Nederland wordt wakker

Beter laat dan nooit, zullen we maar zeggen. Nederland wordt wakker en beseft dat vrouwen massaal de dupe worden van de combinatie van toenemende zorgplichten en massa-ontslagen in de zorg en het welzijnswerk. Die twee trends ondermijnen de positie van vrouwen en draaien de emancipatie vijftig jaar terug, aldus diverse vrouwenorganisaties. Ze slaan alarm. Net als in Engeland, waar de politiek Nederland voorging op deze heilloze weg en waar vrouwen de negatieve gevolgen van de bezuinigingen al pijnlijk voelen.

Protesten in Engeland. Straks ook in Nederland?

De Nederlandse Vrouwenraad heeft alarm geslagen en wil dat er iets gedaan wordt om te voorkomen dat vrouwen hun moeizaam geboekte vooruitgang weer moeten inleveren. Vrouwen maken meer en vaker gebruik van sociale voorzieningen dan mannen, onder andere omdat vrouwen intensievere zorgtaken op zich nemen. Daarnaast verliezen vrouwen hun inkomens vanwege bezuinigingen in sectoren waar zij in de meerderheid zijn.

Niet alleen de Vrouwenraad schat in dat vrouwen met minder ondersteuning en lagere inkomens meer onbetaalde zorgtaken moeten verrichten. Ook kenniscentrum Atria roert zich en houdt op 25 september een bijeenkomst over de kansen en valkuilen van de participatiemaatschappij. Net als de vrouwenraad ziet Atria vrouwen in de knel komen:

De kans bestaat dat de toenemende vraag naar onbetaalde zorg vooral bij vrouwen wordt neergelegd. Hoe voorkomen we dat zij daardoor zwaarder belast worden, minder gaan werken en moeilijker economisch zelfstandig kunnen blijven?

Die zorgen borrelen niet uit het niets op. Engeland begon al eerder te bezuinigen en te ontslaan. Vakbonden en vrouwenorganisaties roerden zich en voerden genderanalyses uit. Ze signaleerden dat vrouwen sowieso al in een achterstandspositie verkeren – armoede heeft een vrouwelijk gezicht, en ook Engeland kent een loonkloof, zwangerschapsdiscriminatie, en geweld tegen vrouwen. Analyses van de nieuwe regeringsmaatregelen wezen uit dat bezuinigingen vrouwen het hardste treffen. Daarnaast komen twee trends steeds terug: toenemende zorgtaken in combinatie met grotere risico’s op werkloosheid.

Ook in Nederland beginnen die ontwikkelingen al zichtbaar te worden. Net als in Engeland zijn vrouwen als groep slechter af dan mannen. Net als in Engeland begint ook bij ons zichtbaar te worden dat de overheid de effecten van bezuinigingen afwentelt op vrouwen. Vorig jaar promoveerde bijvoorbeeld socioloog Niels Schenk bij de Erasmus Universiteit op onderzoek naar de gevolgen van de terugtredende overheid. Hij concludeerde dat zorgtaken onevenredig vaak bij vrouwen terecht komen:

Vrouwen nemen de zorgtaken op zich als hun man hulp nodig heeft en geen beroep kan doen op de overheid. Andersom doen mannen dat niet of nauwelijks. De terugtredende overheid draagt haar taken dus vooral over op vrouwen

Als het gaat om werkloosheid, hakken de massa-ontslagen in de zorg en de welzijnssector er flink in. In maart dit jaar meldde de Rabobank dat het baanverlies verschuift van mannen naar vrouwen. Bij vrouwen daalde de arbeidsparticipatie met 29.000, terwijl de participatie bij mannen juist steeg met 3.000. Het gaat hier niet om toeval. Organisaties zoals vakbond FNV koppelen de huidige massa-ontslagen direct aan het overheidsbeleid.

Kortom, Atria en de Nederlandse Vrouwenraad hebben groot gelijk. De overheid zou er goed aan doen hun zorgen serieus te nemen en een genderscan uit te voeren op beleidsvoornemens. Dan zou wel eens kunnen blijken dat het regeringsbeleid vrouwen direct en indirect discrimineert. Net als in Engeland.

Lego geeft, Lego neemt

De Nederlandse Ellen Kooijman slaagde erin om Lego te bewegen tot het produceren van een set met vrouwelijke wetenschappers. De set was in twee weken uitverkocht. Waarna Lego doodleuk aankondigde dat dit het was. Punt. De set komt niet vast in het assortiment. Wat??? Teken de petitie en zorg ervoor dat kinderen, in het bijzonder meiden, naast het roze gekleurde Lego Friends óók op avontuur kunnen als vrouwen in de wetenschap.

Lego kwam de afgelopen jaren in het nieuws omdat steeds meer weldenkende mensen de stereotiepe productlijnen  van het bedrijf compleet zat waren. Het ironische is dat het bedrijf juist begon met een genderneutrale aanpak, waarbij alles draaide om creativiteit. Pas eind jaren tachtig veranderde de onderneming van koers en zette in op jongens. Het resultaat? Vele, vele sets rondom piraten, de ruimtevaart, ridders en andere vormen van jongensavonturen. Meisjes kwamen óf niet voor in het verhaal, óf verdwenen in een roze ghetto vol schoonheidssalons.

Het verzet nam echter steeds meer toe. Zelfs 7-jarige meisjes begonnen brieven te schrijven om Lego duidelijk te maken dat ze seksistisch bezig zijn. Dan weet je als onderneming dat je een vet probleem hebt. Ook wetenschapster Ellen Kooijman werd het zat. Ze zette een campagne op om Lego te bewegen tot het produceren van een set met vrouwelijke figuurtjes van wetenschappers. Inclusief dinosaurus en een laboratoriumuitrusting.

De actie van Kooijman en consorten kreeg zoveel steun dat het project voldeed aan Lego’s eisen om de set in productie te nemen. Succes! Enorme verkoopcijfers! Enthousiaste ouders en kinderen! Een Lego Academics Twitteraccount over de avonturen van de wetenschapsters! Winst! Uitroepteken! Je zou zeggen: Lego haalt het geld met bakken binnen, maakt de set breed beschikbaar en geeft de wetenschapsters een prominente plek op de planken van winkels.

Maar nee. Net als Hollywood gelooft Lego niet in vrouwen en de kracht van de vrouwelijke portemonnee. Het bedrijf besloot het te laten bij een zeer tijdelijke beschikbaarheid van minder dan twee maanden, en punt, uit. Geen sets meer. Het was nou eenmaal een limited edition. Op is op. Sorry mensen, zo is het nou eenmaal.

Zo is het nou eenmaal? Alsof Lego het over een natuurwet heeft. Lego kan echter op ieder gewenst moment besluiten nieuwe producten te lanceren of eerdere modellen opnieuw uit te geven. Waarom zit het opeens muurvast bij vrouwelijke wetenschappers? Denkt Lego soms dat meisjes niks met wetenschap hebben? Waarom doet het bedrijf zo moeilijk over de continuering van een bewezen succesnummer?

 

Vandaar de petitie om de set opnieuw te produceren en breed aan te bieden in speelgoedwinkels. (Heb je de petitie al ondertekend? Doen hoor! ) Kooijman hoopt dat Lego dan van de gelegenheid gebruik maakt de set nóg beter te maken:

“I strongly discourage wearing make-up in the lab, because it may cause contamination of the samples,” she writes. “I’m surprised they didn’t give her protective gloves though, like the previously released scientist figure had. In my personal version I will definitely change that, because safety comes first!”

Vrouw maakt kunst van haat

Amy Davis Roth durft vrouw te zijn en publiekelijk een mening te hebben, dus net als veel andere vrouwen overspoelen wildvreemden haar met hatelijke boodschappen. Wat te doen? Welnu, Roth is kunstenares, en de haar toegebeten verwensingen vormen fantastisch materiaal om kunstwerken te maken. Haar installatie heet A Woman’s Room online en toont een kantooromgeving, opgetrokken uit haatboodschappen. Te zien tot 13 oktober 2014, in het Center for Inquiry in Los Angeles.

Iedere vrouw reageert anders op de bedreigingen met dood en verkrachting, die routinematig in digitale postbussen rollen zodra ze een mening uit. De feministische journaliste Amanda Marcotte besloot bepaalde functies van Twitter af te sluiten voor eigen gebruik, om zichzelf te beschermen tegen de haat. Andere vrouwen trekken zich volledig terug. Ze stoppen bijvoorbeeld met bloggen.

Iedere keer dat een vrouw zoiets toegeeft reageren internettrollen met vreugde: ,,de dominostenen vallen. We zijn aan het winnen. Het is super!” (vrije vertaling van De Zesde Clan.) Dat maakt het lastig om niet naar de vrouwen te kijken die afhaken, en met het vingertje naar hen te wijzen – waarom laat je de trollen winnen? Blijf! Laat je niet wegjagen!

Vrouwen hebben echter het recht om goed voor zichzelf te zorgen en grenzen te stellen. Bovendien is het belachelijk dat vrouwen een metersdikke huid moeten ontwikkelen om deel te nemen aan iets waar de gemiddelde man zonder problemen vrijuit zijn gang kan gaan. Amy Davis Roth heeft daarom grote kritiek op dit anti vrouwen klimaat en wil stelling nemen tegen deze toestanden:

People say to “ignore it” or “grow a thicker skin” or to “just walk away” when online harassment is brought up. But that advice ignores the fact that women have every right to earn a living and to peacefully exist online without being threatened. This is not about  mere critique as the harassers like to frame it, this is about bullying, intimidation and the stripping away of privacy. It is also about silencing and the idea that women are not allowed to have their own space, their own opinions or even the right to their own bodyparticularly when online.

Als antwoord op deze zooi besloot Roth dat te doen waar ze goed in is. Kunst maken. Om invoelbaar te maken wat er gebeurt als je stelselmatig het doelwit bent van persoonlijke, seksuele intimidatie, of zelfs georganiseerde aanvallen. Ze printte de boodschappen uit en verwerkte ze in bloemen, huiskamerplanten, een huisdier op een poef, kantoorartikelen en andere spullen in een huiselijke omgeving.

Op die manier verbindt ze digitale haat met het dagelijkse leven, hier, nu. Zoals Roth zelf verklaart:

My art exhibit is meant to put you, the viewer, in their shoes if only for a moment. See what it is like to be obsessively judged based on “fuck-ability”, “rape-ability”,  as an object, or alternatively as what seems to be a target in a socially accepted (or otherwise ignored) game of online stalking, harassment and silencing techniques. […] I created this installation to educate the public that the harassment and attacks are a serious problem, online life is real, and we as a society need to address these issues.

Impliciet seksisme nekt artikel over rolbevestigende foto’s

De Zesde Clan schoot oprecht in de lach bij het lezen van een artikel in dagblad Trouw. Een verslaggever sprak met sociologe Niraï Melis over de resultaten van haar onderzoek naar foto’s in kranten. Dat beeldmateriaal bevestigt vooral ouderwetse rolpatronen, toonde ze  aan. Waarop de journalist van Trouw in zijn berichtgeving precies laat zien waar het mis gaat. Te beginnen met zijn opmerking ,,De cijfers zullen een gruwel zijn voor feministen”.

Melis maakt keihard duidelijk dat mannen veel vaker zichtbaar zijn in de media dan vrouwen. Mannen staan in 65% van de gevallen op de foto. In 70% van de gevallen als flitsende carrièreman, tegen 7% van de vrouwen. Als er al een vrouw in beeld komt, laat de foto een huiselijke omgeving zien. Bijna alle vrouwen lachen of kijken sexy, terwijl de heren ernstig in de lens staren. Mannen komen in beeld als sporter, vrouwen als knap model. Enzovoorts.

De Trouw-verslaggever, Joost van Velzen, sprak met Melis en legde een deel van die uitwisseling vast in zijn stuk. Na wat inleidende open vragen gooit hij er stellingen tegenaan van het type: ”Kranten moeten de werkelijkheid tonen. En die is dat mannen vaker topposities bekleden en dus vaker het nieuws bepalen.” Aldus Van Velzen.

Dat is meer dan alleen een interviewtechniek. Van Velzen haakt aan bij een van de essentiële doelen van journalistiek: objectief verslag geven. Daarbij sluit hij echter tegelijkertijd aan bij een veel gebruikte redenering om de onzichtbaarheid van vrouwen goed te praten. Neem geschiedenisboeken. Daarin wemelde het van de mannen, want die deden alle belangrijke dingen terwijl vrouwen het huishouden deden. Sorry, dames, zo was het nou eenmaal.

Er waren kritische historici voor nodig om deze ”werkelijkheid” bij te stellen en het aandeel van vrouwen aan het licht te brengen. In Nederland verricht onder andere Els Kloek belangrijk werk op dit terrein. In de V.S. was Gerda Lerner een pionier op dit gebied. Laat je vrouwen wél meetellen, dan heeft dat ingrijpende gevolgen voor het algemeen geaccepteerde beeld van de werkelijkheid. Dan blijkt bijvoorbeeld dat je de geschiedenis in hele andere periodes in zou moeten delen. Ook kom je er dan achter hoe vaak vrouwen actief uit de geschiedenis werden geschreven. Tot op de dag van vandaag schrijven journalisten rustig dat mannen internet uitvonden, of dat een Brit voor het eerst in 77 jaar Wimbledon won.

Het enige positieve van die riedel over de werkelijkheid tonen, is dat Melis Van Velzen kan confronteren met feiten:

Volgens mij is 47 procent van de werkende bevolking vrouw. Dat zie ik in kranten niet terug.[…] Mijn voorlopige conclusie is dat vrouwen er in kranten hier minder goed vanaf komen dan in veel andere Europese dagbladen. […] het aantal vrouwen dat in Nederland bijvoorbeeld ‘nadenkend’ op de foto staat is 0,4 procent, terwijl dat in Europese kranten 6 procent is.

Van Velzen bekent nog meer kleur met zijn opmerking dat zulke cijfers feministen een gruwel zullen zijn. Waarom een gruwel? Waarom voelen feministen dat, en blijkbaar geen enkele andere groep in de samenleving? (Even een persoonlijke noot: Als feministen bij ieder voorbeeld van seksisme ‘o gruwel’ zouden roepen, zouden we geen leven meer hebben, want dan kunnen we de hele dag wel weeklagen. Feministen lopen eerder het risico dat ze afstompen. Vandaar dat in de lach schieten – een cynisch lachje, dat dan weer wel…)

Wat de journalist hier impliciet doet, is een bekend vijandbeeld oproepen. Feministen, dat weten we allemaal, zijn een irritante minderheid, bestaande uit onredelijke types met dogmatische overtuigingen die ze te pas en te onpas opdringen aan normale mensen. Het woord ‘gruwel’ heeft bovendien Bijbelse connotaties. Iets is De Here God een gruwel. Waarna het zwavel regent en steden verwoest worden. Dat versterkt de negatieve indruk. Die feministen denken zeker dat ze God zijn, en iedereen hun wil kunnen opleggen, desnoods met geweld. Eng, heeeeel eng!

Van Velzen’s taalgebruik is gekleurd, en met zijn impliciete seksisme geeft hij ‘de werkelijkheid’ een draai. Daarin staat hij niet alleen. Veel mensen nemen klakkeloos de conservatieve Nederlandse mentaliteit over. Het is het water waarin we zwemmen, met belegen rolpatronen die overal als vanzelfsprekend aanwezig zijn. Wie niet oplet, neemt klakkeloos allerlei aannames en mythen over, om ze vervolgens door de herhaling te versterken.

Journalisten zouden zichzelf, juist vanwege de uitgangspunten van hun vak, kritisch onder de loep moeten nemen. Wat maakt dat ze kiezen voor een foto van een man op kantoor en een vrouw thuis?  Welk nieuws missen ze door vrouwen in woord en beeld te marginaliseren en buiten beschouwing te laten?  Door welke lens kijk je en welke effecten heeft dat? Wiens werkelijkheid geef je weer? Waarom? Op basis van wat? Kan het ook anders?

Dat zijn vragen die niet alleen feministen aangaan, met huidige uitkomsten die niet alleen feministen ”een gruwel” zouden moeten zijn. Dat zijn kwesties waar  juist verslaggevers, fotografen en eindredacteuren zich mee bezig zouden moeten houden. Dan had Van Velzen vast een ander artikel geschreven.

UPDATE: Ook een door de eigen redactie gemaakte infographic maakt duidelijk dat Trouw een nogal specifiek beeld van dé werkelijkheid heeft. Bij een artikel over de zorg draagt hij een groenig-witte jas. Hij staat wijdbeens, met papier en pen in een borstzakje. Hij maakt zich breed – hij mag dat - en straalt uit: ‘hier ben ik’. Zij daarentegen staat met een handje op haar heup bevallig op hakken en is gekleed in een blauw soort pyjama. Als je haastig kijkt zou je denken dat zij de patiënt is, maar wellicht is ze een schoonmaker of zo? En dat terwijl het personeelsbestand in de zorg voor het overgrote deel uit vrouwen bestaat….

Fenomeen ‘vrouwen in de koelkast’ tiert welig

Eeeeeeeen ja hoor, daar treft weer een vrouwelijk personage een gruwelijk lot, zodat de mannelijke held Emoties met hoofdletter E kan uiten. Het fenomeen heet Women in Refrigerators, oftewel Vrouwen in Koelkasten. Gail Simone bedacht de term na het lezen van een comic waarin superheld The Green Lantern letterlijk zijn vriendin, eh, hoe heet ze ook weer, dingetje, dood in de ijskast aantreft. Dit vrouwvijandige cliché staat opnieuw in de belangstelling vanwege een niets ontziende supercut van verhalen die dode en verminkte vrouwen gebruiken om de man meer diepgang te geven

De mannelijke schurk martelt een vrouw dood en laat haar lijk achter voor de mannelijke hoofdpersoon, zodat die weer genoeg stof heeft voor zeshonderd nieuwe verhaallijnen.

Het is net als dat spelletje waarbij je alle blauwe auto’s op de snelweg telt. Ze reden al die tijd rond, maar pas als je specifiek kijkt zie je ze opeens overal. Zo ook met het fenomeen ‘de vrouwen in de koelkast‘. Ze waren er allang, maar de supercut maakt volgens journalist Katie Rife pijnlijk duidelijk hoe vaak auteurs, regisseurs en tekenaars vrouwen gebruiken als voorwerpen die de mannelijke personages dienen.

Net als met andere stereotiepe verhaaltechnieken staan strips niet op zichzelf. Ze passen bij een wereld die vrouwen reduceert tot voetnoten in het verhaal van mannen, veelal blanke mannen. Die praktijk uit de realiteit dringt door tot kunstzinnige en creatieve uitingen, zoals strips. Maar ook films, en tegenwoordig benoemen zelfs boekenrecensenten het fenomeen.

Zo valt op dat Lev Grossman in zijn Magiërs-trilogie volop gebruik maakt van dit cliché. Dat doet afbreuk aan zijn verhalen, want voor een hippe, zelfbewuste versie van het fantasygenre valt Grossman opeens wel heel erg terug op ouderwetse stereotypen. Daarnaast geeft het ook een dubieuze boodschap af, stelt recensent Sady Doyle:

It’s not just that it’s an epic Hero’s Quest narrative centered entirely around a white, straight guy. It’s the absence of a female lead who can make it through even one entire installment of the trilogy without being killed, raped or otherwise horrifically traumatized to fuel that guy’s arc. […] Taken as a trend, it indicates that women are disposable, and that men’s emotions are more important than women’s bodies and lives.

De supercut laat duidelijk zien hoe de mannelijke held verder kan, terwijl de vrouwelijke personages in het stof bijten. En hoe. De opsomming van vrouwen in koelkasten doet een brede greep uit allerlei films, maar slaat er noodgedwongen vele over. Neem de meest recente Thor film. Rene Russo speelt Frigga, Thor’s moeder en Odin’s echtgenote. Voor haar geen bijzondere krachten of een schijndood of wat dan ook. Nee, iemand steekt haar met gemak neer en punt. Op naar de emotionele uitvaart waar alle mannelijke helden, Odin voorop, hun emoties kunnen tonen en met hernieuwde grimmigheid verder vechten. Tenenkrommend.

Anderen noemen de eerste drie Star Wars films als afschrikwekkend voorbeeld. Anakin’s moeder en Anakin’s partner sterven beiden een eenzame dood, zodat de Held genoeg redenen heeft om over te lopen naar de Duistere zijde en Darth Vader te worden. Kots. Uiteraard bekritiseren feministen dit fenomeen niet zonder ook met suggesties voor oplossingen te komen (want woede is eng, woedende feministen zijn nog enger, dus woede, hou je aan de regels!). Zoals:

Don’t erase/obliterate female characters to give their male counterparts depth — just give men depth in the first place. And so, I propose a radical suggestion: let’s give female characters more to do than cause the male protagonist boners and/ or tears. My guess is that fewer of them will be raped/tortured/murdered as a result.

Lijkt De Zesde Clan een hele goeie…. Waarbij we graag aanvullen: in het leven van alledag zou het ook fijn zijn als vrouwen gezien worden als mensen die er toe doen.

Wet van Sullerot zweeft boven rechtersdiscussie

De wet van Sullerot stelt dat hoe meer vrouwen ergens werkzaam zijn, hoe lager de status van en beloning voor de desbetreffende activiteit. Niemand zegt het expliciet, maar deze wet lijkt te zweven boven het voornemen van de Haagse rechtbank om een voorkeursbeleid voor mannen in te stellen. Deze rechtbank telt inmiddels ‘veel’ vrouwelijke rechters. Dat zou een negatief effect kunnen hebben op de beeldvorming over een onpartijdige rechtspraak. Het Clara Wichmannfonds heeft in een brief uitleg gevraagd aan de rechtbank.

Het Clara Wichmann instituut is bezorgd vanwege deze interne discussie. Ten eerste mogen organisaties geen voorkeursbeleid voor mannen voeren – zij gelden niet als een structureel achtergestelde groep. Ten tweede stelt het Clara Wichmann instituut terecht dat nu de indruk kan ontstaan, dat vrouwelijke rechters niet zouden voldoen, danwel niet de steun van hun werkgever genieten. Want als je je zorgen maakt om het imago van onpartijdige rechtspraak, en hardop zegt dat je meer mannen wilt, wek je impliciet de indruk dat vrouwelijke rechters problematisch zijn. Blijkbaar wek je met vrouwen opeens de schijn van partijdigheid, of  doen vrouwelijke rechters hun werk op een andere manier minder goed.

De Haagse rechtbank heeft inmiddels in een reactie laten weten dat ze echt alleen maar nadachten over een voorkeursbeleid voor mannen. Ze zijn niet van plan de wet te overtreden door structureel de voorkeur te geven aan mannelijke sollicitanten. Nee, ze willen alleen een personeelsbeleid voeren waarbij ze komen tot een situatie die een afspiegeling vormt van de samenleving.

Opvallend dat ‘afspiegeling van de samenleving’ opeens zo belangrijk wordt voor de rechtbank. Toevallig nét op het moment dat vrouwen het voortouw nemen. Niemand had het in die eeuwen van mannelijke rechters en mannelijke privileges over de kwaliteit en/of de (on)partijdigheid van de rechtspraak. Niemand had problemen met het feit dat het mannenberoep rechter totaal geen afspiegeling bood van de samenleving.

Beter laat dan nooit, kun je zeggen. Maar het blijft wrang dat vrouwen nu opeens als problematisch gelden. De rechtspraak zou juist blij moeten zijn met de instroom van capabele, ambitieuze vrouwen die bewezen correct recht spreken.

 

Mensen zijn vrouwenhatende internettrollen zat

Anita Sarkeesian publiceerde een nieuwe aflevering van haar serie over vrouwelijke personages in computergames. Waarna anonieme internettrollen hierop reageerden door Sarkeesian te bedreigen met moord en verkrachting. De bedreigingen namen zulke ernstige vormen aan dat Sarkeesian haar huis verliet en onderdook. Zomaar één van de vele misdaden tegen vrouwen op en via internet. Maar mensen lijken deze haat zat te worden. Gamers protesteerden tegen de behandeling van Sarkeesian, en internetbedrijven beginnen seksuele intimidatie aan te pakken.

Internettrollen blinken meestal niet uit in rationeel gedrag. Zoals Jezebel samenvat is de haat jegens Sarkeesian bijvoorbeeld de ironie ten top:

These idiot trolls are so angry a woman criticizes video games for normalizing misogyny and violence against women that they… respond by proving her point to a terrifying extent. Great work, idiots.

Helaas staat dit niet op zichzelf. Vrouwenhaters bedreigden Sarkeesian al eerder vanwege haar kritische analyse van genderrollen in de populaire cultuur. Naast scheldkannonades en bedreigingen met dood en verkrachting, ontwierp iemand zelfs een online spel waarbij je haar gezicht bont en blauw kon slaan. Leuk! Origineel!

En Sarkeesian is niet de enige. Internet trollen bedreigen vrouwen routinematig. Vrouwen moeten niet denken dat ze ruimte in kunnen nemen op internet. Vrouwen, rot op of je krijgt er van langs. Dat Anita Sarkeesian zo onder vuur komt te liggen heeft dus een zeer grote betekenis. Het is geen geïsoleerd incident, maar een patroon van uitsluiting, desnoods met geweld. Dat maakt het een kwestie van mensenrechten. Het gaat om vrijheid van meningsuiting van vrouwen, vrije toegang tot internet, en de mogelijkheid voor vrouwen om volwaardig deel te nemen aan het openbare debat.

Om die rechten te beschermen zouden bedrijven en overheden veel krachtiger op moeten treden tegen internettrollen. Want die weten dondersgoed wat ze doen:

I regularly see anti-woman trolls celebrating when they think they’ve successfully driven a woman off the internet. This isn’t a joke or an abstraction—it is a direct politically-motivated action to silence women’s voices.

Daarnaast genieten ze actieve steun van Amerikaanse mannenrechtenactivisten en andere lui die vinden dat vrouwen teveel domineren. Zie onder andere deze analyse van We Hunted the Mammoth, voorheen Man Boobz.

Valt er iets positiefs te zeggen over deze klerezooi? Jawel. Sarkeesian gaat gewoon door. Iedere kritische video die ze maakt, is een teken dat de pestkoppen verliezen. Ook lijkt er een kentering op gang te komen rondom de normen en waarden op internet. Gamers en media zoals New Statesman verdedigen Sarkeesian en maken gehakt van de kritiek op haar. Salon publiceerde een oproep aan internetcommuniteiten om trollen harder aan te pakken en sneller te weren. Verschillende hosts doen dat inmiddels.

Kortom, er hangt verandering in de lucht. Wat dat betreft heeft Sarkeesian het laatste woord:

It is possible to imagine fictional worlds, even of the dark, twisted dystopian variety, where the oppression and exploitation of women is not framed as something expected and inevitable. When we see fictional universes challenging or even transcending systemic gender oppression, it subverts the dominant paradigm within our collective consciousness, and helps make a more just society feel possible, tangible and within reach.

Meisjes zien onrecht dondersgoed

Meisjes doen de was, jongens brengen de lege flessen weg. Even meende de Zesde Clan bij deze kop dat het ging om de situatie in een of ander conservatief ontwikkelingsland. Maar nee, ook in Nederland zadelen gezinnen vooral meisjes op met huishoudelijke verantwoordelijkheden. Dat blijkt uit een onderzoek van Plan Nederland.  Uit die studie blijkt ook dat meisjes niet achterlijk zijn. Ze wéten dat er iets scheef zit. Zo noemen ze als voordeel van jongen zijn onder andere:  alles veel gemakkelijker hebben, meer vrijheid, en geen sociale druk om er slank en mooi uit te zien.

Nee, deze folder komt niet uit de jaren vijftig….

De studie van Plan Nederland maakt duidelijk dat het hard nodig blijft om te letten op de rol van gender. Dat ligt momenteel heel gevoelig in Nederland. De emancipatie is af, heet het. (Niets is minder waar.) Deze mythe heeft bijzonder schadelijke effecten: ”machtsverschillen tussen en stereotype rolverwachtingen over mannen en vrouwen zijn onbespreekbaar geworden”, constateerde onderzoeksbureau Regioplan. Er rust een soort taboe op.

De ‘We zijn nu allemaal gelijk en vrij en tralalalallala”-groep vindt altijd argumenten om de eigen illusies in stand te houden. Zo bekeek Plan Nederland de situatie van jongens en meisjes in een aantal landen, waaronder Nederland, maar ook bijvoorbeeld Pakistan en Benin. Meisjes daar moeten zoveel doen in het huishouden, dat onderwijs onmogelijk wordt. Ze lopen ook een groot risico om als kind uitgehuwelijkt te worden en veel te jong kinderen te moeten baren.

Dat zijn situaties waar Nederlandse kinderen niet snel in belanden. ‘Elders zijn meisjes / vrouwen er erger aan toe’ deugt echter niet als argument. Plan Nederland constateert dat meisjes ook in ons land al vroeg worden ingeschakeld in de huishouding – iets waar reclamemakers gretig op inspelen. Help mama met je roze strijkbout!

Maar het gaat verder. Bijna één vijfde van de jongens en meisjes denkt dat meisjes in Nederland niet dezelfde kansen op leuk en goed betaald werk hebben als jongens. (Dat zien ze goed. Zie onder andere: vrouwelijke leider = enge bitch, de loonkloof, zwangerschapsdiscriminatie, drie keer minder kans op promotie, enz). Ook zegt de helft van de meisjes dat ze bang is om ’s avonds over straat te gaan. Bij jongens bovendien geen woord over ‘er slank uit zien’, terwijl meisjes signaleren dat ze last hebben van een dwingende druk om er goed uit te zien.

De studie van Plan Nederland staat niet op zichzelf. De uitkomsten passen onder andere bij studies naar de effecten van schoonheidsidealen op meisjes. En maken duidelijk hoe Nederland kan belanden in de sociale situatie die Justine Ruitenberg in kaart bracht. Zij promoveerde op het krachtenveld rondom het anderhalf verdienersmodel, en ontdekte dat vrouwen helemaal niet vrij kiezen om de halve in dat model te worden. Sociale druk speelt een zeer grote rol en brengt vrouwen ertoe hun ambities in te perken en te schipperen tussen betaalde arbeid en onbetaalde zorgtaken, constateerde Ruitenberg.

Die verwachtingen beginnen duidelijk al thuis, bij gezinnen die naar meisjes kijken voor afwassen, was ophangen, helpen met koken en schoonmaken, terwijl jongens wegkomen met een keertje de lege flessen wegbrengen. Geen wonder dat vrouwen dan, eenmaal volwassen, kampen met een ongeïnteresseerde man die haar laat zitten met het huishouden.

Seksisme kun je meten en zichtbaar maken. De studie van Plan Nederland is daarvan het zoveelste voorbeeld. Hoog tijd voor actie, te beginnen met bewustwording rondom gender!

Petitie tegen straatintimidatie krijgt veel bijval

Bijna negenduizend handtekeningen in amper drie dagen. Een petitie om straatintimidatie te beboeten, als signaal dat het hier gaat om ongewenst gedrag, krijgt veel bijval. De initiatiefnemers, waaronder Gaya Branderhorst, Soundos El Ahmadi, Jens van Tricht, en Renate van der Zee, willen 40.000 steunbetuigingen verzamelen zodat ze een burgerinitiatief naar de tweede kamer kunnen sturen. Steun vrouwen, laat  je stem horen en onderteken de petitie!

De initiatiefnemers zijn duidelijk over hun streven. Bij straatintimidatie gaat het niet om een leuk complimentje of onschuldig geflirt. Het gaat om intimiderende opmerkingen en handtastelijkheden, die het gevaar van escalatie met zich meebrengen – de riedel ‘heej schatje, mooie tieten, heej, waarom zeg je niets, heej, vuile hoer!’ Om nog maar te zwijgen van daadwerkelijke ongewenste betastingen of andere agressieve handelingen.

De initiatiefnemers willen dat dit soort gedrag strafbaar wordt gesteld, bijvoorbeeld met een boete of, in ergere gevallen, een paar weken (voorwaardelijke) celstraf. Want:

Elke Nederlander heeft recht om zich vrij te verplaatsen, zonder zich bedreigd te hoeven voelen. Dat is momenteel te vaak niet het geval. […] Het expliciet strafbaar stellen van straatintimidatie kan worden gezien als een geoorloofde beperking van de vrijheid van meningsuiting (voor zover die al in het geding zou zijn), omdat het de rechten en vrijheden van anderen beschermt. Straatintimidatie strafbaar stellen is een belangrijk signaal dat dit soort gedrag niet thuishoort in onze maatschappij.

De berichtgeving in de media laat zien dat er nog veel moet gebeuren voordat mensen daadwerkelijk inzien hoe vervelend en bedreigend straatintimidatie is. Zo kraait dagblad Trouw vrolijk dat harde cijfers zouden ontbreken, maar dat de meeste vrouwen er wel eens mee te maken hebben gehad. No shit, Sherlock! Als de redacteuren van Trouw even gegoogled hadden, waren ze op allerlei onderzoeken gestuit. Zeer recent Amerikaans onderzoek van juni 2014, bijvoorbeeld. Of deze studie uit 2009, waarin de auteur verwijst naar andere onderzoeken naar straatintimidatie.

Het maakt niet uit welke studie ze neemt, ze geven allemaal hetzelfde beeld. Tachtig tot negentig procent van de vrouwelijke respondenten geeft aan dat ze ervaring hebben met lastig gevallen worden op straat. Het heeft een negatieve invloed op hun welzijn, gevoel van veiligheid, en bereidheid om de straat op te gaan of gebruik te maken van het openbaar vervoer.

In Nederland kwam een duidelijke politieke stellingname tegen straatintimidatie tot nu toe niet van de grond. De laatste poging dateert uit 2012. De tijd is rijp voor een nieuwe poging voor een serieus debat in Den Haag. Zoals de initiatiefnemers stellen:

Een verbod op straatintimidatie is niet moeilijker te handhaven dan talloze andere verboden. De meeste inbrekers worden niet op heterdaad betrapt. Grofvuil dumpen gebeurt helaas ook meestal straffeloos. De reden dat de overheid toch een boete instelt, is omdat men een signaal wil afgeven dat dit ongewenst gedrag is.

Uiteraard ontstond er kritiek op het initiatief. Het voorstel zou teveel het ouderwetse beeld bestendigen van de man als jager en de vrouw als prooi. Je kunt het echter ook omdraaien. De situatie in Nederland en andere landen laat zien dat vrouwen vaak weggehoond worden als ze straatintimidatie aan de kaak proberen te stellen. Vrouwen zouden de situatie verkeerd zien (‘het was maar een compliment/een grapje/onschuldig flirten), overgevoelig reageren, overdrijven, of een probleem maken van iets wat geen probleem is. Op die manier kan de samenleving de andere kant op kijken en de ervaringen van vrouwen negeren of bagatelliseren.

Dit burgerinitiatief zou je kunnen opvatten als een steun in de rug voor de vele vrouwen die nare ervaringen opdoen in de openbare ruimte. Ze beelden zich niks in, ze overdrijven niet, het gaat hier om iets wat niet door de beugel kan. Het gaat om een fenomeen waarvan wij als samenleving zeggen: dat willen we niet. En als vrouwen het hierover willen hebben, moeten we hen serieus nemen, want het gaat wel degelijk ergens over. Net zoals bij de wetgeving tegen seksuele intimidatie op het werk gebeurt. Ook dat is een signaalfunctie, en een reden om dit burgerinitiatief van harte te steunen.

UPDATE: volgens dit Twitterbericht zijn meer mensen tot bovenstaand inzicht gekomen.

Lees dit in boek ‘Men explain things to me’. Zet me toch weer aan het denken over burgerinitiatief straatintimidatie

Met een passage uit dit boek van Rebecca Solnit, over het mechanisme waarbij vrouwen niet serieus genomen worden als ze het over straatintimidatie willen hebben, totdat hun kritiek een juridische basis krijgt. De Zesde Clan had dit boek nog niet gelezen, maar het is niet zo vreemd dat twee verschillende feministes onafhankelijk van elkaar dezelfde conclusies trekken. Vrouwen hebben iedere overwinning hard moeten bevechten, en vaak veranderde er pas iets als er wetten kwamen om de zaken in ieder geval in theorie te regelen.

Vrouwen, effe dimmen jullie

Vrouwen krijgen in personeelsbeoordelingen veel meer kritiek dan hun mannelijke collega’s. Dat blijkt uit een analyse van Kieran Snyder. Bovendien verschilt het soort kritiek. Mannen krijgen constructieve feedback en tips om bepaalde zwakke punten te verbeteren. Vrouwen krijgen daarentegen op de persoon gerichte negatieve boodschappen. Hun leidinggevende zegt dat ze te scherp overkomen, zich bescheidener op moeten stellen, en vriendelijker moeten worden. Deze genderongelijkheid in beoordelingen schaadt de loopbanen van vrouwen, aldus Snyder.

Kieran Snyder verzamelde 141 beoordelingen van mannen, en 107 van vrouwen. Het ging om een groep hoog opgeleide, ambitieuze werknemers in een techologiebedrijf. Het soort werknemer waarvan je mag verwachten dat die de leiding neemt, zich assertief opstelt en resultaten binnen sleept.

Snyder analyseerde de inhoud van de opmerkingen van de leidinggevenden over deze hoogvliegers. De resultaten waren schokkend. Vrouwen kregen veel vaker kritiek in hun beoordelingen (mannen 58,9%, vrouwen 87,9%). Bovendien verschilde de toon. Slechts drie mannen kregen te horen dat ze ‘agressief’ waren. Bij twee van de drie bedoelde de leidinggevende dat bovendien als kritiek in de zin van ‘meer':  deze mannen zouden nóg krachtiger op moeten treden. Vrouwen daarentegen? Ooooo nee, niks daarvan, dominantie bleek bij hen juist een groot probleem:

Words like bossy, abrasive, strident, and aggressive are used to describe women’s behaviors when they lead; words like emotional and irrational describe their behaviors when they object. All of these words show up at least twice in the women’s review text I reviewed, some much more often. Abrasive alone is used 17 times to describe 13 different women.

Bij de kritische beoordelingen van de mannen schreven leidinggevenden bovendien slechts twee keer dat ze op hun toon moesten letten en niet zoveel oordelen moesten geven. Bij vrouwen kwam zulke kritiek voor in 71 van de 94 kritische beoordelingen. Oftewel, bij bijna iedere werkneemster. Doe een stapje terug! Laat een ander ook eens aan het woord! Wees vriendelijker!

Snyder kreeg bovendien een feit boven water waar andere studies ook al op gewezen hebben. (Dat is van belang, want als verschillende onderzoeken onafhankelijk van elkaar hetzelfde resultaat geven, vergroot dat de wetenschappelijke waarde van dat resultaat.) Het gaat om het feit dat beide seksen vrouwen discrimineren. Zo ook hier: het maakte niet uit of de leidinggevende een man of een vrouw was. Beide seksen gaven mannen alle ruimte om dominant gedrag te vertonen en zichzelf te ontplooien, terwijl ze assertiviteit in vrouwen juist veroordeelden.

Feministische theoretici als bell hooks stelden dit fenomeen al veel eerder aan de kaak. Man of vrouw, we zijn allemaal gevormd in en door een seksistische maatschappij. Dat heeft invloed op de manier waarop we met ons allen mannen en vrouwen beoordelen.

Het is mooi (of verdrietig, want het schiet blijkbaar niet op met de bewustwording) als wetenschappers zulke feministische inzichten onderbouwen. Snyder wijst er bovendien terecht op dat de dubbele moraal ambitieuze vrouwen op achterstand zet. Wie geef je promotie: de sympathieke krachtige leider, die wat meer agressie mag vertonen? Of de agressieve bitch die anderen geen ruimte geeft? Juist.

De voor vrouwen negatieve kwalificaties staan niet alleen lelijk in personeelsbeoordelingen. Deze taal heeft gevolgen voor de loopbanen van vrouwen. Zo komen woorden als ‘drammerig’, ‘agressief’, ‘bazig’ ook opvallend vaak voor in teksten om het ontslag van vrouwen op hoge posities te rechtvaardigen. Neem als recent voorbeeld Jill Abramson, voormalig hoofdredacteur van The New York Times.

Snyder besluit haar analyse met een roep om actie:

At most mid-size or large tech companies, HR leaders supervise review scores to uncover and correct patterns of systematic bias. This is a call to action to bring the same rigor to the review language itself.

Meer feministische bewustwording zou ook helpen, voegt de Zesde Clan daar aan toe. Anders begrijp je nooit vanuit welke bron dit soort taal opborrelt, en kun je als leidinggevende ook niets doen om je beoordelingen bij te stellen.

Feminisme ligt altijd onder vuur – maar Beyonce redt ons

Je kunt er de klok op gelijk zetten: de discussie over feminisme laait weer op. Deze keer naar aanleiding van een opiniestuk in De Volkskrant over de aard van het feminisme (slecht!!!), en de tegenreactie die daar op volgde. De meest recente uitwisseling heeft echter wel degelijk waarde. Het geeft namelijk een mooi inkijkje in de achterliggende dynamiek. Bovendien gloort er hoop. Zangeres Beyoncé redde het feminisme en brengt de stand in deze ronde op 1-0.

Beyoncé veroverde wereldwijd harten van miljoenen mensen met haar optreden ter afsluiting van de Video Music Awards. Ze bracht een wervelende show op de planken, waarin ze schrijfster Chimamanda Adichie citeerde en trots toonde dat ook zij zich tot de feministen rekent. Verschillende commentatoren noemen dit inmiddels het meest krachtige statement ooit in de populaire cultuur, als het gaat om het feminisme. Ze is bell hooks, maar dan met stampende beats, danseressen met goudglitter op hun benen, en een miljoenenpubliek. Hierna wordt alles anders voor het feminisme, aldus de commentatoren. Eindelijk wordt dit gedachtengoed acceptabel.

Dat het revolutionaire effect van Beyoncé’s optreden nog niet overal even krachtig doordringt, blijkt echter als je Nederlandse media volgt. Niet alleen grossieren kranten in belegen Mars en Venus stukken, maar onlangs kampten we ook weer met de zoveelste ronde van ‘sla de feministe’. De ene vrouw riep, op basis van misdaden tegen de logica, dat het moderne feminisme laf is. Nee, moderne feministen zijn juist cool en dapper, reageert de ander op basis van argumenten. Nee wacht, het feminisme is overbodig en vaag! Of nee, wacht, het feminisme is juist duidelijk en veelzijdig!

Wie echter breder kijkt dan alleen ‘o neeee, hou op’, ziet opvallende patronen. Dynamiek nummer 1: wie de emancipatie van vrouwen irritant vindt, kan losjes vanuit de heup schieten en een beroep doen op cliché’s en mythes. Voorstanders daarentegen moeten met goede argumenten komen, want die roeien tegen de stroom in en moeten eerst vooroordelen ontkrachten, voordat zijn of haar eigenlijke standpunt aan bod kan komen.

Een andere dynamiek, nummer 2, is deze: de semi-kritische kretologie rondom feminisme verschijnt in gevestigde media zoals de Belgische krant De Morgen en het Nederlandse dagblad de Volkskrant. Degene die opkomt voor het feminisme, moet dat vaak doen op eigen weblogs en via andere informele kanalen.

Nog een dynamiek: degene die cliché’s herhaalt en zegt wat ‘we’ al denken te weten (zie je wel, feministen zeuren en zijn laf) kan rekenen op goedkeuring. Degene die daarentegen de waarde van het feminisme inziet en feministische standpunten inneemt, kan rekenen op bergen haat. Want ‘we’ weten allemaal dat feministen lelijke, humorloze, zeurende mannenhaters zijn die drukte maken om niks. Degene die daar tegenin gaat, doet dat voornamelijk omdat ze zelf ook lelijk, humorloos en stom is. Ok….

”Mama, wat zou je willen zijn als je leefde?’

Nog een aspect: in dit geval speelt de discussie tussen vrouwen. Dat gebeurt vaker en past in een bredere trend, waarbij gevestigde media het liefst een vrouw inhuren om rottige stukjes over het feminisme te schrijven. Zie je wel, vrouwen zelf zeggen dat ze het feminisme niet nodig hebben, dus waar hebben we het over. Mannen komen vooral om de hoek kijken om vrouwen te vertellen dat de emancipatie voltooid is. Of om vrouwen vermanend toe te spreken beter hun best te doen, beter te onderhandelen, zich aan te passen enz enz enz.

Kortom, Nederland maakt duidelijk dat één optreden van een wereldster niet meteen alle problemen oplost. Dat wil niet zeggen dat Beyoncé’s actie ‘dus’ geen zin had. Integendeel. Het ging niet om een eenmalige actie. Beyoncé draagt al langer feministische standpunten uit, en schreef er zelfs een artikel over.

Haar VMA-optreden betekende een voorlopig hoogtepunt van die ontwikkeling. Ze bereikte miljoenen mensen en redde het feminisme eigenhandig uit de klauwen van de ‘huuuh lelijke mannenhaters’ aanvallers:

arguably the most powerful aspect is that she provided a simple corrective to widespread misunderstanding of the very meaning of the word. By sharing Adichie’s words—which themselves paraphrase the dictionary definition of “feminism”—Beyoncé was framing feminism as a concept so basic and commonsense that viewers might rightly feel a wee bit foolish for denouncing it.

‘t Is een beetje zoals Caitlin Moran het aanpakte. Ze presenteerde een hele simpele test om te achterhalen of je een feministe bent.

What do you think feminism IS, ladies? What part of ‘liberation for women’ is not for you? Is it freedom to vote? The right not to be owned by the man you marry? The campaign for equal pay? ‘Vogue’ by Madonna? Jeans? Did all that good shit GET ON YOUR NERVES? Or were you just DRUNK AT THE TIME OF THE SURVEY?”

Met dien verstande dat Beyoncé de boel van binnenuit verandert en duidelijk maakt. Ze behoort tot de incrowd van het oppervlakkige glitterwereldje, en juist daardoor heeft het gewicht als ze openlijk genderongelijkheid signaleert en feminisme naar voren schuift. Ze steunt daarmee andere beroemdheden die dezelfde standpunten innemen, en versterkt zo de mannen en vrouwen die doorhebben dat we niet vrij zijn, zolang vrouwen niet vrij zijn.

Niemand is hét boegbeeld, niemand vertegenwoordigt hét feminisme. Ook Beyoncé niet. Maar allemaal delen we de opvatting dat vrouwen mensen zijn, die niet op basis van hun sekse gemarginaliseerd mogen worden. Feminisme, het gaat stapje voor stapje. Het is voor iedereen. En deze ronde komt de stand dankzij Beyoncé uit op één-nul voor de ‘vrouwen zijn mensen’-mensen.

Oscar brengt geen verbetering voor actrice

Actrice Octavia Spencer hoopte dat het winnen van een Oscar voor haar rol in The Help meer kansen zou opleveren. Dat gebeurt namelijk meestal. Maar nee, de rollen die zij aangeboden kreeg, bleven klein en marginaal. Het winnen van een Oscar veranderde niets. Dus maakt ze de overstap naar televisie, waar actrices tegenwoordig wél complexe rollen krijgen.

Onder andere zakenblad Forbes meldde dat het Oscar effect inderdaad voorkomt. Na een nominatie, en zeker na het winnen van het beeldje, krijgen acteurs hogere salarissen en meer en/of betere rollen aangeboden. Het woord ‘acteurs’ ontneemt de gemiddelde lezer echter het zicht op een vervelend feit: het gaat bij deze groep alleen om mannelijke acteurs. Voor actrices ziet het Oscar-effect er heel anders uit:

The honors thesis of a student at Colgate looked at the earning power of actors and actresses in the years before and after their Oscar wins, and found that male actors experience an 81% bump in salary after nabbing an Oscar … while actresses see almost no financial benefit following a win. In fact, their careers may even take a bit of a dive after bringing home a statuette.

De studie sluit niet uit dat leeftijdsdiscriminatie een rol speelt. Gemiddeld wint een acteur rond het 36ste levensjaar. Maar ook dan is er sprake van structureel seksisme. Mannen kunnen op hun 75ste nog stoere rollen spelen. Ze mogen rimpels hebben, of een buikje, of grijze haren. Actrices daarentegen? Hollywood ziet hen na hun veertigste niet meer staan. Dat merk je onder andere aan de leeftijdsverschillen tussen mannelijke en vrouwelijke hoofdrolspelers. Of neem een film als Alexander, waarin Angelina Jolie de moeder van Colin Farrell speelt, terwijl ze slechts één jaar ouder is dan hij. Of aan de loopbaanontwikkeling van acteurs, waarbij actrices naar beneden duikelen zodra ze de veertig gepasseerd zijn.

Spencer ondervond al deze fenomenen aan den lijve. Ze heeft de verkeerde sekse, waarschijnlijk ook de verkeerde huidskleur, en ze nadert de veertig. Iehiek!!! roept Hollywood collectief. En negeerde haar. Logisch dus dat Spencer alternatieve wegen zoekt. Ze maakt de overstap naar de televisie omdat ze zichzelf als actrice wil blijven ontwikkelen. Dat lukt niet als je alleen maar kleine filmrolletjes aangeboden krijgt, van het type ‘verontruste moeder’. Televisie biedt haar meer mogelijkheden:

I don’t have a problem with the medium—film or television—because I’m an actor. I act. So if I’m able to get a part that helps me stretch myself and evolve as an actress? Wonderful. And if I get to be a part of something that will expand myself to a worldwide audience?Hell yeah. Sign me up.

Spencer is niet de enige die dat doorheeft. Collega actrices Halle Berry en Viola Davis gingen haar voor. Ook Berry won een Oscar, ook zij kreeg in Hollywood weinig rollen waar ze haar tanden in kon zetten. Ook zij wijkt tegenwoordig uit naar televisierollen. Je kunt Berry zien als astronaute in de sf-serie Extant. Spencer speelt in Red Band Society, een serie over de psychiatrische afdeling van een groot ziekenhuis. En Viola Davis, twee keer genomineerd voor een Oscar, heeft de rol van professor rechten in de serie How to Get Away With Murder.

Zwarte actrices? Ze leveren puik werk en je kunt van hun werk genieten op het kleine scherm. Hopelijk komt Hollywood tot inkeer en kunnen ze binnenkort ook weer schitteren op het grote doek.

Zimbabwe erft boekencollectie van Doris Lessing

Schrijfster en Nobelprijswinnares Doris Lessing had een zwak voor Zimbabwe, het land waar ze 25 jaar lang woonde en daarna regelmatig naar terugkeerde. Dat blijkt uit haar testament. Lessing heeft haar gehele persoonlijke boekencollectie geschonken aan de centrale bibliotheek van Harare, de hoofdstad van Zimbabwe.

Doris Lessing bij een van haar boekenkasten.

Book Aid International gaat er met vele vrijwilligers voor zorgen dat haar laatste wens werkelijkheid wordt. Lessing had contacten met deze organisatie en werkte regelmatig met hen samen om inwoners van Zimbabwe te voorzien van boeken.  Book Aid was zodoende de aangewezen instantie om de verhuizing van de collectie te regelen.

De organisatie geeft hoog op van Lessing’s verzameling:

We found books not just in every room of Lessing’s home, but on shelves in every space where shelves could be fitted, in hallways, under stairs – there were books everywhere. Lessing’s collection consists of a wonderful variety of reference books, non-fiction and fiction, poetry, biographies and history books. These books will be deeply appreciated by the people of Zimbabwe, for whom books are a precious but rare resource.

Om de komst van Lessing’s collectie te vieren, organiseert Book Aid in november dit jaar een literair festival in Harare.

Gender ontkennen werkt averechts bij aanpak huiselijk geweld

De ‘genderneutrale’ aanpak van huiselijk geweld in Nederland gaat in werkelijkheid gebukt onder vooroordelen en stereotypen. Dat blijkt uit een genderscan, uitgevoerd in opdracht van de rijksoverheid. Onder andere de mythe dat de emancipatie in Nederland zou zijn voltooid, blijkt een schadelijk effect te hebben. Daardoor zien hulpverleners en politie de effecten van machtsverschillen over het hoofd en classificeren ze zaken te snel als gevallen van wederzijdse agressie, waarbij de man en de vrouw beiden even schuldig zouden zijn aan huiselijk geweld. Verschillende organisaties pleiten er nu voor dat gender terugkeert als factor in de aanpak van deze vorm van intieme terreur.

De genderscan signaleert onwil om in termen van gender te denken. Daardoor ontstaan misvattingen, vooroordelen en impliciete aannames, die een nadelig effect hebben op de aanpak van huiselijk geweld. Hoe komt dat?  Op bladzijden 48 en 49 van het rapport noemen de onderzoekers een aantal oorzaken. Het is de moeite waard de tekst in z’n geheel te citeren:

  • een verkeerde interpretatie van de systeemgerichte benadering. De nadruk die wordt gelegd op ieders rol in de systeemdynamiek en op het belang van meervoudige partijdigheid, kan ertoe leiden dat hulpverleners abusievelijk gaan denken dat beide partijen verantwoordelijk zijn voor het geweld.

  • een gebrek aan kennis over gendergerelateerde oorzaken van partnergeweld. Dit zou worden versterkt doordat de laatste jaren ook in prevalentie-onderzoek mannelijk slachtofferschap en vrouwelijk plegerschap is benadrukt en niet altijd genuanceerd weergegeven.

  • eigen referentiekader van (vrouwelijke) hulpverleners: zij zijn vaak zelf hoogopgeleid en voelen zich geëmancipeerd. Vanuit dat referentiekader hebben ze moeite om afhankelijkheid en rolpatronen te herkennen als motiverende factoren voor het gedrag van vrouwelijke slachtoffers van partnermishandeling.

In het verlengde hiervan noemen respondenten ook de maatschappelijke visie op vrouwenemancipatie in Nederland. Die zou zijn voltooid, wat maakt dat gender niet meer wordt (h)erkend als relevante factor in het ontstaan en voortduren van partnergeweld. […]

De moeite die het kostte om gendergerelateerde aspecten op tafel te krijgen, lijkt niet samen te hangen met de (door uitvoerders ervaren) relevantie van deze aspecten, maar eerder met een soort onwil om in termen van gender te denken. […] 

In de uitvoering bestaat het beeld dat systeemgericht werken en een gendersensitieve aanpak elkaar uitsluiten. Dat beeld is gebaseerd op het idee dat gendersensitief werken hetzelfde is als het ‘ouderwetse’ seksespecifieke werken vanuit de vrouwenhulpverlening, met alleen maar aandacht voor de vrouw als slachtoffer. Men heeft moeite omgendersensitief te onderscheiden van seksespecifiek.

Het komt erop neer dat mensen het niet meer willen hebben over gender. Het gaat om een hardnekkige weerstand tegen ‘feministisch denken‘, iets waar dagblad NRC in 2007 ook al over schreef, onder andere omdat de emancipatie voltooid zou zijn (bedankt, minister de Geus en Mars en Venus denkers!) en omdat iedereen zelf verantwoordelijk zou zijn voor zijn of haar eigen situatie.

Juist vanwege die mentaliteit kunnen seksistische praktijken en machtsongelijkheid in het verborgene door blijven etteren. De effecten daarvan tref je overal aan. Neem bijvoorbeeld een officieel verhaal op de site van de gemeente Edam-Volendam. Daarin gaat het in een op zich al kort stuk ruim drie alinea’s lang over vrouwen en de manier waarop die agressie uitlokken en verergeren. Met passages als:

Een vrouw doet vaak iets waardoor het geweld op gang wordt gebracht, maar heeft daar geen erg in. Zo kan ze een ruzie de verkeerde kant opsturen. Als hij bijvoorbeeld voelt dat het misgaat en wegloopt om af te koelen, loopt zij hem achterna en verwijt hem dat hij altijd wegloopt. Dan maakt ze de situatie alleen maar erger. Een ander voorbeeld gaat over een vrouw die haar man steeds ‘zeikerd’ noemde. Haar man flipte daar helemaal op en zij wist dat niet. Het scheelt al een stuk als ze dat woord niet meer gebruikt. ’’Karen: ,,Veel vrouwen weten niet hoe ze overkomen. Hoe ze iets doen en hoe dat anders kan.”

Pas helemaal onderaan het artikel volgt een korte alinea met de opmerking dat mannen natuurlijk ook anders met conflicten om moeten gaan. Phew, fijn dat de gemeente dit nog even meeneemt in een verhaal vol zeurende, provocerende vrouwen die te dom zijn om te snappen dat ze zelf huiselijk geweld uitlokken. Het lijken de Verenigde Staten wel.

Als je zo denkt over de rol van man en vrouw bij huiselijk geweld, en daarbij gelooft in de mythe van de voltooide emancipatie, is het niet zo vreemd dat beleidsmakers en hulpverleners de plank veelvuldig mis slaan in de aanpak van deze vorm van systematische agressie.

Om het nog erger te maken sluiten de betrokkenen zichzelf af van de inzichten en ervaringen uit de vrouwenhulpverlening, vanwege nog meer vooroordelen: die seksespecifieke aanpak zou draaien om ‘de vrouw als slachtoffer’. Veel mensen reageren vervolgens allergisch op dit idee. Ze staan er niet bij stil dat iemand feitelijk wel degelijk slachtoffer kan zijn, en niet zomaar de stap kan maken van slachtoffer naar overlever. De uitvoerders verwarren bovendien ‘het analyseren van systematisch onrecht’ met ‘zeurende feministen die zwelgen in slachtofferschap’. Nou nee, beste mensen. Da’s de boodschapper de schuld geven.

Al met al is de huidige, zogenaamd genderneutrale, aanpak van huiselijk geweld juist doordrenkt van niet erkende gendervooroordelen. Het ontbreekt aan alertheid op rolpatronen, machtsongelijkheid en de socialisering van mannen en vrouwen, waardoor met name vrouwen in de knel komen. Die lopen een te groot risico om de schuld te krijgen van haar eigen mishandeling, en/of verantwoordelijk gesteld te worden voor situaties waarin ze weinig zeggenschap had.

Daar moet verandering in komen, en het rapport geeft daar ook adviezen voor. Hopelijk luisteren gemeente, rijk, politie en hulpverlening daar naar en lezen ze de genderscan nauwkeurig. Want huiselijk geweld is een genderprobleem. Waar vrouwen onevenredig vaak het slachtoffer van worden. En dat moet stoppen.

Verzekeraar Reaal discrimineert vrouw

Verzekeraars doen hun best om zo min mogelijk geld uit te keren. Ze grijpen daarbij alles aan wat hen van dienst kan zijn. Zoals iemands sekse. Man? Dan ben je hoofd van het gezin en kostwinnaar, dus moet je 100% letselschade uitkeren. Vrouw? O, die stoppen op hun 27ste tien jaar met werken en nemen daarna een parttime baantje, dus dan hoef je ook niet zoveel letselschade te vergoeden. Dat was de redenering van Reaal Schadeverzekeringen. Discriminatie, oordeelt het College voor de Rechten van de Mens (CVRM).

Het college velt een snoeihard oordeel over de praktijken van Reaal. De verzekeraar boog zich over de casus van een vrouw, die als kind werd aangereden door een motorrijder. Ze hield daar zodanig hersenletsel en verlamming aan over, dat ze nooit zou kunnen werken. Zodoende moest de verzekeraar van de motorrijder een bedrag uitkeren om die schade te vergoeden.

Bij mensen die jong een ongeluk krijgen, is het moeilijk om te bepalen hoe hun leven eruit gezien zou hebben, schrijft het College. Je moet immers in een kristallen bol kijken en inschatten hoe iemands leven normalerwijze had kunnen verlopen op het gebied van kinderen krijgen, carrièreperspectieven, leveren van onbetaalde zorg, enzovoorts. Een grijs gebied, waar subjectieve factoren een rol kunnen gaan spelen.

Reaal keek naar onderzoeken over vrouwen als groep, met als enige specifieke branche de loopbanen van vrouwen in de kappersbranche. Vervolgens bedacht het bedrijf dat vrouwen collectief op hun 27ste stoppen met werken, om pas als hun kinderen tien jaar oud zijn weer ergens voor halve dagen aan het werk te gaan. Op die manier ontstaan enorme verschillen in de hoogte van de schade-uitkering. Bij fulltime werken tot het 67e jaar zou het gaan om een uitkering van 158.165 euro. Bij de variant fulltime kapster tot en met het 26e jaar, dan tien jaar niets, dan weer fulltime, loopt het bedrag al terug naar  46.241 euro letselschade. Bij parttime werken lopen de vergoedingen nog verder terug.

In haar oordeel schrijft het CVRM;

Het algemene beeld dat vrouwen kinderen krijgen, daarom tijdelijk stoppen met werken en vervolgens parttime werken, wordt toegepast op een individuele vrouw. Deze aannames hebben een aanzienlijk en negatief effect op de hoogte van de schadevergoeding van de vrouw. Een probleem dat een man in een vergelijkbare positie niet heeft. Daarom is dit discriminatie van vrouwen. […] Het College doet een dringend beroep op de verzekeringsbranche om voor mannen en vrouwen gelijke uitgangspunten te hanteren.

Zo simpel is het. Een verzekeraar die zo denkt, maakt zich schuldig aan discriminatie. Reaal dient de schade opnieuw vast te stellen, zonder vooroordelen en zonder voor vrouwen nadelige uitgangspunten te hanteren.

Vrouwen winnen bij de Hugo Awards

Veel vrouwelijke winnaars bij de Hugo Awards, een onderscheiding in het genre science fiction en fantasy. Ann Leckie won de prijs voor beste sf roman met Ancillary JusticeSofia Samatar won de debuutprijs, Mary Robinette Kowal won met haar verhaal The Lady Astronaut of Mars, Ginjer Buchanan en Ellen Datlow wonnen prijzen voor de beste eindredactie, en Julie Dillon en Sarah Webb wonnen prijzen in de creatieve/kunstzinnige categorieën.

Beste science fiction boek van het jaar…

Dat Ann Leckie de prijs voor beste roman in de wacht sleepte, kwam voor commentatoren ietwat onverwachts. De gehele Wheels of Time serie stond op de rol, en algemeen dachten mensen dat die gigant de rest van de concurrentie zou verbrijzelen. Het originele, verfrissende boek van Leckie veroverde echter de meeste lezersharten.

Kameron Hurley verdient een speciale vermelding. Ze won tweemaal. Ze sleepte de hoofdprijs binnen in de categorie ‘fan fiction’, en in de categorie secundaire literatuur voor haar studie ‘We Have Always Fought: Challenging the Women, Cattle and Slaves Narrative‘. In dit boek geeft ze schrijfadvies en tips om je werk te publiceren. Ze gaat ook in op manieren om versleten cliche’s en seksistische valkuilen te vermijden in sf en fantasyverhalen. (Want laten we eerlijk zijn, sf  doet te vaak vrolijk mee met seksistische clichés in verhalen, de enorme weerzin tegen romantiek in sf boeken komt érgens vandaan, en dan zwijgen we nog over de marketing.)

Hurley’s boek is in die zin een vervolg op en uitbreiding van haar online activisme om het genre sf vriendelijker voor vrouwen te maken. Waarbij ze krachtige taal niet schuwt:

I have dealt with people actually trying to silence me from the moment I posted my first blog post in 2004. And because of that, I find myself deeply offended to hear you equating some folks saying, “You know, maybe my industry magazine should be a little more respectful of all of its members, not just the dudes,” that you say you’re targeted by some massive witchhunt meant to emasculate a bunch of dudes who are used to everyone agreeing with them in every way imaginable. […] For once in your privileged life, listen. Listen. Because if I punched you, and you said “Gosh, that really hurt” and I said, “YOU ARE FUCKING CENSORING ME YOU FUCKING COMMUNIST” you’d think I was insane.

Mooi dat de organisatie van de Hugo Awards dit streven naar diversiteit ondersteunt en erkent dat vrouwen evenveel recht hebben op een plekje onder de SF zon.

Nieuwsronde

Een nieuwe week, een nieuwe nieuwsronde. Met onder andere TEDx lezingen over feministische onderwerpen, seksistische incidenten in Turkije, oorlog als een zaak van mannen, met mannen, vrouwelijke wetenschappers, en nog veel meer.

De ‘vrouwelijke wetenschappers’ set van Lego leidde tot een twitteraccount, ‘Lego Academics’, met de drie poppetjes in de hoofdrollen.

  • ICT een mannenwereld? Niet in Senegal. Niet gehinderd door vastgeroeste patronen en tradities timmeren vrouwen hier vrolijk aan de weg. Google, Twitter, Apple, leer van dit voorbeeld en vergroot je diversiteit aub.
  • Canada, organisator van het WK Vrouwenvoetbal 2015, wil alle zes stadions vol kunstgras leggen. Binnen het professionele voetbal wordt dat gezien als een inferieur, tweederangs speelveld.  Ruim veertig sporters van verschillende teams dreigen nu met juridische stappen als Canada dit plan doorzet. Ze voelen zich gediscrimineerd ten opzichte van het mannenvoetbal.
  • Lego boekt groot succes met een set rondom vrouwelijke wetenschappers. Binnen een week waren alle doosjes met een astronome, een scheikundige en een paleontoloog al uitverkocht. De set inspireerde vrouwelijke wetenschappers van de Glasgow Academy om academische situaties na te spelen. Hun Twitteraccount, ‘Lego Academics‘, groeide uit tot de nieuwste internetsensatie, met tot nu toe 18.700 volgers. Ook in de echte wereld zijn er successen: voor het eerst won een vrouw de Fields Medal voor buitengewone prestaties op het gebied van wiskunde. De winnares, Miryan Mirzakhani, hoopt dat deze eer andere vrouwen zal inspireren en aanmoedigen.
  • Interessant artikel in The Atlantic over de genderdynamiek binnen de militarisering van Israel. Mannelijke leiders delen een achtergrond in een Israelische variant van de commando’s, terwijl vrouwelijke soldaten in hun pakketten mannenondergoed en after shave aantreffen – tekenen dat ze zich ergens bevinden waar ze niet behoren te zijn. Waar ze wel lijken te horen: in posities als slachtoffer van oorlogsgeweld, bezorgde moeder die pakketten naar soldaten stuurt, en dienstbare vrouw die soldaten geeft wat ze nodig hebben (seks, afleiding, eten).

  • Nederland schrikt wakker: de overheid wilde huiselijk geweld lange tijd ‘genderneutraal’ aanpakken. Oftewel, of iemand man of vrouw is, maakt niet uit. De overheid heeft onderzoek laten doen naar de effectiviteit van de aanpak van huiselijk geweld. Verrassend: door gender neutraal te werken mis je allerlei aspecten van de problematiek. Inmiddels klinkt de roep om gendersensitief te werken, steeds luider. Want sekse speelt wel degelijk een rol, en huiselijk geweld is een genderprobleem. Net doen alsof dat niet zo is, werkt niet. Hopelijk zal het tij nu keren….?
  • TEDx biedt steeds meer vrouwelijke sprekers en meer lezingen over feministische onderwerpen. Wie wil kijken en luisteren naar gepassioneerde lezingen over feminisme, mannelijkheid, vrouwelijkheid en gender, heeft tegenwoordig een ruime keuze.
  • Tsja, zelfregulering in het bedrijfsleven…. Zonder dwang doen bedrijven weinig tot niks. Dat merken ze onder andere in Engeland, waar ondernemingen vrijwillig cijfers openbaar kunnen maken. Tweehonderd ondernemingen beloofden inzicht te geven, zodat duidelijk wordt hoe het gesteld is met de loonkloof. Slechts vier bedrijven gaven echter daadwerkelijk de beloofde informatie. Ondertussen tieren mythes over de loonkloof welig.
  • Protesteren tegen seksistische reclame werkt. Zo haalde Renault een reclame van internet, waarin vrouwen excuses maken voor hun rijgedrag en briefjes onder ruitenwissers plakken met boodschappen als ‘”Sleep alsjeblieft mijn auto niet weg, ik draag hoge hakken’. Anno 2014 zouden autobedrijven toch echt beter moeten weten.
  • Actrice Zoe Saldana boekt succes met haar rol als buitenaards wezen in de film Guardians of the Galaxy. Maar haar rol betekent geen mijlpaal voor vrouwen in het algemeen, en superheldinnen in het bijzonder, waarschuwt The Daily Beast. Bovendien haalt de film de Bechdel test niet, dus zoveel ruimte geeft het verhaal vrouwen niet.
  • Feministische Theologie haalt bijna nooit het nieuws, maar het bestaat en de stroming om kritisch stil te staan bij gender in religies is tot op de dag van vandaag relevant, betoogt sociologe en theologe Anneleen Decoene. Decoene: ,,Tijdens mijn studie werd een bepaalde theologie steeds gepresenteerd als dé theologie. Er werd nooit gezegd: ‘dit is een theologie van een middelbare blanke en welgestelde man uit Europa’, maar ‘dit is dé theologie’. De positie van waaruit gesproken werd, werd vaak niet benoemd en werd voorgesteld als neutraal en algemeen. Dat kan anders!” In Nederland houdt onder andere de Oecumenische Vrouwensynode zich bezig met feministische theologie.

  • Oh, oh Turkije. Eerst kwam vicepresident Arinc seksistisch uit de hoek met de oekaze dat vrouwen niet in het openbaar mochten lachen, want lachende vrouw = slet. Dat was al erg genoeg. Nu gaat premier Erdogan daar nog eens overheen. Hij maakte ruzie met een journaliste. Ze oefende haar vak uit, waarna de premier haar toebeet dat ze haar plaats moest weten. Ook noemde hij haar een ‘schaamteloze militant’. Vrouwen nemen deze en andere seksistische incidenten serieus. Zo maakt parlementslid Aylin Nazliaka op dit moment furore met een toespraak over de systematische discriminatie van vrouwen in Turkije. Veel vrouwen vallen haar bij.
  • ,,Ik wilde zoals de hoofdpersoon zijn: degene met het zwaard, die iedereen te slim af is. Niet het meisje dat voor het eten zorgt.” Als meisje doe je andere leeservaringen op dan jongens, want diversiteit in kinderboeken is nog steeds teleurstellend, blijkt uit een interview van Kinderboek en Representatie.
  • Muziekgeschiedenis? Net als bij andere soorten geschiedenis hoor je dan vooral de stem van mannen. De ervaringen en verhalen van vrouwen ontbreken, of komen alleen voorbij als leuke anecdote om de door mannen gepresenteerde versie van de gebeurtenissen te illusteren. Niet goed, aldus opinietijdschrift New Statesman.

Piketty behoeft een flinke dosis feminisme

Er is al veel geschreven over Thomas Piketty’s boek Capital in the Twenty-First Century. Piketty zwijgt in zijn economische analyses echter over ras en gender. Welk effect heeft het als je zijn betoog door een gender-lens bekijkt? Welke invloed heeft dat op zijn analyse, stellingen en conclusies? Hier en daar begint deze discussie op gang te komen, want er verandert nogal wat als je de impliciete aanname ‘universele mens = man’ los kunt laten.

Kloek boek, maar de analyse gaat mank omdat de helft van de wereldbevolking niet meetelt.

Piketty maakt op dit moment furore met een geruchtmakende analyse over economische ongelijkheid. Kort samengevat komt hij tot de volgende analyse en conclusie. In de samenvatting van Paul de Beer, bijzonder hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de UvA:

In alledaags Nederlands, de vermogenden worden steeds rijker ten opzichte van andere inkomenstrekkers, en omdat vermogen erg ongelijk verdeeld is, leidt dit tot een steeds grotere concentratie van vermogen bij een klein deel van de bevolking. Haast onopgemerkt naderen we nu de scheve verhoudingen uit de negentiende eeuw.

Oei, da’s schrikken. Geen wonder dat veel mensen zijn boek lezen en beginnen na te denken over dat wat Piketty schrijft.

Natuurlijk kwam er ook kritiek. De Beer vindt dat Piketty machtsverhoudingen en inkomens over het hoofd ziet in zijn analyse. Topmensen verdienen zoveel dat erfenissen en andere vormen van opgebouwd vermogen voor die groep slechts bijzaak zijn. En als het gaat om macht, denkt De Beer dat de werkelijke economische macht eerder ligt bij topmanagers, dan bij de vermogenden die de aandelen in handen hebben.

Zulke kritiek is zinnig en nuttig. Tegelijkertijd valt echter niet te ontkennen dat veel reacties en recensies luchtig heenstappen over Piketty’s gebrek aan aandacht voor gender. Ook bij De Beer bijvoorbeeld geen woord over de specifieke samenstelling van die groep topmanagers. En wat dat betekent voor inkomensgelijkheid- en ongelijkheid. Hint: in Nederland is de gemiddelde topmanager blank, man, met een achtergrond bij de Erasmus Universiteit of de TU Delft. En heeft armoede juist een vrouwelijk gezicht, al dan niet in combinatie met een gekleurde huid.

Politicologe Zillah Eisenstein nam als een van de weinigen de handschoen op en voegde ras en sekse toe aan haar analyse van het werk van Piketty. Dan blijkt al snel dat de zoveelste blanke mannelijke wetenschapper een universele, abstracte en schijnbaar neutrale aanpak kiest, die echter in weze alleen de inzichten vertegenwoordigt van de zoveelste blanke man. Volgens Eisenstein had Picketty veel verder kunnen gaan in zijn analyse, als hij oog had gehad voor intersectionaliteit. Zelf trekt ze wél lijntjes tussen de verschillende punten, en komt tot de conclusie:

…the accumulation of wealth is embedded in the racialized and engendered structures that enhance it.  Thomas Piketty’s Capital in the Twenty-First Century reads as though labor has no actual body—no home that actually creates it. It remains abstract and therefore colorless as in white, and sexless as in male. […] If we are going to abolish excessive inequality we need an anti-racist socialist feminist revolution that is filled with new imaginings that we have not thought of yet. Meanwhile, I will agree with him that we can start with really taxing the rich.

Tijdschrift The Nation volgt Eisensteins voorbeeld en pakt dit onderwerp op in de vorm van een discussie tussen economen, activisten en feministische wetenschappers. Hoofdvraag van het rondetafel gesprek: hoe gender Piketty’s boek verandert. The Nation nodigde mensen uit als Kate Bahn, Kathleen Geier, Joelle Gamble en Heather Boushey. Ook Eisenstein nam deel aan het rondetafelgesprek.

Net als Eisenstein ervoeren alle deelnemers aan de Nation-discussie het gebrek aan aandacht voor gender (en ras) als een groot gemis in Piketty’s werk. Hij gebruikt gender niet als een categorie in zijn analyse, laat het werk van feministische economen links liggen, en kijkt niet naar de economische aspecten van de positie waarin veel vrouwen verkeren en wat dat voor gevolgen heeft voor hun (on)mogelijkheden om kapitaal op te bouwen en te vermeerderen.

Daarnaast geeft Piketty aan dat data vaak onvolledig zijn, omdat machthebbers er geen belang bij hebben dat hen onwelgevallige zaken zichtbaar worden in cijfers. Maar hij vergeet dat dit ook geldt voor machtsverschillen tussen mannen en vrouwen, en dat data ook daardoor vertekend worden. Kate Bahn, van de New School for Social Research en mede-oprichter van LadyEconomists.com:

Piketty points out that certain data, particularly measures of capital income, are incomplete because it can be hard to measure things that are purposefully obscured to the benefit of those in power. Similarly, data collection organized and carried out by male-dominated institutions has a long history of devaluing women’s economic contributions and economic lives.[..] if what isn’t counted is gender-biased, then the relative magnitudes between genders does shift and presents a more complicated story about inequality

Feministische economen hadden hier goed gefundeerde en wetenschappelijk onderbouwde correcties in aan kunnen brengen. Helaas. De deelnemers vinden het daarnaast veelzeggend dat Piketty zichzelf plaatst in de traditie van Rousseau. Deze Franse filosoof en pedagoog had voor vrouwen niks goeds in petto. Hij noemde vrouwen en gehandicapten in één adem, vond dat vrouwen geen burgerrechten nodig hadden, en zag vrouwen alleen als moeder.

Dus, Kapitaal in de 21ste Eeuw dan maar weggooien? Nee, roepen de deelnemers in koor. Ondanks deze gebreken geeft zijn analyse wel degelijk handvaten voor feministen en alle anderen die vrouwen als mensen beschouwen:

Women have a lot to gain from an economy that rewards individuals based on what they do with their life, not who they marry or who their parents are.

Vandaar dat ze het zinvol vinden zijn analyse serieus te nemen, aan te vullen met inzichten uit studies naar ras en sekse, en te formuleren welke maatregelen nodig zijn om vrouwen mee te laten tellen. Ja, superrijken meer belasting laten betalen kan een goed idee zijn, maar daarnaast zou er nog veel meer moeten gebeuren:

  • meer maatregelen die de combinatie van betaalde en onbetaalde arbeid mogelijk maken, zoals ouderschapsverlof en flexibele werktijden
  • eerlijke erfeniswetgeving, zodat zonen/mannen niet langer voorgetrokken worden en meisjes/vrouwen evenveel toegang krijgen tot overgeërfde rijkdom
  • mannen en vrouwen gelijke toegang geven tot instrumenten als leningen en andere investeringen
  • verhoging van het minimumloon
  • einde maken aan de loonkloof tussen de seksen
  • meer investeringen in onderwijs
  • structurele acties om een einde te maken aan racistische en seksistische praktijken. Oftewel: meer emancipatie

Piketty noemt al dit soort beleid niet in zijn boek, maar deze voorstellen zouden wel degelijk bijdragen aan een vermindering van economische ongelijkheid, aldus de deelnemers aan de ronde tafel discussie van The Nation.

De Zesde Clan zou daar nog aan toe willen voegen: een einde maken aan zwangerschapsdiscriminatie. Als werkgevers vrouwen de laan uit werken op het moment dat ze zwanger worden, beroven ze vrouwen in feite van hun inkomen en maken ze hen afhankelijk van schrale overheidssteun. Daarnaast zou het helpen als mannen alimentatie voor de door hen verwekte kinderen betalen. Mannen doen dat nu massaal niet. De moeder zoekt het maar uit. Vrouwen lopen daardoor miljoenen mis en draaien zelf op voor de kosten, waardoor een nieuwe bron van economische ongelijkheid tussen de seksen ontstaat. En dan zwijgen we nog over de economische gevolgen van seksuele agressie tegen vrouwen.

Piketty, neem je dit soort zaken mee in de volgende versie van je boek?

Literair icoon herrijst als Manfeels Park

Neem de iconische romans van Jane Austen, teken scènes uit haar werk, en combineer die tekeningen met seksistische uitspraken uit hedendaagse internet tirades – of geamuseerde feministische reacties daarop. En zie, Manfeels Park is geboren. Twee Schotse vrouwen bedachten het. Hun webcomic groeit op dit moment uit tot een ware internethype.

Onder andere magazine Salon vindt het niet gek dat juist Jane Austen herrijst en blijft herrijzen als cultureel ijkpunt:

Austen may not have been overtly political, but she did delight in the ridiculous — the ridiculous as experienced by young women in a male world. […] Many of the scenes in “Manfeels Park” feature the skeptical Lizzy Bennet, played in the original film by Jennifer Ehle, reacting to the men around her. “Jennifer Ehle gives good eye roll,” says Morag. Reading the installments makes you realize how much of Austen’s social interactions have a gendered undertone and how much of Lizzy’s beloved wit, archness and irony is a weapon she uses to fight her own relative disempowerment. Not unlike a feminist blogger in the vast patriarchal sea of the Web, really.

De twee Schotse vrouwen, Erin en Morag, kwamen op het idee van Manfeels Park via het woord ‘man-feels‘. Een ironische term voor situaties waarin iemand iets kritisch zegt over onderwerpen die bij mannen gevoelig kunnen liggen, waarna je kunt zeggen ‘ach gossie, je kwetst hem': ,,Aww, you hurt his poor man-feels.” Erin dacht bij dit woord altijd aan Mansfield, van Mansfield Park, uit een van de boeken van Jane Austen.

Vanuit die associatie was het maar een kleine stap naar een webcomic met personages uit Austen’s literaire oeuvre, in het bijzonder Pride and Prejudice. Nog meer in het bijzonder: de BBC verfilming uit 1995. Die versie, met actrice Jennifer Ehle in de rol van Lizzy Bennet, geldt alom als een klassieker. Volgens Erin en Morag kon zij het beste met haar ogen rollen als een mannelijk personage weer eens pompeus uit de hoek kwam. Haar mimiek is in hun ogen perfect om allerlei conservatieve opinies te becommentariëren.

Alle onderschriften bij de tekeningen zijn uit het leven gegrepen. De makers halen ze uit artikelen, interviews, en uit de commentaren bij webteksten. In een interview vertelden ze:

We’ve been engaging with online discussions of feminism for so long that we know all the tried-and-true arguments, so it’s really about looking for relatively short exchanges that sum up the common things that come up. […] For every MP comic you see assume there are about a dozen more people expressing that same opinion at any given time, just with worse grammar and spelling.

De smaak te pakken gekregen? Waarschijnlijk kun je dan ook lachen om webcomic Hark, A Vagrant. Website Autostraddle gaf vorig jaar een overzicht van de zeven beste webcomics waarbij homoseksualiteit een rol speelt in het verhaal. Sommige comics zijn erg grappig, andere hebben een serieuzere toon. Als je liever van papier leest: deze lijst geeft een mooi en recent overzicht van goede strips met sterke, complexe vrouwelijke personages.

Amerikaanse stellen wennen aan gelijkheid

Kijk eens aan. Als man en vrouw het huishouden eerlijker verdelen, blijft de seks goed. En zorgde de situatie van een hoger opgeleide vrouw, gekoppeld aan een lager opgeleide man, in de jaren zeventig en tachtig nog voor meer echtscheidingen, vanaf de jaren negentig konden onderzoekers dat effect niet meer terugvinden. Amerikaanse stellen wennen langzamerhand aan gelijkheid tussen de seksen, blijkt uit grootschalig onderzoek van de Council on Contemporary Families.

Die wens wordt in de V.S. steeds vaker werkelijkheid.

Mensen houden graag moraliserende preken over emanciperende vrouwen. Je kunt wel assertief willen worden, meningen willen uiten, en hetzelfde salaris als een man willen voor hetzelfde werk, maar schatjes, dat wordt een ramp. Een man die de wc poetst stoot af, dus daar gaat je seksleven. Als hij zich geen “man” kan voelen in een relatie, zal hij sneller afhaken. Jawel! Dus, vrouw, hou je mond, lach om zijn grapjes en vertoon niet te veel ambitie, anders ontman je de man en eindig je eenzaam en alleen en dat is dan eigen schuld, dikke bult.

Blijkt niks van waar. Voor mensen die graag vasthouden aan de rolpatronen, zoals ‘singlecoaches’ en andere conservatieve dwaallichten, wordt het steeds moeilijker om man en vrouw in aparte hokjes op te sluiten. Wetenschappers laten hele andere feiten zien. Je kunt de taken in huis eerlijk verdelen en dan blijft het in bed nog steeds gezellig. Vrouwen streven wel degelijk naar emancipatie, ook al deinzen ze terug voor het etiket ‘feminist’. En mannen blijken ontvankelijker dan gedacht voor die roep om meer rechtvaardigheid.

Kortom:

The truth of the matter is feminism is making a huge impact. Not only have attitudes about gender slowly become more progressive over time, but people are trying to live up to those ideals. Despite all the dour warnings to the contrary, people who try to live more feminist lives find it’s not only a good way to organize relationships, but that equality makes relationships better.

Toegift: in Nederland lopen we enigszins achter. Te vaak doen dit soort situaties zich nog voor. Bovendien blijkt Nederland een sterke sociale druk uit te oefenen op vrouwen om in te schikken, terwijl de man zijn gang kan gaan. Desalniettemin heeft het aloude kostwinnersmodel, met De Man als Hoofd van het gezin, definitief afgedaan. En zie je ook in ons land een trend naar een gelijkwaardige taakverdeling, met name bij jonge mensen die bijvoorbeeld een werkende moeder hadden of een vader die duidelijk zorgtaken op zich nam.

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 54 andere volgers