overgebleven’.

De term luidt: ‘leftover women’, overgebleven vrouwen. Die term van de overheid, overgebleven vrouwen, roept een beeld op van nutteloze goederen die op een plank liggen te verstoffen. Om aan dit angstaanjagende beeld te ontkomen, moeten vrouwen op tijd -lees: jong – trouwen en kinderen krijgen. Opleiding? Betaald werk? Eigen interesses? Maakt niets uit. Je enige waarde is ‘man en kind’, en zolang je die niet hebt moet je je schamen.

Leta Hong Fincher schreef een boek over deze groep en de toenemende ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in China. Fincher signaleert dat die druk van de overheid aankomt. Vrouwen voelen zich aangesproken en gaan zich inderdaad schamen. Zodoende sluiten ze overhaaste huwelijken en verzuimen ze op te komen voor zichzelf. Ondertussen geen woord over alleenstaande mannen. Terwijl er daar veel meer van zijn, merkt Fincher op. Oorzaak: jarenlange een-kind politiek, in een land waar mensen een sterke voorkeur hebben voor een zoon. Meisjes hebben in die context de neiging te ‘verdwijnen’. Die mentaliteit leverde een groot mannenoverschot op.

Chinese politici maken zich daar zorgen over. Zo’n leger ongetrouwde mannen gaat voor sociale onrust zorgen, vrezen ze. Toch hoor je niemand zeggen dat alleenstaande mannen na hun 27ste opeens niets meer waard zijn. Nee, de ongenadige focus van de overheid ligt op vrouwen. Aan hen de taak om die mannen te temmen binnen een huwelijk, en het land te redden. Zo niet, dan draait de propaganda op volle toeren:

“Do leftover women really deserve our sympathy?” asked one article on the Women’s Federation website. “Girls with an average or ugly appearance … hope to further their education in order to increase their competitiveness. The tragedy is they don’t realise that, as women age, they are worth less and less, so by the time they get their MA or PhD, they are already old, like yellowed pearls.”

Wat een taal. Daar kunnen Nederlandse conservatieven nog een puntje aan zuigen. Gelukkig komt er ook verzet. Steeds meer Chinese vrouwen weigeren dit discourse te accepteren. Ze houden demonstraties en hullen zich in met rode verf bespatte bruidsjurken, om aandacht te vragen voor huiselijk geweld tegen vrouwen. (Iets waar je die conservatieven niet over hoort, in hun drang om iedere vrouw te laten trouwen. Het probleem speelt echter wel degelijk en drijft sommige Chinese vrouwen tot wanhoop.)

Vrouwen pakken ook andere vormen van discriminatie aan. Daarbij geldt vaak het refrein ‘ik ben geen feministe, maar…’ Want ook in China bestaan veel misverstanden over deze beweging. Ondertussen kreeg een Chinese van een bedrijf te horen dat ze haar niet naar werk konden bemiddelen, omdat ze liever mannen hadden. Ze spande meteen een rechtszaak aan wegens discriminatie. Begin dit jaar schikte ze voor een schadevergoeding van 30.000 yuan. Commentatoren menen dat dit de eerste keer is dat een vrouw op deze manier tegen discriminatie op de arbeidsmarkt vecht. Bovendien treft ze bedrijven waar het pijn doet – in hun portemonnee. Feministische actievoering, ook al mag het niet zo heten.

Stemrecht voor vrouwen zet wereld op z’n kop

De strijd om stemrecht voor vrouwen had overal op de wereld nogal wat voeten in de aarde, ook in de Verenigde Staten. Een serie politieke ansichtkaarten geeft een onthullend kijkje in de psyche van de tegenstanders, zij die vrouwen geen stem willen geven in het democratische proces van verkiezingen. Meest trieste conclusie: de gevoelens van angst en weerzin jegens stemmende vrouwen zijn springlevend. Zo geven conservatieven anno 2012 met name alleenstaande vrouwen de schuld van het verlies van Romney.

We hadden al de Christelijke mannen die vrouwen ervan beschuldigden sletten te zijn die alleen op Obama stemden omdat ze dan gratis aan de pil konden – en dan nog veel meer vrije seks konden hebben, de sloeries. Na dit eerste salvo volgden meer gematigde conservatieven. Hun taalgebruik klinkt redelijker, maar de kritiek op het stemgedrag van vrouwen was even fel. Vooral alleenstaande vrouwen moesten het ontgelden. Die waren zo druk bezig met het recht op abortus veilig stellen dat ze alle andere, verstandigere overwegingen vergaten:

Single women are so obsessed with birth control and abortion that they can’t be bothered to care about the economy or even take care of their kids. There were many jaw-droppers during the segment, but my favorite might be Gretchen Carlson saying that married women vote more on the economy, “because when you’re married, abortion is not really—or contraception for that matter—is not maybe a huge part of your life.” In Carlson’s bizarro world, only single women have sex and only married women have kids.

Zie je, er komt alleen maar ellende van als vrouwen mogen stemmen. Dan kiezen ze de verkeerde kandidaat als president, en maken hun keuze bovendien op basis van de verkeerde overwegingen.

Bijna honderd jaar geleden speelde een soortgelijke minachting voor vrouwen ook een grote rol, maar dan in de strijd vrouwen stemrecht te geven. Tegenstanders gaven argumenten om vrouwen dit recht te onthouden onder andere weer door middel van politieke ansichtkaarten, sociaal gezien even belangrijk als Tumblrs of internet memes nu. De politieke boodschap van dit type postkaart liet niets aan de verbeelding over.

Alleen lelijke alleenstaande vrouwen willen stemrecht.

Geef vrouwen stemrecht en het einde van de wereld is nabij! Feminist Philosophers  merkt op:

somehow it is natural and proper for women to wash clothes and babysit, but it is improper and dehumanizing for men to do it. I just find it funny, especially with the postcard of the three women sitting around a table play cards, smoking and complaining about their lazy husbands.  There is an admission here of, “Yes, we men sit on our asses while our wives do all the work, but that is our RIGHT as men and husbands.  When THEY do it, it’s NOT FAIR and UNNATURAL.”

Kortom, vrouwenkiesrecht zet de wereld op z’n kop, bedreigt het gezin en reduceert mannen tot zielige slappelingen die baby’s vasthouden en de was moeten doen. De horror! Dit soort argumenten komen volgens Feminist Philosophers echter voort uit pure angst voor vrouwen:

I find it fascinating that the implicit argument in these images is something like, “We can’t give women the same rights and privileges that we have, because then they might try to do to us what we have been doing to them, and that is just INHUMANE.”

In Nederland speelden diezelfde angsten en argumenten een rol. Ook hier probeerden mensen vrouwen uit de stemhokjes te weren omdat mannen van nature verstandiger zouden zijn dan vrouwen, en vrouwen thuis hoorden bij hun gezin. Ook God werd erbij gehaald – die had duidelijke rollen voor mannen en vrouwen bedacht en dus zou een echte vrouw nooit het kiesrecht willen hebben, dat was onnatuurlijk en onvrouwelijk. Bovendien, stel dat vrouwen politieke invloed zouden krijgen, dan komt daar alleen maar meer ellende van:

U ziet, weerzin tegen vrouwelijke kiezers is van alle tijden…

Vrouwen speelden grote rol bij Amerikaanse verkiezingen

De Amerikaanse presidentsverkiezingen gingen gepaard met verkiezingen voor zetels in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden. Nu het stof van al die verhitte campagnes begint neer te dalen, stromen de commentaren en analyses binnen. Conclusie: dit waren belangrijke verkiezingen voor vrouwelijke kandidaten, en vrouwenrechten speelden een belangrijke, soms doorslaggevende rol bij de kiezer.

Zo maakten een aantal Republikeinse kandidaten nare opmerkingen over verkrachting en de rechten van vrouwen om een ongewenste zwangerschap af te breken. Lange tijd speculeerden de media dat deze mannen nog steeds een kans maakten op een zetel in de Senaat of het Huis van Afgevaardigden. Dat was niet zo. Nu de uitslagen bekend zijn blijkt dat ze stuk voor stuk verloren.

Overal waar meestal mannen rotopmerkingen maakten over verkrachting en abortus, kreeg ‘Team Rape’ klop van de kiezer. In een redactioneel commentaar schrijft de krant Globe and Mail hierover:

This is a welcome result, indeed, and a tribute to those American voters who turned away from some very ugly ideas.

Vrouwelijke kandidaten boekten juist flinke overwinningen in hun gooi naar een plek in de Senaat en het Huis van Afgevaardigden. Minstens negentien vrouwen kunnen een zetel in de Senaat bekleden. Dat is een historisch hoog aantal, en daarbij komen nog meer primeurs. Want sommige staten krijgen voor het eerst een vrouwelijke afgevaardigde in de Senaat. Webmagazine Jezebel publiceerde portretten van de nieuwe lichting.

In het Huis van Afgevaardigden vormen blanke mannen bij de 200 Democraten voor het eerst in de geschiedenis een minderheid. De ploeg telt begin volgend jaar 61 vrouwen, 43 Afro amerikanen, 27 Hispanics en 10 Aziatische Amerikanen. Vijf Democraten zijn bovendien openlijk homoseksueel/lesbisch, en eentje heeft een biseksuele geaardheid.

Deze diversiteit past in de veranderende bevolkingssamenstelling van de Verenigde Staten en betekent slecht nieuws voor de Republikeinen, die het vooral van blanke mannen moeten hebben. Die groep wordt steeds meer een minderheid – zij het een minderheid met de machtigste banen en de hoogste inkomens.

Obama zelf heeft veel te danken aan de vrouwelijke kiezer. Ten eerste gingen meer vrouwen (53%) dan mannen stemmen. Van de groep die de gang naar de stembus maakte, koos vervolgens 45 procent van de mannen op de Democraat. Bij de vrouwen was dat 55 procent. Nadere analyses van het stemgedrag van vrouwen wezen uit dat met name alleenstaanden massaal voor Obama gingen. Vanwege hun leefsituatie past deze groep niet bij de traditionele huisvrouwenmentaliteit van de Republikeinen.

Daarnaast voelde deze groep zich meer dan gemiddeld geraakt door de vrouwvijandige opvattingen rondom de reproductieve rechten van vrouwen:

As many pointed out on Twitter, it was almost as if Republicans had forgotten women could vote. [...]  …the stakes for this election became abnormally high. Obama didn’t need to inspire; he just needed to be the guy not threatening to turn back women’s reproductive rights to 1973.

Kritiek op de overwinning van Obama maakt dit laatste punt overduidelijk. Christelijke mannen zochten internet op om wereldkundig te maken dat de Democraat zijn winst te danken had aan de ‘slettenstem’, de Slut Vote zoals dat zo mooi heet in het Engels. De logica achter deze scherpzinnige analyse luidt als volgt:

“Women want to delay marriage as long as possible so they can ‘have it all,’ and usually ‘have it all’ means ‘have as much hot alpha sex as possible without any consequences.’” And the sneaky Democrats, says B-Skillet, are willing to subsidise this with things like free contraception, thereby winning for themselves the “slut vote”. What this election proves beyond doubt is that “Republicans lose because they discount the existence of original sin in women.”

Blij dat we dit vraagstuk ook weer opgehelderd hebben – of niet ;). En blij dat zulke groeperingen de komende jaren geen sympathiek luisterend oor in het Witte Huis hebben.

De genadeloze focus op de single vrouw

Wat een bijzonder leuk toeval. Een artikel in het NRC over ongetrouwde hoogopgeleide vrouwen, met als teneur ‘vrouwtjes, als jullie niet inbinden kom je nooit aan de man’. Tegelijkertijd publiceerde een Engelse krant een artikel die dit type berichtgeving radicaal naar de prullenbak verwijst. De onderliggende boodschap aan vrouwen is namelijk altijd dat ze té zijn. Te hoog opgeleid, te geëmancipeerd, te veeleisend. Ze  moeten trouwen en genoegen nemen met minder. En dat is seksistisch, lieve lezers.

Die goeie ouwe tijd, toen je niks te kiezen had......

Het NRC zet de toon al meteen met de kop. Vrouwen wees gewillig, want geschikte mannen zijn schaars. Oei! Dit gaat naadloos over in de volgende intro:

Emancipatie heeft een prijs. Jonge vrouwen die in de grote stad gaan studeren, merken het op college en in de kroeg: mannen met dito kenniskapitaal zijn, anders dan voorheen, in de minderheid. Voor de hoogopgeleide man een prettig uitgangspunt, want zij kunnen weer de seksuele mores bepalen.

Vrouwen krijgen in drie zinnen twee keer straf van het NRC. Best knap! Eén keer omdat ze het waagden te emanciperen – waarbij de schrijver, Steven de Jong, niet uitlegt wat dat volgens hem inhoudt, emanciperen. Het moet echter iets heel naars zijn, want je betaalt er een prijs voor. En een tweede keer omdat ze vaker dan mannen een hoge opleiding heben. Het is een voorbeeld van vooruitgang voor vrouwen beschrijven in termen van falen en een probleem.

Om te voorkomen dat iemand de auteur van seksisme kan betichten, citeert hij daarna een aantal mensen. Niet zomaar willekeurige mensen, nee, alleen zij die de constructie ‘hoog opgeleide vrouw als probleem’  onderschrijven. Die vrouwen blijven alleen en beweren dat ze dat prima vinden. Ja ja. Ze wijzen mannen af  omdat die naar koekjes ruiken. Nou jaaaa, hoe durft ze, dat loeder.

Nee, dan Rusland. Daar heerste na de tweede wereldoorlog ook een mannentekort. En hoe ging het daar destijds? Vrouwen kenden hun plek toen nog. Die vonden dat ze geslaagd waren als ze een man troffen die geen alcoholist was en hen niet sloeg. Ah ja, fijn, die nostalgie naar vroeger, toen alles beter was. Daar kunnen die hoogopgeleide vrouwen het mee doen. Ze moeten een man scoren, want dat is het enige wat telt.

Tamara Winfrey Harris signaleert in The Guardian dat dit discours niet beperkt blijft tot hoogopgeleide blanke vrouwen. Zwarte- en moslimvrouwen moeten dezelfde boodschap aanhoren. Winfrey moet  hier niets van hebben:

While race and religion have their parts to play in the narrative, what is truly at work here is sexism: the sexist way society views a woman’s role in romantic entanglements. A woman’s worth comes from being chosen, not choosing. Men will be men, so it is believed; as women, our focus should be on adapting to men, notdemanding partners who fulfill our needs. This is a view that transcends race and religion.

O help, snel, een alcoholistische man die me slaat! Alles is beter dan geen man!

Het leuke van dit soort stereotiepe verhalen over de alleenstaande vrouw als probleem is, dat de auteurs vaak zelf hun eigen sprookje ondermijnen in hun eigen stuk. Zo ook bij de opsteller van het NRC stukje. Meteen na de intro waarin hij vrouwen op hun kop geeft vanwege te geëmancipeerd en te hoog opgeleid, meldt hij zelf al behulpzaam dat het overschot aan jonge hoogopgeleide vrouwen alleen zichtbaar is in een beperkt aantal steden. De basis voor het artikel blijkt dus een paar steden te zijn en dat is het dan. Huh???

Ja, legt De Jong uit, in andere grote steden, zoals Eindhoven, domineren exacte opleidingen. Daar wonen juist meer hoogopgeleide mannen dan vrouwen. Wacht, stop de pers! Dus daar kunnen vrouwen de seksuele mores bepalen? Waarom lezen we daar niks over? En waarom zouden mannen of vrouwen altijd hetero zijn? Hoe zit het met lesbiënnes? De kop had ook kunnen zijn ‘Amsterdamse lesbiënnes wanen zich in paradijs’. Of ‘Eindhovense homo’s kampen met keuzestress’ vanwege het grote aanbod jonge goed opgeleide mannen.  Maar dat lezen we niet.

Het stuk roept nog meer vragen op. Wat houdt een hoog opgeleide vrouw tegen om via internet te daten, of naar Eindhoven te reizen als daar zoveel hoogopgeleide mannen rondlopen? Hoe zit het met het platteland? Blijven daar alle laag opgeleide mensen zitten? Hoe pakken die mannen en vrouwen de jacht op partners dan aan? Waarom zou je de status van alleenstaande trouwens willen beschrijven in termen van ach en wee? Die fundamentele vraag blijft buiten beeld. Plus, als je dat al wil doen, waarom is single zijn dan voornamelijk een probleem waar vrouwen mee zitten? Da’s een dubbele moraal, De Jong….

Helaas. We lezen er niks over. Niet gehinderd door feiten of logica schept De Jong op een kunstmatige manier voor een  kunstmatig afgebakende groep vrouwen een kunstmatig mannentekort. Het resultaat is onlogisch en onsmakelijk. NRC, je leek altijd zo’n goede krant. Wil je dit asjeblieft nooit meer doen?

Inkomenspolitiek maakt voorkeuren duidelijk

Zelfstandige vrouwen zonder partner hebben in Nederland het nakijken. Vanwege het inkomensbeleid van de regering is hun reële inkomen óf gestagneerd, of zelfs 4% erop achteruit gegaan. Alle andere huishoudtypen gaan er in inkomen juist op vooruit. Dat blijkt uit een doorlichting van het inkomensbeleid van de Nederlandse regering over de periode 2002-2008.

Het ministerie van sociale zaken en werkgelegenheid liet het eigen beleid doorlichten en publiceerde de resultaten eind oktober. De kern van het verhaal staat op pagina 39 van het rapport. Per huishoudtypen geeft de studie hier de CBS gegevens van de reële inkomensontwikkeling tussen 2002 en 2008. Dan zie je dat zelfs als alles vergelijkbaar is, er een verschil optreedt tussen zelfstandig levende mannen en vrouwen, in het nadeel van vrouwen:

  • alleenstaande man tot 65 jaar: 3% inkomensontwikkeling
  • alleenstaande man ouder dan 65: 9%
  • alleenstaande vrouw tot 65 jaar: 0%
  • alleenstaande vrouw ouder dan 65: 6%
De zelfstandige vrouw heeft alleen baat bij inkomenspolitiek als ze in de categorie senioren valt. Kijkend naar de andere cijfers uit de grafiek op pagina 39 hebben vooral stelletjes en klassieke gezinnen met een kostwinner baat bij het inkomensbeleid van de regering.  De enige uitzondering is de alleenstaande ouder, meestal een moeder, met jonge kinderen. 
 
De inkomensontwikkeling van dit type eenoudergezinnen laat echter een veelzeggend patroon zien. Zolang de kinderen onder de 18 zijn heeft zo’n alleenstaande moeder niets te vrezen. Die krijgt een geheel eigen aanrechtsubsidie van de overheid als ze thuis voor kinderen blijft zorgen.Wordt het eerste kind meerderjarig, dan gaat het inkomen er juist 4% op achteruit. 
 
Werk zoeken heeft alleen zin als het goed betaald is. Een alleenstaande moeder die vier dagen gaan werken op minimumloonniveau krijgt namelijk te maken met een inkomensachteruitgang van 4%. Een soort strafkorting. Dan kun je maar beter een partner vinden, blijkt uit het rapport. Een alleenstaande moeder met kinderen onder de 18, die gaat samenwonen, gaat er in inkomen namelijk bijna 34% op vooruit. 34%…..!
 
De samenstellers van het rapport zijn beleidsambtenaren. Ze houden zich verre van politieke kwesties als ‘wat zegt dit’, of ‘is dit wel eerlijk’. De Zesde Clan is echter volledig onafhankelijk, en wij willen de boodschap achter de macro economische gemiddelden wel even voor u op een rij zetten.  Vrouw, alleenstaand, niet aan voortplanting gedaan? Screw you. Vrouw, alleenstaande moeder, maar in ieder geval één kind is meerderjarig? Je taak zit erop, aan de betaalde arbeid jij. Vrouw, moeder, en kinderen onder de 18? Trouw en je zult welvarend zijn.

Achter de stereotypen over alleenstaande vrouwen

Alleenstaand en vrouw? O jee… Daar komen de stereotypen. Die van de eenzame ouwe vrijster óf het tegenovergestelde daarvan, de manisch gelukkige single die van het ene naar het andere evenement fladdert. Maar kloppen die cliché’s wel? Wanda Klein en Maarten Berg doken in de belevingswereld van alleenstaande vrouwen in Nederland. De onderzoekers komen tot de conclusie dat singles veel meer diversiteit en complexiteit vertonen dan de cliché’s je willen laten geloven. Ze zijn niet alleen maar single.

Het is jammer dat het boek van Klein en Berg nog steeds de nadruk legt op alleenstaande vrouwen en hun denkbeelden over liefde, daten en seks. Zo blijf je steken in het culturele patroon van vrouwen definiëren aan de hand van relaties. En bestaat het risico dat je in de valkuil stapt van de alleenstaande vrouw die op dat gebied wat uit te leggen heeft.

Dat die sociale druk bestaat maakt dagblad Trouw duidelijk in een bespreking van het boek. De kop boven het stuk, Heb je nou al een vriend , vat de situatie van veel single vrouwen perfect samen. Leuk, je loopbaan of je hobby’s of wat dan ook, maar heb je al een vriend? En zo nee, waarom niet? Wat doe jij, vrouw, verkeert? Wat mankeert je? Voordat je het weet ziet de omgeving een vrouw alleen nog maar in termen van dat wat er mist, namelijk een man naast haar.

Vrouwen hebben last van die sociale druk, toonden Veenhoven en Van Schoonhoven aan. Ze concludeerden al eerder dat mannen van de samenleving meer ruimte krijgen om een zelfstandig individu te zijn. Bij vrouwen voelen mensen zich eerder ongemakkelijk en doemt meteen de eenzame oude vrijster op als schrikbeeld. Dat doet afbreuk aan hun mate van welbevinden.

We zijn nu in 2011, maar er lijkt in die situatie weinig verandering te komen. Er zijn nog steeds auteurs genoeg die het nodig vinden zich te buigen over de alleenstaande vrouw als probleemgeval. Ze deinzen er niet voor terug deze mensen de grond in te schrijven met verhalen dat ze te moeilijk doen en te hoge eisen stellen aan mannen. Om vervolgens  te stipuleren dat een vrouw genoegen moeten nemen met ‘een man’, maakt niet uit hoe of wat. Mochten single vrouwen al twijfelen aan zichzelf, dan doen dit soort artikelen en boeken hun uiterste best om deze vrouwen nog onzekerder te maken. Lastig om dan het hoofd koel te houden.

Alles is beter dan vrouw en alleenstaand zijn, lijkt het wel. En het punt is: eeuwenlang was dat ook zo. Tot diep in de vorige eeuw hadden Nederlandse vrouwen de status van een kind. Je had een man nodig voor een respectabel leven als moeder en huisvrouw. Al het andere leverde een probleem op. Pas de laatste zestig jaar kunnen vrouwen vrijuit studeren, een inkomen verdienen, leningen afsluiten, een huis kopen of zonder man op vakantie gaan.

Zestig jaar is een veel te korte tijd voor mensen om hun houding te veranderen. Er kunnen generaties overheen gaan voordat het tot mensen doordringt dat vrouwen niet meer vast zitten aan een man om een positie in de maatschappij te verwerven. Vrouwen kunnen tegenwoordig een zelfstandig leven leiden, zonder partner. Net als alle andere keuzes zitten daar nadelen aan, maar ook voordelen. En wil je een relatie, dan hoeft dat niet beperkt te worden tot man-vrouw. Vrouw-vrouw of man-man kunnen ook. Kinderen krijgen is niet zaligmakend . We hebben veel meer keuzes dan vroeger.

Totdat de mentaliteit van mensen echt verandert, is het goed dat onderzoekers wijzen op de complexe werkelijkheid achter de stereotypen. Zielige ouwe vrijster? Happy single? Nee, gewoon mensen. In al hun diversiteit.

Mary Wollstonecraft, deel 2

Korte samenvatting van het voorafgaande: in deel 1 prees de Zesde Clan Mary Wollstonecraft de hemel in, met de belofte dat de kritische kanttekeningen nog zouden volgen. Die handelswijze vloeit voort uit de wens om haar Vindication of the Rights of Women eerst de eer te geven die dit baanbrekende werk uit 1792 verdient, voordat we gaan zeuren over de minder perfecte elementen uit het verhaal. Want die zijn er natuurlijk. Niemand is perfect.

Vrouw en levend in 1792? Trouw of je bent sociaal dood! Van die erfenis zijn we nog steeds niet af.

Mary Wollstonecraft schreef haar boek aan het einde van de achttiende eeuw, en ze was een product van haar tijd. Dat verklaart meteen een aantal kritiekpunten. Steeds terugkerend zijn dat:

  • Wollstonecraft ziet de vrouw vooral als moeder
  • Wollstonecraft accepteert dat vrouwen zwakker zijn, in ieder geval fysiek, en accepteert daardoor ook dat vrouwen in de samenleving een andere rol hebben dan mannen
  • Wollstonecraft is te vaag over de maatschappelijke revolutie die zij voorstaat. Wat wil ze dan precies en hoe moet dat dan. Het lijkt te blijven bij een wens voor beschaafdere omgangsvormen tussen de beide seksen.

Zie ook de informatieve analyse van het Belgische centrum Rosa.

Nu de Zesde Clan haar boek rustig heeft gelezen, valt op dat Wollstonecraft de meeste van deze kritiekpunten zelf al pareert. Ten eerste benadrukt ze dat ze haar analyse richt op het nu, hoe de situatie nu is. Ze gaat niet in op de geschiedenis maar kijkt naar wat ze zelf kan waarnemen. Dan is het heel simpel: vrouwen werden in haar tijd opgevoed om te trouwen. Alles draaide om het huwelijk, want dat was de enige manier voor een vrouw om geaccepteerd te worden als lid van de samenleving.

Na hun trouwen werd de man het hoofd van het gezin, hij had alle macht, alle rechten. Vrouwen konden voor de wet alleen bestaan als persoon in de juridische zin, als ze een misdaad hadden begaan en gestraft moesten worden. Na het huwelijk werden bijna alle vrouwen moeder. Want anticonceptie bestond nog niet. Dus wat zag Wollstonecraft om haar heen? Onmondige meisjes, onzichtbare vrouwen, en tenzij ze onvruchtbaar waren, kregen ze kinderen en waren dus moeder. Als ze schrijft ‘ik richt me op wat ik nu aantref’ is het volstrekt logisch dat ze de vrouw vooral als moeder ziet, want zo was het ook in die tijd.

Mrs. Charles Peale raakte na haar huwelijk haar eigen naam volledig kwijt. Hier geportretteerd met haar kleinkinderen.

Het leuke is dat Wollstonecraft ondertussen haarfijn laat zien hoe onmogelijk het is om te ontsnappen aan dat keurslijf van trouwen en moeder worden, en in die zin dus wel degelijk oog heeft voor de niet-moeder. Zo schrijft ze op ontroerende wijze over in de steek gelaten dochters. Vaak was hun enige toevluchtsoord een mannelijk familielid, bijvoorbeeld een broer. De dochter moest bij die broer of oom in huis wonen om van hem maatschappelijke bescherming te krijgen.

Dat gaat goed totdat die man trouwt. De dochter is niet meer de vrouw des huizes, maar de nieuwe echtgenote. Die zag de aanwezigheid van de andere vrouw vaak als een vervelend geval van ‘drie is teveel’. Wat dan? Als vrouw was de dochter slecht opgeleid, niet voorbereid op een beroep, niet in staat een zelfstandig, onafhankelijk leven te leiden. Als haar broer haar geen toelage gaf, of een ander onderdak voor haar regelde – bij andere familieleden die haar zuchtend gedoogden op een zolderkamertje – eindigde ze haar leven in diepe ellende. Zo zag het eruit voor de Happy Single circa 1792. Als er al een volwassen alleenstaande vrouw rondliep in 1792, was ze een afwijking die sociale spanningen veroorzaakte.

Dan het volgende kritiekpunt: vrouw zwakker dan man en dus ook een andere positie in de samenleving. Het klopt dat Wollstonecraft dit zegt. Zij heeft het dan over fysieke kracht. Het is een biologisch feit dat mannen gemiddeld groter en sterker zijn dan vrouwen. Ze kunnen meer gewicht tillen, harder meppen, sneller rennen en hebben een grotere spiermassa. Wollstonecraft erkent dit. Vervolgens maakt ze twee punten. Ten eerste: waarom moeten we dat nadeel dan verergeren door vrouwen onwetend te houden en in een compleet afhankelijke positie te brengen? Ten tweede: vrouwen zijn al zolang klein gehouden, dat we geen idee hebben wat hun capaciteiten en talenten zijn. De samenleving zoals die nu is, staat vrouwen niet toe de rede te ontwikkelen en zelf hun eigen weg te kiezen. Pas als mannen vrouwen toestaan zich in vrijheid te ontwikkelen, weten we wat ze waard zijn en welke rol ze kunnen vervullen in de samenleving.

Dat ze daarna aan de hand van de vrouw als moeder verder gaat met haar betoog, doet niets aan het voorgaande af. Dat heeft te maken met het eerste punt, dat ze vooral in wilde gaan op wat ze in haar tijd en in haar omgeving aantrof.

Het derde punt, wat voor revolutie wil Wollstonecraft dan, blijft naar mening van de Zesde Clan als enige kritiekpunt overeind staan. Daar is ze inderdaad onduidelijk over. Ze roept mannen op vrouwen hun vrijheid terug te geven. Ze toont zich een voorstander van goed onderwijs voor meisjes, en gemengde scholen. Daar blijft het zo’n beetje bij.

Maar denk even terug aan wat we tot nu toe hebben besproken. Hoe het er in 1792 voor vrouwen uitzag. Alleen al het feit dat ze dit betoog op papier zette, was voor haarzelf en haar tijdgenoten revolutionair. Ze trotseerde daarmee de gezaghebbende uitspraken van alle grote geleerden van haar tijd, plus alle sociale voorschriften voor vrouwen, plus alle fatsoensnormen. Om dan aan haar betoog ook nog de gevraagde blauwdruk voor de nieuwe samenleving op te nemen, is misschien wat teveel gevraagd. 

Het zou kunnen dat ze hier in een later stadium nog op terug was gekomen. Die kans kreeg ze echter niet. Wollstonecraft raakte zwanger en stierf in 1797 aan de gevolgen van een infectie, opgelopen tijdens de bevalling. Niet ongewoon in een tijd waarin per 100.000 bevallingen ruwweg zevenhonderd moeders de dood vonden. Maar wel eeuwig zonde.

Alleenstaande jonge vrouwen verdienen meer dan mannen

Nieuwe onderzoeken uit Japan en de V.S. laten zien dat het debat over een loonkloof tussen mannen en vrouwen een nuancering moet krijgen. Want wat blijkt: jonge alleenstaande vrouwen verdienen steeds vaker meer dan jonge alleenstaande mannen. De kloof komt pas op gang als beiden ouder worden en er een kind in het spel komt.

Japanse single vrouwen van onder de dertig namen de afgelopen tijd 100 euro meer per maand mee naar huis dan hun mannelijke tegenhanger. Volgens de Belgische krant de Standaard ontstaat het verschil omdat vrouwen steeds hoger opgeleid zijn, en werken in sectoren die minder last hadden van de economische crisis. Zoals de zorg, in vergrijzend Japan een groeisector. Mannen daarentegen werken meer in de industrie, een sector die juist klappen kreeg. Ook daalden de hogere lonen met zeven procent, en díe lonen werden vooral door mannen verdiend. Bij hen viel meer te halen dan bij de vrouwen.

In de V.S. is dezelfde trend zichtbaar: ook hier nemen de jonge vrouwen meer geld mee naar huis dan hun mannelijke tegenhanger. De percentages lopen uiteen van 6 tot 17% meer.  Volgens Time magazine gaat het echter net als in Japan om een zeer specifieke groep: alleenstaande jonge vrouwen zonder kinderen die in de grotere steden leven. Dezelfde groep maar dan op het platteland krijgt juist minder dan mannelijke leeftijdsgenoten. En ook hier houdt alles op zodra een vrouw moeder wordt.

Wat het moederschap doet met het salaris van vrouwen blijkt uit onderzoek van de Amerikaanse regering naar vrouwen in managementfuncties. Per kind gaat er 1100 dollar van het vrouwensalaris af, zodat moeders uiteindelijk 79 dollarcent krijgen voor iedere hele dollar van een man. Dit ongeacht of híj vader is of niet. Sommige leden van het congres zijn dit inmiddels de moederschapsbom gaan noemen.

Het is lastig aan te tonen dat je als vrouw achtergesteld wordt op de arbeidsmarkt omdat je een kind hebt. Probeer maar eens juridisch overtuigend te bewijzen dat je vanwege je zwangerschap door je werkgever op een zijspoor bent gezet. Bijna niet te doen. Zolang dat niet verandert is het fijn als jonge vrouwen krijgen waar ze recht op hebben, gezien hun opleiding en hun inzet. Maar als vrouwen gezien worden als ex-werknemer zodra ze een kind krijgen, gaat er niet veel aan de algemene loonkloof veranderen.

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 54 andere volgers