Nieuwsronde

Een nieuwe week, een nieuwe nieuwsronde. Met onder andere TEDx lezingen over feministische onderwerpen, seksistische incidenten in Turkije, oorlog als een zaak van mannen, met mannen, vrouwelijke wetenschappers, en nog veel meer.

De ‘vrouwelijke wetenschappers’ set van Lego leidde tot een twitteraccount, ‘Lego Academics’, met de drie poppetjes in de hoofdrollen.

  • ICT een mannenwereld? Niet in Senegal. Niet gehinderd door vastgeroeste patronen en tradities timmeren vrouwen hier vrolijk aan de weg. Google, Twitter, Apple, leer van dit voorbeeld en vergroot je diversiteit aub.
  • Canada, organisator van het WK Vrouwenvoetbal 2015, wil alle zes stadions vol kunstgras leggen. Binnen het professionele voetbal wordt dat gezien als een inferieur, tweederangs speelveld.  Ruim veertig sporters van verschillende teams dreigen nu met juridische stappen als Canada dit plan doorzet. Ze voelen zich gediscrimineerd ten opzichte van het mannenvoetbal.
  • Lego boekt groot succes met een set rondom vrouwelijke wetenschappers. Binnen een week waren alle doosjes met een astronome, een scheikundige en een paleontoloog al uitverkocht. De set inspireerde vrouwelijke wetenschappers van de Glasgow Academy om academische situaties na te spelen. Hun Twitteraccount, ‘Lego Academics‘, groeide uit tot de nieuwste internetsensatie, met tot nu toe 18.700 volgers. Ook in de echte wereld zijn er successen: voor het eerst won een vrouw de Fields Medal voor buitengewone prestaties op het gebied van wiskunde. De winnares, Miryan Mirzakhani, hoopt dat deze eer andere vrouwen zal inspireren en aanmoedigen.
  • Interessant artikel in The Atlantic over de genderdynamiek binnen de militarisering van Israel. Mannelijke leiders delen een achtergrond in een Israelische variant van de commando’s, terwijl vrouwelijke soldaten in hun pakketten mannenondergoed en after shave aantreffen – tekenen dat ze zich ergens bevinden waar ze niet behoren te zijn. Waar ze wel lijken te horen: in posities als slachtoffer van oorlogsgeweld, bezorgde moeder die pakketten naar soldaten stuurt, en dienstbare vrouw die soldaten geeft wat ze nodig hebben (seks, afleiding, eten).

  • Nederland schrikt wakker: de overheid wilde huiselijk geweld lange tijd ‘genderneutraal’ aanpakken. Oftewel, of iemand man of vrouw is, maakt niet uit. De overheid heeft onderzoek laten doen naar de effectiviteit van de aanpak van huiselijk geweld. Verrassend: door gender neutraal te werken mis je allerlei aspecten van de problematiek. Inmiddels klinkt de roep om gendersensitief te werken, steeds luider. Want sekse speelt wel degelijk een rol, en huiselijk geweld is een genderprobleem. Net doen alsof dat niet zo is, werkt niet. Hopelijk zal het tij nu keren….?
  • TEDx biedt steeds meer vrouwelijke sprekers en meer lezingen over feministische onderwerpen. Wie wil kijken en luisteren naar gepassioneerde lezingen over feminisme, mannelijkheid, vrouwelijkheid en gender, heeft tegenwoordig een ruime keuze.
  • Tsja, zelfregulering in het bedrijfsleven…. Zonder dwang doen bedrijven weinig tot niks. Dat merken ze onder andere in Engeland, waar ondernemingen vrijwillig cijfers openbaar kunnen maken. Tweehonderd ondernemingen beloofden inzicht te geven, zodat duidelijk wordt hoe het gesteld is met de loonkloof. Slechts vier bedrijven gaven echter daadwerkelijk de beloofde informatie. Ondertussen tieren mythes over de loonkloof welig.
  • Protesteren tegen seksistische reclame werkt. Zo haalde Renault een reclame van internet, waarin vrouwen excuses maken voor hun rijgedrag en briefjes onder ruitenwissers plakken met boodschappen als ‘”Sleep alsjeblieft mijn auto niet weg, ik draag hoge hakken’. Anno 2014 zouden autobedrijven toch echt beter moeten weten.
  • Actrice Zoe Saldana boekt succes met haar rol als buitenaards wezen in de film Guardians of the Galaxy. Maar haar rol betekent geen mijlpaal voor vrouwen in het algemeen, en superheldinnen in het bijzonder, waarschuwt The Daily Beast. Bovendien haalt de film de Bechdel test niet, dus zoveel ruimte geeft het verhaal vrouwen niet.
  • Feministische Theologie haalt bijna nooit het nieuws, maar het bestaat en de stroming om kritisch stil te staan bij gender in religies is tot op de dag van vandaag relevant, betoogt sociologe en theologe Anneleen Decoene. Decoene: ,,Tijdens mijn studie werd een bepaalde theologie steeds gepresenteerd als dé theologie. Er werd nooit gezegd: ‘dit is een theologie van een middelbare blanke en welgestelde man uit Europa’, maar ‘dit is dé theologie’. De positie van waaruit gesproken werd, werd vaak niet benoemd en werd voorgesteld als neutraal en algemeen. Dat kan anders!” In Nederland houdt onder andere de Oecumenische Vrouwensynode zich bezig met feministische theologie.

  • Oh, oh Turkije. Eerst kwam vicepresident Arinc seksistisch uit de hoek met de oekaze dat vrouwen niet in het openbaar mochten lachen, want lachende vrouw = slet. Dat was al erg genoeg. Nu gaat premier Erdogan daar nog eens overheen. Hij maakte ruzie met een journaliste. Ze oefende haar vak uit, waarna de premier haar toebeet dat ze haar plaats moest weten. Ook noemde hij haar een ‘schaamteloze militant’. Vrouwen nemen deze en andere seksistische incidenten serieus. Zo maakt parlementslid Aylin Nazliaka op dit moment furore met een toespraak over de systematische discriminatie van vrouwen in Turkije. Veel vrouwen vallen haar bij.
  • ,,Ik wilde zoals de hoofdpersoon zijn: degene met het zwaard, die iedereen te slim af is. Niet het meisje dat voor het eten zorgt.” Als meisje doe je andere leeservaringen op dan jongens, want diversiteit in kinderboeken is nog steeds teleurstellend, blijkt uit een interview van Kinderboek en Representatie.
  • Muziekgeschiedenis? Net als bij andere soorten geschiedenis hoor je dan vooral de stem van mannen. De ervaringen en verhalen van vrouwen ontbreken, of komen alleen voorbij als leuke anecdote om de door mannen gepresenteerde versie van de gebeurtenissen te illusteren. Niet goed, aldus opinietijdschrift New Statesman.

Piketty behoeft een flinke dosis feminisme

Er is al veel geschreven over Thomas Piketty’s boek Capital in the Twenty-First Century. Piketty zwijgt in zijn economische analyses echter over ras en gender. Welk effect heeft het als je zijn betoog door een gender-lens bekijkt? Welke invloed heeft dat op zijn analyse, stellingen en conclusies? Hier en daar begint deze discussie op gang te komen, want er verandert nogal wat als je de impliciete aanname ‘universele mens = man’ los kunt laten.

Kloek boek, maar de analyse gaat mank omdat de helft van de wereldbevolking niet meetelt.

Piketty maakt op dit moment furore met een geruchtmakende analyse over economische ongelijkheid. Kort samengevat komt hij tot de volgende analyse en conclusie. In de samenvatting van Paul de Beer, bijzonder hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de UvA:

In alledaags Nederlands, de vermogenden worden steeds rijker ten opzichte van andere inkomenstrekkers, en omdat vermogen erg ongelijk verdeeld is, leidt dit tot een steeds grotere concentratie van vermogen bij een klein deel van de bevolking. Haast onopgemerkt naderen we nu de scheve verhoudingen uit de negentiende eeuw.

Oei, da’s schrikken. Geen wonder dat veel mensen zijn boek lezen en beginnen na te denken over dat wat Piketty schrijft.

Natuurlijk kwam er ook kritiek. De Beer vindt dat Piketty machtsverhoudingen en inkomens over het hoofd ziet in zijn analyse. Topmensen verdienen zoveel dat erfenissen en andere vormen van opgebouwd vermogen voor die groep slechts bijzaak zijn. En als het gaat om macht, denkt De Beer dat de werkelijke economische macht eerder ligt bij topmanagers, dan bij de vermogenden die de aandelen in handen hebben.

Zulke kritiek is zinnig en nuttig. Tegelijkertijd valt echter niet te ontkennen dat veel reacties en recensies luchtig heenstappen over Piketty’s gebrek aan aandacht voor gender. Ook bij De Beer bijvoorbeeld geen woord over de specifieke samenstelling van die groep topmanagers. En wat dat betekent voor inkomensgelijkheid- en ongelijkheid. Hint: in Nederland is de gemiddelde topmanager blank, man, met een achtergrond bij de Erasmus Universiteit of de TU Delft. En heeft armoede juist een vrouwelijk gezicht, al dan niet in combinatie met een gekleurde huid.

Politicologe Zillah Eisenstein nam als een van de weinigen de handschoen op en voegde ras en sekse toe aan haar analyse van het werk van Piketty. Dan blijkt al snel dat de zoveelste blanke mannelijke wetenschapper een universele, abstracte en schijnbaar neutrale aanpak kiest, die echter in weze alleen de inzichten vertegenwoordigt van de zoveelste blanke man. Volgens Eisenstein had Picketty veel verder kunnen gaan in zijn analyse, als hij oog had gehad voor intersectionaliteit. Zelf trekt ze wél lijntjes tussen de verschillende punten, en komt tot de conclusie:

…the accumulation of wealth is embedded in the racialized and engendered structures that enhance it.  Thomas Piketty’s Capital in the Twenty-First Century reads as though labor has no actual body—no home that actually creates it. It remains abstract and therefore colorless as in white, and sexless as in male. […] If we are going to abolish excessive inequality we need an anti-racist socialist feminist revolution that is filled with new imaginings that we have not thought of yet. Meanwhile, I will agree with him that we can start with really taxing the rich.

Tijdschrift The Nation volgt Eisensteins voorbeeld en pakt dit onderwerp op in de vorm van een discussie tussen economen, activisten en feministische wetenschappers. Hoofdvraag van het rondetafel gesprek: hoe gender Piketty’s boek verandert. The Nation nodigde mensen uit als Kate Bahn, Kathleen Geier, Joelle Gamble en Heather Boushey. Ook Eisenstein nam deel aan het rondetafelgesprek.

Net als Eisenstein ervoeren alle deelnemers aan de Nation-discussie het gebrek aan aandacht voor gender (en ras) als een groot gemis in Piketty’s werk. Hij gebruikt gender niet als een categorie in zijn analyse, laat het werk van feministische economen links liggen, en kijkt niet naar de economische aspecten van de positie waarin veel vrouwen verkeren en wat dat voor gevolgen heeft voor hun (on)mogelijkheden om kapitaal op te bouwen en te vermeerderen.

Daarnaast geeft Piketty aan dat data vaak onvolledig zijn, omdat machthebbers er geen belang bij hebben dat hen onwelgevallige zaken zichtbaar worden in cijfers. Maar hij vergeet dat dit ook geldt voor machtsverschillen tussen mannen en vrouwen, en dat data ook daardoor vertekend worden. Kate Bahn, van de New School for Social Research en mede-oprichter van LadyEconomists.com:

Piketty points out that certain data, particularly measures of capital income, are incomplete because it can be hard to measure things that are purposefully obscured to the benefit of those in power. Similarly, data collection organized and carried out by male-dominated institutions has a long history of devaluing women’s economic contributions and economic lives.[..] if what isn’t counted is gender-biased, then the relative magnitudes between genders does shift and presents a more complicated story about inequality

Feministische economen hadden hier goed gefundeerde en wetenschappelijk onderbouwde correcties in aan kunnen brengen. Helaas. De deelnemers vinden het daarnaast veelzeggend dat Piketty zichzelf plaatst in de traditie van Rousseau. Deze Franse filosoof en pedagoog had voor vrouwen niks goeds in petto. Hij noemde vrouwen en gehandicapten in één adem, vond dat vrouwen geen burgerrechten nodig hadden, en zag vrouwen alleen als moeder.

Dus, Kapitaal in de 21ste Eeuw dan maar weggooien? Nee, roepen de deelnemers in koor. Ondanks deze gebreken geeft zijn analyse wel degelijk handvaten voor feministen en alle anderen die vrouwen als mensen beschouwen:

Women have a lot to gain from an economy that rewards individuals based on what they do with their life, not who they marry or who their parents are.

Vandaar dat ze het zinvol vinden zijn analyse serieus te nemen, aan te vullen met inzichten uit studies naar ras en sekse, en te formuleren welke maatregelen nodig zijn om vrouwen mee te laten tellen. Ja, superrijken meer belasting laten betalen kan een goed idee zijn, maar daarnaast zou er nog veel meer moeten gebeuren:

  • meer maatregelen die de combinatie van betaalde en onbetaalde arbeid mogelijk maken, zoals ouderschapsverlof en flexibele werktijden
  • eerlijke erfeniswetgeving, zodat zonen/mannen niet langer voorgetrokken worden en meisjes/vrouwen evenveel toegang krijgen tot overgeërfde rijkdom
  • mannen en vrouwen gelijke toegang geven tot instrumenten als leningen en andere investeringen
  • verhoging van het minimumloon
  • einde maken aan de loonkloof tussen de seksen
  • meer investeringen in onderwijs
  • structurele acties om een einde te maken aan racistische en seksistische praktijken. Oftewel: meer emancipatie

Piketty noemt al dit soort beleid niet in zijn boek, maar deze voorstellen zouden wel degelijk bijdragen aan een vermindering van economische ongelijkheid, aldus de deelnemers aan de ronde tafel discussie van The Nation.

De Zesde Clan zou daar nog aan toe willen voegen: een einde maken aan zwangerschapsdiscriminatie. Als werkgevers vrouwen de laan uit werken op het moment dat ze zwanger worden, beroven ze vrouwen in feite van hun inkomen en maken ze hen afhankelijk van schrale overheidssteun. Daarnaast zou het helpen als mannen alimentatie voor de door hen verwekte kinderen betalen. Mannen doen dat nu massaal niet. De moeder zoekt het maar uit. Vrouwen lopen daardoor miljoenen mis en draaien zelf op voor de kosten, waardoor een nieuwe bron van economische ongelijkheid tussen de seksen ontstaat. En dan zwijgen we nog over de economische gevolgen van seksuele agressie tegen vrouwen.

Piketty, neem je dit soort zaken mee in de volgende versie van je boek?

Literair icoon herrijst als Manfeels Park

Neem de iconische romans van Jane Austen, teken scènes uit haar werk, en combineer die tekeningen met seksistische uitspraken uit hedendaagse internet tirades – of geamuseerde feministische reacties daarop. En zie, Manfeels Park is geboren. Twee Schotse vrouwen bedachten het. Hun webcomic groeit op dit moment uit tot een ware internethype.

Onder andere magazine Salon vindt het niet gek dat juist Jane Austen herrijst en blijft herrijzen als cultureel ijkpunt:

Austen may not have been overtly political, but she did delight in the ridiculous — the ridiculous as experienced by young women in a male world. […] Many of the scenes in “Manfeels Park” feature the skeptical Lizzy Bennet, played in the original film by Jennifer Ehle, reacting to the men around her. “Jennifer Ehle gives good eye roll,” says Morag. Reading the installments makes you realize how much of Austen’s social interactions have a gendered undertone and how much of Lizzy’s beloved wit, archness and irony is a weapon she uses to fight her own relative disempowerment. Not unlike a feminist blogger in the vast patriarchal sea of the Web, really.

De twee Schotse vrouwen, Erin en Morag, kwamen op het idee van Manfeels Park via het woord ‘man-feels‘. Een ironische term voor situaties waarin iemand iets kritisch zegt over onderwerpen die bij mannen gevoelig kunnen liggen, waarna je kunt zeggen ‘ach gossie, je kwetst hem': ,,Aww, you hurt his poor man-feels.” Erin dacht bij dit woord altijd aan Mansfield, van Mansfield Park, uit een van de boeken van Jane Austen.

Vanuit die associatie was het maar een kleine stap naar een webcomic met personages uit Austen’s literaire oeuvre, in het bijzonder Pride and Prejudice. Nog meer in het bijzonder: de BBC verfilming uit 1995. Die versie, met actrice Jennifer Ehle in de rol van Lizzy Bennet, geldt alom als een klassieker. Volgens Erin en Morag kon zij het beste met haar ogen rollen als een mannelijk personage weer eens pompeus uit de hoek kwam. Haar mimiek is in hun ogen perfect om allerlei conservatieve opinies te becommentariëren.

Alle onderschriften bij de tekeningen zijn uit het leven gegrepen. De makers halen ze uit artikelen, interviews, en uit de commentaren bij webteksten. In een interview vertelden ze:

We’ve been engaging with online discussions of feminism for so long that we know all the tried-and-true arguments, so it’s really about looking for relatively short exchanges that sum up the common things that come up. […] For every MP comic you see assume there are about a dozen more people expressing that same opinion at any given time, just with worse grammar and spelling.

De smaak te pakken gekregen? Waarschijnlijk kun je dan ook lachen om webcomic Hark, A Vagrant. Website Autostraddle gaf vorig jaar een overzicht van de zeven beste webcomics waarbij homoseksualiteit een rol speelt in het verhaal. Sommige comics zijn erg grappig, andere hebben een serieuzere toon. Als je liever van papier leest: deze lijst geeft een mooi en recent overzicht van goede strips met sterke, complexe vrouwelijke personages.

Amerikaanse stellen wennen aan gelijkheid

Kijk eens aan. Als man en vrouw het huishouden eerlijker verdelen, blijft de seks goed. En zorgde de situatie van een hoger opgeleide vrouw, gekoppeld aan een lager opgeleide man, in de jaren zeventig en tachtig nog voor meer echtscheidingen, vanaf de jaren negentig konden onderzoekers dat effect niet meer terugvinden. Amerikaanse stellen wennen langzamerhand aan gelijkheid tussen de seksen, blijkt uit grootschalig onderzoek van de Council on Contemporary Families.

Die wens wordt in de V.S. steeds vaker werkelijkheid.

Mensen houden graag moraliserende preken over emanciperende vrouwen. Je kunt wel assertief willen worden, meningen willen uiten, en hetzelfde salaris als een man willen voor hetzelfde werk, maar schatjes, dat wordt een ramp. Een man die de wc poetst stoot af, dus daar gaat je seksleven. Als hij zich geen “man” kan voelen in een relatie, zal hij sneller afhaken. Jawel! Dus, vrouw, hou je mond, lach om zijn grapjes en vertoon niet te veel ambitie, anders ontman je de man en eindig je eenzaam en alleen en dat is dan eigen schuld, dikke bult.

Blijkt niks van waar. Voor mensen die graag vasthouden aan de rolpatronen, zoals ‘singlecoaches’ en andere conservatieve dwaallichten, wordt het steeds moeilijker om man en vrouw in aparte hokjes op te sluiten. Wetenschappers laten hele andere feiten zien. Je kunt de taken in huis eerlijk verdelen en dan blijft het in bed nog steeds gezellig. Vrouwen streven wel degelijk naar emancipatie, ook al deinzen ze terug voor het etiket ‘feminist’. En mannen blijken ontvankelijker dan gedacht voor die roep om meer rechtvaardigheid.

Kortom:

The truth of the matter is feminism is making a huge impact. Not only have attitudes about gender slowly become more progressive over time, but people are trying to live up to those ideals. Despite all the dour warnings to the contrary, people who try to live more feminist lives find it’s not only a good way to organize relationships, but that equality makes relationships better.

Toegift: in Nederland lopen we enigszins achter. Te vaak doen dit soort situaties zich nog voor. Bovendien blijkt Nederland een sterke sociale druk uit te oefenen op vrouwen om in te schikken, terwijl de man zijn gang kan gaan. Desalniettemin heeft het aloude kostwinnersmodel, met De Man als Hoofd van het gezin, definitief afgedaan. En zie je ook in ons land een trend naar een gelijkwaardige taakverdeling, met name bij jonge mensen die bijvoorbeeld een werkende moeder hadden of een vader die duidelijk zorgtaken op zich nam.

Mensen liegen tegen vrouwen bij onderhandelingen

Heb je de vrouwelijke sekse en moet je onderhandelen? Succes! Naast allerlei andere uitgebreid onderzochte en goed gedocumenteerde mechanismen waarbij vrouwen structureel nadeel ondervinden van hun sekse, blijkt ook nog eens uit onderzoek dat mensen routinematig tegen vrouwen liegen tijdens onderhandelingen. Daarnaast kregen alleen mannelijke proefpersonen tijdens onderhandelingen vertrouwelijke informatie, waar ze daarna hun voordeel mee konden doen.

Mensen blijken tijdens onderhandelingen vier keer zo vaak tegen een vrouw te liegen, dan tegen een man. Mannen vertelden slechts in 3% van de gevallen leugens aan een andere man, maar als ze een vrouw tegenover zich hadden, steeg het percentage leugenaars naar 24%. Vrouwen lopen daardoor meer risico om een kat in de zak verkocht te krijgen.

De studie had nog een andere opvallende uitkomst. Tijdens het onderzoek gaven onderhandelaars mannen soms waardevolle informatie. ‘Eigenlijk mag ik dit niet zeggen, maar….’. Mannen verkregen zodoende voordeel (kennis is macht). Geen enkele onderhandelaar gaf een vrouwelijke proefpersoon soortgelijke insiders informatie. Deze speciale voorkeursbehandeling was voorbehouden aan de mannelijke proefpersonen.

Waarom dat gelieg tegen vrouwen? Het blijkt dat mensen mannen als competenter en slimmer beschouwen, en daarom vaker eerlijk blijven. Komen ze echter een vrouw tegen, dan steken vooroordelen de kop op. Type ‘vrouwen weten toch niks van auto’s’, dus kun je ze een verrot aanbod doen. Bovendien blijken mensen bij vrouwen minder bang te zijn voor de gevolgen als ze door de mand vallen als leugenaar. Mannen? Die pakken je keihard terug. Vrouwen niet. Die blijven vriendelijk en tonen zich vergevingsgezind, aldus de redenatie.

De uitkomst van deze studie onderschrijft nog eens hoe lastig onderhandelen is voor vrouwen. Hoofdonderzoeker Laura Kray:

It explains why it’s not so easy to ‘lean in’ all of the time,” Kray said. “Women are leaning in and navigating many more land mines than men are.

Vrouwen zijn niet gek. Ze willen de voor hen meest gunstige uitkomst. Dat betekent vaak/soms dat ze afzien van onderhandelen. En als ze toch onderhandelen, proberen ze van tevoren zoveel mogelijk risico’s in te calculeren en er een antwoord op te vinden, zodat ze er zonder al te veel kleerscheuren vanaf komen. Daarom is dit onderzoek handig. Vrouwen weten nu dat ze bij al het andere ook nog moeten incalculeren dat de ‘tegenpartij’ tegen ze liegt, en hen geen voordeeltjes gunt in de zin van handige weetjes en vertrouwelijke informatie. Ga er maar aan staan.

Nieuwsronde

Vrouwen vertegenwoordigen de helft van de wereldbevolking, dus het nieuws komt in stromen binnen. Hieronder een selectie uit die enorme berg verhalen en gebeurtenissen, met  nadruk op de Eerste Wereldoorlog die honderd jaar geleden losbarstte. Maar ook: welke mannen steunen de genitale verminking van meisjes? En wat gebeurt er in de Amerikaanse staat Texas, nu vele abortusklinieken de deuren sluiten wegens vijandige wetgeving?

Vrouwen namen tijdens de Eerste Wereldoorlog ‘mannenwerk’ over en schudden daardoor de rolpatronen danig door elkaar.

  • Meestal staan mannelijke soldaten centraal in de herdenking van de Eerste Wereldoorlog (en de generaals die niet op een mensenleven meer of minder keken). Documentatiecentrum Rosa grijpt de gelegenheid aan om de rol van vrouwen te bespreken. Wat waren de unieke prestaties van vrouwen tijdens deze oorlog? Wat waren hun specifieke ervaringen? Welke impact had het oorlogsgebeuren op het leven van de vrouw in Europa post-WOI?
  • Documentatiecentrum Rosa stelde daarnaast een literatuurlijst samen. Allemaal boeken die op verschillende manieren het thema ‘vrouwen en de eerste wereldoorlog’ behandelen.
  • Wat leesvoer betreft kan de Zesde Clan Singled Out van Virginia Nicholson aanbevelen. Een vlot geschreven sociale geschiedenis van de circa twee miljoen Engelse vrouwen die na 1918 niet konden voldoen aan de norm van trouwen en kinderen krijgen. Deze alleenstaande vrouwen moesten andere wegen kiezen. Dat deden ze. Neem verder eens een kijkje bij de theatervoorstelling 1919, het emanciperende effect van vrouwen die ‘mannenwerk’ overnamen, sociale verwachtingen en rolpatronen, en dit artikel over vrouwen en feminisme in de jaren dertig.
  • Atria reikte de Johanna Naber prijs voor beste geschiedenisscriptie uit aan Fabian van Wesemael, voor zijn onderzoek naar gender in hospitalen tijdens de eerste wereldoorlog. Van Wesemael gaat in de op de machtsverhouding tussen arts en verpleegster, de betekenis van lichamelijkheid, het effect van verminkte soldatenlichamen en de vorming van een vrouwelijke identiteit van de verpleegsters: ,,Door het uiten van dergelijk bewonderend verlangen en door het ‘vermannelijken’ van de wonden bevestigden de verpleegsters zichzelf in een ‘eeuwige’ vrouwelijkheid” – een strategie die overigens lang niet alle verpleegsters omarmden.
  • Onder de noemer ‘Grote vrouwen en de Groote Oorlog‘ kijkt een Belgisch museum in de plaats Boekhoute naar de ervaringen van vrouwen tijdens de Eerste Wereldoorlog. Vanaf 22 januari 2014 kunnen mensen ook de rondreizende tentoonstelling Vrouwen in de Groote Oorlog bezoeken. Na de opening in het stadhuis van Brussel reist de expositie gedurende het hele jaar door Vlaanderen, onder andere langs Antwerpen, Gent, Mechelen en Turnhout.
  • In ander nieuws: abortusklinieken sluiten betekent niet dat vrouwen hun zwangerschap opeens wél doorzetten. Integendeel. Cijfers uit de Amerikaanse staat Texas tonen aan dat de draconische maatregelen om het recht van baas in eigen buik in te perken, ernstige obstakels opwerpen. Zodoende worden sommige vrouwen een slaaf van hun biologie. De meeste vrouwen vinden echter alternatieven. Ze reizen met veel pijn en moeite naar verder weg gelegen klinieken. Of halen morning after pillen bij de buren, Mexico. Met ‘goede zorg aan vrouwen’ of ‘de veiligheid van vrouwen’ heeft dat allemaal niets te maken. Wel met wanhoop, nood en risico’s nemen omdat de ongewenste zwangerschap echt ongewenst is.
  • Seksistische collega’s op het werk kunnen veel leed veroorzaken. Hoe kun je dat soort gasten afremmen? Het Everyday Sexism project verzamelde incidenten, maar deelt ook tips en adviezen. Dagblad Trouw behandelde recent ook een voorbeeld, van een seksist die onder het mom van ‘onschuldige grapjes’ een knappe vrouw het leven zuur maakte. Stap 1 is: herken het seksisme. Stap 2: stel een strategie op. Tot slot, oals Trouw opmerkt: ”Het zou ook al schelen, wanneer de rest van het gezelschap niet schaapachtig zou zitten meelachen met de ongein.” Oftewel, het is een groepsprobleem, en de dynamiek in de groep moet veranderen als je effecten wil sorteren.
  • Welk type man steunt de genitale verminking van Afrikaanse en Aziatische meisjes? Antropoloog Khalid Roy zette de verschillende groepen op een rijtje. Dit soort sociale analyse kan mensen helpen om een einde te maken aan deze specifieke vorm van kindermishandeling, aldus Roy.
  • Hoera, Lego komt eindelijk met een set met vrouwelijke wetenschappers! De firma kwam niet zelf op het idee om rolpatronen en stereotypen te doorbreken. De speelgoedset kwam er op verzoek van fans, en na maatschappelijke druk. Maakt niet uit. Eindelijk kunnen meisjes spelen met figuurtjes van een scheikundige, een paleontoloog en een astronoom.

Televisie kan vrouwen hoop geven

De Zesde Clan schrijft regelmatig over vrouwen in de media, omdat muziek, televisie, magazines en internet effect hebben op mensen. Het doet iets met meisjes en vrouwen als ze niet in de verhalen voorkomen, of alleen aanwezig zijn als het hulpje of het seksobject. Een figuur als ‘Bob de Bouwer’ zegt in symbolische zin iets over wie bouwvakker kan zijn en wie niet. Maar media kunnen ook een positief effect hebben en vrouwen hoop geven, blijkt uit onderzoek.

Dat vrouwen steeds vaker zelf aan het roer staan, helpt ook om de media een vriendelijkere en hoopvollere plek voor vrouwen te maken.

Medewerkers van het Pathways of Women’s Empowerment at the Institute of Development Studies voerden een kwalitatief onderzoek uit naar het kijkgedrag van vrouwen in Bangladesh. Welke programma’s volgen ze en wat was het effect daarvan? Uit interviews bleek dat vrouwen geïnspireerd raakten door progressieve voorbeelden:

Women experienced pleasure and hope for their own lives from shared viewing, but also chose, judged or disregarded narratives dependent on how they connected with them, the study showed. One research participant in Pakistan said a TV programme that featured a woman in a job interview informed her how to behave in such situations.

Wat dat betreft zeggen beelden soms meer dan duizend woorden. Als je een vrouw iets ziet doen, kun jij als vrouwelijke kijker datzelfde misschien ook doen.

Hetzelfde geldt voor de mate van respect voor vrouwen. Als iemand (man of vrouw, maakt niet uit) een sterk vrouwelijk personage op televisie ziet, heeft hij of zij daarna in het dagelijks leven ook wat meer achting voor vrouwen. Op die manier verzachten sterke figuren als Buffy the Vampire Slayer de potentieel negatieve effecten van (seksueel) geweld tegen vrouwen in de media.

Televisie, tijdschriften en internet kunnen ook een positieve rol spelen in de seksuele opvoeding van kinderen en tieners. L. Monique Ward, Kyla M. Day en Marina Epstein van de universiteit van Michigan zetten vier nuttige functies op een rijtje. Tijdschriften kunnen jonge lezers voorzien van informatie over seksuele gezondheid, relaties en voorbehoedsmiddelen. Ten tweede kunnen media diversiteit tonen, en op die manier de tolerantie vergroten voor bijvoorbeeld homoseksuele en lesbische relaties, of alleenstaande vrouwen.

Ten derde kunnen media voorbeelden geven van daten en vervolgafspraakjes maken. Hoe ga je in die spannende fase met elkaar om, hoe hou je het fijn, en wat doe je met grenzen stellen en grenzen verkennen? Tot slot bestaat er naast de massamedia ook een tegencultuur. Die kritische beweging, bestaande uit onder andere girl-zines, festivals en andere ondergrondse bewegingen, geeft meisjes een mogelijkheid hun eigen identiteit te vormen. Onder andere rondom weblog De Tweede Sekse ontstond zo’n tegencultuur, en ook de Zesde Clan maakt deel uit van deze media.

Is dit alles genoeg? Ward, Day en Epstein vinden terecht van niet, en publiceren aan het einde van hun artikel een wensenlijstje. Dat lijstje komt vooral neer op minder stereotypen en meer progressieve, complexe verhalen en personages. Minder nadruk op slanke blonde vrouwen, en meer diversiteit in huidkleur en lichaamsvormen. Meer kritische aandacht voor rolpatronen en de manier waarop dat soort stereotiepe opvattingen beide seksen hinderen bij het opbouwen van fijne en gezonde relaties. Meer voorbeelden van zelfstandige vrouwelijke seksualiteit. Minder ‘vrouw-van’, ‘vriendin-van’ en meer veelzijdige vrouwelijke personages, die ook echt iets te doen krijgen in het verhaal. Dat en meer zou het positieve effect van de massamedia op vrouwen nog verder kunnen vergroten.

Vrouwen tegen feminisme krijgt kattig antwoord

Jaaaaa, vrouwen die hun vuist ballen om te vertellen dat zij tegen ‘het’ feminisme zijn, omdat alles ok is. Nou valt op die boodschap zeer veel af te dingen, en je kunt daar intelligente stukken over schrijven, vol logische argumenten, onderzoeksresultaten, cijfers en analyses. Maar je kunt natuurlijk ook katten het woord geven. Cats rule! 

Oooo, en deze! Vergeet al die complottheorieën over feminazi’s die mannen willen onderdrukken. Hier loert het echte gevaar:

Zie je wel? Ik wist het. Ik WIST het.

Na-fluiters vinden dat het hun goed recht is om vrouwen lastig te vallen

Onthullende video van een vrouw uit Minnesota, de V.S. Ze begon mannen te vragen waarom ze haar lastig vielen op straat. Genoemde verklaringen voor hun gedrag: zij vroeg er zelf om, omdat ze er goed uit zag. Bovendien zijn vrouwen er om door mannen begeerd te worden, dus waar zeur je over? Dat mannen vrouwen naroepen is hun door God gegeven recht. Serieus? Ja. De vrouw legde deze en andere seksistische redeneringen vast op video. Kijk en huiver:

De vrouw, Lindsey, begon met filmen nadat ze voor de zoveelste keer niet probleemloos aanwezig kon zijn in een openbare ruimte. Ze stond in een lift toen een man haar ‘blondie’ noemde en aan haar haar begon te plukken. Toen ze zei dat ze het prettiger vond als hij hallo zei, begon de man tegen haar te krijsen.

Lindsey was benieuwd hoe andere mannen zouden reageren, als ze hen aansprak op hun gedrag. Haar videoverslag spreekt boekdelen. Daarnaast kwam ze met het idee om kaartjes aan te bieden. Vrouwen kunnen die printen en aan mannen geven die hen lastig vallen in een openbare ruimte. Deze na-fluiters, brulapen, kontenknijpers, haarfetisjisten en aanranders kunnen dan op een kaartje nog eens schriftelijk nalezen dat vrouwen niet te wachten zitten op dit soort gedrag. En dat ze er maar beter mee kunnen stoppen. Want het is niet onschuldig:

At best, it’s annoying. At worst, it makes women feel unsafe because it forces them to wonder: if this man feels entitled to comment on my appearance, what’s to stop him from trying to touch me, or follow me? (The 2014 National Street Harassment Report reflects data that in fact, stalking and touching are a part of many people’s street harassment experience.) So no, it’s not a compliment. If a woman tells you it’s not a compliment and you persist in doing it you are being intentionally intimidating.

Lindsey propageert niet dat alle vrouwen altijd zo’n kaartje moeten afgeven. Integendeel. Vrouwen weten uit ervaring hoe snel ‘hee, mooie benen’ over gaat naar ‘heej zeg eens iets, heej, meisje, heej vuile hoer, val dood’ en erger. Ze roept vrouwen op om alleen in actie te komen als ze zelf inschatten dat ze dit kunnen doen zonder zichzelf in gevaar te brengen. Het is niets meer dan een optie. Het kan echter helpen om machteloze frustratie om te zetten in assertief handelen en de man in kwestie in duidelijke bewoordingen te zeggen: hou het bij jezelf!

Demonstranten bedreigen journaliste met verkrachting

De politie gaat beelden van een pro-Palestijnse demonstratie in Den Haag onderzoeken, om te zien of daar strafbare feiten zijn gepleegd. Wat de berichtgeving tot nu toe niet vermeldt, is dat er duidelijk sprake was van seksisme. Een aantal demonstranten keerden zich tegen een verslaggeefster van Geen Stijl en bedreigden haar. Dat klopt. Maar waar bedreigden ze haar mee? Met verkrachting. En dat is iets waar mannen vrouwen mee dreigen, als er iets gebeurt wat ze niet leuk vinden.

Annabel Nanninga van GeenStijl woonde de demonstratie bij in verband met haar werk: verslag doen en nieuws over de gebeurtenis publiceren. Dat ging meteen mis, waarbij aanwezige mannen haar sekse tegen haar gebruikten. Dat we weten wat er gebeurde, komt omdat ze haar ervaringen zelf openbaar maakte:

Al meteen bij aankomst werd ik bedreigd en uitgescholden toen ik foto’s nam. “Hoer, loop door, vies wijf”, en: “We jatten je telefoon als je foto’s maakt.” Een politie-agente zag en hoorde het, en nam me apart. Of ik wel wist dat foto’s maken voor onrust zorgde? Ik vroeg haar of ze de bedreiging had gehoord, en of ze wel wist dat fotograferen op de openbare weg is toegestaan.

Het gebeurt slechts zelden dat mannen voor hoer worden uitgemaakt omdat ze hun werk doen. ‘Wijf’ is ook een scheldwoord met een seksistische toepassing. Een man is zelden ‘wijf’, een vrouw daarentegen krijgt dit regelmatig te horen. In combinatie met ‘hoer’ en vies’ weet je meteen met wat voor soort ‘wijf’ je van doen hebt.

Vanaf dat moment ging het van kwaad tot erger. De groep keerde zich tegen Nanninga:

In no time stonden er enige tientallen jongemannen om ons heen. “Ik breek bij je in en pis in je slaapkamer!” tierde het sujet. Iedereen schold en dreigde. ‘Kankerhoer, weg die foto. we achtervolgen je tot je huis, we pakken jou, kankerhoer, GeenStijl haat ik, het zijn racisten, kankerhoer’. […] …toen hoorde ik een paar keer, her en der in de menigte, niet luid gejoeld zoals de andere verwensingen maar zacht en laag; “Broek uit”“Trek haar broek uit” en “Trek haar kleren uit.”Goed. Weg hier. NU.

Nanninga zelf wilde met haar relaas vooral opkomen voor de persvrijheid en de officiële woordvoering tegenspreken:

Volgens een woordvoerder van Jozias van Aartsen, VVD-burgemeester van DenHaagIsistan, werden er ‘geen grenzen overschreden.’ Staat u mij toe sterk van mening te verschillen met de burgervader, op grond van mijn belevenissen ter plekke.

Tegelijkertijd deed ze echter ook nog iets anders. Haar ervaringen zijn een voorbeeld van de specifieke bedreigingen die vrouwen stelselmatig naar hun hoofd geslingerd krijgen. Deze mannelijke demonstranten vonden het blijkbaar volkomen normaal om een journaliste uit te schelden voor hoer en te dreigen met verkrachting.

Bijna tweederde van alle journalistes maakt iets dergelijks mee, maar meestal zwijgen ze.  Ze willen geen gedoe, ze willen niet dat redacties hen binnen houden, ze willen niet bekend staan als ‘zij die verkracht werd op het Tahrirplein‘ enz. enz. Ondertussen komen daders ongestraft weg met hun dreigementen en misdaden. Moedig van Nanninga om het seksistische gedrag van deze demonstranten openbaar te maken.

In reacties op de gebeurtenissen namen diverse mensen het gelukkig voor haar op:

 8 u Hé mede-gutmenschen: we hadden toch afgesproken dat dreigen met verkrachting altijd fout is? Dan ook als het GeenStijls overkomt.
 17 u Mevrouw Nanninga is niet mijn vriendin maar ontzet worden tijdens een demonstratie omdat je bedreigd wordt wens ik niemand toe.

Daarnaast waren er echter ook mensen die het gooiden op gezeur, bedrog en eigen schuld dikke bult:

 24 jul. Die Nanninga is wel een zeikwijf zeg.
 24 jul. Als iemand videobewijs heeft voor de huiliehuilie van Nanninga & Verhoef houd ik mee aanbevolen.
 10 u Of in het Nederlands: laat dat koekje je goed smaken, Nanninga! Je hebt zelf het deeg gemaakt.

Dit soort minachtende reacties zorgen ervoor dat mannen zo makkelijk en zonder angst voor represailles over kunnen gaan tot het dreigen met verkrachting. Ze weten dat we als samenleving racisme afkeuren, maar seksisme ok vinden. Het doelwit heeft het maar te incasseren. Ze moet zwijgen, want als ze het waagt iets te zeggen over bedreiging met verkrachting, zeurt ze of liegt ze of zal ze zelf wel schuld hebben aan haar eigen seksuele intimidatie.

Nog een extra bewijs: Nanninga ontving via Twitter een reactie van de organisator van de demonstratie. Dat bericht luidde als volgt:

Abu Suhayb @AbuSuhayb_DWR Als moslims provoceren, moeten ze worden opgepakt. Als @ANanninga t doet, jankt Geenstijl. Wees blij dat t alleen bij dreigen bleef, teef. 11:57 PM – 24 Jul 2014

Verhalen van vrouwen

Tijdschrift The New Yorker verdwijnt na de zomer achter een betaalmuur. Voordat dit gebeurt, zijn alle verhalen en reportages drie maanden lang vrij toegankelijk. Website The Cut greep de gelegenheid aan om de twintig beste verhalen van vrouwelijke auteurs te selecteren. Klassiekers zoals de reportage van Hannah Arendt, waar de term ‘de banaliteit van het kwaad’ vandaan komt. Maar ook recente stukken over daklozen in New York en Tina Fey over cabaretiers.

Het was nog lastig kiezen, aldus The Cut, omdat een blad met een hoge status meestal veel mannen publiceert. In de jaarlijkse VIDA telling komt The New Yorker meestal niet veel verder dan eenderde vrouw. Wat de vrouwen schrijven is echter van een zodanig hoge kwaliteit, dat je niet om ze heen kunt. Vandaar lastig om de selectie te beperken tot twintig.

Veel leesplezier gewenst!

Terroristen vermoorden mondige vrouwen

Terreurbeweging Al-Shabaab eist de verantwoordelijkheid op voor de moord op de Somalische politica Saado Ali Warsame. Warsame maakte deel uit van een groep van minder dan 30 vrouwen in het 275 tellende parlement van Somalië. Een woordvoerder van Al-Shabaab was er als de kippen bij om te benadrukken dat ze Warsame gedood hadden vanwege die politieke functie, niet vanwege haar eerdere loopbaan als zangeres. Phew! Dat valt dan weer mee!

Warsame, tot zwijgen gebracht.

De moord op Warsame volgt op die van een andere vrouw, die net als zij in de openbaarheid trad, politieke standpunten innam en de situatie in haar land probeerde te verbeteren. Eind juni stierf de Libische vrouwenrechtenactiviste en advocate Salwa Bughaighis bij een aanslag. Onbekenden drongen haar huis binnen en executeerden haar met schoten door het hoofd. Vervolgens vond ook de enige getuige van de schietpartij de dood onder zeer verdachte omstandigheden: hij verdween, waarna mensen zijn lijk op straat aantroffen, met sporen van martelingen.

Daarnaast vermoordden onbekenden Umayyah Naji Jabara. Deze Irakese politica adviseerde het bestuur van de provincie Salahuddin over welzijn en vrouwenrechten, en verzette zich hevig tegen de komst van ISIS en hun kalifaat. Een scherpschutter maaide haar neer.

Sommige terreurbewegingen wachten niet totdat vrouwen opgroeien tot mondige volwassenen en zich bemoeien met politiek en sociale rechtvaardigheid. Zij proberen die ontwikkeling meteen in het begin in de kiem te smoren, door zich te richten op meisjes die naar school gaan. Zoals Boko Haram:

The Islamist militants’ name translates to “Western education is a sin” in the local language. The group especially opposes the education of women. Under its version of Sharia law, women should be at home raising children and looking after their husbands, not at school learning to read and write.

Ook de Taliban zien scholen en schoolmeisjes als een van hun belangrijkste doelwitten. De media hebben een golf van aanslagen en moordpartijen in het nieuws gebracht. Ze vergiftigen docenten en scholieren, gooien zuur naar schoolmeisjes, blazen meisjesscholen op, enzovoorts.

Een van de beroemdste slachtoffers van de Taliban, Malala, legde de westerse wereld uit waarom terreurgroepen schoolmeisjes vrezen:

“The extremists are afraid of books and pens. The power of education frightens them. They are afraid of women. The power of the voice of women frightens them. This is why they killed 14 innocent students in the recent attack in Quetta,” said Pakistani schoolgirl Malala Yousafzai in her special speech to the United Nations Youth Assembly on 12 July – her birthday, declared as Malala Day.  “And that is why they kill female teachers. That is why they are blasting schools every day, because they were and they are afraid of change and equality.”

Terreurgroepen hebben gelijk als ze de effecten van onderwijs vrezen. Onderzoek wijst uit dat onderwijs effectief is om de situatie van meisjes en vrouwen te verbeteren op allerlei terreinen, zoals gezondheid en werkgelegenheid. Onderwijs meisjes, en je legt bovendien de basis voor een generatie vrouwen die de macht van de pen en het woord kunnen gebruiken om de wereld om hen heen kritisch te onderzoeken, moeilijke vragen te stellen, en onrecht te benoemen. Waarna voor je het weet een nieuwe groep vrouwenrechtenactivisten opstaat, om een betere positie in de grondwet te eisen, bijvoorbeeld. Alles beter dan dat, denken terreurgroepen.

Zeven studies bewijzen het bestaan van mansplaining

Vrouwen die iets willen zeggen over hun eigen ervaringen, krijgen regelmatig vanalles naar hun hoofd geslingerd. Je bent overgevoelig, beeld je maar wat in, overdrijft, zeurt, het is niet waar, bewijs het. Waarna je het bewijst, en te horen krijgt: ‘we geloven er niks van, bewijs het nog maar een keer’. Frustrerend, maar zonder bewijs sta je nog zwakker. Daarom grijpt dit weblog regelmatig terug naar onderzoek. En schrijven we erover. Omdat dan bijvoorbeeld blijkt dat mansplaining echt bestaat. Maar liefst zeven studies bewijzen het, schrijft Bitch magazine.

Mansplaining? Jawel. De term slaat op situaties waarin een man op een neerbuigende manier iets aan een vrouw uitlegt. Iets wat zij allang weet, of zelfs beter weet dan hij, maar hij is de man, dus…. Het gaat hier niet om gewone betweterigheid, maar om een variant waarbij rolpatronen, stereotiepe verwachtingen en machtsverschillen tussen de seksen een belangrijke rol spelen. De kern van de zaak is dat een man verbaal over een vrouw heen walst, meestal zonder dat hij zelf door heeft hoe lullig hij zich gedraagt. Hij is de man! Haar mening telt niet.

Niet verrassend was het een vrouw, Rebecca Solnit, die dit specifieke sociale communicatiepatroon een naam gaf in het beroemde essay ‘mannen leggen dingen aan mij uit’. Waarna natuurlijk de mansplainers aan kwamen zetten met het commentaar dat zij niet aan mansplaining deden:

it struck a chord.  It still seems to get reposted more than just about anything I’ve written at TomDispatch.com, and prompted some very funny letters to this site. None was more astonishing than the one from the Indianapolis man who wrote in to tell me that he had “never personally or professionally shortchanged a woman” and went on to berate me for not hanging out with “more regular guys or at least do a little homework first,” gave me some advice about how to run my life, and then commented on my “feelings of inferiority.” He thought that being patronized was an experience a woman chooses to, or could choose not to have — and so the fault was all mine. Life is short; I didn’t write back.

Mansplaining ontstaat niet in een vacuüm. Het komt voort uit een lange geschiedenis van mannen die uitleggen wat vrouwen vinden, willen of kunnen. En het past bij ingesleten communicatiepatronen. Die goed onderzocht zijn. Bitch magazine zette zeven taalstudies op een rijtje. Uit verschillende tijdvakken, in verschillende situaties en met verschillende groepen uitgevoerd, blijkt steeds opnieuw hetzelfde:

  • Vrouwen worden vaker in de rede gevallen dan mannen
  • Mannen interrumperen vrouwen vaak om het gesprek over te nemen
  • Mannen domineren in gesprekken op de werkvloer
  • Mannen en jongens domineren de communicatie in schoollokalen
  • Patienten vallen vrouwelijke artsen vaker in de rede dan mannelijke artsen
  • Mannen krijgen meer ruimte dan vrouwen in de media
  • Mannen krijgen meer ruimte dan vrouwen op twitter. Hun berichten worden bijvoorbeeld veel vaker geretweet dan berichten van vrouwen

Dit alles wijst op dominantie en vrouwen verbaal terzijde schuiven. Waarbij macht een rol speelt. Een meta analyse van 43 verschillende studies wees uit:

men were more likely to interrupt women with the intent to assert dominance in the conversation, meaning men were interrupting to take over the conversation floor. In mixed groups rather than a one-on-one conversation, men interrupted even more frequently.

Sociale veranderingen gaan langzaam. Maar er gloort hoop. Want niet alleen tonen onderzoeken haarfijn aan wat vrouwen uit ervaring al weten, maar vrouwen hebben nu ook de zelfstandige positie en de terminologie om té dominante mannen weerwerk te geven. Te beginnen met een woord als mansplaining, om je bewust te worden van dit mechanisme en het probleem aan te kaarten. Als mannen leren luisteren, en vrouwen eindelijk ook wat gespreksruimte gunnen, zullen taalstudies over twintig jaar een heel ander beeld laten zien.

 

Quotum doorbreekt hegemonie van mannen aan de top

Quota doorbreken de hegemonie van mannen aan de top. Dat blijkt uit een nieuwe studie naar de effecten van wetgeving in Noorwegen. Sinds 2003 moeten beursgenoteerde bedrijven hier verplicht 40% vrouwen in de top hebben. Dat is gelukt, zonder dat bedrijven ten onder gingen. Bovendien krijgen vrouwelijke topbazen tegenwoordig bijna hetzelfde salaris als hun mannelijke collega’s – op dit niveau nam de loonkloof tussen de seksen af.

Een vrouwenquotum op zich is niet genoeg om een patriarchale cultuur te doorbreken. Maar het is een begin.

 

Toen Noorwegen een vrouwenquotum invoerde, riepen tegenstanders moord en brand met hetzelfde soort argumenten waar ook Nederlandse angsthazen zich van bedienen. Bedrijven zouden failliet gaan! Bedrijven zouden nooit zoveel vrouwen kunnen vinden! Talentvolle mannen zouden het nakijken hebben terwijl duffe excuus-Truzen met minder ervaring en minder competenties hun plek innamen! Noorwegen zou ten onder gaan!

De studie houdt het kort als het gaat om dit soort argumenten:

We show that these concerns were not relevant in practice.

Daar kunnen mensen het mee doen.

Daarnaast bleek dat het quotum psychologische effecten had, met name op vrouwelijke studenten:

A qualitative survey we performed in the Fall 2013 at the Norwegian School of Economics suggest that female (and male) students are well aware of the reform and many of them expect to professionally benefit from it in terms of future earnings and likelihood of holding a top executive position.

Oftewel, vrouwen kregen hoop. Banen in de top van het bedrijfsleven zijn opeens geen onhaalbare droom meer. Veertig procent van de plekken gereserveerd voor vrouwen betekent dat wie hard studeert en werkt, eindelijk een reële kans heeft om tezijnertijd een topfunctie te veroveren. Dat perspectief doet iets met een mens. Het bevordert de ambitie.

Dat wil niet zeggen dat een quotum alle problemen op de arbeidsmarkt oplost. Diversiteit en een kleinere loonkloof aan de top betekenen niet dat de gewone man en vrouw baat hebben bij de veranderingen. Die zogenaamde ‘trickle down‘ effecten worden wel vaker aangevoerd in economische theorieën, maar blijken steeds afwezig. Er is meer nodig dan een vrouwenquotum voor de top.

Bijvoorbeeld sterke vakbonden, want die organisaties blijken de meeste positieve effecten te hebben op de positie van vrouwen uit álle sociale en economische klassen. Maar ook een omslag in de mentaliteit van mensen. Zo wijst onderzoek uit dat vrouwen en mensen met een niet-blanke huidskleur diversiteitsbeleid het beste over kunnen laten aan blanke mannen:

Hekman added: “People are perceived as selfish when they advocate for someone who looks like them, unless they’re a white man.” So, what, if a woman hires a white man, it’s because he is the best person for the job, but if she hires another woman, it’s just because she wants someone to borrow tampons from? This probably isn’t new information to anyone who is a woman and/or a minority, but it’s always a bit jarring to see your suspicions confirmed.

Ondertussen wil het gebrek aan effect op ‘lagere rangen’ niet zeggen dat het Noorse beleid dús gefaald zou hebben. Een quotum is een begin, niks meer maar ook niks minder:

Quotas, instead, serve to bring gender equality to one specific area: positions of power. We can never say we live in a country rid of patriarchy while women hold less than a quarter of all political offices, 5 percent of CEO positions and less than 15 percent of executive officer positions, and less than 17 percent of board seats. And change isn’t coming voluntarily.

Waarvan acte, getuige de manier waarop een hard quotum in Nederland vooralsnog onbespreekbaar blijft. Een quotum verandert namelijk wel degelijk de samenstelling van de top. Degenen die nu alle macht in handen hebben, weten dat. Vandaar dat ze zich met hand en tand verzetten, Noorwegen als een doemscenario zien, en hardnekkig steeds dezelfde mythes blijven herhalen – die allang weerlegd zijn – om géén quotum aan hun broek te krijgen. Noorwegen laat echter zien dat het kan, zonder nadelige effecten. Nederland, waar wacht je nog op?

Seksueel geweld houdt vrouwen uit de wetenschap

Maar liefst 64% van vrouwelijke studenten en wetenschappers geeft desgevraagd aan dat zij tijdens veldwerk te maken kregen met seksuele intimidatie. Een op de vijf kreeg te maken met aanranding/verkrachting. Dat blijkt uit de eerste officiële wetenschappelijke studie die ooit is verricht over deze problematiek. Deze seksuele intimidatie werpt drempels op voor vrouwen die actief willen worden in de wetenschap. Een maand geleden bleek uit ander onderzoek dat een seksistisch klimaat vrouwen uit onderzoekslaboratoria hield.

Machts- en genderverhoudingen spelen een grote rol bij deze seksuele agressie. Als het gaat om veldwerk blijkt dat duidelijk uit de cijfers. Mannen hebben vooral last van hun medestudenten (peers). Bij vrouwen is de agressor in de meeste gevallen een (mannelijke) supervisor. Die vallen ondergeschikte vrouwelijke studenten, postdocs en net afgestudeerden lastig. Mannelijke studenten en pas afgestudeerden komen die vorm van agressie nauwelijks tegen.

Voor vrouwen is het lastig om de agressie bespreekbaar te maken. Willen ze vooruitkomen in hun studie of werk, dan moeten ze op goede voet blijven staan met hun beoordelaar en/of leidinggevende. Dat een hoger geplaatste man hen lastig valt, leverde grote problemen op. Onder andere omdat er nauwelijks manieren zijn om op een voor henzelf veilige manier melding te doen:

“Our main findings — that women trainees were disproportionately targeted for abuse and felt they had few avenues to report or resolve these problems — suggest that at least some field sites are not safe, nor inclusive,” said the study’s lead researcher, Kate Clancy, a University of Illinois anthropology professor, who led the new analysis, in a press release. “We worry this is at least one mechanism driving women from science.”

Eerder bleek al dat seksuele intimidatie drempels opwerpt voor vrouwen die aan het werk willen gaan bij wetenschappelijke laboratoria. De onderzoekslaboratoria met de hoogste status nemen de minste vrouwelijke studenten aan. Het zijn ware mannenbolwerken. Dat heeft grote gevolgen voor de wetenschappelijke loopbaan van vrouwen:

If the male professor had won a prestigious award, he was even less likely to take women into his lab. The study found that male postdocs were 90 percent more likely than women to have an adviser with a Nobel laureate. This feeds into a cycle: Because female trainees are boxed out of elite labs, it’s less likely that they’ll be considered for top academic jobs, where they could start their own labs and, hopefully, reverse the trend.

Bij dit alles bleek dat seksuele intimidatie een rol speelt. Niet alleen houden mannenbolwerken zichzelf in stand omdat ze liever mannen aannemen, maar omgekeerd mijden vrouwen deze mannenbolwerken, omdat ze een slechte reputatie hebben. Vrouwen worden er bepoteld en/of krijgen te maken met andere vormen van seksuele intimidatie. Bij gebrek aan rechtvaardige procedures en mogelijkheden om vrijuit te spreken zonder daarna een sociale paria te worden, geven vrouwen via informele kanalen informatie aan elkaar door:

One student said that when she asked a senior female professor for advice, the professor suggested warning other women in their field about men who were hard to work with. Sheltzer speculates that this could help explain why there are fewer women in specific labs, especially elite ones: “If certain labs are rumored to be more hostile to women, not safe spaces, or have [principal investigators] who are less comfortable with their trainees taking maternity leave, that itself could spur fewer applications from women, if these rumors are known to the community,” he said.

Seksuele intimidatie zorgt voor een onaantrekkelijk werkklimaat voor vrouwen die een wetenschappelijke studie willen volgen en/of in de wetenschap willen blijven werken. Deze vorm van agressie komt bovendien bovenop andere vormen van discriminatie. Zo krijgen vrouwen minder salaris dan hun mannelijke collega’s voor hetzelfde wetenschappelijke werk, hebben ze minder kans op subsidie, en moeten ze spitsroeden lopen als ze promotie willen maken. Gedraag je je te vrouwelijk, dan vinden mensen je minder geschikt voor een leidende positie. Gedraag je je echter te assertief, dan ben je een bitch en een onmogelijk mens om mee samen te werken.

Dit alles veroorzaakt de beruchte lekkende pijplijn. Hoe hoger in de hiërarchie, hoe hoger de status, hoe vaker vrouwen schitteren door afwezigheid. Nu pas beginnen onderzoeken echter seksuele intimidatie mee te nemen in de analyse van het probleem van de grote uitstroom onder vrouwelijke studenten, wetenschappers en universitaire docenten en hoogleraren.

Je kunt niet prettig werken als je structureel blootgesteld wordt aan botte ‘humor’, zogenaamd onschuldige billenknijperij, en hitsige supervisors die hun kans grijpen zodra je het veld in gaat. Ieder weldenkend mens kan dat bedenken. Maar voor wie gezond verstand te vergezocht vindt, beschikken we nu ook over verantwoord uitgevoerd wetenschappelijk onderzoek naar de situatie waaronder vrouwen geacht worden te werken en te studeren.

Mannelijke politici krijgen hun eigen catwalk

Opwinding in Engeland: de leidende partij husselde de huidige regeringsploeg door elkaar. Enkele blanke mannelijke politici moesten het veld ruimen en een stuk of drie vrouwen namen hun plek in. Prompt buitelden de Britse media over elkaar heen in hun haast om Het Einde Van De Man te bewenen. Andere media zagen de zonzijde en publiceerden een catwalk met uitgebreide beschrijvingen van de kleding van de nieuwe meisjes. Maar… maar…. en de mannen dan? Het is je reinste seksisme! Mannen verdienen hun eigen catwalk.

Mannelijke politici verdienen hun eigen catwalk!

De Britse krant The Independent kon het onrecht niet aanzien en gaf mannelijke politici als Michael Gove en Philip Hammond alsnog hun welverdiende moment in de spotlights:

Squinting in the sunlight, his spiked silver thatch catching the sunlight, Michael Gove left Downing Street yesterday bereft of the Education Secretary position he has held for the last four years, but with a new role as Chief Whip. His choice of clothes gave nothing away about what he thought about his new persuasive post, his tie was muted, a subtle blue spot designed to allow him to blend into the background.

Ook de Huffington Post boog zich over de kledingkeuze van de heren, om de balans tussen de seksen te herstellen. De journalisten van dit medium gaven blijk van een andere smaak op modegebied. Zo velden ze een heel ander oordeel over het pak van Michael Gove. Ze prezen zijn serieuze bril en zijn keuze voor een leigrijze aktetas.

Kledingkeuzen en de uitstraling van politici. Meer wil je toch niet weten over de politieke herstructurering rond Downing Street?

Commentaar van Nick Clegg op de Downing Street catwalk berichtgeving.

‘Mooi’ ziet er overal anders uit

Geniaal idee van journaliste Esther Honig: stuur een foto van jezelf naar Photoshop experts in veertig landen. Vraag of ze je mooi willen maken. Een bewust vage opdracht, waardoor iedereen vrijuit aan de slag kon. Met als resultaat dat de schoonheidsnormen in allerlei verschillende landen duidelijk werden. Kijk zelf:

Honig constateerde na haar experiment:

“Photoshop allows us to achieve our unobtainable standard of beauty,” she wrote, “but when we compare those standards on a global scale, achieving the ideal remains all the more elusive.”

En dat is precies waar fabrikanten van schoonheidsproducten op rekenen ;).

Nederland reageert positief op Lees Vrouwen 2015

ReadWomen2014 kreeg zoveel succes, dat Nederland niet achter kan blijven. In Nederland roept journalist Kirsten van Santen lezers op om mee te doen aan de actie #leesvrouwen2015. Meteen na haar oproep in de Leeuwarder Courant en het Dagblad van het Noorden kwamen er zoveel positieve reacties binnen, dat deze beide media niet tot volgend jaar willen wachten. Vanaf deze zomer beginnen ze al met een campagne om de Nederlandse leesgewoonten op te schudden. Iedereen kan ook meedoen op Twitter, met hashtag #leesvrouwen2015.

ReadWomen2014 ontstond uit frustratie om de manier waarop de literaire wereld omgaat met schrijfsters. Jaar na jaar analyseert organisatie VIDA de boekenbijlagen van allerlei kranten, en de inhoud van literaire bladen. Dat leidt tot The Count, De Telling, met altijd weer als schokkend resultaat dat mannen het werk van mannen recenseren. Vrouwen komen er nauwelijks aan te pas. Met vertekende beelden van de werkelijkheid tot gevolg:

”the canon lets in the male writers, then says, ‘Look: that’s the great literature, see how it’s writing about the human condition!’, when in fact it’s only writing about the male condition.”

Die relatieve onzichtbaarheid van schrijfsters, die onbalans, moet doorbroken worden, vond schrijfster Joanna Walsh. Als de literaire bladen geen zin hebben in diversiteit, moet de actie maar van de lezers komen. Dus begon ze met haar campagne om bewust een jaar lang werk van vrouwen te lezen. Ze kreeg een enorme response op haar actie. Boekenwurmen gingen tellen en kwamen erachter hoeveel blanke mannelijke auteurs ze lazen. Nauwelijks vrouwen, nauwelijks stemmen uit andere culturen dan de Engelse of de Amerikaanse. Oeps…

In Nederland is dat net zo. Dat begint al vroeg, als je nog op school zit. Daar krijg je de literaire canon voorgeschoteld (vertaling: de ene na de andere roman van blanke mannelijke auteurs) en kom je terecht in een wereld die Hella S. Haasse lange tijd afschilderde als ‘een duffe briefromanschrijfster’. Wie met zo’n scholing actief wordt in de literaire wereld, zet die trend vrolijk door. Bijvoorbeeld in advertenties: zes titels promoten, waarvan geen eentje van een schrijfster.

Met als gevolg de Nederlandse variant van de VIDA telling, inclusief mannen die werk van mannen recenseren en schrijfsters niet zien staan, of hun werk op vreemde gronden afkraken – de patronen die Joanna Russ identificeerde, zijn nog steeds zeer actueel. Ook in Nederland blijft de eregalerij gesloten voor vrouwen.

Deze structurele discriminatie leidt tot eenzijdige boekenkasten en een stereotiep beeld van romans van vrouwen. Iets waar mensen zich pas bewust van worden, als ze er op letten:

Anke Meijer trof in haar boekenkast overwegend mannelijke schrijvers aan. ,,Zou het leuk zijn om vooral vrouwenboeken te lezen?”, reageert ze. ,,Gaan ze veel over liefdesrelaties? Wordt de emotionele kant van de personen vooral beschreven? Of valt het reuze mee en zijn het goed geschreven boeken?”

Dat soort fenomenen. Read Women 2014 leidde en leidt tot bewustwording. Tot het actief opzoeken van andere stemmen, die je ogen en je hart openen voor de realiteit en de verbeeldingskracht van driekwart van de wereld. Mensen ontdekten opnieuw dat lezen geweldig is. Boeken geven inspiratie, plezier, troost. Verhalen laten je huiveren, of ontroeren je, of geven je nieuwe inzichten. Volg het live op Twitter, via #readwomen2014.

Wat zou het fijn zijn als de Nederlandse campagne hetzelfde effect krijgt. En lezers op het spoor zet van auteurs waar ze anders nooit aan zouden denken. Hopelijk wordt Lees Vrouwen 2015 net zo’n succes als Read Women 2014.

Tot slot:

In de tussentijd vraagt de redactie lezers om te blijven reageren, vooral op de wijze waarop boekhandels, critici en media in Nederland met vrouwenboeken omgaan. Bij voorkeur per mail onder vermelding van #leesvrouwen2015: cultuur@lc.nl of kunst@dvhn.nl

Feminisme is terug van nooit weggeweest

Vindt er een nieuwe feministische lente plaats? vraagt de New Internationalist zich af. Het lijkt er wel op. Het gonst en het bruist. Organisaties eisen actie tegen de loonkloof, wijzen erop dat seksueel en huiselijk geweld een genderprobleem zijn. Vrouwen zorgen ervoor dat er een vrouwenportret op bankbiljetten blijft, en proberen de publieke agenda te beïnvloeden. Ook bruist het in de wetenschap, met een enorme diversiteit aan feministische onderzoeken.

Ieder tijdperk vraagt om een andere vorm van feminisme. Soms vinden er zoveel acties tegelijkertijd plaats dat het aanvoelt als een golf. Andere periodes kennen een wat rustiger karakter. Soms moet het feministische gedachtengoed ietwat ondergronds gaan, omdat machtige groepen stelling nemen tegen revolutionaire ideeën van het type ‘vrouwen zijn mensen’. Vaak gebeurt dat uit angst: vrouwen hebben niet gewonnen, maar stel dát ze winnen…? Huuuuuu! Want als feministen winnen, kan natuurlijk niets anders dan de Apocalypse volgen:

….we all need to remember that visionary feminist goal which is not of a women running the world as is, but a women doing our part to change the world so that freedom and justice, the opportunity to have optimal well-being, can be equally shared by everyone – female and male.

Waarna het feminisme, de backlash overleeft hebbende, de strijd weer oppakt, en mensen spreken van een nieuwe golf. De vierde, inmiddels. Deze golf benut moderne technieken. Vrouwen gebruiken sociale media om een schijnwerper te richten op allerlei vormen van seksisme en discriminatie. Op die manier krijgen de dominante verhalenvertellers van de westerse wereld, de blanke, goed opgeleide mannen met een goed inkomen, (opnieuw) te maken met een krachtig tegengeluid. Vrouwen plaatsen tegenover de blik van de mannen hun eigen blik, en dat levert een hele andere kijk op de wereld op.

Qahera, een Islamitische superhelden comic.

Dankzij internet en/of social media kunnen vrouwen zich makkelijker mobiliseren, actie voeren en aandacht vragen voor allerlei kwesties. Dat zijn er nogal wat. De huidige vierde golf heeft een mix in zich van oude en nieuwe thema’s, aldus New Internationalist. De aloude strijd tegen geweld, bijvoorbeeld, maar ook nieuwe accenten:

It feels as if feminism has a more populist bent today. It’s alright to be feminist and like Beyoncé. Men are increasingly encouraged to join the struggle for gender equity. There are pushes for more women on corporate boards or to run for high office. ‘It’s not what we in second-wave feminism thought we would work on,’ chuckles Joni Seager, ‘but I think it’s complementary in a “small steps” kind of way. It opens up the old debate: do we want to be the Barbarians at the gate or the people in the boardroom? I say both.’

De Zesde Clan zou daar aan willen toevoegen dat er nog een ander nieuw element in komt. Nu vrouwen steeds vaker een zelfstandig bestaan kunnen opbouwen, ontstaat er psychologisch en praktisch meer ruimte om zeer kritisch naar mannen te kijken en hun gedrag te benoemen. Vrouwen roepen mannen steeds openlijker op om stelling te nemen. Zij zijn te vaak onderdeel van de structurele achterstelling van vrouwen en dat kan niet langer.

Mannen kunnen juist een cruciale rol spelen bij de oplossingen. Bijvoorbeeld door, heel simpel, vriendelijker te zijn voor vrouwen en zich te gedragen als een fatsoenlijk mens (m.a.w.: niet slaan, niet verkrachten, niet moedwillig vrouwen onderbetalen en ontslaan zodra ze zwanger worden). En door zeer kritisch te kijken naar mannelijkheid, hoe zich dat uit, wat dat betekent voor zaken als zorg voor kinderen, betaalde en onbetaalde arbeid, vrouwen hun succes gunnen, zonder dat je ze daarna heimelijk afstraft als castrerende bitch. Enzovoorts.

Als mannen aan de slag gaan met hun privileges zou dat zoooooveel schelen… Vrouwen weten dat, daarom doen ze expliciet een beroep op hun verantwoordelijkheidsgevoel. Nu de mannen nog.

China zet alleenstaande vrouwen onder druk

In allerlei Europese landen richten conservatieven hun pijlen op alleenstaande vrouwen. Die moeten dimmen en genoegen nemen met een man, willekeurig welke. Want overblijven is het ergste wat er is, vinden dit soort mensen. Tenenkrommend. Maar het kan altijd erger. In China bemoeit de staat zich er mee. Overheidsinstanties zeggen openlijk dat vrouwen die op hun 27ste ongetrouwd zijn, zich moeten schamen en niets waard zijn. Ze zijn ‘overgebleven’.

De term luidt: ‘leftover women’, overgebleven vrouwen. Die term van de overheid, overgebleven vrouwen, roept een beeld op van nutteloze goederen die op een plank liggen te verstoffen. Om aan dit angstaanjagende beeld te ontkomen, moeten vrouwen op tijd -lees: jong – trouwen en kinderen krijgen. Opleiding? Betaald werk? Eigen interesses? Maakt niets uit. Je enige waarde is ‘man en kind’, en zolang je die niet hebt moet je je schamen.

Leta Hong Fincher schreef een boek over deze groep en de toenemende ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in China. Fincher signaleert dat die druk van de overheid aankomt. Vrouwen voelen zich aangesproken en gaan zich inderdaad schamen. Zodoende sluiten ze overhaaste huwelijken en verzuimen ze op te komen voor zichzelf. Ondertussen geen woord over alleenstaande mannen. Terwijl er daar veel meer van zijn, merkt Fincher op. Oorzaak: jarenlange een-kind politiek, in een land waar mensen een sterke voorkeur hebben voor een zoon. Meisjes hebben in die context de neiging te ‘verdwijnen’. Die mentaliteit leverde een groot mannenoverschot op.

Chinese politici maken zich daar zorgen over. Zo’n leger ongetrouwde mannen gaat voor sociale onrust zorgen, vrezen ze. Toch hoor je niemand zeggen dat alleenstaande mannen na hun 27ste opeens niets meer waard zijn. Nee, de ongenadige focus van de overheid ligt op vrouwen. Aan hen de taak om die mannen te temmen binnen een huwelijk, en het land te redden. Zo niet, dan draait de propaganda op volle toeren:

“Do leftover women really deserve our sympathy?” asked one article on the Women’s Federation website. “Girls with an average or ugly appearance … hope to further their education in order to increase their competitiveness. The tragedy is they don’t realise that, as women age, they are worth less and less, so by the time they get their MA or PhD, they are already old, like yellowed pearls.”

Wat een taal. Daar kunnen Nederlandse conservatieven nog een puntje aan zuigen. Gelukkig komt er ook verzet. Steeds meer Chinese vrouwen weigeren dit discourse te accepteren. Ze houden demonstraties en hullen zich in met rode verf bespatte bruidsjurken, om aandacht te vragen voor huiselijk geweld tegen vrouwen. (Iets waar je die conservatieven niet over hoort, in hun drang om iedere vrouw te laten trouwen. Het probleem speelt echter wel degelijk en drijft sommige Chinese vrouwen tot wanhoop.)

Vrouwen pakken ook andere vormen van discriminatie aan. Daarbij geldt vaak het refrein ‘ik ben geen feministe, maar…’ Want ook in China bestaan veel misverstanden over deze beweging. Ondertussen kreeg een Chinese van een bedrijf te horen dat ze haar niet naar werk konden bemiddelen, omdat ze liever mannen hadden. Ze spande meteen een rechtszaak aan wegens discriminatie. Begin dit jaar schikte ze voor een schadevergoeding van 30.000 yuan. Commentatoren menen dat dit de eerste keer is dat een vrouw op deze manier tegen discriminatie op de arbeidsmarkt vecht. Bovendien treft ze bedrijven waar het pijn doet – in hun portemonnee. Feministische actievoering, ook al mag het niet zo heten.

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 51 andere volgers