Seksuele intimidatie is zaak voor mannen

Mannen, wat gaan jullie doen om seksuele intimidatie van vrouwen te voorkomen? Als je in een ziekenhuis werkt en je bent erbij als een arts ongepaste opmerkingen maakt tegen een co-assistente, zeg je daar dan wat van, of kijk je de andere kant uit? Als een vrouw die een tijdschrift leest in het openbaar vervoer, lastig gevallen wordt door een medepassagier, zeg je daar iets van of denk je dat een frisdrankreclame het goede voorbeeld geeft? Als je vrienden over vrouwen praten in termen van chickies en ‘vette memmen’, zeg je daar wat van, of vind je dat wel grappig?

De mannelijke sekse is grootleverancier van seksuele intimidatie. Neem het meest recente voorbeeld. Een onderzoek naar de ervaringen van co-assistenten. Die krijgen massaal te maken met ongewenste opmerkingen (50 procent), ongewenst lichamelijk contact (27,5 procent) en ongepaste opmerkingen over hun uiterlijk (66,5 procent). In 93,4 procent is de dader een man. Een man die veelal ook nog eens een autoriteitspositie ten opzichte van de co assistente inneemt. Hij bepaalt bijvoorbeeld of zij voor dit studie onderdeel slaagt of zakt.

Ook op straat en in het openbaar vervoer zijn het veelal mannen die vrouwen nafluiten, naroepen of zelfs ongewenst betasten. In Nederland proberen mensen hier en daar aandacht te vragen voor deze problematiek. Die dappere zielen worden massaal weggehoond. Dat is toch vleiend, die aandacht van mannen? Een compliment? Die smoes valt moeilijk vol te houden als je registreert wat er precies gebeurt, en hoe snel roepen uitloopt op agressie.

In landen om ons heen begint eindelijk een discussie op gang te komen. In België legde een filmstudente bijvoorbeeld in woord en beeld vast wat ze zoal meemaakte op een rondje door de stad. En richtten vrouwen afdelingen van Hollaback op, onder andere in Gent. Dat zouden we in Nederland ook moeten doen. Waarbij mannen een centrale plaats innemen.

Mannen aanspreken op hun gedrag werkt. In Engeland lukte het om een daling van dertig procent van het tot dan toe bekende aantal incidenten te bereiken, na een poster en flyer campagne om mannen bewuster te maken van seksuele intimidatie in het openbaar vervoer. Ook in Nederland zouden mannen, al dan niet werkzaam in ziekenhuizen, eens goed na moeten denken. Wat maakt dat mannen zich zulke vrijheden veroorloven? Hoe kun je de situatie verbeteren? Welke rol kunnen omstanders spelen? Hoe kun je als man de werkvloer en de publieke ruimte gastvrijer maken voor vrouwen?

Heren, jullie zijn aan zet. Zwijgend wegkijken is geen optie. Dat maakt je een onderdeel van het probleem. Wil je dat? Of ga je iets constructiefs bijdragen?

Dat mooie bikinilijf heb je nu al, deel 2

Echt, binnenkort wordt het me toch een partij zonnig en warm! Eindelijk een late lente, of een vroege zomer. Hoe dan ook, reclamemakers en de media wachten de warmte niet af om vrouwen nu al te onderwerpen aan een terreurregime van diëten en gezeur over bikinilijven. De Zesde Clan herhaalt: dat mooie bikinilijf heb je nu al. Mocht dat niet genoeg zijn, dan biedt webmagazine Jezebel tien tips om je hoofd koel te houden in een zee van boodschappen die je onzeker maken over jezelf en je lijf. En een extra tip van ons: stem met je portemonnee, laat damesbladen links liggen totdat het herfst wordt.

Je weet hoe dat gaat. Weer een reclame op de televisie over blije vrouwen die producten met nul calorieën eten of drinken. Weer damesbladen die vrouwen op dieet willen zetten, of vrouwen aanpraten voortaan alle koolhydraten te mijden alsof het gif is. Reclamefolders die je wijs maken dat je lijf pas toonbaar is nadat je er voor minstens 300 euro aan crèmes op hebt gesmeerd. Weer dwingende oproepen om te gaan hardlopen, of yoga beoefenen (en aan de foto’s kun je meteen zien wie aan yoga mag doen: ranke blonde dames, maximaal maatje 34).

Al dit soort signalen kunnen in je hoofd een golfbeweging op gang brengen. Ik schiet tekort! Ik eet teveel! Ik sport te weinig! Ik zie er niet uit! Ik ben te dik! Mijn lijf deugt niet!! Dat heeft grote gevolgen voor het psychisch welbevinden van vrouwen. Die lopen veertig procent meer kans op een mentale aandoening. Da’s niet voor niks:

“Where we think it has an effect is particularly on women’s self-esteem or self-worth: women tend to view themselves more negatively than men, and that is a vulnerability factor for many mental health problems.”

Je zelfvertrouwen behouden is dus van het grootste belang. Maar hoe doe je dat in het zicht van al die gephotoshopte, loeistrakke, zongebruinde fotomodellen en dwingend voorgeschreven dieetplannen? Webmagazine Jezebel weet raad. Zodra je een negatieve gedachtentrein op gang voelt komen, raadt dit blad je het volgende aan:

1. ”Onzin! Wat proberen ze me nou weer te verkopen?” Veel signalen komen binnen via reclames, al dan niet verpakt in een tijdschriftenartikel. Fabrikanten willen geld verdienen. Eerst maken ze je onzeker. Daarna verkopen ze je iets zodat je je minder onzeker voelt. Wees zeer, zeer sceptisch.
2. ”Moeten mannen dit ook doen?” Deze komt van Caitlin Moran. Moeten mannen allerlei toeren uithalen om een boxershortlijf te krijgen? Waarom zou jij dat dan wel doen? Meten met twee maten, nee bedankt. Zie verder hier.
3. ”Hebben ze het over mijn gezondheid, of over mijn gewicht?” Die vraag is van belang om in te schatten of je een bericht serieus wilt nemen. Gezondheid, prima. Gewicht? Rot op met je fatshaming.
4. ”Boeien!” Ok, dus een of ander blad vertelt je dat je maximaal 60 kilo mag wegen en bij alles daarboven sterf je een eenzame dood. Wat moet je daar nou mee. Schouders ophalen en vrolijk doorlopen.
5. ”Wat zou er gebeuren als je die magische grens van X kilo haalt?” Bladen doen vaak alsof je dan het perfecte leven hebt, maar klopt dat? Zou je op je ideale gewicht echt niet ontslagen worden, of geen ruzie meer krijgen met iemand, of nooit meer een verregende rotvakantie hebben?
6. Cijfers misleiden. Gewicht zegt niks over gezondheid. En BMI is een zeer dubieuze maatstaf, afkomstig uit de negentiende eeuw, en expliciet niet bedoeld om een oordeel te vellen over individuen.
7. ”Waar gaat het eigenlijk écht over?” Als je mensen vraagt wanneer ze zich echt goed voelen, praat bijna niemand over gewicht en lichaamsvormen. Meestal gaat het dan veel meer om iets betekenen voor een ander, iets waardevols doen, merken dat je geliefd wordt en meetelt.
8. Piekeren over je lijf, ok. Maar wil je daar echt de hele tijd bij stil staan? Waar had je in die tijd beter over na kunnen denken? Is er niet iets belangrijkers dan het dictaat van een of andere mode ontwerper?
9. Je bent geen pion, die door anderen gebruikt kan worden om geld te verdienen en zichzelf beter dan jij te voelen. Jezebel adviseert om lekker kwaad te worden: ,,Get pissed. Get really good and pissed. [...] Do you really want to play into a set of steps already laid out for you? Do you really want to be a complete and utter product of a system designed to make you feel like shit directly for its own gain? Does’t that burn you to the fucking core? It does me. No thanks! Everyone can go straight to Go Fuck Yourself Village.” Amen.
10. Denk na over menselijke schoonheid. Los van modedictaten en de boodschap van fabrikanten van dieetpoeders. Wat vind je mooi aan het menselijk lichaam? ,,Remind yourself that bodies in all shapes and sizes of all ages are interesting, unique, strong, useful. That we are nothing if not utilitarian creatures. That our bodies are meant to do things and show it. Anyone who tries to make you feel that ALL you are is an object to be weighed, when in fact you are object, subject, protagonist, antagonist, villain, hero and especially the NARRATOR of this story you call your existence, is not on your side. Including when that person is you. Flip the script.”

Vrouwen zijn mensen. Geen fijne boodschap voor de commercie, wel voor jezelf. Laat de zon maar komen!

De Gereedschapskist: het Matilda Effect

Soms zien mensen een bepaald patroon pas als er een term voor bestaat. Zo verdwijnen vrouwen opvallend vaak uit beeld in de wetenschap. Ze kunnen nog zulke fantastische ontdekkingen doen, maar de waardering, de prijzen en de vermelding in de geschiedenisboekjes gaan naar de mannen. Zoals bij deze zes wetenschapsters die National Geographic onlangs alsnog erkenning gaf. Dit fenomeen heeft een naam: het Matilda effect.

Rossiter vernoemde het Matilda effect naar de Amerikaanse feministe Matilda Joslyn Gage.

Onderzoekster Margaret Rossiter bedacht het begrip twintig jaar geleden, in 1993. Het Matilda effect staat voor het over het hoofd zien van de prestaties van vrouwen, danwel het aan mannen toeschrijven van de prestaties van vrouwen. In beide gevallen verdwijnt de vrouw naar de marge en blijft het beeld van ‘de wetenschapper als man’ intact.

Rossiter vernoemde het Matilda effect naar de Amerikaanse feministe Matilda Joslyn Gage. Die schreef anderhalve eeuw geleden ‘De Vrouw als Uitvinder’, en bekritiseerde het feit dat vrouwen door de eeuwen heen geen erkenning kregen voor hun prestaties en meestal nauwelijks konden profiteren van hun uitvindingen.

Indertijd speelde de tijdgeest een grote rol. Vrouwen hoorden huisvrouw en moeder te zijn, geen uitvinder. Na allerlei feministische golven hebben vrouwen veel meer mogelijkheden. Anno nu bestaat die tendens echter nog steeds, want de onderliggende oorzaak bleef intact. Namelijk systematische discriminatie van vrouwen, onder andere voortvloeiend uit onbewuste vooroordelen. Vrouwen beginnen al meteen met een achterstand ten opzichte van hun mannelijke leeftijdsgenoten, en dat wordt er in de loop van hun carrière alleen maar erger op.

Als universiteiten vrouwen al weten te behouden, als vrouwen al doordringen tot de positie van professor, dan nog is het maar de vraag of ze erkenning krijgen voor hun werk.  Rossiter kon voorbeeld na voorbeeld noemen van vrouwen die uitvindingen deden en zorgden voor doorbraken in de wetenschap. Om vervolgens geen enkele erkenning te krijgen. Onder andere de Nobelprijs commissie werd berucht om het belonen van de man, en het negeren van de vrouw.

Rossiter signaleert dat veel mannen hun mond hielden en hun voordeel deden met de situatie. Gelukkig waren er ook wetenschappers die zo misselijk werden van het onrecht, dat ze persoonlijk hun best deden om de schade van het Matilda effect enigszins te beperken:

Frieda Robscheit-Robbins, the associate for thirty years of pathologist George Hoyt Whipple and the co-author of nearly all of his/their publications, did not share his Nobel Prize for Medicine in 1934. (Two men at other institutions did.) But Whipple, realizing his indebtedness to her and recognizing the awkwardness and injustice of the award, praised her lavishly and even shared the prize money with her and two other female assistants.

Het Matilda effect beperkt zich uiteraard niet tot de wetenschap. Het fenomeen treedt op in alle gebieden waar mensen creatief of wetenschappelijk bezig zijn, en door anderen gewaardeerd worden – of niet. Neem de literatuur. Ook daar meten mensen met twee maten. Zo bestond de jury van de Libris prijs het in 2007 om met name schrijfsters neer te sabelen omdat ze alleen kleine persoonlijke wissewasjes behandelden. Om daarna een man te eren voor een roman over zijn kinderen. Als een vrouw dat doet wordt ze weggehoond, als een man het doet krijgt hij 50.000 euro en een lovend juryrapport.

Zie verder: het vrouwelijke geeft geen status. Of een aflevering van de Gereedschapskist over een ander fenomeen, namelijk het Paula Principe. Dit is het fenomeen waarbij vrouwen veel minder promotie krijgen dan je op grond van hun prestaties zou mogen verwachten, zodat ze eindigen op een niveau onder hun kunnen.

Vrouwen en door mannen gedomineerde ruimtes

Humor!! Het is humor!! Dus mag je rustig grappen maken over rottige exen, nare echtgenotes, en over verkrachting, want het zijn maar grapjes, hahahaha, kun je niet tegen een grapje? Enneh, wij zijn beschaafde, geletterde mannen, dus het maakt niet uit als we over vrouwen praten in termen van ‘chickies’ en bitch. Als vrouw moet je dat maar over je heen laten komen, anders ben je lichtgeraakt en flauw. Helaas voor dit soort mannen denken steeds meer vrouwen daar anders over. Ze bekritiseren stand up comedians die verkrachting grappig vinden, en brengen in kaart wat de stroom neerbuigende woorden met hen doet.

Dit soort discussies zorgen voor waardevol leesvoer. Het zegt namelijk iets over vrouwen in door mannen gedomineerde ruimtes, gemarginaliseerde groepen die een dominante groep bekritiseren, of zich steeds ongemakkelijker voelen bij de heersende mores. Omdat de grappen en gewoonten neerkomen op manieren om de gemarginaliseerde groep terug in hun hok te duwen.

Laten we beginnen met de heersende mores. Vrouwen lopen constant aan tegen een stroom opmerkingen en situaties die hen marginaliseren. Ook in zogenaamd verlichte kringen. Zo plakte een man een academica het etiket ‘opgewonden standje’ op, omdat zij deelnam aan een discussie en haar mening gaf. Dat lijkt iets kleins, maar wint aan kracht door de herhaling. Ook past het in vijandbeelden van botte dragonders. Matig je toon, anders vinden we je niet meer aardig! Dit belemmert vrouwen in hun vrijheid van meningsuiting. Op de website seksediscriminatie aan de universiteit  staan nog veel meer voorbeelden, die duidelijk maken dat vrouwen al snel aanbotsen tegen de grenzen van wat anderen acceptabel gedrag vinden.

Ondertussen mogen mannen vrijuit praten over hoe neukbaar vrouwen zijn, en daar zegt niemand iets van. Dichteres en essayiste K. Sullivan kwam dit en soortgelijk gedrag dagelijks tegen in de kring van dichters en schrijvers waar zij deel van uitmaakt. Dag in dag uit een stroom neerbuigende taal. Ze werd er doodmoe van. Kan dat niet anders? En begon via internet te protesteren, om de bewustwording op gang te brengen en een discussie op te starten.

Dan de discussie over verkrachtingsgrappen. Die laaide onlangs op in de V.S., omdat Amerikaanse humoristen min of meer met elkaar afgesproken hebben dat zij geen scherpe grappen zullen maken over de bomaanslag in Boston. Ze veroordelen dat geweld. Ondertussen gaan ze vrolijk verder met grappen over vrouwen verkrachten, slaan en op andere manieren als een hond behandelen. Die vorm van geweld vinden ze blijkbaar prima. Het zijn maar vrouwen. Die dubbele moraal valt op:

The consensus formed by the majority-male comedy population is that sexual violence is not just OK to joke about, but joke about with extraordinary frequency and viciousness, where the targets of the jokes are the victims, not the perpetrators.

Dan is de compassie opeens verdwenen. Dan is het probleem opeens niet geweld tegen vrouwen, maar vrouwen (en een enkele man) die kritiek uiten op ‘humor’ over geweld tegen vrouwen. Comedienne Lindy West geeft nog de meest beknopte, en pakkende, omschrijving van de scheve situatie die zo ontstaat:

right now you’re coming across like a bunch of entitled babies terrified of a few girls in your clubhouse—demanding that women be thick-skinned about their own rapes while you’re too thin-skinned to handle even mild criticism. It’s embarrassing. [...]  You don’t know what it feels like to be a part of the group that has never gotten to be the president. You don’t know what it feels like to get up to do your set and hear, “Here’s your obligatory girl comic for the night.” [...] That’s hard to live with, but it’s especially hard—as a comedy fan and a woman who writes jokes for a living—to watch that paradigm being perpetuated by people I look up to as bastions of sanity on pretty much every other social issue. It sucks to hear your heroes telling you to sit down and know your place.

West is zo gepokt en gemazeld in standaard reacties op kritiek, dat zij het patroon bij voorbaat al meegeeft aan lezers die een van die reacties willen vertonen. De lijst luidt als volgt:

• Maar vrouwen vrouwen doen dit zelf ook
• Maar het is experimenteel, soms wil je gewoon iets uitproberen
• Het is maar een grapje zeg, doe niet zo opgewonden!
• Maar humor/kwaliteit/oordelen zijn subjectief, veel mensen vinden het wél ok
• Doe niet zo overgevoelig, als je dit  niet wil, blijf dan weg. Hou op met mij de mond te snoeren.

Vooral die laatste reactie is typisch. Oh, je krijgt nare reacties op je weblog? Stop dan met schrijven. Je komt bij Pauw & Witteman, krijgt een rotinterview, en daarna laatdunkende commentaren over je uiterlijk? Stop dan met op de televisie verschijnen. Hou je niet van grappen over vrouwen verkrachten? Blijf dan weg. Sterker nog, op hun pik getrapte mannen schrijven letterlijk, na kritiek van een vrouw: dat zij wel even zullen bepalen hoe of wat:

You may hate my jokes. Well, then don’t listen to them. You have a right to your opinion. The bottom line is: I know more about comedy than you. I know more about funny than you do, and nothing was ever made funnier by political correctness.

Die laatste is helemaal de wereld op z’n kop. Als er al een gedachtenpolitie bestaat, zijn ze het zelf. Zij bepalen kwaliteit, zij bepalen op welke toon je iets mag zeggen, en in geval van humor: grappen over vrouwen verkrachten zijn leuk en waag het niet om daar anders over te denken.

Als iemand al de mond gesnoerd wordt, zijn het vrouwen. Die moeten zeer, zeer veel overwinnen voordat ze durven te zeggen wat ze denken, omdat ze weten dat ze daarna een groot risico lopen om afgemaakt te worden. Want hij weet meer af van humor dan zij. Nee. Lindy West was hier duidelijk over:

Women are already excluded from this boys’ club. Telling us to get the fuck out if we don’t like being excluded is the opposite of a solution. I also have the right to complain about odious shit that marginalizes human beings I care about.

Dat geldt voor humor, en dat geldt voor alle andere ruimtes waar vrouwen willen verblijven.

Nieuwsronde

Feministisch hulpfonds Mama Cash bestaat dertig jaar en viert dat met een bijzonder kunstwerk. Disney besloot tot een make over van een tekenfilmfiguur, en moest dat bekopen met bergen kritiek. Oh, en dat vrouwen op papier rechten hebben, wil niet zeggen dat ze er in de praktijk ook gebruik van kunnen maken. Dat zien we in Nederland bij onze eigen SGP, maar dat gebeurt ook in Pakistan. Dat en meer in deze nieuwsronde.

• Mama Cash bestaat dertig jaar en viert dat met een terugblik en een speciale geschiedenispagina. De organisatie kwam eerder ook al zeer positief in het nieuws. Het fonds ging in zee met de Cubaanse kunstenaar Jorge Rodriguez-Gerada. Hij maakte op het Zeeburgereiland in Amsterdam een gigantisch vrouwengezicht, als symbool voor vrouwenrechten in Nederland en daarbuiten. Mooi! Op deze site nog meer foto’s van het kunstwerk. Mama Cash steunen, om vrouwenorganisaties wereldwijd te steunen? Kijk hier voor informatie over wat je kunt doen.
• Vrouwen in Pakistan hebben officieel het recht om te stemmen, maar dat wil niet zeggen dat ze ook in de praktijk naar het stemhokje kunnen. Met name in door de Taliban gecontroleerde gebieden verbieden mannen vrouwen om te stemmen. Ze mogen het huis niet uit. Bij 564 stembureaus hebben medewerkers in geen vijf jaar een vrouwelijke kiezer gezien.
• De tekenfilm Brave morrelde aan de conventies van zoete prinsesjes door hoofdpersoon Merida zelfstandigheid te geven, en een zeer effectieve pijl en boog. Nu ze echter deel uit gaat maken van de speciale prinsessencollectie van Disney, moet ze zich aanpassen. Weg met de wapens, haar onder controle, en een paar kilo eraf zodat ze een meer sexy uiterlijk heeft. Boodschap aan meisjes: sterk en weerbaar mag niet. De protesten zwellen aan. En hadden effect: Disney heeft de tandeloze versie inmiddels stilzwijgend vervangen door de originele, strijdbare Merida. Leve internetactivisme!
• Mooie column van Elma Drayer over het emancipatiebeleid van minister Bussemaker. Waarna de eerste commentator meteen stelde: ,,Zo. En dan nu de laatste stap: wij vrouwen willen onderhand wel eens hetzelfde verdienen als mannen, voor hetzelfde werk. Zolang DAT nog steeds volkomen onbespreekbaar is en als normaal wordt ervaren (ik hoorde Jetje er ook niet over) vind ik dat dit onderwerp veel te eenzijdig wordt benaderd.” Inderdaad. Plus: emancipatie staat niet gelijk aan betaald werk. Het begrip is veel breder en revolutionairder van aard.
• Woelige tijden bij Belgische universiteiten. Daar vinden verkiezingen plaats. De Universiteit Gent koos voor een vrouw. De arts Anne de Paepe wordt de komende vier jaar rector. Bij de Katholieke Universiteit Leuven is de strijd nog onbeslist. In de tweede ronde van de rectorverkiezingen staat Karen Maex tegenover Rik Torfs. Dus ook hier zou het een vrouw kunnen worden…
• De burgemeester van de Japanse stad Osaka ligt onder vuur na uitspraken over vrouwen die in de tweede wereldoorlog gedwongen als prostituee moesten werken. Volgens hem was dit absoluut noodzakelijk om Japanse troepen gedisciplineerd te houden en hen wat ontspanning aan te bieden. Pech voor de vrouwen, de soldaten waren belangrijker. Onder andere de Verenigde Staten veroordeelden het standpunt van de burgemeester. 
• Bezuinigingen treffen kwetsbare vrouwen het hardst. Dat signaleren 42 sociale organisaties in Engeland. Ze analyseerden de effecten van het regeringsbeleid, iets wat ze ook al deden in 2008. Ten opzichte van dat jaar verkeren nu alle vrouwen in een slechtere situatie, behalve de meest welvarende. ,,Vivienne Hayes, chief executive of the Women’s Resource Centre, which compiled the report, said: “Evidence in our report raises serious questions about the UK government’s commitment to women’s equality. Austerity is not an excuse for discrimination,” schrijft The Guardian.
• Het aandeel van actrices in Hollywoodfilms zakte naar het laagste niveau in vijf jaar. Dat blijkt uit een nieuwe monitor over de positie van vrouwen in de honderd grootste kassuccessen van 2012. Slechts 28,4 procent van personages met tekst is vrouw. Als actrices al in beeld verschijnen, doen ze dat in eenderde van de gevallen in een geseksualiseerde context. Ze dragen schaarse kleding, en hoe jonger de actrice, hoe meer bloot. Kortom, op z’n best stagnatie, afgewisseld met verslechtering. Hollywood houdt nog steeds niet van vrouwen…

Onderzoekers verkennen Canadese feministische blogs

Weblogs die zichzelf expliciet als feministisch presenteren, ontvangen de meeste hatelijke reacties. Weblogs waar een groep achter zit, houden het langer vol dan weblogs van eenlingen. En er bestaan meer feministische weblogs dan je zou denken, alleen zeggen die dat niet openlijk. Ze besteden gewoon ‘verdacht’ vaak aandacht aan onderwerpen die ook prima passen bij openlijk feministische weblogs. Dat blijkt uit onderzoek naar de feministische blogosphere in Canada, uitgevoerd in opdracht van WAM Vancouver.

Feministische weblogs komen er tot nu toe karig vanaf, als het gaat om onderzoek, dus De Zesde Clan veert op als ergens op de wereld kennis is verzameld over dit onderwerp. Canada kent sinds 2011 de organisatie Women, Action & The Media, en deze organisatie leek het erg nuttig te kijken wat er zoal speelt in de wereld van feministische weblogs. Het land telt op dit moment circa honderd weblogs. De onderzoeker, Candace Coulson, kwam er echter achter dat ze lastig te vinden zijn op internet. Tot op de laatste dag van haar onderzoeksperiode wezen mensen haar op nieuwe blogs die ze niet eerder was tegengekomen.

De belangrijkste uitkomsten rond deze weblogs:

• 38 procent van de weblogs die over duidelijk feministische onderwerpen schreven, noemden zichzelf niet feministisch
• Een groepsweblog heeft een grotere overlevingskans (42%) dan een weblog van één persoon (18%)
•  Weblogs die zichzelf niet openlijk presenteren als feministisch hebben een grotere overlevingskans (73%) dan expliciet feministische blogs (43%)
• Weblogs van 1 persoon, die zich duidelijk als feministisch identificeert, krijgen de meeste reacties van lezers
• Feministische weblogs vormen een recent fenomeen, in de zin van: het oudste weblog ontstond elf jaar geleden. De meeste weblogs begonnen met publiceren in 2010.

Het rapport plaatst deze uitkomsten in een context. Zo blijkt ’feminisme’ een omstreden begrip. Wie zich expliciet presenteert als feministisch, zeker de eenlingen, krijgt inderdaad de meeste reacties van lezers. Dat klinkt op zich prima, maar in de praktijk gaat het helaas vaak om vijandige haat.

Dat heeft gevolgen voor de auteur(s) van weblogs. Sommigen haken af:

this may be a result of burnout on the part of feminist-identified bloggers, especially those blogging alone, who seemed to expend a great deal of energy managing blog trolling and derailing within comment threads. She suggests this is likely more common on feminist blogs than less controversial blogs (i.e. parenting blog sites), because the very nature of feminist blogs is to “resist the status quo.”

Met hun vijandigheid schaden internettrollen zodoende de democratie en de vrijheid van meningsuiting. Dit aspect speelt ook een rol bij de hogere overlevingskans van collectieve blogs. Je kunt als groep taken verdelen, zodat je als persoon minder zwaar belast wordt. Als de een hatelijke commentaren niet meer kan zien, kan een ander het overnemen. Gedeelde smart is halve smart.

Het zou interessant zijn om te onderzoeken hoe de Canadese situatie zich verhoudt tot Nederlandstalige weblogs. Dus, lees je dit en zoek je een onderwerp voor een scriptie of een wetenschappelijke studie, grijp je kans….

Belgisch onderwijs respecteert het kind

België geeft het goede voorbeeld in onderwijsland. Eind vorig jaar ondertekenden de Vlaamse minister van Onderwijs en Gelijke Kansen, en talloze koepelorganisaties, een verklaring. Daarin staat dat de ondertekenaars onder andere willen bevorderen dat leerlingen en onderwijzers een genderbewustzijn ontwikkelen, zodat betrokkenen zien hoe traditionele verwachtingen over jongens en meisjes ongelijkheden in stand houden. Eind mei 2013 volgt een landelijke studiedag in Brussel, om deze en andere afspraken in de praktijk vorm te geven.

Het programma ziet er vernieuwend, inspirerend en optimistisch uit. Te beginnen met een introductie van het begrip gender, en de link met heteronormativiteit en homofobie. Niemand minder dan Dr. Elizabeth Meyer, van de California Polytechnic State Universiteit, zal deze openingslezing houden. De rest van de dag kunnen onderwijzers en schooldirecteuren zich buigen over allerlei actuele kwesties.

Ook de situatie van jongens in de klas komt aan bod. In Nederland krijgt dat vaak een verongelukt toontje – jongens doen het slechter dan meisjes, dus moet het onderwijs jongensvriendelijker worden gemaakt en moeten mannelijke docenten meer ruimte krijgen. Zo niet in Belgie. Daar neemt Wendelien Vantieghem van de universiteit Gent – Onderzoeksgroep CuDOS (60’) – allereerst de houding van jongens onder de loep. In het bijzonder

de impact van een “macho- mannelijke” anti-schoolcultuur op het studiegedrag- en de attitudes van jongeren. Verder beschouwen we de impact van de identiteitsontwikkeling tijdens de puberteit, met speciale aandacht voor de genderidenti- teit. Ten slotte gaan we wat dieper in op mogelijke aanknopingspunten voor scholen en beleid om met deze processen om te gaan.

Kijk! In Nederland beschikt de overheid ook over goed wetenschappelijk onderbouwd onderzoek waaruit blijkt dat de anti school houding van jongens een van de belangrijkste oorzaken van hun relatieve achterstand vormt. In de praktijk hoor je in de media echter alleen pedagogen die terugwillen naar de jaren vijftig, toen jongens nog jongens mochten zijn, mannen nog échte mannen waren, en vrouwen hun plek wisten. Wat fijn dat ze in België wel linker uitkijken om mee te gaan in dat soort conservatisme.

Kritisch analyseren wat er speelt rondom gender is belangrijk, omdat het schadelijk voor hun ontwikkeling is om kinderen in een strak rollenpatroon te proppen. Om die reden strijden ouders en deskundigen in Engeland bijvoorbeeld ook tegen seksistische marketing, onder andere via de beweging Laat Speelgoed Speelgoed zijn (LTBT):

“Ideas of gender are limiting to children,” says Lise Eliot, neuro- scientist and author of Pink Brain, Blue Brain: How Small Differences Grow Into Troublesome Gaps – And What We Can About It. Eliot supports the LTBT movement, explaining: “Children are very black and white in their attitudes. They perceive gender as opposites because we often present it very simplistically as such. This is not the case, though: we are not opposites. ”Psychologically and neurologically there are far more similarities than differences, particularly in children. By imposing these categories on children through the options we present them with, we limit their interests what they might become.”

Belgische onderwijzers en pedagogen letten om die reden op gender – namelijk om stereotypering te bestrijden en kinderen een kans te geven zelf te ontdekken wat ze leuk vinden om te doen, en over welke vaardigheden ze beschikken. Nederland, kijk asjeblieft eens wat onze zuiderburen doen. En volg hun goede voorbeeld. Het Nederlandse onderwijsklimaat zal er flink van opknappen. En misschien gaan jongens dan eindelijk weer wat positiever denken over leren en studeren, zonder dat je het onderwijs vrouwonvriendelijk hoeft te maken.

Volkskrant geeft belegen borrelpraat alle ruimte

Alarm! Het gaat mis in Nederlandse gezinnen, meldt een landelijk dagblad. Moeder zwaait veel te dominant de scepter! Zolang zij niet doorheeft dat vaders hard nodig zijn, blijven vaders ontmand achter!! Waardoor met name jongens ernstig in de problemen komen!! En dat is allemaal de schuld van de emancipatie en doorgeschoten vrouwendominantie! Lazen we dat niet al eerder in Trouw? En daarna in januari dit jaar bij het NRC? Waarom nu, in De Volkskrant, opnieuw deze riedel?

Vrouwen, agressief en dominant, behalve als ze troosten, zorgen en over emoties praten met hun kinderen. Ja ja….

Het is zo’n cliché verhaal dat De Zesde Clan het rijtje inmiddels volautomatisch kan opdreunen. Keer op keer bieden kranten kolommen aan voor als bewezen stellingen geponeerde beweringen. Deze keer krijgen Irene Zwaan en Glenn Helberg alle kansen om dit verhaal af te draaien. Het is opvallend met hoeveel stelligheid dit type conservatieve denker de emancipatie de schuld geeft:

Nederlanders vinden dat vaders moeten moederen, daar heeft de emancipatiebeweging voor gezorgd. En als vaders dat niet kunnen, zijn ze overbodig als opvoeder. Als een vader op zijn papadag het huishouden niet voor elkaar krijgt, wordt hem verweten dat hij een slechte vader is. Van vaders wordt verwacht dat ze net zo zorgen, troosten en praten met hun kinderen als moeders doen. Ruig en spannend spel wordt afgekeurd, omdat het te gevaarlijk is.

Wie zijn die Nederlanders die dat vinden? Onderbouwingen? Bronvermelding? Bewijzen? Niets van dit alles. Zo is het, stellen Zwaan en Helberg. Ze gaan vervolgens vrolijk verder met de volgende rij op de bingo kaart: de enige uitweg uit deze ellende is mannen weer gezag geven. Waarmee de aap uit de mouw komt: de opstellers van de meest recente aflevering in deze ‘terug naar de jaren vijftig’-campagne willen dat niemand meer de optie ‘vader onbekend’ in een geboorte acte kan aanvinken. Die optie moet verdwijnen, want ‘er is altijd een vader’, en die moet erkenning krijgen.

De Zesde Clan heeft eerder aandacht besteed aan deze redenatie . De overheid heeft de optie ‘vader onbekend’ niet voor niets opgenomen in de geboorteacte. Deze optie is bedoeld voor de noodgevallen, de probleemsituaties. De gevallen waarin vrouwen zwanger raken door verkrachting, of in een gammele relatie met een agressieve man. Om haarzelf en het kind te beschermen kan het juist een uitstekend idee zijn om de biologische vader buiten de deur te houden. Of die biologische vader is wel degelijk onbekend, en dan moet je een vrouw niet in allerlei beladen Calvinistische ‘beken dat je een hoer bent’ scenario’s willen dwingen.

De Zesde Clan vindt het opmerkelijk dat een discussie over een grotere rol van de vader, zo vaak uitloopt op een roep om vrijheden van vrouwen in te perken. Het is ook opvallend dat mannen zo’n passieve rol toebedeeld krijgen. Anderen, de moeders, moeten snappen dat zijn rol belangrijk is. Anderen moeten regelen dat vader zijn gezag terug krijgt. En hoezo mag je mannen op hun papadag niet aanspreken op huishoudelijke klussen? Die horen er gewoon bij. Of is het de bedoeling dat papa zich mag beperken tot de leuke opvoedkundige bezigheden met een hoge status? De huishoudelijke klussen moet mama blijkbaar doen, tijdens haar zes mamadagen.

Maar er valt meer aan te merken op de redenaties van Zwaan en Helberg. Dit verhaal bestaat bij de gratie van een heteroseksueel stel. Dat laat nogal wat mensen en gezinsvormen buiten beschouwing. Ook staat of valt deze denktrant bij een rigide genderkeurslijf. Er is geen ruimte voor diversiteit en flexibiliteit. Zo besteedt de VPRO gids uitgerekend deze week aandacht aan een 8-delig NTR programma, De Kunst van het Opvoeden. Het omroepblad interviewde naar aanleiding daarvan pedagoog Jo Hermanns. Die komt tot een veel toleranter inzicht:

Opvoeden doe je niet volgens een kookboek. De gouden regel bestaat niet [...] Kinderen kunnen zich ook aan meerdere mensen hechten, en aan andere mensen dan hun moeder, en vervolgens gewoon gelukkig worden. [...] Kinderen zijn gebaat bij goede ouders, of dat nu een vader en een moeder, twee vaders of twee moeders zijn.

Een inzicht waar ook Sarah Blaffer Hrdy toe kwam, in haar standaardwerk Moederschap. Zolang een stabiele groep van maximaal vijf personen voor de baby zorgt, komt het helemaal goed. Geen woord over ‘moeder moet zorgen’, of taakverdelingen, het gaat er alleen om dat de baby stabiliteit en liefde krijgt van een beperkt aantal mensen.

Bovendien is het nogal wat, moeders reduceren tot ‘zorgen, troosten en praten’. In haar wetenschappelijke werk komt Hrdy tot een heel ander plaatje. Ze constateert dat vrouwen wel degelijk hard kunnen zijn. Niks geen zacht en meegaand gedoe, en lekker praten over emoties. Zouden Zwaan en Helweg haar studies gelezen hebben? Zo ja, dan hadden ze dit huidige stuk in de Volkskrant nooit zo uit hun pen kunnen krijgen.

Zijn de Nederlandse dagbladen zo wanhopig om hun oplage cijfer omhoog te krikken, dat ze meehuilen met de hardst huilende wolven in het bos? Kom op mensen, dat Mars en Venus gedoe is populair, snel, aanhaken! Of past dit in de trend van de nieuwe huiselijkheid, waarbij feministen de schuld krijgen van slechte maaltijden en overgewicht, terwijl ondertussen vrouwen weer worden opgezadeld met de aloude keukendienst? Alleen nu zogenaamd als vrije keuze? (Mannen weten ondertussen wel beter: ”Cupcakes. Let op: niet zelf maken. Dat blijft vrouwenwerk.”)

De meest hoopvolle uitleg blijft wat de Zesde Clan betreft deze. Het is een achterhoedegevecht van wanhopige mensen die houvast zoeken, en die diep van binnen weten dat ze niet meer terug kunnen naar de jaren vijftig. Die periode is definitief voorbij. Mannen komen van aarde. Vrouwen komen van aarde. Wen er maar aan.

Recensenten laten romans van vrouwen links liggen

De literaire wereld in Nederland loopt internationaal in de pas. Net als in andere landen komen de boekenbijlages van kranten en tijdschriften niet verder dan gemiddeld een kwart recensies over boeken van schrijfsters. Dat maakte feministisch tijdschrift Opzij bekend. Opnieuw liggen er harde bewijzen op tafel voor een cultuur die zich vooral (75%) richt op het werk van mannen, en vrouwen minachtend behandeld onder het motto lekker ding kan schrijven.

Ron Charles van The Washington Post laat in een satire precies zien hoe schrijfsters gemarginaliseerd worden. Aanbevolen!

In een eerste reactie op het onderzoek van Opzij komt schrijfster Pauline Slot in Trouw met de opmerking  dat de telling groter nieuws was geweest, als niet Opzij, maar HP/De Tijd of Quote dit onderzoek had verricht. Zij leggen meer gewicht in de schaal, blijkbaar. Om er meteen aan toe te voegen:

de stelselmatige achterstelling van vrouwelijke auteurs wordt in de media, van rechts tot links, niet als probleem gezien. Of hoogstens als het persoonlijke probleem van slachtofferige schrijfsters die toch niet in aanmerking komen voor prijzen. Bovendien verkopen die vrouwen al als een dolle door een bevallige foto achterop hun boek.

Dus, wie anders dan een feministisch blad had dit karwei op zich willen nemen? Kranten als het NRC en de Volkskrant vormen een onderdeel van het probleem. Die hebben er geen belang bij om hun eigen falen in harde cijfers uit te drukken. De Zesde Clan heeft zelf op kleinere schaal aandacht besteed aan de achterstelling van vrouwen, onder andere in de boekenrubriek van de VPRO gids en bij de Detective en Thriller gids van Vrij Nederland. Beide redacties namen niet de moeite zelfs maar een ontvangstbevestiging terug te mailen. Zo open en welwillend stonden ze voor goed onderbouwde kritiek op hun recensiebeleid. Dus goed dat Opzij breder onderzoek deed en meer, algemenere cijfers geeft.

Zoals gezegd is Nederland geen uniek geval. Integendeel. De organisatie VIDA houdt bijvoorbeeld al enkele jaren bij hoe het zit met de sekseverhoudingen in het bespreken van romans in het Engelse taalgebied. Uit die telling blijkt steeds dat gezaghebbende literaire tijdschriften en de boekenbijlagen van kranten als de New York Times zich voornamelijk concentreren op blanke mannelijke schrijvers. Ook hier krijgt werk van vrouwen niet meer dan een kwart van de recensies.

Bij genrefictie blijft dit probleem fier overeind. Neem het genre fantasy en science fiction. Medewerkers van website Strange Horizons hielden anderhalf jaar lang bij welke mensen M/V science fiction en fantasy romans schreven, en wat daarvan terecht kwam in de publiciteit. Het goede nieuws: ongeveer evenveel mannen als vrouwen schrijven boeken in deze genres. Het slechts nieuws: de schrijfsters krijgen hooguit een kwart van de recensies. Tijdschriften laten hun werk massaal links liggen, en concentreren hun berichtgeving en kritieken op de mannen.

Bij dit alles vindt De Zesde Clan het veelbetekenend dat het percentage overal rond de 25 procent blijft steken. Vrouwen komen opvallend vaak niet over de magische grens van dertig procent heen. Dertig procent is volgens sociale wetenschappers de drempel. Vanaf dat moment heeft de minderheidsgroep voldoende omvang en kracht om de cultuur te veranderen. Op dat moment wordt het eng voor de dominante groep. Zij verliezen het alleenrecht om te bepalen wie of wat kwaliteit heeft, en wie of wat niet. Vanaf dertig procent moeten ze rekening houden met andere belangen. Heel vervelend.

De dominante groep heeft er alle belang bij om de ander van die kritische massa af te houden, en een kritische discussie over de harde feiten te voorkomen. The Mary Sue besteedde aandacht aan de telling op het gebied van sf en fantasy, en wacht op de eerste seksistische reactie:

So, basically, there are tons of female sci-fi authors out there, but they’re not getting nearly the same coverage as their male counterparts. (Go on, tell me that this particular gender equality is a result of women just not wanting to be reviewed or of women inherently being less review-worthy. Someone’s going to say it. I’m just waiting to see who.)

Ook de commentator van Dagblad Trouw verwacht dooddoeners:

Pogingen om dit tot onderwerp van debat te maken stuiten op verbazend felle weerstand. Meest gehoorde discussiestop: ‘Wij letten alleen op kwaliteit, en de mannen waren dit keer nu eenmaal beter.’ Maar pak de rekenmachine erbij en er openbaart zich een schokkend systematische achterstelling. Literair tijdschrift Tzum heeft naar aanleiding van de Opzij-telling beterschap beloofd. Dat is mooi. Maar waarom hadden ze het zelf niet in de gaten? En wie volgt?

Discussie is hard nodig. De cijfers spreken voor zich. Schrijfsters verdienen beter. Inderdaad, wie volgt met het nemen van stappen ter verbetering?

Eerste vrouwelijke hoofdredacteur New York Times krijgt er meteen van langs

De New York Times is dé gezaghebbende krant van de V.S. En deze krant heeft voor het eerst in haar ruim honderdjarige geschiedenis een vrouwelijke ‘executive editor’, een soort uitvoerend hoofdredacteur. Ze heet Jill Abramson. En ja hoor, volgens een verhaal van Dylan Byers in de rubriek ‘Politico’, ingegeven door voornamelijk anonieme bronnen, zou ze gemeen zijn. Een onmogelijk mens waar niet mee te werken valt. Alle angstige cliché’s over vrouwelijke leiders komen voor in het paniekerige verhaal.

Jill Abramson. Waarschijnlijk verdenken sommige mensen haar er ook van dat ze stiekem een heks is.

Alleen het verwijt dat ze beren zou aantrekken met haar menstruatiebloed ontbreekt nog, merken commentatoren op. Voor de rest deugt er niks aan haar. Abrahams’ stem is nasaal, en ze klinkt schril. Grutjes! Ze zou zich neerbuigend gedragen, afstandelijk en kil zijn, niet betrokken overkomen, geëmotioneerd reageren (om niks natuurlijk), niet zorgzaam zijn, en bevelen uitdelen op een nare manier. Een leidinggevende die bevelen uitdeelt, in een hectische krantenomgeving vol deadlines, grutjes deel twee!

The Guardian gebruikt de techniek van sekse omdraaien om duidelijk te maken hoe belachelijk en seksistisch het stuk is. Lees:

If one redacts ‘Jill’ from Politico’s piece and replaces it with ‘Jack’, the absurdity and sexism becomes all the more obvious: ”It’s frustrating because he is such a smart person. When Jack is on his game, he is one of the smartest people I’ve ever met,” one staffer said. “But he’s not a naturally charismatic person – he’s not approachable.” You see? When was the last time the approachability of a male editor made for copy?

Zoals Salon op een rijtje zet, en zoals wetenschappelijke onderzoeken haarfijn analyseren, is er een dubbele moraal werkzaam. Het stuk in de rubriek Politico past in een traditie van vrouwen tegenhouden op weg naar de top, en vormt een prima illustratie van het aloude spitsroeden lopen. Als een vrouw te professioneel overkomt, vinden mensen haar niet aardig. Dan zetten ze hun hakken in het zand en kan dat onaardige wijf haar werk niet meer doen, want ze verliest de steun van haar omgeving. Maar als mensen haar aardig vinden, vinden ze haar weer niet professioneel. Dan doet ze haar werk ook niet goed. Zoals kenniscentrum Catalyst samenvat: damned if you do, doomed if you don’t.

Mannen daarentegen kunnen allerlei nare, moeilijke persoonlijkheden hebben, maar mensen kijken er doorheen. Zolang hij zijn werk als leidinggevende maar goed doet is er niks aan de hand. Een man kan zelfs zijn vuist door een muur heen slaan uit frustratie, en een jaar later kijken mensen nostalgisch terug op die uitbarsting. O ja, dat was toen die keer, ja, wat een toffe vent was dat. Moet je als vrouw eens proberen. Dan willen mensen je meteen in een dwangbuis af laten voeren.

Die spagaat levert enorme obstakels voor vrouwen op. Het schaadt hun mogelijkheden om topfuncties te vervullen. Eén keer te streng klinken, of te assertief over haar salaris onderhandelen, en ze wordt genadeloos afgerekend door haar omgeving:

As many readers have observed, Dylan Byers’ takedown piece manages to condemn the Times’ first ever female editor for everything except her job performance.

En laat ze nou prima resultaten boeken. De New York Times won vier Pullitzer prijzen, kent sinds kort eindelijk weer eens een stijgende oplage, en kreeg alom lof voor de uitstekende manier waarop de krant de tragedie in Boston volgde.

Enfin, voor meer bijtende commentaren op het baggerwerk van Byers, zie de verzameling van het  Women’s Media Center. Tot nu toe de leukste reacties die De Zesde Clan zag:

“Jill Abramson is IMPOSSIBLE, guys. Sometimes she opens her mouth and says things and makes decisions. WHO DOES SHE THINK SHE IS???”

But she has ladyparts! RT @dandrezner: BREAKING: boss acts like a boss.

Of course the Abramson regime has descended into Raines-like levels of calamity. The four Pulitzers must have been the last straw.

Inderdaad. Soms is een artikel zo verschrikkelijk dat je er maar beter grapjes over kunt maken.

Reacties stromen binnen bij klokkenluiderssite

Een vrouwelijke wetenschapper die bij een buffet aangezien wordt voor een hotelbediende. Na een referaat alleen een complimentje krijgen over de kleur lippenstift (over de inhoud van de lezing praat niemand). Rare toestanden rondom zwangerschappen. De reacties stromen binnen bij seksediscriminatie aan de universiteit, een klokkenluiderssite van het Clara Wichmann instituut. Vrouwen kunnen hier hun ervaringen van seksisme in de academische wereld anoniem melden.

Seksediscriminatie begint al vroeg.

The Everyday Sexism project - inmiddels ook toegankelijk voor reacties vanuit Nederland – toont aan dat het van het allergrootste belang is ervaringen van seksediscriminatie te verzamelen. Mensen hebben namelijk de neiging incidenten te beschouwen als op zichzelf staande gebeurtenissen. Honderd incidenten verder zie je echter dat het gaat om patronen, een systematische manier om vrouwen te marginaliseren. Die cultuur van seksisme overstijgt grenzen, nationaliteiten en milieus:

A seven-year-old disabled girl and a 74-year-old wheelchair user recorded almost identical experiences of shouted jibes about “female drivers”. A video-shop cashier, a midwife and a marketing consultant suffered indistinguishable experiences of sexual assault by senior male colleagues. [...]  Every time the project was featured in the foreign press, I would receive emails from women in those countries asking if they could start a version of the project there because it was desperately needed. [...] We hope to make a great collective resource where we’ll be able to compare trends from different countries. In some ways we already can.

De site ‘seksediscriminatie aan de universiteit’ vervult eenzelfde functie. Deze site beperkt zich weliswaar tot het academische milieu, maar de ervaringen passen naadloos in de bekende patronen. Zo kun je als Nederlandse vrouw in het algemeen beter niet zwanger worden, want je komt geheid in de problemen met je werk. Aan universiteiten blijkt dat niet anders: ,,Ik kreeg ook veel vragen van mannelijke hoogleraren tijdens mijn zwangerschap zoals “Hoe ga je het nu doen?”, en of ik niet in deeltijd ging werken. Het stigma is, “Oh dus je bent zwanger, dus je bent vanaf nu niet langer ambitieus…”

Een andere vrouw merkte dat het niet uitmaakte wat ze deed, hoeveel aantoonbare ervaring ze ook had, steeds opnieuw kreeg ze afwijzingen na sollicitaties omdat commissies twijfelden aan haar bestuurlijke kwaliteiten. Diezelfde commissies namen rustig minder gekwalificeerde mannen aan, omdat ze daar wel vertrouwen in hadden. Uiteindelijk vond deze vrouw alsnog een baan in een omgeving waar mensen haar kennis en kunde op waarde schatten:

Inmiddels heb ik elders een betrekking gevonden, waar ik leiding zal geven aan 25 wetenschappelijke onderzoekers. In die organisatie wordt terecht geen twijfel geuit betreffende mijn bestuurlijke kwaliteiten. Maar ik ervaar het nog steeds als zeer krenkend dat de afwijzing gebaseerd is op zo’n ondeugdelijke argumentatie. Hier was een kans geweest om een goede vrouw op een toppositie te benoemen; hier was een kans geweest om iets aan de absurd scheve genderverhoudingen bij de opleiding te doen (12 hoogleraren, van wie slechts een halve positie voor een vrouw). En dat terwijl de universiteit in kwestie een inspanningsverplichting is aangegaan om meer vrouwen in topposities te benoemen. Blijkbaar wordt dit zo slecht opgepikt door de faculteit dat een dergelijke slordige en ondeugdelijke procedure nog steeds doorgang kan vinden.

Blijkbaar hebben dit soort faculteiten en sollicitatiecommissies het proefschrift van Marieke van den Brink niet gelezen. Laat staan  dat ze iets gedaan hebben met haar aanbevelingen om sollicitatieprocedures eerlijker te laten verlopen. Geen wonder dat instituten die wél van goede wil zijn, hun geduld beginnen te verliezen. Zo overweegt het college van bestuur van de Technische Universiteit Eindhoven benoemingen van mannen te blokkeren, als faculteiten vrouwen blijven negeren.

En dan zijn er nog de vele alledaagse voorvallen waarbij mensen uit je omgeving duidelijk maken dat je je op de verkeerde plek bevindt. Dat je bijdrage niet belangrijk is. Dat je iets doet wat niet hoort. Diepe, diepe zucht. Maar door dit soort incidenten te delen, kom je er opeens achter dat je niet de enige bent. Dat iedere vrouw dit soort reacties meemaakt. Kortom, het ligt niet aan jezelf, het ligt aan een omgeving die zich geen raad weet met een geleerde vrouw.

Zelf een voorval melden? De klokkenluiderssite hoort het graag. Je kunt je ervaring mailen naar info@seksediscriminatieaandeuniversiteit.nl. Voor het melden van seksisme buiten de muren van universiteiten kun je terecht op de site van journaliste Asha ten Broeke, seksisme in en om het huis. Met onder andere supermarkt Dirk. De Dirk deelt gratis koningsmantels uit. Mannen krijgen er een als ze bier kopen, vrouwen krijgen ‘m cadeau bij de luiers. En dat in 2013….

De Gereedschapskist: het Paula Principe

We hadden al het Peter Principe, de ironisch getinte observatie dat mannen net zo lang promotie krijgen totdat ze belanden in een functie die ze niet aankunnen. Vandaar al dat ruim aanwezige mismanagement bij bedrijven. Ruim veertig jaar later krijgen vrouwen nu hun eigen effect: het Paula Principe. Opnieuw een ironisch getinte observatie, deze keer gericht op het verschijnsel dat de promotie van vrouwen stopt op een niveau ónder hun functioneren. Eindelijk een korte, compacte term om te beschrijven hoe werkneemsters op alle niveau’s blijven plakken aan de werkvloer.

De lekkende pijpleiding maakt dat veel minder vrouwen doorstromen dan eigenlijk zou moeten. Het is één van de vele verklaringen voor het Paula Principe.

Laurence J. Peter en Raymond Hull bedachten het Peter principe ruim veertig jaar geleden. Volgens Businessweek raakten de docent en de toneelschrijver destijds een gevoelige snaar. Met veel humor beschreven ze allerlei vreemde praktijken in het zakenleven, en kwamen op basis van die gekkigheid tot de conclusie dat er zoveel mis gaat in ondernemingen, omdat managers mensen promoten totdat ze niet meer competent genoeg zijn om het werk fatsoenlijk te doen. Tot op de dag van vandaag zijn hun observaties actueel. Kijk maar naar de economische crisis, zegt Businessweek:

Now 40, The Peter Principle resonates even more today, when a lust for accomplishment has led an unprecedented level of incompetence. [...]  The message has been this: Perform extraordinary feats, or consider yourself a loser. We are now struggling to stay afloat in a river of snake oil created by this way of thinking. Many of us didn’t want to see the lies, exaggerations, and arrogance that pumped up our portfolios. Instead we showered huge rewards on the false financial heroes who fed our delusions.

Het Peter Principe werd altijd geassocieerd met mannen. Dat paste in de tijdgeest. Rond 1969 hadden mannen immers carrières. Vrouwen verdienden hooguit een centje bij totdat ze een man vonden, trouwden en kinderen kregen. Na ‘Het Onbehagen bij de Vrouw’ van Joke Smit en de tweede (en derde) feministische golf, is de situatie zodanig veranderd dat het tijd wordt dat vrouwen hun eigen principe krijgen.

Enter The Paula Principle, een term bedacht door auteur en professor Tom Schuller:

The Paula Principle postulates that most women work below their level of competence. Far from being promoted to a position they can’t quite cut, they languish one or two levels below what they could so obviously manage. It is a theme embraced by Lucy Scott-Moncrieff, President of the Law Society, who has claimed that men who are less able than their female peers are dominating the capital’s boardrooms. “If career progression was based on pure merit, some male business leaders and law firm senior partners would never even have seen the paintings on the boardroom wall,” she said yesterday. “This is disappointing for the talented women who lose out, but it is also damaging to the organisations which lose what they have to offer.”

Opnieuw gaat het om een theorie met een satirische ondertoon. Maar net zoals mismanagement, is ook de onderbenutting van vrouwelijk talent wel degelijk een serieus probleem. Het gaat om humor op basis van harde feiten. Het Paula Principe kan dan ook rekenen op veel herkenning. Vrouwen studeren zich suf, blijven zich bijscholen, maar de promoties en lucratieve banen gaan bovengemiddeld vaak aan hun neus voorbij. Dat steekt.

De Emancipatiemonitor 2012 en artikelen op dit weblog signaleren talloze complexe, in elkaar grijpende netwerken van oorzaak en gevolg om te verklaren hoe het komt dat vrouwen, ondanks hun kennis en kunde, meestal geen baan op hun eigen niveau krijgen. Maar het is bijzonder handig jarenlange wetenschappelijke onderzoeken, het werk van kenniscentrum Catalyst, zwangerschapsdiscriminatie en de gang van zaken rondom diversiteitsbeleid en vrouwenquota’s, allemaal onder te brengen in één handig containerbegrip voor alles wat onrechtvaardig verloopt rondom vrouwen en werk.

Leve het Paula Principe om hier op te wijzen, en dat dit woord maar snel obsoleet mag worden.

Diversiteit in de top werkt

Investeerders, opgelet. Het loont letterlijk de moeite om te onderzoeken hoe divers het hoger management van bedrijven is. Want met vrouwen in de top presteren ondernemingen beter, met name als het gaat om vernieuwing en de juiste keuzes maken bij complexe vraagstukken. Dit blijkt uit een onderzoek naar de besluitvorming bij 624 directeuren van Canadese bedrijven. Heeft een bedrijf een mannelijke monocultuur aan de top, dan doet die onderneming eigenlijk de aandeelhouders tekort, concludeert een Canadese universiteit.

Groepen zoals deze nemen NIET de beste beslissingen.

Op dit moment maken vrouwen slechts 10 procent van de directeuren. Co-auteur Chris Bart, business professor bij de McMaster University in Hamilton, Canada, vindt dat ondernemingen hun aandeelhouders tekort doen als zij geen vrouwen in de top van het bedrijf toelaten. Bart wijst naar de bestaande mannenclub als oorzaak van het lage percentage Canadese topvrouwen:

Despite their ability, he argues the ongoing shortage of women on boards is not due to a shortage of women in top ranks, but is actually caused by a reluctance by some men to hire women because they have a more challenging decision-making style and are less deferential to tradition or defined power structures. [...] ”…A woman comes on a board, and she says ‘I understand tradition and the way you’ve always done things, but let’s look at it differently, and why are we doing it the same way we’ve always done it for 50 years,’” he suggests.

Tsja, da’s vervelend natuurlijk. Temeer daar een vrouw, nog voordat ze ook maar iets zegt of doet, sowieso een bedreiging is voor de status quo. Want als een bestuur al een vrouw telt, is ze vaak de enige in een groep mannen. Je bent de uitzondering, en zeer zichtbaar. Niet altijd een onverdeeld genoegen – als die ene vrouw iets fout doet, zijn meteen alle vrouwen fout, zie je wel, ze kunnen het niet.

Natuurlijk begon onmiddellijk de discussie hoe je de uitkomst van het onderzoek moet duiden. De onderzoekers zelf komen vreemd genoeg met een neuroseksistische verklaring. Volgens Bart zijn vrouwen van nature beter. Betere beslissingen nemen zit ingebouwd in hun biologie. Tsja, zou het echt?

Webmagazine Jezebel komt met een andere verklaring voor het toch wel opvallende verschil in kwaliteit. Biologie heeft er niet zoveel mee te maken. Wel het feit dat diversiteit de blanke mannelijke monocultuur aan de top doorbreekt. Dan krijg je automatisch betere besluitvorming. In plaats van allemaal mensen met dezelfde achtergrond krijg je diverse personen met allemaal andere achtergronden en ervaringen, die andere kennis inbrengen en op verschillende dingen letten die een ander niet ziet. Samen kom je dan tot betere resultaten. Iets wat onderzoek al vaker aantoonde.

De Zesde Clan wil bovendien wijzen op het effect van discriminatie. Canada was een jaar of twee terug het toneel van een grootschalig onderzoek naar de loopbanen van 20.000 werknemers van een en hetzelfde bedrijf. Na vijf jaar leverde dat opvallende patronen op. Vrouwen kwamen eenvoudig weg niet vooruit. De promoties gingen naar mannen. Allochtone mannen konden tot de middenlaag doordringen. Daarna stagneerde hun loopbaan. Blanke mannen konden doorstomen naar de top.

De enige vrouwen die van de plakkende vloer af konden komen,  waren een paar blanke – geen allochtone, nee, blanke – vrouwen, die zó ontzettend geniaal waren dat niemand om ze heen kon. Gewoon goed is voor een blanke man prima. De werkgever ziet zijn potentie, neemt hem aan of geeft hem promotie. Bij vrouwen ligt dat anders. Zelfs als ze loopbaan technisch alles goed doen en alle gebruikelijke adviezen opvolgen, maken ze minder kans dan mannen.  Gewoon goed, gewoon competent, is voor een vrouw niet goed genoeg.

Met andere woorden, er vindt bij vrouwen een selectie plaats die veel hardvochtiger is dan de selectie waar mannen mee te maken hebben. Geen wonder dat de vrouw die doordringt tot de top, beter is dan de mannen. Ze moest wel. Dat ligt niet aan haar biologische gesteldheid, maar aan structurele vooroordelen in haar nadeel. Vooroordelen waar zowel mannen als vrouwen mee kampen, en die vaak in het verborgene hun werk doen. Want seksisme is zoooo naar, natuurlijk doe je daar niet aan en let je alleen op kwaliteit, niet op gender. Helaas. Zo werkt het dus niet. Jammer, want nu loopt de samenleving competente vakvrouwen mis….

Nieuwsronde

Tsja, vrouwen leven nog steeds in een vijandige wereld. Media negeren stelselmatig verkrachting als element van de humanitaire crisis in Syrië. Harde cijfers tonen vrouwendiscriminatie aan, en vrouwen in Egypte merken dat het nieuwe regime hun rechten afbreekt. Hebben ze daar zij aan zij met de mannen voor gestreden? Gelukkig heeft een Amerikaanse jury voor onderscheidingen voor tijdschriften ontdekt dat vrouwen ook goede reportages schrijven, en krijgt stripheld Judge Dredd na 36 jaar voor het eerst een vrouwelijke scenarist. Dat en meer in deze nieuwsronde.

• Genoeg nieuws over de oorlog in Syrië en het probleem van vluchtelingen die zonder basisvoorzieningen in kampen verblijven. Maar over seksueel geweld tegen vrouwen blijft het akelig stil. Terwijl dit een belangrijk onderdeel van de humanitaire crisis vormt.
• Een inspirerend interview met een Belgische vrouw die al jong, op haar twaalfde, het feminisme ontdekte. Inmiddels heeft ze een collectief weblog opgezet, een beetje naar het Engelstalige voorbeeld van de Feminist Philosophers, om allerlei thema’s verder uit te diepen. De maand april staat in het teken van feminisme en seksualiteit. Aanbevolen!
• Nederland bungelt onderaan als het gaat om vrouwen op hoge posten in het bedrijfsleven. Ons oerconservatieve land kan alleen neerkijken op Japan en Saudi Arabië. Overal elders krijgen vrouwen meer ruimte om deel te nemen aan het economische leven.
• Lichtpuntje: vrouwen in Saudi-Arabië mogen fietsen! Wel volledig bedekt en met een mannelijke chaperone, maar toch.
• Raketgeleerde Yvonne Brill is helaas overleden. Laat het echter aan de New York Times over om haar postuum alsnog terug in haar hok te douwen. Volgens deze krant is het door haar uitgevonden, revolutionaire voortstuwingssysteem lang niet zo belangrijk als haar kookkunst. En haar rol als moeder. Jezebel: ”It should go without saying, but the problem with the original obituary is that a male scientist would never — NEVER — be hailed as a “the world’s best dad” before being hailed as an important scientific innovator.” Na felle kritiek besloot de krant het bericht aan te passen. De auteur blijft er echter bij dat hij niets verkeerds heeft gedaan. Het was nóóit in hem opgekomen dat mensen de tekst seksistisch zouden vinden.
• De cijfers zijn binnen en wat blijkt: vrouwen komen er nog steeds bekaaid vanaf in Engelstalige literaire bijlagen of bladen, zoals de London Review of Books en de literaire sectie van de New York Times. Maar er zijn lichtpuntjes. Redacteur Rob Spillman erkent inmiddels dat onbewuste vooroordelen en een vals geloof in de eigen objectiviteit oplossingen in de weg staan.  Hij belooft de eigen werkwijze van zijn magazine, Tin House, onder de loep te nemen, zodat vrouwen meer kansen krijgen.
• De cijfers zijn binnen en wat blijkt: vrouwen komen er nog steeds bekaaid vanaf in Hollywood, film en televisieland. Tussen 1999 en 2011 nam het aantal vrouwelijke professionals slechts toe met vijf procent, van 25 naar 30. Bij de kabeltelevisie (een segment met een lagere status) doen vrouwen het beter. Daar schommelt het percentage leidinggevenden zowaar rond de veertig procent. Bij de weg: vrouwen gaan vaker naar de film en kopen meer kaartjes. Dus mogen films aub wat meer rekening houden met vrouwen? Want zowel regisseurs als actrices moeten werken in een slecht cultureel klimaat.
• Lichtpuntje: bij de National Magazine Awards in de V.S. hebben juryleden ontdekt dat vrouwen ook journalistiek bedrijven, en dat ze dat prima doen. In tegenstelling tot nul procent vorig jaar zijn de genomineerden voor de belangrijkste onderscheidingen opeens ‘opvallend’ vaak vrouwen. Da’s een enorme verbetering.
• Een bedachtzaam, persoonlijk verhaal over een vrouw die in de techniek wil werken. Wat begon als interesse in een vakgebied, liefde voor het beroep, mondde helaas uit in een bijna-’dood door duizend messteken’. Als iemand zich afvraagt ‘waarom werken er zo weinig vrouwen in de ICT’, lees dan dit artikel en je weet het antwoord. En dat het niet zo hoeft te zijn. Het is mogelijk om de techniek een veiligere werkplek te maken, zodat vrouwen blijven en we hun talent en kennis behouden.
• Vrouwen in Egypte stonden in 2011 zij aan zij met mannen op het Tahrirplein in Cairo om te vechten voor democratie. Wat merken ze twee jaar later van de politieke omwentelingen? Bar weinig. De nieuwe regering wil hun rechten terugdraaien. Zelfs trouwen met een negenjarig meisje moet kunnen, vinden de mannelijke heersers.
• Lichtpuntje: 36 jaar lang schreven en tekenden mannen de verhalen over stripheld Judge Dredd. Maar nu staat voor het eerst een vrouw aan het roer van de comics serie. Emma Beeby werkt al jaren aan stripboeken. Ze is nu co-auteur van een tweedelige aflevering, Suicide Watch, waarin Dredd een team vormt met een vrouwelijke mederechter. Volgens Beeby is Dredd inderdaad een enorm macho personage, maar er zit meer in de held dan alleen geweld en harde kaaklijnen.

Gender negeren lost niks op

Geniaal idee van schrijfster Simone van Saarloos, een idee zo geweldig dat NRC het Opinie en Debat katern er het laatste weekeinde van maart mee opende. We houden gewoon vast aan het anderhalf verdienersmodel (want dat is ‘in’ tegenwoordig). Alleen in plaats van dat hij hoofdkostwinner blijft, en zij thuis de hoofdverantwoordelijkheid draagt, koppelen we het los. Alles blijft hetzelfde, maar we praten gewoon niet meer over sekse en wie welke rol heeft in dit model. Dat laten we vrij aan iedereen.

Briljant! Kijk, met zulke logica los je maatschappelijk scheve situaties op papier in één klap op, zonder dat je verder iets in de praktijk hoeft te veranderen. Heerlijk.

Blijven er alleen wat lastige vragen over. Waarom zijn het, volgens de kop ‘Dames, zoek een kok en geen prof’, wéér vrouwen die iets moeten doen, terwijl mannen achterover kunnen leunen? Waarom baseert Van Saarloos zich op een eerder artikel uit het NRC, over een tekort aan mannen voor hoogopgeleide vrouwen? Dat soort stukken komen voort uit een seksistische traditie en rammelen van zoveel denkfouten, dat het de Zesde Clan geen enkele moeite kostte gehakt te maken van die onzin. Wat zegt de keuze van zulke mediaberichten over Van Saarloos’ eigen impliciete aannames en vooroordelen?

De enige andere onderbouwing van haar ‘doe wat we deden, maar dan zonder te letten op gender’ lijkt een heel specifieke interpretatie van de rechtvaardigheidstheorie van filosoof John Rawls. Heeft filosofiestudente Van Saarloos stilgestaan bij de impliciete vooroordelen in de theorievorming van deze meneer? We citeren:

It rules out any theory that sees social bonds as intrinsically good, rather than a means to our individual advantage. It assumes that we are fundamentally separate, rather than naturally social. It understands justice as arising out of conflicting claims between individuals who are disinterested in each other’s welfare. Second, in his defence of the usefulness of the original position, Rawls assumes that you and I can meaningfully exist as ourselves behind the ‘veil of ignorance’ – or the original position is useless in discerning justice for us. A different theory of the self, known as communitarianism, argues that our individual identities are defined by our values, what gives meaning to our lives. We cannot strip ourselves of such ideas in a thought experiment; nor would the results of the thought experiment be meaningful for us. Furthermore, our values and conception of what is good are derived from other people, and held in common with them. We gain our values in a community – another objection to Rawls’ individualism.

We kunnen nog veel meer vragen stellen. Want als het gaat om bewuste of onbewuste overtuigingen over de samenleving, dan kunnen we als Zesde Clan nog wel even doorgaan. Hoe zit het in Van Saarloos’ wereldbeeld met homomannen en lesbische vrouwen? Wat als dat anderhalf verdienersmodel je de keel uithangt en je die dwangbuis niet als basis voor je bestaan wil nemen? Wat als die kok een seksist is, die zichzelf bij voorbaat al gecasteerd voelt door die bitcherige prof? Dat zal een fijne relatie worden, zeg.

Wat als mensen helemaal geen zin hebben in trouwen of langdurige relaties? Wat als je als slimme, goed opgeleide vrouw een hekel begint te krijgen aan daten, omdat je aan allerlei kleinerende verwachtingen moet voldoen? Wat als je een andere economie voorstaat? Een model waarin het niet nodig is dat één persoon compleet vrijgespeeld moet worden om zich tachtig uur per week op de carrière te storten?

Fundamentele vragen, en het enige wat Van Saarloos hier verder nog tegenover zet zijn wat persoonlijke anekdotes en een mail van Arnon Grunberg over de mogelijke erotische fantasieën van hoogopgeleide vrouwen en loodgieters. Dat mag hoor, maar moet dat echt een katern van kwaliteitskrant NRC aanvoeren?

Boek 1001 Vrouwen nu al toe aan tweede druk

Het boek 1001 Vrouwen is nog niet uit, of uitgeverij VanTilt kan al een tweede druk van de persen laten rollen. Het project van historica Els Kloek om vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis aan de vergetelheid te ontrukken, is aan alle kanten een succes. Crowdfunding bracht 76.000 euro in het laatje om het boek te bekostigen. Behalve een tweede druk verschijnen bovendien zes vrouwenportretten op een serie speciale postzegels.

De postzegels tonen de ontdekkingsreizigster Alexandrine Tinne, de schrijfster Belle van Zuylen, de Utrechtse heldin uit de Tachtigjarige Oorlog Trijn van Leemput, de schilderes Maria van Oosterwijck, de landsvrouwe Maria van Bourgondië en de theologe Anna Zernike. Prinses en straks koningin Máxima neemt het eerste setje zegels in ontvangst.

Dat iemand als Máxima de postzegels ontvangt, tekent de populariteit en de hoge aaibaarheidsfactor van 1001 Vrouwen. Niet alleen kan projectleidster Els Kloek rekenen op steun in woord en daad van talloze donateurs, maar het project biedt ook een explosie aan creativiteit. Zo zijn de postzegels een ontwerp van Roosje Klap, terwijl Irma Boom tekende voor het bijzondere design van het boek. Zij bedacht onder andere het gebruik van licht roze gekleurd papier en de bijzondere belettering op de rug van het boek.

1001 Vrouwen zorgde ook voor een uitstapje naar de mode. Mensen kunnen bijvoorbeeld een speciale editie van het boek kopen, die je als een handtasje mee kunt nemen. Bovendien ontwierpen Arlette van Laar en Yolet Wefers Bettink een aantal papieren jurken op basis van het ontwerp van boek en expositie.

Wie meer wil weten kan tot en met 14 mei 2013 terecht bij een serie lezingen van Els Kloek en collega’s, in steden zoals Amsterdam, Nijmegen en Bergen. Sprekers behandelen thema’s zoals vrouwen in de politiek, of individuele vrouwen, zoals architecte Margaret Staal Kropholler (13 mei 2013) en verzetsheldin Kenau Hasselaar, over wiens leven momenteel een film in de maak is. De tentoonstelling 1001 Vrouwen loopt nog tot 20 mei 2013 (Bijzondere Collecties, Oude Turfmarkt in Amsterdam).

1001 Vrouwen brengt geschiedenis tot leven

Ontroerend: een klein potlood met een de boodschap dat vrouwen óók moeten kunnen stemmen bij verkiezingen. Misschien niet zo spectaculair als de versierde show-BH van Mata Hari, maar wél een mijlpaal in de geschiedenis. Want met het stemrecht kregen vrouwen eindelijk toegang tot het democratische proces. Het kiespotlood is te zien in een expositie rondom het boek 1001 vrouwen, bij de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, aan de Oude Turfmarkt. Tentoonstelling en boek prikkelen de geest. Els Kloek, pionier van de vrouwengeschiedenis in Nederland, kan tevreden zijn.

Ooit van Teuntje Straetmans gehoord? Deze Culemborgse kwam als koloniste terecht in Brazilië en voer daarna naar New York. Trijn Rembrandts dan? Heldin die tijdens het beleg van Alkmaar in 1573 de stad verdedigde. Maria Margaretha van Os? Schilderde stillevens. 1001 Vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis brengt het ene na het andere onbekende verhaal. De portretten bieden unieke inkijkjes in het leven van eeuwen terug en brengen ten onrechte vergeten vrouwen terug in de belangstelling.

Door het boek bladerend vallen vanzelf patronen op. De middeleeuwen staan in het teken van religie en adel, met veel oorlog. Veel vrouwen vallen in een van de drie categorieën die daar mee te maken hebben. Als ze iets doen wat niet behoort tot kerk, politiek en oorlog, zijn vrouwen vooral te vinden in de handel, of treden ze op als weldoenster.

In de zeventiende eeuw verschuiven de classificaties. Nederland beleefde een Gouden Eeuw en ook voor vrouwen lagen hier opeens mogelijkheden. Veel portretten uit dit tijdvak vallen in de categorie beeldende kunst of dicht- en letterkunde. Politiek komt op een goede derde plaats. Nederland was immers een republiek geworden, en vrouwen uit de elite konden soms ook een rol spelen, bijvoorbeeld als regentes. Opvallend: de eerste actrices doen hun intrede, en vrouwen verkleden zich als man om op avontuur uit te gaan. Dat zullen ze daarvoor en daarna ook nog gedaan hebben, maar in de zeventiende eeuw blijkbaar vaker dan anders.

In de achttiende eeuw vormen schrijvende vrouwen de meerderheid, terwijl ‘kerk en godsdienst’, zo alomtegenwoordig in de middeleeuwen, nagenoeg uit beeld verdwijnt. In de negentiende eeuw gaan vrouwen zich voor het eerst actief organiseren om op te komen voor armen en verdrukten. Hier en daar dringt tot sommige vrouwen het pijnlijke besef door, dat zijzelf ook tot de armen en verdrukten horen. Er beginnen voorzichtig geluiden te klinken die je zou kunnen omschrijven als vroeg-feministisch. Vrouwen blijven ook actief schrijven en dichten in deze periode.

De twintigste eeuw brengt de eerste vrouwen die daadwerkelijk, als zelfstandig individu, mee kunnen doen met de maatschappij. Voor het eerst bereiken vrouwen op eigen kracht functies in de politiek. Film, toneel en muziek rukken op, vrouwen mogen studeren en officieel wetenschap bedrijven, en drukken met een eerste en tweede feministische golf een stempel op de samenleving.

Aan de verschuivingen van de rubriek waarbinnen 1001 vrouwen de portretten kan plaatsen, zie je precies hoe de maatschappij verandert en op welke terreinen vrouwen kansen kregen – en grepen. Dan merk je ook hoe ver we gekomen zijn. Tot na 1900 waren vrouwen formeel buitengesloten van instituties als bestuur, kerk, leger, universiteit en handelsbeurs. Ondanks die uitsluiting levert het boek vrouw na vrouw die toch naam wist te maken en invloed uitoefende op een bepaald gebied. Zodra ze wel toegang kregen tot springplanken naar de macht, drongen vrouwen prompt door tot het landsbestuur, de media, de wetenschap, enzovoorts. Het is heel mooi om dat te zien.

Tot 20 mei 2013 kun je dat bescheiden stempotloodje nog zien, plus het pistool van Hannie Schaft, en boeken en dichtbundels van geleerde dames uit de Nederlandse geschiedenis. En als je dan het bijbehorende boek meeneemt kun je daar nog wekenlang in bladeren en kennis maken met talloze voormoeders. Nog meer? De digitale tegenhanger van het boek, het Vrouwenlexicon, biedt alle relevante secundaire literatuur en nieuwe toevoegingen aan de reeks biografieën. Aanbevolen!

Proefprocessenfonds Clara Wichmann opent klokkenluiders website

Vrouw, studerend aan of werkzaam bij een Nederlandse universiteit, en ervaring met seksisme? Vanaf nu kun je je ervaringen, ook anoniem, melden bij een klokkenluiderssite van Proefprocessenfonds Clara Wichmann. Het fonds sluit aan bij soortgelijke sites, zoals seksisme in en om het huis. Of buitenlandse initiatieven, zoals wat mensen zeggen tegen vrouwelijke journalisten, het Engelse every day sexism en het Amerikaanse what’s it like to be a woman in philosophy. Daar maken vrouwen al ruim een jaar melding van de minachting die ze ervaren, puur op basis van hun sekse.

Discriminatie van vrouwen aan universiteiten vindt structureel plaats, maar krijgt nauwelijks aandacht. Zo interviewde DUB, het onafhankelijke medium van de Universiteit Utrecht, vorig jaar vertrekkend hoogleraar theoretische fysica Renate Loll. Zij zei bij die gelegenheid:

Loll is altijd zeer uitgesproken geweest over het feit dat in de Nederlandse wetenschap te weinig vrouwelijk talent doorgroeit naar de top. Volgens haar wordt bovendien onvoldoende beseft dat dit wijst op een structureel probleem. Universiteitsbesturen mogen luid tamboereren over hun voornemens om meer vrouwen als hoofddocent en hoogleraar aan te stellen, in de praktijk is daar volgens haar op de meeste plekken nog weinig te merken. “Het blijft vaak bij mooie woorden. Als er stappen in de goede richting worden gezet, dan is dat te danken aan verder denkende personen die toevallig op dat moment op de juiste plek zitten. In de structuren verandert weinig en het thema leeft op de werkvloer ook niet echt als het erop aankomt. Eenzelfde probleem kom je trouwens ook in het bedrijfsleven tegen.”

Hoe pakt dat algemene beeld uit in de praktijk, bij studenten en werkneemsters? Via de site seksediscriminatieaandeuniversiteit.nl, kunnen vrouwen hun eigen ervaringen delen, al dan niet anoniem. Op die manier krijgen abstracte termen als ‘seksisme’ of ‘glazen plafond’ een menselijk gezicht en een concrete, alledaagse inhoud. Iedereen kan recente en minder recente voorvallen opsturen naar info@seksediscriminatieaandeuniversiteit.nl.

Structurele achterstelling aan de kaak stellen is een positieve daad. Het geeft gewicht aan bestaande kritiek op de bestaande discriminatie van vrouwen. Door hardop te zeggen waar je tegenaan loopt als vrouw, werk je mee aan een meer rechtvaardige samenleving. Een nobel streven, kortom. Daarom steunt ook een respectabele organisatie als het Landelijk Netwerk Vrouwelijke Hoogleraren het initiatief.

In Engeland en de V.S. hebben mensen positieve ervaringen met dit type actie. Zo ontving site en Twitter hashtag Everyday Sexism onlangs de 20.000ste reactie. Actrice en schrijfster Laura Bates richtte de site vorig jaar op omdat ze merkte dat vrouwen geen stem hadden. Ze konden geen kant op. Je gaat geen rechtszaak beginnen omdat een man in je billen knijpt terwijl je dat niet wilt, maar ondertussen voel je je wel rot en op je plaats gezet.

Everyday Sexism doorbreekt de stilte:

Before social networks came along, specifically Twitter, there was no easy place for women to catalogue these fairly regular and annoying sexist occurrences en masse. [...] I set up the project as I felt everyday sexism was a really invisible problem. So many women I knew were having similar experiences and were repeatedly being told “not to complain” and “have a sense of humour” if they brought up what had happened to them,” Laura, a freelance writer, tutor and actress, explains. Even just being able to share your frustrations at a sexist jibe or exclusion in the workplace because of your gender [...]  is incredibly liberating – for both women, and I imagine men too. Social media has made it possible to do it at large scale.

Nu dus ook in Nederland, in ieder geval voor de universitaire wereld. Grijp je kans, zwijg niet langer, en maak zichtbaar wat er gebeurt!

Driewerf hoera voor de excuus-Truus

De enige vrouw zijn tussen allemaal mannen, en daar zitten vanwege bewust beleid om meer vrouwen een kans te geven. Oei, dat roept tegenstrijdige reacties op. Aan de ene kant geldt zoiets als een quotum of diversiteitsbeleid als een effectieve manier om mannenmonopolies te doorbreken. Aan de andere kant maken mensen zich (met enig recht, als je deze hatelijke column mag geloven) zorgen dat zij meteen gediskwalificeerd zijn als Excuus Truus. Daarom komt dit essay als geroepen: Three Cheers for the Token Woman.

Ook in Nederland barstte de discussie meteen los, toen de Publieke Omroep het waagde een probleem te maken van het schamele percentage vrouwelijke gasten bij beeldbepalende programma’s. Een oproep voor meer diversiteit leidde meteen tot een opiniestuk van Lamyae Aharouay, waarin zij NPO-voorvrouw Shula Rijxman verzekerde dat vrouwen er wel op eigen kracht kunnen komen. Expliciet streven naar meer vrouwen op de televisie zou de emancipatie juist belemmeren, denkt zij.

Dit leidde tot debat in de kolommen van de Volkskrant (heel goed overigens, hoe meer dialoog hoe beter). Er is toch niets op tegen als de NPO moeite doet om redacties te koppelen aan deskundige vrouwen? Want nu loopt het te vaak mis:

We zien twee drempels: de eerste is dat redacties wel zoeken naar nieuwe gasten, maar door tijdsdruk geregeld voor een gast kiezen die al vaker in een programma is geweest. Meestal een man. Een tweede drempel is dat veel vrouwen – of dat nou terecht is of niet – bedenktijd willen; langer afwegen óf zij wel de meest geschikte studiogast zijn. [...] Mijn plan is een aantal vrouwen die in Hilversum nog niet in de adresboekjes staan te koppelen aan redacties. Niets meer en niets minder. Door ze met elkaar kennis te laten maken, weten ze elkaar in het vervolg beter te vinden. Heel praktisch. Daar kan toch niets op tegen zijn?

Columnist Martijn Simmons koos met een of-of verhaal voor de invalshoek van de machtsstrijd:

Meer vrouwen op televisie betekent automatisch – het is niet anders – minder mannen op televisie. Een keus voor het ene geslacht is onvermijdelijk een keus tegen het andere.

Om te eindigen met de opmerking dat hij vooral vaak en veel Barbie op de televisie wil zien. O ja, haar optredens in de media zullen de emancipatie van de vrouw vast vooruit helpen. Tsja.

Anca Gheaus, van de Universiteit van Sheffield, kwam de hierboven beschreven discussies zo vaak tegen, dat ze er een paper over schreef. Volgens haar moeten we de excuus Truus vooral met gejuich welkom heten:

…nobody suggests including women on the sole ground of their sex; being a woman should be acknowledged as one of the legitimate reasons, alongside competence, for including women. Here I argue that in some contexts there are several legitimate grounds – independent from competence – for including people in positions of visibility and prestige and that sometimes sex can be such a legitimate reason. If this is true, there is nothing wrong with being a token woman – although a lot is wrong with what makes tokenism possible! – and it is important to overcome the ambivalence of those who may be, at some point, a token women.

Ze legt dit standpunt uiteraard uit in haar essay. De eerste reden is dat we niet in een meritocratie leven. Dat zouden we wel willen, maar mensen worden in het algemeen niet alleen op basis van hun deskundigheid geselecteerd. Andere aspecten spelen een rol. Wie ken je, lijk je op de baas, pas je in de groep, vinden ze je aardig. Er zit weinig verschil tussen ‘kunde plus vriend van de organisator’ en ‘kunde plus sekse’. In beide gevallen speelt iets heel anders mee naast de gevraagde expertise. Alleen reageren we niet op ‘verdiensten plus vriendje van de organisator’, maar struikelen we opeens wél over ‘verdiensten plus vrouw’.

In ieder geval kan een Excuus Truus kan opgelucht adem halen:

As a potential token woman, you need not feel bad that your sex played an causal role inyour selection: the majority of participants have been selected on multiple grounds, with their competence being only one of the relevant factors. [...] …other people’s character, sociability, unusual views or relationship with the organisers or editors have played a role in the invitations they have received. Some of them may be the token eccentric or the token humorist.

Ten tweede is het erg lastig, zo niet onmogelijk, om deskundigheid objectief te meten. Hoe stel je een ranglijst samen van de beste naar de slechtste? Op basis van welke criteria? Wie bepaalt dat? Hoe voorkom je de invloed van onbewuste waardeoordelen? Hoe kun je uitspraken doen als je niet iedereen kent, het hele veld overziet? Kwaliteit blijft een subjectief oordeel. 

Ten derde draagt diversiteit juist bij aan de kwaliteit van het geheel. Je straalt uit dat mensen welkom zijn, en bevordert daarmee een veilige omgeving waarin mensen opener gedachten uitwisselen met elkaar. Je moedigt ‘minderheidsgroepen’ aan om zichtbaar een rol te spelen. Andere leden van zo’n groep kunnen dan zien dat het mogelijk is. Je kunt als vrouw een zaal toespreken, een bestuursfunctie vervullen, bouwvakker worden. Daarmee boor je een nieuwe groep mensen aan om mee te doen. Allemaal talent wat je eerst misliep door vast te houden aan de incrowd.

Kortom, maak je geen zorgen Aharouay. Vrouwen komen er inderdaad wel, en dat de NPO wat meer moeite doet om hen welkom te heten doet niets af aan hun talent, kunde of emancipatie.

Individuen vertonen grote verschillen

Wat mensen als Cordelia Fine al jaren tussen de oortjes van mensen proberen te krijgen, werd onlangs voor de zoveelste keer officieel bevestigd. Psychologisch en gedragsmatig verschillen vrouwen en mannen nauwelijks van elkaar. De seksen kunnen even goed wiskunde beoefenen, emoties zoals agressie uiten, en empathie voelen met een ander. Verschillen tussen mensen zijn veel groter dan verschillen tussen de man en de vrouw. Dat blijkt uit een meta analyse van onderzoeken naar sekseverschillen.

Harry Reis, psychologieprofessor aan de universiteit van Rochester, en Bobbi Carothers, senior data analist bij het Center for Public Health System Science aan de Washington University in St. Louis, voerden een statistische analyse uit bij 13.300 personen. Ze verzamelden informatie over de fysieke kant, zoals gewicht en lengte, en stelden vragen over 122 verschillende aspecten van gedrag, emoties en opvattingen.

De uitkomst was duidelijk. Fysiek verschillen mannen en vrouwen van elkaar – zo zijn mannen gemiddeld langer, zwaarder en kunnen ze grotere gewichten tillen. Mentaal gezien was de overlap tussen de seksen echter zo groot, dat je niet kunt spreken van twee groepen. Er was slechts één groep zichtbaar, namelijk mensen:

“Thus, contrary to the assertions of pop psychology titles like Men Are From Mars, Women Are From Venus, it is untrue that men and women think about their relationships in qualitatively different ways,” the authors write.[...] The findings support the “gender similarities hypothesis” put forth by University of Wisconsin psychologist Janet Hyde. Using different methods, Hyde has challenged “overinflated claims of gender differences” with meta-analyses of psychology studies, demonstrating that males and females are similar on most, though not all, psychological variables.

Goed dat deze studie aanleiding geeft tot berichten in de media. Want, zoals Cordelia Fine al opmerkte; kranten, tijdschriften en internet gaan gretig aan de haal met Mars en Venus gezwam. Voor studies die duidelijk maken dat we allemaal mensen zijn, is veel minder aandacht. Zo ontstaat een vertekend beeld bij een groot publiek. Zelfs pedagogen, mensen waarvan je enige wetenschappelijke scholing mag verwachten, herhalen gendercliché’s die aantoonbaar nergens op slaan, om verregaande veranderingen in het onderwijs te eisen. Brrrrrr!

Onder andere de Huffington Post ontving de studieresultaten enthousiast, evenals The Raw Story. Fijn dat eindelijk zwart op wit staat dat een en dezelfde vrouw geen chocola kan maken van wiskunde, zeer competitief is ingesteld, en scherp kan onderhandelen over haar salaris. Mannelijke en vrouwelijke eigenschappen in 1 individu! Opmerkelijk, want:

What’s remarkable about all this is not that men and women have so much in common but that these commonalities persist despite relentless gender policing that usually involves quite a bit of shame. Men face ridicule if they’re perceived as having female-like levels of empathy and concern for their friends, and yet, according to the study, they overcome it. Women are routinely told there’s something wrong with them if they have “masculine” attitudes towards sex and men are emasculated if they aren’t horny all the time or if they desire intimacy alongside their sexual adventures, and yet both genders tend to have a mix of adventurousness and tenderness when it comes to sex. We’re constantly being put in gender silos, and yet, apparently, we keep escaping. (Go us!)

Inderdaad, leve de mensheid.