Emancipatiebeleid: vrouwen moeten zich schuldig voelen

Vrouwen teren teveel op de zak van hun man, vindt de Nederlandse regering. Om het aantal financieel zelfredzame vrouwen te vergroten, zouden ze volgens minister Bussemaker af moeten van dat eeuwige schuldgevoel over hun gezin. ”Ze zouden zich eerder schuldig moeten voelen over het feit dat de overheid zoveel in ze heeft geïnvesteerd”, aldus de minister. Ja! Laten we dat doen! Vrouwen zichzelf schuldig laten voelen!

Bussemaker, minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, maakte haar opmerkingen in dagblad Trouw, als startschot voorhaar nieuwe nota over emancipatie. We willen allereerst benadrukken dat ze wel degelijk zinnige problemen aankaart. Maar liefst 52% van de Nederlandse vrouwen is afhankelijk van een partner, familie of de overheid. Rooskleurige denkbeelden, stevig gestimuleerd door bladen als Libelle en Margriet, zorgen ervoor dat veel vrouwen niet willen of kunnen inzien hoeveel risico’s ze lopen. Hier ligt een bak werk, ook voor vrouwen zelf.

Daarnaast veerden we op bij de krachtdadige houding van de minister:

“Soms wordt het thema emancipatie als niet meer relevant beschouwd”, zegt Bussemaker. Maar, zo schrijft ze, als het geen onderwerp van gesprek meer is, dan verdwijnen idealen: zelfs wie is opgegroeid in een gezin waar een gelijke taakverdeling tussen man en vrouw als normaal werd beschouwd, past dat lang niet altijd zelf ook toe. [...] Bussemaker: “Emancipatie heeft voortdurend onderhoud nodig. Ik ben niet van de school van: het gaat heel goed, als we nu rustig afwachten komt het moment waarop alle vrouwen werken vanzelf. Ik ga niet wachten tot 2075, als misschien alle vrouwen werken.”

Precies! Emancipatie is een kwestie van frappé, frappé toujours. Zelfs hard bevochten overwinningen, zoals baas in eigen buik, kunnen bij het minste of geringste weer onder vuur komen te liggen. Bussemaker snapt dat en wil actie. Prima.

Maar. Nu  de punten die maken dat Bussemakers opinie nogal wat stof doet opwaaien. Sinds wanneer staat ‘emancipatie’ gelijk aan ‘betaald werk’? Sinds wanneer staat ‘vrouw’ gelijk aan ‘moeder met een gezin’? En hoe feministisch is het, om vrouwen op te zadelen met nog meer schuldgevoelens?

De Zesde Clan moet haar nota nog lezen. We horen de minister tot nu toe echter alleen praten over vrouwen en betaald werk.  Tweede maar: het lijkt allemaal te draaien om vrouwen met kinderen en een partner. Alsof dat de enige vrouwen zijn die behoefte hebben aan een stevig emancipatiebeleid. Wat doet de minister voor alleenstaanden? Of voor lesbische vrouwen? Voor vrouwen die om wat voor reden dan ook, bijvoorbeeld vanwege een chronische ziekte of handicaps, niet mee kunnen doen aan die riedel van betaald werken en economische zelfstandigheid? We horen er op dit moment niks over.

En tot slot: waarom moet de individuele vrouw zich schuldig voelen? Denkt Bussemaker dat die gevoelens vrouwen meer zelfvertrouwen geven of assertiever maken? Psychologisch gezien hebben schuldgevoelens juist vaak een verlammend effect op mensen. Iemand schuldgevoelens aanpraten staat daarom haaks op de geest van vrouwenemancipatie. Bovendien is inspelen op schuldgevoelens op de lange duur schadelijk voor de relatie. Zie ook: overheid ziet burger als aspirant-profiteur.

De nadruk op schuldgevoel van en bij vrouwen lijkt daarnaast nogal beperkt. Als de minister op de Calvinistische toer gaat, dan weten wij nog veel meer partijen die zich flink schuldig mogen voelen. Bedrijven die vrouwen ontslaan zodra ze het wagen zwanger te worden. De groep mannen die het wel makkelijk vindt, zo’n huisvrouw die opdraait voor de was en de poepluiers. De regering, die er al jaren voor zorgt dat individuele vrouwen het nakijken hebben bij de inkomenspolitiek, en traditionele rollenpatronen stimuleert door een combinatie van belastingen en bezuinigingen. Speelgoedwinkels, met hun roze en blauwe tweedeling in de schappen. Zo kunnen we nog wel even door gaan.

De veel te grote nadruk op individuele vrouwen geeft conservatieve haters bovendien alle ruimte om de structurele marginalisering van vrouwen te ontkennen, en hen aan te vallen. NRC huisseksist Steven de Jong bijvoorbeeld, die meteen roept dat vrouwen die thuis zitten met een diploma, de kosten van hun studie terug moeten betalen en een sollicitatieplicht moeten krijgen. Waarbij hij flink gebruik maakt van termen zoals ‘gediplomeerde poetsdames’, en een vijandbeeld schetst van vrouwen die alleen denken in termen van rechten, die werken zien als een leuke hobby, zich ‘er’ gemakkelijk vanaf willen maken, de luie loeders.

Dat zoveel vrouwen (economisch) kwetsbaar zijn, vormt het eindresultaat van een scheefgegroeide structuur. Je kunt de rekening van maatschappelijke ongelijkheid niet eenzijdig bij individuele vrouwen neerleggen. En nogmaals, je kunt emancipatie niet reduceren tot de financiële zelfredzaamheid van moeders.

Tot zover de eerste gedachten omtrent het beleid en de uitspraken van Bussemaker. Wordt vervolgd!

Gender negeren lost niks op

Geniaal idee van schrijfster Simone van Saarloos, een idee zo geweldig dat NRC het Opinie en Debat katern er het laatste weekeinde van maart mee opende. We houden gewoon vast aan het anderhalf verdienersmodel (want dat is ‘in’ tegenwoordig). Alleen in plaats van dat hij hoofdkostwinner blijft, en zij thuis de hoofdverantwoordelijkheid draagt, koppelen we het los. Alles blijft hetzelfde, maar we praten gewoon niet meer over sekse en wie welke rol heeft in dit model. Dat laten we vrij aan iedereen.

Briljant! Kijk, met zulke logica los je maatschappelijk scheve situaties op papier in één klap op, zonder dat je verder iets in de praktijk hoeft te veranderen. Heerlijk.

Blijven er alleen wat lastige vragen over. Waarom zijn het, volgens de kop ‘Dames, zoek een kok en geen prof’, wéér vrouwen die iets moeten doen, terwijl mannen achterover kunnen leunen? Waarom baseert Van Saarloos zich op een eerder artikel uit het NRC, over een tekort aan mannen voor hoogopgeleide vrouwen? Dat soort stukken komen voort uit een seksistische traditie en rammelen van zoveel denkfouten, dat het de Zesde Clan geen enkele moeite kostte gehakt te maken van die onzin. Wat zegt de keuze van zulke mediaberichten over Van Saarloos’ eigen impliciete aannames en vooroordelen?

De enige andere onderbouwing van haar ‘doe wat we deden, maar dan zonder te letten op gender’ lijkt een heel specifieke interpretatie van de rechtvaardigheidstheorie van filosoof John Rawls. Heeft filosofiestudente Van Saarloos stilgestaan bij de impliciete vooroordelen in de theorievorming van deze meneer? We citeren:

It rules out any theory that sees social bonds as intrinsically good, rather than a means to our individual advantage. It assumes that we are fundamentally separate, rather than naturally social. It understands justice as arising out of conflicting claims between individuals who are disinterested in each other’s welfare. Second, in his defence of the usefulness of the original position, Rawls assumes that you and I can meaningfully exist as ourselves behind the ‘veil of ignorance’ – or the original position is useless in discerning justice for us. A different theory of the self, known as communitarianism, argues that our individual identities are defined by our values, what gives meaning to our lives. We cannot strip ourselves of such ideas in a thought experiment; nor would the results of the thought experiment be meaningful for us. Furthermore, our values and conception of what is good are derived from other people, and held in common with them. We gain our values in a community – another objection to Rawls’ individualism.

We kunnen nog veel meer vragen stellen. Want als het gaat om bewuste of onbewuste overtuigingen over de samenleving, dan kunnen we als Zesde Clan nog wel even doorgaan. Hoe zit het in Van Saarloos’ wereldbeeld met homomannen en lesbische vrouwen? Wat als dat anderhalf verdienersmodel je de keel uithangt en je die dwangbuis niet als basis voor je bestaan wil nemen? Wat als die kok een seksist is, die zichzelf bij voorbaat al gecasteerd voelt door die bitcherige prof? Dat zal een fijne relatie worden, zeg.

Wat als mensen helemaal geen zin hebben in trouwen of langdurige relaties? Wat als je als slimme, goed opgeleide vrouw een hekel begint te krijgen aan daten, omdat je aan allerlei kleinerende verwachtingen moet voldoen? Wat als je een andere economie voorstaat? Een model waarin het niet nodig is dat één persoon compleet vrijgespeeld moet worden om zich tachtig uur per week op de carrière te storten?

Fundamentele vragen, en het enige wat Van Saarloos hier verder nog tegenover zet zijn wat persoonlijke anekdotes en een mail van Arnon Grunberg over de mogelijke erotische fantasieën van hoogopgeleide vrouwen en loodgieters. Dat mag hoor, maar moet dat echt een katern van kwaliteitskrant NRC aanvoeren?

Christelijke organisatie Siriz krijgt steeds meer invloed op hulp aan ongewenst zwangere vrouwen

Het is een publiek geheim dat Siriz vrouwen zoveel mogelijk wil bewegen af te zien van abortus. Toch kan deze Christelijke groepering zich meer en meer nestelen in het hart van de zorg aan ongewenst zwangere vrouwen en in de adoptieketen. De overheid bezuinigt neutrale en waardenvrij opererende instanties zoals het FIOM namelijk geleidelijk weg. Vrouwen lopen zo een steeds groter risico onder druk van bevooroordeelde mensen wegen in te slaan die ze eigenlijk niet willen bewandelen.

Niet zo….

Deze ontwikkeling vindt bijna geruisloos plaats. In de gangbare media hoor of lees je hier niets over. Siriz staat bovendien op allerlei sites voor jongeren vermeldt in onschuldige rijtjes. Vacaturebank Den Haag, opvang voor tienermoeders, Siriz. Alsof het één pot nat is. De christelijke organisatie staat ook in het lijstje ketenpartners van de Raad van de Kinderbescherming. De Raad verwijst mensen expliciet door naar deze organisatie: ,,Als de Raad door een ziekenhuis of op andere wijze in kennis wordt gesteld van een voornemen tot afstand dan schakelt de Raad FIOM of Siriz in voor de begeleiding van de moeder en eventueel vader.”

Wie snel scant krijgt alleen neutrale informatie over Siriz. De site van de Kinderbescherming meldt slechts:

Ouders kunnen voor hulp tijdens de zwangerschap maar ook na de bevalling terecht bij de Stichting Ambulante FIOM of Stichting Siriz. Deze organisaties ondersteunen de ouder(s) bij het zoeken naar een oplossing of bij het nemen van de beslissing voor pleegzorg of afstand ter adoptie.

Jongeren zien op sites als het Jeugd Informatie Punt Delft of Jong in Almere ook alleen korte, neutraal geformuleerde teksten staan. Zo staat bij JIP Delft bij Siriz:

Siriz biedt hulp en ondersteuning bij een ongeplande zwangerschap. Voor jonge moeders t/m 25 jaar zijn er opvangmogelijkheden.

… maar zo!

Klinkt onschuldig. Geen woord over het feit dat Siriz geen gewone hulp biedt. De Stichting komt voort uit de nogal radicale Vereniging ter Bescherming van het Ongeboren Kind. De naam alleen al geeft aan dat we hier te maken hebben met felle anti abortus fanaten. De VBOK kreeg zodoende een nogal negatief imago. Een paar jaar geleden besloot de VBOK dat het tijd werd voor een verandering van naam en uiterlijk, om te ontkomen aan die vervelende beeldvorming.

De Zesde Clan meldde destijds al dat dit een duidelijk gevalletje was van oude wijn in nieuwe zakken. De Raad van Toezicht bestond in 2010 uit mannen die zeer actief waren in kerken, zoals voorzitter A.P. de Boer van de Nederlands Gereformeerde Kerken, tevens presentator van EO radioprogramma ‘Deze Week’. Anno 2013 staan er wat andere namen, maar de kleur blijft hetzelfde. De voorzitter is nu bijvoorbeeld een vrouw die daarnaast bestuurslid is bij de ChristenUnie. Een politieke partij die budget voor vrouwenemancipatie aan defensie wil geven, en het recht op abortus sterk in wil perken.

De Raad van Bestuur van Siriz telde in 2010 slechts 1 persoon, Johan van der Veelen. Deze man bekleedde dezelfde functie bij voorloper VBOK en staat anno 2013 nog steeds als enige naam genoemd. Van der Veelen heeft zich altijd openlijk uitgesproken tegen baas in eigen buik. Voor hem gaat de foetus boven alles. Van der Veelen maakt hierbij rare sprongen, want tegelijkertijd ontkent hij dat hij of Siriz een standpunt over abortus innemen. Dan krijg je dit soort kronkels:

Heeft Siriz een standpunt over abortus?

„Nee, wel over het begin van het leven. Een foetus is geen mens in wording, maar een mens in ontwikkeling. Dat hoef je niet eens direct aan de Bijbel te ontlenen, dat is wetenschappelijk te bewijzen. Mensen die dat ontkennen, moeten beter uit hun doppen kijken.”

De VBOK light kreeg vanwege dit soort draaikonterij kritische reacties vanuit de achterban. Zo interviewde het Reformatorisch Dagblad in 2010 Jan van der Stoep, lector religie in media en publieke ruimte aan de Christelijke Hogeschool Ede. Hij zei:

Met het etiket ”pro life” sta je direct in de lijn van felle demonstraties tegen abortus en aanslagen op abortusklinieken, zoals in Noord-Amerika. Dat is niet prettig. Tegelijk moet de boodschap wat mij betreft wel blijven dat je gáát voor de bescherming van het ongeboren leven. Doe daar niet van af, maar probeer verkeerde associaties rond die boodschap zo veel mogelijk weg te nemen.”

Van der Stoep snijdt ook de manier van hulp verlenen aan. Hij benoemd daarbij eerst een niet denkbeeldig gevaar, en komt vervolgens met een betere werkwijze op de proppen:

Proberen in de hulpverlening tot het uiterste te gaan om daarmee een abortus te voorkomen, klinkt Van der Stoep niet goed in de oren. „Daarmee loop je het gevaar dat je om de vrouw in nood heen gaat. Je hebt te maken met mensen in een kwetsbare situatie, die je nooit mag misbruiken om je eigen doelen te realiseren. Ook als een ongewenst zwangere vrouw voor een abortus kiest, blijft zij een mens die hulp nodig heeft.” [...] „Vergelijk het met een ouderling die met een echtpaar spreekt dat wil gaan scheiden. Hij kan wijzen op alternatieven, op de Bijbelse lijn, moet dat ook doen, maar het blijft de verantwoordelijkheid van het echtpaar of het gaat scheiden of niet. In die zin heeft ook een organisatie als de VBOK een beperkte verantwoordelijkheid.”

Fijn! Dus je krijgt te maken met een soort ouderling, die op een ‘we zijn niet boos maar wel verdrietig’ toontje een zwaar beroep doet op je morele plicht. Zalvende woorden als zou de vrouw ‘natuuuuurlijk’ zelf mogen beslissen, klinken in deze context nogal hol.

Ondertussen kunnen vrouwen niet geloven dat ze nog steeds moeten demonstreren voor basale rechten…

Kortom, Siriz doet meer aan p.r. en verpakt de boodschap beter, zoals woordvoerders ook zelf toegeven:

Dus niet allereerst: abortus mag niet, maar: abortus hoeft niet. Want we gaan met jou op weg en willen graag de nood die je ervaart op een andere manier oplossen. Niet met een waarschuwende vinger (want dan komen vrouwen en meiden niet eens), maar met open armen.

Het zijn echter nog steeds mensen die vrouwen in een kwetsbare positie lastig vallen met hun Bijbelse boodschap, en een vrije keuze moeilijk maken. Ondertussen moet een professionele, waardenvrije organisatie als het FIOM de hulpverlening juist afbouwen en kantoren sluiten. Waarom hoor je niemand hierover?

Nivea zet vrouw aan de kant

Bijna ieder reclameblok kom je ze op dit moment tegen. Nivea heeft een nieuw type deodorant, voor als het echt spannend wordt: stress protect. Dat belooft wat. We zien hoe een vrouw zich opmaakt om de deur uit te gaan. Ze heeft deze deo hard nodig. Top, fijn dat een vrouw iets actiefs en opwindends gaat doen! De Zesde Clan ging er goed voor zitten. Om vervolgens geconfronteerd te worden met een forse tegenvaller. Mevrouw doet niets. Ze zit in het publiek, bij een of andere televisieshow.

Wat?!? Waarom heeft ze die deo nodig, als ze niks doet? Hoezo stresszweet? Ze zit aan de kant en kijkt toe. Het is haar vriendje/echtgenoot die inspannend bezig is. Hij neemt deel aan deze tv show en moet klaarblijkelijk iets moeilijks doen om te winnen. Hij fronst zijn wenkbrauwen. De mannelijke presentator dringt aan. De spanning stijgt. Stress! Hij denkt na. Hij geeft het goede antwoord. Hij wint. Het enige wat mevrouw doet is haar armen omhoog doen en juichen. O wat fijn dat ze de wereld nette droge oksels kan tonen, want stel je voor dat je zweet ziet bij een vrouw.

Nivea plaats de vrouw letterlijk aan de zijlijn. Ze doet niet mee. Hij is actief, zij is reactief. Nivea herhaalt hier een wijd verspreide, conservatieve overtuiging over mannelijkheid en vrouwelijkheid. Het merk zet de klok terug naar de jaren vijftig. Bah!

Streven naar diversiteit raakt open zenuw

Alsof de Publieke Omroep alle mannen van de beeldbuis wil weren. Alsof alle vrouwen die op televisie verschijnen, automatisch gediskwalificeerd worden zodra er één seksegenoot tussen zit die vanwege een streven naar diversiteit aan tafel zit. Nederlanders reageerden allergisch op het voornemen van de NPO om beeldbepalende programma’s te stimuleren meer vrouwelijke gasten uit te nodigen. Seksegenoten voorop: ,,bij die vrouwen wil ik dus NIET horen”.

Veel reacties kwamen neer op wat een gezeur, gekakel, geblaat en gemekker, al dan niet gecombineerd met verwijten als zouden vrouwen walgelijk slachtoffergedrag vertonen en slap zijn. Het wemelde van de emotioneel beladen termen, vaak met een lange, seksistische traditie. Zoals de gewoonte om vrouwen impliciet gelijk te stellen aan kippen, geiten, koeien en andere dieren. Of vrouwen te diskwalificeren vanwege hun biologie. Ene Remco Strootman gaf daar een mooi voorbeeld van: ”Stel zeurende vrouwen die half in de menopauze zitten, zonde van de zendtijd”.

Welke open zenuw raakte de NPO hier? Wat maakte dat Nederlanders massaal de wapens trokken en internet bestormden met boze berichten? Het leek wel alsof veel mensen zich, al dan niet figuurlijk, ernstig op hun pik getrapt voelden. Met als toppunt dit:

Op Twitter werd, zowel door mannen als vrouwen, vooral opgeroepen tot minder vrouwen op tv of in ieder geval andere vrouwen.

Dus, even samenvatten. Van ons belastinggeld maakt de NPO programma’s. De NPO wil binnen de eigen organisatie meer diversiteit, en stelt dit onderwerp ook aan de orde bij programmamakers. Het gaat immers om ‘volkszenders’, geen particuliere / commerciële producties. Deelnemers aan programma’s zouden daarom idealiter een afspiegeling moeten vormen van de bevolking. Dan heb je een probleem als vrouwen hooguit eenderde van de gasten vormen. De NPO wil streven naar meer vrouwen op de buis. En de reactie is dan ‘doe maar minder vrouwen’? Of andere, want de huidige deugen blijkbaar niet? Wat gebeurt hier?

Diverse reacties geven een indicatie dat twee zaken een rol kunnen spelen. Een hardnekkig geloof dat de emancipatie allang voltooid is, en woede als anderen die illusie genadeloos doorprikken. Ten tweede: angst, de drang om je eigen hachje te redden.

Allereerst de tirades op het vlak van gezeur/slachtoffergedrag/ze willen gewoon niet/als je goed bent kom je vanzelf op televisie. Hieruit spreekt een groot geloof in een rechtvaardigde wereld, inclusief gelijk speelveld. Wie wil, komt er wel. De Zesde Clan heeft dit geloof in een meritocratie eerder al eens benoemd als één van de grootste obstakels in de aanpak van structurele ongelijkheden.  Je kunt studie na studie aanhalen, inclusief het feit dat vrouwen gemiddeld 8% minder salaris krijgen dan mannen voor hetzelfde werk, maar deze emotionele overtuiging verander je niet met wetenschappelijke feiten. Alleen levenservaring zorgt ervoor dat een individu zelf merkt dat er iets niet klopt. Dat je op basis van je vrouwzijn tegen muren aanloopt, ook al doe je nog zo je best.

Dat te moeten erkennen is lastig voor individu en samenleving. Hier botsen namelijk twee stromingen. De geindividualiseerde Nederlandse samenleving hamert de laatste jaren op de mantra van de eigen verantwoordelijk. Als iets niet lukt, is dat je eigen schuld. Daar tegenover staan mensen die ook oog hebben voor collectieve patronen, ingebedde structuren en systematische uitsluiting. Uit je kritiek op structuren die vrouwen op achterstand zetten, dan krijg je er meteen van langs van de mensen die geloven in een rechtvaardige wereld waarin structurele achterstellingen niet bestaan. Het eindproduct zijn geërgerde afweerreacties van het type zeur niet en doe gewoon beter je best, je mekkert, wegwezen jij.

Een andere kenmerkende reactie komt van Baukje78 en haar opmerking dat zij niet wil horen bij dat soort vrouwen. Deze houding is representatief voor een lid van een gemarginaliseerde groep, die zich tegen die groep afzet om haar eigen positie zo goed mogelijk te handhaven. Type ‘Ik ben niet zo’n zeikwijf hoor, ik hou van mannen, vind het helemaal niet erg om 8% minder salaris te krijgen, voor mij hoeven er niet zonodig meer vrouwen op televisie te komen, hoor, ha ha ha, rare lui daar bij de NPO’.

De sterke lading die hier meespeelt, is angst. Want stel je voor dat iemand jou gelijkstelt aan ‘die anderen’ en jou net zo gaat behandelen als de andere leden van de minderheidsgroep. Zie ladingen sociologische studies waar dit mechanisme uitgebreid aan bod komt. Vanuit die angst neem je nadrukkelijk afstand. Als dat inhoudt dat je het streven van NPO-bestuurslid Shula Rijxman moet reduceren tot ‘gekakel’ en ‘geblaat’, is dat geen probleem. Dat heb je er graag voor over om zelf buiten schot te blijven.

Kortom, juist de heftigheid en het seksistische karakter van de afkraakacties op sociale media, tonen aan dat Nederland een groot vrouwenprobleem heeft. Op basis van een voorstel om ergens naar te streven beginnen mensen al massaal te gillen en vrouwen te diskwalificeren. En overal in de media, bij de meest diverse onderwerpen, kom je dagelijks taalgebruik tegen waarbij verwijzingen naar vrouwen en vrouwelijkheid gebruikt worden als scheldwoord.

Nederland heeft nog een lange weg te gaan. En die zogenaamd onverklaarbare loonkloof van gemiddeld 8 procent? Die blijft nog wel even bestaan.

Voor eerdere oprispingen van vrouwenhaat in de Nederlandse media: zie onder andere de scheldpartijen rondom alimentatie, de vijandige reacties als vrouwen zoals Ingeborg Beugel het wagen als gast deel te nemen aan televisieprogramma’s, en vooruitgang voor vrouwen gebruiken als wapen om hen onmiddellijk het zwijgen op te leggen, want nu is alles toch ok? Je kunt hier een hele lange lijst van maken, beschouw dit maar als het deprimerende topje van de ijsberg.

Ja ja ja, het ligt weer eens aan onszelf

Weet je wat de Zesde Clan nou nooit leest? Koppen zoals ‘de jongen loopt vooral zichzelf in de weg’. Met als strekking dat áls jongens al een achterstand op school oplopen, ze subiet naar zichzelf moeten kijken. Hou eens op met die houding van ‘leren is voor mietjes’, recht je rug, span je toch eens in. Maar helaas. Als dit onderwerp al ter sprake komt leggen mensen vooral de nadruk op de omgeving, het onderwijs, enzovoorts enzovoorts.

Zo niet als het om meisjes en vrouwen gaat. Dan hoor je dat succes van meisjes problematisch is (want arme jongens, die raken totaal gedemotiveerd) en lezen we koppen van het type ‘de vrouw loopt vooral zichzelf in de weg’.  Mooi! Dat haalt meteen de angel uit alle problemen die ongelijkheid inhouden, zoals vooroordelen jegens meisjes, een loonkloof van circa 8 procent, het anderhalf verdieners model, en de navelstaarderige wereld van Libelle en Margriet. Hoeven we niet meer na te denken: vrouwen doen het zichzelf aan.

Wie niet alleen koppen snelt maar iets verder leest in het artikel over zichzelf in de weg lopende vrouwen, ziet dat de auteur (sociologe Fleur Wirtz) wel degelijk, zij het enigszins halfslachtig, oog probeert te houden voor de omgeving. Zo stipt zij kort aan dat er aan de top een old boys network bestaat. Ook noemt ze de geschiedenis, waarin vrouwen nauwelijks ruimte en mogelijkheden kregen om zichzelf te ontplooien.

Na die aarzelende verbreding brengt ze het hele probleem echter toch weer terug naar de vrouw en wat zij doet:

Het is alsof de passiviteit intreedt zodra er initiatief verwacht wordt. Ik denk dat een van de redenen daarvoor die twijfel is, het niet gewend zijn om naar een eigen waarheid te luisteren, althans niet voldoende, en daar vervolgens zonder schroom naar te handelen. Zolang er externe eisen worden gesteld, gedijen we, zodra die er niet meer zijn moeten we onze eigen wetgever zijn en dat is moeilijk. Al te vaak zoeken we dan een ijkpunt buiten onszelf, mogelijk een man, soms een vrouw of formele voorschriften.

Foei! Geen wonder dat de meeste vrouwen geen indruk maken en geruisloos opgaan in een grijze massa van deeltijdmoeders. Ze raken de kluts kwijt zodra ze geen instructies meer krijgen.

Het lijkt wel alsof Wirtz er moeite mee heeft om man en paard te noemen. Zo schrijft ze in uiterst voorzichtige bewoordingen over het door haar gewenste gedrag van vrouwen:

Het zou goed zijn als ze meer vertrouwen hadden in de eigen capaciteiten en keuzes, zonder die langs de meetlat van ‘mannelijk’ gedrag te leggen. Zelfvertrouwen is niet hetzelfde als monomanie.

Toe maar, hoeveel bijsluiters hebben we nog nodig? Is Wirtz soms bang dat iemand haar gaat uitschelden voor feministe? Speelt er een schroom mee dat een deel van de bevolking sterke, assertieve vrouwen meteen wegzet als manwijf?

Die draaikonterij is jammer, want haar stuk als geheel snijdt een fundamentele, en zeer nuttige, kwestie aan. Namelijk dat het op zich niet zoveel zegt dat vrouwen tegenwoordig ‘alles mogen en kunnen’. Het gaat daarnaast ook om wat er tussen de oortjes zit. Als individuen leven we niet in een vacuüm. Zoals zij als sociologe vast wel weet, worden vrouwen van kinds af aan opgevoed om vooral bescheiden, vriendelijk en hulpvaardig te zijn. Dat begint al met roze kleding met het commando ‘lief’ erop gedrukt.

Zo’n houding valt slecht te rijmen met luisteren naar je innerlijke stem en je eigen weg volgen. Het vergt een omslag in gewoonten, houding en mentaliteit. Dat kan wel, maar is lastig. Zeker als je te maken hebt met een conservatieve omgeving die dubbele boodschappen afgeeft – huisvrouwen zijn dom, maar als je fulltime voor je loopbaan gaat ben je een egoïstische bitch, en hoe moet het dan met de kinderen. Tsja, probeer daar maar eens tussendoor te laveren – dan krijg je het anderhalf verdienersmodel.

Buitenlandse media komen met een veel openlijker verhaal. Zo roert webmagazine Jezebel hetzelfde punt aan. Net als Wirtz roept dit blad vrouwen en meisjes op hun schroom te overwinnen. Formeel houdt weinig ze tegen. Dus komop. Maar dit blad praat eerlijk over de pijnlijke spanning tussen droom (gelijkwaardigheid) en realiteit (structurele achterstanden en ingebedde vooroordelen). Je kunt meisjes niet aanmoedigen zonder hen erbij te vertellen dat ze allerlei onrecht tegen zullen komen, puur en alleen omdat ze het ‘verkeerde’ geslacht hebben. Daar moet je meiden op voorbereiden:

You don’t tell a would-be doctor that she’ll sail right through medical school. You realistically prepare her for mind-bleeding amounts of study and all manner of obstacles. So it is with some of the still-prevalent injustices women face. [...] Women need not speak out about the injustices in the world without fear of misuse. The more women who speak out, the more difficult it is to ignore, and the safer the space is for women to feel ok about coming forward.

Deze voorbereiding is broodnodig. Soms kun je als individu namelijk doen wat je wilt, maar bots je aan tegen een muur van ingebakken onrecht. Hoeveel kwaliteiten je ook in huis hebt, hoe goed je alle gebruikelijke loopbaanadviezen ook volgt, het lukt niet, en dat ligt niet aan een vrouw die zichzelf in de weg zou lopen, maar aan een maatschappij die ondanks formele regels in de praktijk nog steeds geen ruimte biedt aan vrouwen.

Wat meer aandacht voor de collectieve aspecten zou goed zijn. Misschien pakt Wirtz dit op in een volgend opiniestuk?

Jeugdfilms verdonkeremanen meisjes

Zijn meisjes in kinderfilms als radio actief afval? Je gaat het bijna denken als je ziet hoe meisjes van posters afvallen, uit de trailer verdwijnen, en om te beginnen al nauwelijks voorkomen in het verhaal. Website Reel Girl analyseerde de oogst van 2012 en turfde de bijdragen van vrouwen aan de premières van 2013. De cijfers maken duidelijk dat het Geena Davis instituut nog jarenlang hard werken voor de boeg heeft. In Nederland is het net zo erg. Misschien wil bij ons Atria in actie komen om de meiden te redden?

Poster 1: jongetje en vogel.

De vrouw achter Reel Girl heeft er oog voor dat het persoonlijke politiek is. Over de oogst van 2012 schreef ze:

“Brave” is just one movie. The exception proves the rule. It’s December now, and sadly, it’s time for me to admit that once again, in the movies made for children in 2012, girls go missing. In staggering proportions, males are consistently front and center; females are mostly sidelined or not there at all. If you look at the gender placement in the images on the movie posters below, the meaning of “marginalized” couldn’t be more clear. Remember, these are movie for kids. So when your children go to the movies, they are learning, time and time again, that boys are more important than girls.

Het jaar 2013 laat geen verbetering zien. Uit het overzicht blijkt dat van 21 aangekondigde Amerikaanse jeugdfilms slechts 4 een vrouwelijke hoofdpersoon lijken te hebben.

Poster 2: jongetje met diverse objecten.

Twee van die vier films zijn genoemd naar die vrouwelijke hoofdpersoon, en niet toevallig betreft dat kleinere producties met een laag budget. Eén film heeft, gebaseerd op de beschrijving van het verhaal, duidelijk een vrouwelijke hoofdpersoon. Desondanks leggen filmtitel, poster en marketing de nadruk alleen op de mannelijke personages die in het verhaal voorkomen. Onnodig te zeggen dat bijna geen enkele productie de Bechdel test voor kinderfilms doorstaat.

Internetmagazine Jezebel besteedt aandacht aan de analyse van Reel Girl, omdat de filmindustrie invloed heeft op jongens en meisjes. De boodschap die de jeugd dankzij Hollywood ontvangt, is behoorlijk negatief:

Stories that do show strong girls and women are often marketed with a strong “girl power!” angle, which often excludes boys from watching (girl power = girl movie) and thereby learning to recognize and respect how great girls are. Even worse, many of the most famous female-centric stories feature the same tired characters and tropes — damsels in distress or an icy bitch queen. These stories go out of their way to make their female characters either unremittingly holy or unquestionably evil.

Poster 3: 2 jongetjes op een fiets, op de achtergrond aan de zijkant een volwassen vrouw.

Voor meisjes is er nauwelijks een plek. Ze verdwijnen uit beeld. Als ze er al zijn, kunnen ze niet ‘normaal’ zijn. Je weet wel, menselijk, met goede en slechte kanten, eigen dromen en verwachtingen. Ze worden De Ander, beladen cliché figuren die vooral iets zeggen over mannelijke vooroordelen, angsten en weerstanden. Wat moeten je daarmee? Wat leer je jongens op die manier:

…by showing boys these female portrayals, you are building a very disturbed image of who and what women are. Since young kids are forming their first opinions around much of the media they consume, what message does that send boys? If the only representations of women they see plastered all over town are pristine princesses, untouchable crazies, or obliging cheerleaders — what are they supposed to think?

Inderdaad. Mocht je denken ‘oh, ver van mijn bed show’? Deze films komen bijna allemaal in Nederlandse bioscopen en dringen hun macho wereldbeeld op aan je eigen dochters. Bovendien vertonen Nederlandse jeugdfilms exact dezelfde patronen.

Laatste voorbeeld: 1 volwassen man vooraan, in het midden twee jongetjes, aan de rechterkant meer naar achteren 1 volwassen vrouw.

Terugkijkend naar 2012 blijkt de situatie in eigen land niet veel beter. Vorig jaar bracht Brammetje Baas,  Kauwboy, Mijn vader is een Detective, Tony 10…. en ga zo maar door. Het wemelt in de verhalen van meesters, vaders en jongetjes, met bij de jongetjes de nadruk op hun levendige ondeugendheid (posters 3 en 4) danwel hun universeel menselijke betekenis (poster 1 en 2). De filmtitels verwijzen naar oermannelijke types zoals de cowboy en de baas. Of ze zijn meester en hebben op die manier als docent iets in de melk te brokkelen. Vrouwen? Die staan op de posters achteraan en in de marge. Meisjes ontbreken geheel. Te triest voor woorden.

Terug naar de jaren vijftig, anders gaat het mis met jongens

Lydia Sevenster, een biologiedocente en Ingrid Schouten, een oud-docent/huiswerkbegeleidster, slaan in het NRC van 5/6 januari alarm omdat de onderwijsprestaties van jongens verminderen. Een grafiek over geslaagde leerlingen in het VWO laat zien dat het percentage jongens met een diploma van het VWO in een kwart eeuw met 12 procent gedaald is. Oei oei oei! Hoe komt dat?

Papa is geen beschermer en kostwinner meer. Nu moet ik er op school wel een zooitje van maken. Ik ben zielig! En hulpeloos! En gamesverslaafd, boehoehoe!

Nou, Schouten en Sevenster weten het wel. Ze noemen de volgende verklaringen:

• jongens zijn beweeglijk en de huidige gedragsregels in de klas frustreren hen
• jongenshersenen ontwikkelen zich anders dan meisjeshersenen
• De laatste tien jaar ligt de nadruk meer op plannen, organiseren en reflecteren op samenwerking – daar zijn meisjes beter in omdat hun hersenen zich anders ontwikkelen, zie vorige punt
• het onderwijs is meisjesvriendelijker geworden, onder andere door rekenopdrachten in de vorm van lappen tekst
• de patriarchale samenleving is aan het verdwijnen door emancipatiegolf en individualisering
• de man is afwezig en/of verliest zijn rol als kostwinner en beschermer
• discipline heeft een slechte naam gekregen
• de traditionele disciplinerende vader is verdwenen, net als de zondagsrust en het gedwongen stil zitten in de kerk
• de man heeft geen duidelijke rol en zodoende dreigt infantilisering, hij is alleen nog nodig voor de voortplanting en kan zich blijvend kinderlijk gedragen
• echtscheidingen vormen een bron van onrust
• ouders en leeraren onderhandelen liever dan dat ze het conflict aangaan. Door te weinig negatieve feedback denken jongens dat ze bijzonder zijn en alles al kunnen

Tsjonge. Het valt de Zesde Clan nog mee dat beide dames de opwarming van de aarde en de economische crisis uit het rijtje weglaten. Als iets al samen kan hangen met een slechte studiehouding bij jongens, ligt het aan de volwassenen in hun omgeving, of aan een te meisjesvriendelijk onderwijssysteem.

Aangezien jongens compleet willoos en stuurloos zijn, en gefrustreerd, en gameverslaafd, lijkt een terugkeer naar de jaren vijftig de enige oplossing. Want toen was de omgeving veel gunstiger voor jongens. Iedereen kende z’n plek. Mannen waren kostwinners en beschermers. Je had nog geen tweede Emancipatiegolf. Met al die enge vrouwen die zich inbeelden dat ze mee mogen tellen, als mens. Vrouwen die in onderwijs een opstap naar een beter bestaan zien. Vrouwen die buitenshuis betaald werk willen verrichten. Willen scheiden als ze het niet meer uithouden in hun huwelijk. Ramp! Verwarring en chaos alom! Arme jongens!

De oplossingen die Sevenster en Schouten voorstellen, passen bij de wens terug te keren naar diezelfde jaren vijftig. Ze willen dat Nederland zuinig is op de jongens in de klas. Dat kan blijkbaar alleen als die grrtvrrdrie emancipatie teruggedraaid wordt. Bijna de helft van de voorgestelde maatregelen hebben als effect vrouwen terugdringen. Minder vrouwen en meer mannen voor de klas, geven ze als eerste maatregel. Jongensvriendelijk in plaats van meisjesvriendelijk onderwijs, luidt maatregel drie. Oh, en geen tijdverslindende spelletjes op de computer meer, want ‘het scherm is voor de jongens van nu net zo gevaarlijk als de kruistochten in de middeleeuwen’. Ja, dat schrijven ze echt. Computers zijn dodelijk!!!! Voor jongens dan.

Zo kunnen we nog wel even door gaan. Het hele artikel valt De Zesde Clan dan ook bijzonder tegen. Sevenster en Schouten verzuimen bijvoorbeeld compleet om de rol van de man als mammoetjager te benoemen. Terwijl dat een cruciaal onderdeel is van hun identiteit. We weten toch allemaal dat mannenhersenen helemaal gericht zijn op jagen en veroveren? Maar nee, daar horen we geen woord over.  Schande.

De beide dames reppen ook met geen woord over de rol van jongens en mannen in het bewaken van de kuisheid van meisjes. Dat is een cruciale omissie. Verder missen we een pleidooi voor een mannenquotum in het lerarencorps en een expliciete oproep aan meisjes om onmiddellijk te stoppen met het vertonen van een goede studiehouding, en in plaats daarvan veel te glimlachen en jongens aan te moedigen.

Zo wordt het nooit wat met jongens in het Nederlands onderwijs, dames. Graag beter je best doen in een volgend artikel over dit boeiende onderwerp.

Pers biedt alledaags seksisme

Spits dekt zich laf in met het woordje ‘lijkt’. Ondanks die schaamlap liet de kop ‘PMS lijkt vrouwengemekker’ niets aan duidelijkheid te wensen over. Vrouwengemekker. Dat neerbuigende woord sluit achteraan in een lange, lange rij van verwijten dat vrouwen zeuren, overdrijven, hysterisch zijn en zich vanalles inbeelden. Het is een schoolvoorbeeld van alledaags seksisme. Een hatende houding, structureel ingebed in het opgediende nieuws, volgens het principe dood door duizend kleine steekjes.

Zoals altijd met wetenschap is de werkelijkheid genuanceerder dan het etiket ‘gezeur van vrouwen’ doet vermoeden. Eenmaal aan het lezen geslagen blijkt het artikel in Spits naar verhouding nog redelijk genuanceerd. Maar zoals een vriend van de Zesde Clan terecht opmerkt: hoeveel mensen scannen alleen koppen, houden het bij de intro en slaan dan de pagina om? Ondertussen hebben ze wel in een grote kop het woord vrouwengemekker gelezen. Voilà, stereotype van zeikwijven bevestigd.

De vrouw als zeur is slechts één van de manieren waarop de media vrouwen reduceren tot een bordkartonnen karikatuur. Kranten, tijdschriften en reclamemakers zetten vrouwen routinematig neer als sekspoes. Gaat het echter om opinies en deskundigheid, dan verdwijnen vrouwen opeens uit beeld. Degene die dan aan het woord komt is in tachtig procent van de gevallen een man. Heeft een vrouw iets gepresteerd, dan blijkt uit onderzoek dat ze minder aan het woord komen over hun succes en kwalificaties. Daarentegen gaat het vaker dan bij mannen over hun persoonlijke situatie:

Dat lijkt onschuldig, maar is het volgens de onderzoekster niet: blijkbaar moet bij topvrouwen eerst uitgelegd worden hoe ze op die hoge positie terecht zijn gekomen. Zo krijgen topvrouwen in de Nederlandse pers minder de kans zich zakelijk te profileren dan een man, stelt het onderzoek. Dat maakt ze in de media nog onzichtbaarder dan ze op basis van hun geringe aantal al zijn, zegt Van Ravels.

Dat soort dingen, daar hebben we het over. Het lijkt onschuldig, maar alles bij elkaar opgeteld ontstaat een naar beeld….

SGP geeft grenzen aan

De SGP verwoordt op een prachtige manier wat het probleem is waar vrouwen vandaag de dag op alle mogelijke terreinen tegenaan lopen. Formeel kan bijna alles, juridisch staat niets vrouwen in de weg om te wonen, leven en werken. Praktisch alle bezigheden staan open voor vrouwen. Maar er is een groot verschil tussen formele mogelijkheden, en wat sociaal kan en mag. Zelfs bij de SGP mag een vrouw zich straks kandidaat stellen voor een politieke functie, maar ze behoort er zelf vanaf te zien omdat het niet hoort.

Dit zei een mannenbroeder van de SGP:

Van Leeuwen wil niet vooruitlopen op de mogelijkheid dat een vrouw zich daadwerkelijk aanmeldt voor een plek op de kieslijst. Hij zegt in het Reformatorisch Dagblad dat het anno 2012 steeds belangrijker wordt wat “de innerlijke overtuiging van mensen is, en niet hetgeen er allemaal in reglementen staat”.

De SGP zegt hiermee hardop wat veel mensen onbewust vinden. Nederland is een conservatief land, met een bijbehorende behoudende mentaliteit. Een vrouw als hoogleraar, CEO van een beursgenoteerde onderneming, als spreker, als deskundige, als leider? Raaaarrrrrrr… Iedereen weet toch dat zulke dingen niks zijn voor vrouwen? Ze horen daar niet thuis. Geef ze de vrijheid en zelf willen ze ook hooguit parttime werk combineren met moederschap en de zorg voor het gezin. Volgens Libelle de enige juiste keuze, waarmee vrouwen laten zien dat zij snappen wat het belangrijkste is in het leven.

Vrouwen krijgen dit soort boodschappen de hele dag lang op allerlei indirecte manieren ingepeperd. Te beginnen met de reclamefolders voor kinderspeelgoed, met een babypop en een leuke roze strijkbout voor haar, en een ridderoutfit en piratenzwaard voor hem. Door de foto’s die ze zien, waarbij de deskundige onveranderlijk een (blanke) man is en de sexy stoeipoes een vrouw. Door films waar vrouwen alleen zichtbaar mogen zijn als het vriendinnetje van de held. En je mag wel een roman publiceren over menselijke relaties, maar als vrouw schrijf je Chicklit (slecht) terwijl een man The Great American Novel aflevert (goed).

Het gaat om het gedrag wat mensen verwachten van een vrouw, en de sociale afkeuring als je je daar niet aan houdt. Dan ben je een bitch, of gefrustreerd, of gedraag je je te mannelijk en daar houden mensen niet van. Dus moet je bescheiden blijven en je ambities inperken.

Dank, SGP, dat jullie deze situatie zo mooi illustreren en inzichtelijk maken voor een breed publiek!

Reclamejongens geven lesje Mars en Venus

Tienduizenden mensen kregen ‘m 27 november onder ogen, de commerciële bijlage ‘Man, de routekaart vanaf Mars’ in gratis krantje Spits. De Zesde Clan spitste natuurlijk haar oortjes. Wat hebben de reclamemakers ons vrouwen te zeggen over De Man?  De voorpagina geeft alvast een hint. Het Mars en Venus denken viert hoogtij. Plus: ‘Gedold worden door een meisje kan natuurlijk niet’. Aldus cabaretier Ruben Nicolai.

Ruben sloeg daarmee meteen een deuk in onze hoopvolle, leergierige openheid. Wij dachten dat het ging over man en vrouw, maar nee, wij zijn meisjes. En wij moeten het niet in onze hoofdjes halen om met mannen te dollen. Tegelijkertijd vertelt schrijfster en bladenmaakster Xenia Kasper ons op pagina 2 dat wij meisjes toch dollen met mannen, ook al willen we dat niet. Want we zijn heel complex. Daardoor hebben mannen het best wel moeilijk, want ze zijn anders en begrijpen ons niet, kunnen ons niet inschatten. Arme mannen!

Wat moeten we doen om dit leed te verzachten? Op pagina 4 komt een expertpanel, bestaande uit een fotomodel, een DJ en een soort van vaag bekende televisiepersoonlijkheid, ons meisjes tegemoet. ‘Beheers je en probeer hem niet te veranderen’ vertellen deze vrouwen. ‘Leer dus te leven met zijn irritante schoonmaakzucht, rondslingerende stinksokken of zijn openbare dronkenschap’, verduidelijkt Lauren Verster. Je houd je man gelukkig door hém alle ruimte te geven, lekker te koken, belangstelling voor hém te tonen en een goede moeder te zijn voor de kinderen. O, en er altijd goed uitzien natuurlijk.

Wacht even, dus hij hoeft niks, kan zijn eigen goddelijke gang gaan, en zij krijgt een heel lijstje met doe dit juist niet en dat juist wel? Dat klinkt als aanpassen en allerlei gedrag veranderen. Waarom moet zij wel veranderen en hij niet? En wat is dat voor truc, vrouwen gebruiken om vrouwen terug in hun hok te krijgen? (Oh, wacht…)

Verderop in de bijlage neemt de verwarring nog toe. Want nadat de een na de ander zegt dat mannen zo anders zijn dan vrouwen, leest De Zesde Clan even verderop in dezelfde bijlage dat mannen en vrouwen helemaal niet zo van elkaar verschillen. Beide seksen hebben hetzelfde talent voor altruïsme, stelt filosoof en natuurkundige Stefan Klein. En Ruben Nicolai vindt dat humor niet slechts voor één van beide seksen is weggelegd. ‘Ik ken heel veel vrouwen die minstens net zo geestig zijn als mannen’.  In de zaal ziet hij man en vrouw om dezelfde grappen lachen.

Heeeej, dat klinkt best positief, waarom geeft de voorpagina ons meisjes er dan van langs met dat ‘gedold worden door een meisje’ citaat? Nou, dat komt omdat Ruben meedeed met De Jongens tegen De Meisjes, een programma gebaseerd op ‘het eeuwige onbegrip’ tussen de seksen. Het ging om het onderdeel sport, en daar had Ruben als man opeens iets te bewijzen. ‘Kijk, m’n vrienden vinden alles goed, maar gedold worden door een meisje, dat kan natuurlijk niet…. Gelukkig won ik met rennen.’

Zijn vrienden waren die mening toegedaan, aldus Ruben, maar daarom werd het voor hem blijkbaar ook een punt. Sociale controle, leert De Zesde Clan hieruit. Ook op een ander moment in het interview leren vrouwen dat ze zich maar beter aan hun sekserol kunnen houden. Dan zegt Ruben: ‘Alleen vrouwen die soms een grappige man proberen te zijn, zeg maar one of the guys proberen uit te hangen, die vind ik nooit zo grappig’. Huuuuu, manwijven!!!! Nee, vrouwen kunnen het beter houden op er goed uit zien, lekker koken en een goede moeder zijn, en vooral heel veel ruimte geven aan mannen en belangstellend luisteren naar wat ze te vertellen hebben.

Uit wiens koker komen al die artikelen eigenlijk? Van Smart Media Publishing, blijkt uit het colofon. Van hoofdredacteur Jerry Huinder (man), en broodschrijvers Harmen Lustig (man), Roberto Lobosco (man) Wesley Meijer (man) en verrek, een vrouw? Hanne Reus. Die kon in haar uppie nooit de dominante redactiecultuur bijsturen. Als team wisten ze minstens vier bekende vrouwen te strikken, om ons complexe meisjes onder de neus te wrijven dat we die arme jongens vooral veel ruimte moeten geven, want ze hebben het al zo moeilijk, en als ze dan ook nog hun eigen stinksokken moeten oprapen is het einde echt zoek.

Lesje geleerd. Dank, Smart Media!

Verhalen zonder vrouwen? Het kan echt anders

Wil je een spannend verhaal vertellen met een universele betekenis? Concentreer je dan op de mannen. Deze eeuwenoude mentaliteit krijgt steeds opnieuw gestalte, in boeken, videospelletjes, en in de bioscoop bij u om de hoek. Meest recente voorbeeld: Argo, van regisseur Ben Affleck, hij van filmramp Gigli, signaleert Women&Hollywood. De excuses die gegeven worden als iemand vraagt ‘waar zijn de vrouwen’ geven een onthullend kijkje achter de normen en waarden die deze situatie in stand houden.

Als lustobject blijven vrouwen natuurlijk altijd welkom. Nou ja, bepaalde onderdelen van vrouwenlijven dan.

In Argo draait alles om gebeurtenissen uit de jaren zeventig. Een team van de CIA doet net alsof ze een film opnemen in Iran, als dekmantel voor de bevrijding van een aantal gijzelaars. Vrouwen komen alleen in de marge voor, als trouwe echtgenote of vriendin van, en spelen geen rol van betekenis in het verhaal. ‘Ja, maar het gaat om geschiedenis, we moesten ons aan de feiten houden’, luidt het verweer.

Vreemd dat die historische accuraatheid alleen lijkt te gelden voor vrouwen, merkt het weblog op:

Argo plays fast and loose with the facts for cinematic impact — to ramp up the drama and intensity. (If you needed someone to tell you the airport chase probably didn’t happen that way, you have no idea what the definition of a movie is.) Thus, the “we-had-to-stick-to-the-facts-so-no-lines-for-womenfolk” argument doesn’t hold up. [...] Movies actually made in the 70′s had better roles for women than this, and the idea that Affleck gets let off the hook for sexism because he made a period piece is insulting.

Een ander excuus is nog mooier. Het bevat een cirkelredenering: iets gebeurt omdat het nou eenmaal zo is, en omdat het zo is gebeurt het. ‘Het’ slaat dan op de als feit gepresenteerde mening dat vrouwen nou eenmaal geen essentiële personages zijn in films.  Deze redenering veegt een mentaliteit onder het vloerkleed die neerkomt op seksisme. Mannen zijn universeel, vrouwen niet. Mannen zijn de norm, vrouwen een uitzondering. Mannen zijn belangrijk, vrouwen niet. Zelfs als er films uitkomen met een sterke vrouw in de hoofdrol, kan een krant publicatie van een recensie weigeren om de overtuiging dat mannen beter zijn intact te laten.

Die mentaliteit veroorzaakt het probleem van onzichtbare vrouwen. Het zet vrouwen vanaf het begin op achterstand:

you’re allowed to include a girl in your motley group of ragtag heroes, but she’ll never be one of the main ones. The documentary Miss Representation refers to this as ‘symbolic annihilation’ – a world where girls and women are erased because they’re not seen as being central or even necessary to the story arc.

Ms Magazine noemt deze trend een nieuwe War on Women. De vorige kwam vanuit de politiek en betrof het recht van vrouwen om baas in eigen buik te zijn. De nieuwste oorlog komt vanuit Hollywood. Want Argo staat niet op zichzelf. Waar mannen mogen schitteren in complexe rollen, krijgen vrouwen slechts 11 procent van de hoofdrollen en hooguit eenderde van de spreektijd. Een gemiddelde, waarbij de tijd voor vrouwen afneemt naarmate het budget en de status van de film toenemen.

Bij de grote blockbusters, met budgetten van over de honderd miljoen dollar, spelen studio’s het liefst op veilig. Dat betekent mannen centraal, en veel superhelden. Je mag blij zijn met ieder optreden van een actrice. Veel films in die categorie kennen zo weinig vrouwelijke personages dat ze de Bechdel test niet halen, en als vrouwen al een plekje op de reclameposter krijgen draait het vooral om borsten en billen.

Wat betreft herfst en winter 2012 geeft de filmindustrie weinig hoop op verbetering. Tegenover iedere Anna Karenina staan vier Abraham Lincoln’s, Mr Pip’s, Jack Reacher en The Master. Life of Pi en The Hobbit grossieren ook in vanalles en nog wat, behalve vrouwen. Wil je verhalen met een rol van betekenis voor vrouwen, dan zul je je heil moeten zoeken bij onafhankelijke filmmakers (zie Bitchflicks, waar ze regelmatig een lijstje titels publiceren) en cinema uit andere landen dan de V.S.

Nogmaals, er is niets wat automatisch maakt dat dit zo moet zijn. Het gaat om een houding, een culturele code. Die kun je zichtbaar maken. Als je de situatie omdraait en mannen gaat behandelen zoals vrouwen, valt op hoe belachelijk we doen. Neem bijvoorbeeld de poster voor de film The Avengers, waar bij wijze van grap alle mannelijke personages getekend zijn zoals vrouwelijke personages vaak worden weergegeven.

Of, serieuzer, de worsteling van mannelijke producten om de rol van een mannelijke bijfiguur uit te breiden, omdat het volgens hen voor het personage niet goed is om als wormvormig aanhangsel van een vrouwelijk karakter te dienen. Waarbij ze ironisch genoeg geheel blind zijn voor de schade voor vrouwelijke personages als die als wormvormig aanhangsel van een mannelijk karakter op moeten treden. Want tsja, dat vinden we de gewoonste zaak van de wereld, zo hoort het.

Een einde maken aan die vanzelfsprekende houding van ‘vrouwen zijn niet belangrijk’ kan, het vergt alleen wilskracht. Maar degenen die meer diversiteit willen, staan niet alleen. Neem bijvoorbeeld een actie zoals voeg een vrouwelijk personage toe:

Did you know that November is Add Female Characters Month?  It is according to Geena Davis, who took over the back page of Variety to declare it such. The ad ran on Tuesday, November 13, the same day that Davis hosted the Third Symposium on Gender in Media at the SLS Beverly Hills Hotel. [...]

Davis offered three light-hearted, simple, easy ways to achieve gender balance by adding female characters:

1) Go through your script and change several male characters to female

2) Insure that your crowd scenes are half female by writing it in the script “A crowd gathers, which is half women”

3) If there’s a group, gang, squad, or team in your story, make several of them women, not just one!

“Change is imminently doable in the near future,” said Davis as she wrapped up the Symposium.  “I look forward to all of us working together to achieve it.”

Amen!

BONUS links: Bitchflicks over het verband tussen weerzin tegen vrouwen die kunnen lezen en – o neeeee!!! – zelf boeken gaan schrijven, en de trend in Hollywood om verhalen van en over vrouwen weg te duwen. En de ervaringen van een filmstudente, die te horen kreeg dat een script maar beter niet teveel pratende vrouwen kan hebben, omdat studio’s die scenario’s niet oppikken.

Kerk brengt vrouwen slecht nieuws

Weer een klap in het gezicht van vrouwen, afkomstig van een kerk. Eerst stierf een vrouw in een Iers ziekenhuis omdat artsen een abortus weigerden onder het motto ‘wij zijn een katholiek land’, en nu is het de Anglicaanse kerk die laat merken dat vrouwen niet meetellen. De kerk stemde over vrouwelijke bisschoppen en besloot vrouwen uit te blijven sluiten van dit ambt. Commentatoren noemen het hele debat een lange zelfmoordbrief, een actie waarmee de kerk definitief aantoont in het verleden te steken.

Het is niet zo gek dat meisjes van zes zich al afvragen of God vrouwen haat. Zo’n slimme meid reageert op signalen die duidelijk maken dat vrouwen tweederangs zijn. Tekenen te over, ook zichtbaar voor volwassenen. Het beleid van de Taliban, zwanger na verkrachting als een geschenk van God, vrouwen die niet in het openbaar mogen spreken of zingen, de lange geschiedenis van heksenvervolging in naam van de (katholieke) kerk, de lijst is eindeloos.

Anno 2012 lijkt de situatie beter, omdat vrouwen niet meer op de brandstapel belanden. Maar de weerzin jegens vrouwen woekert onverminderd voort. Het besluit van de Anglicaanse kerk om vrouwen te weren in het ambt van bisschop past naadloos bij de als religieuze overtuiging vermomde haat, die maakt dat er voor hen geen plek is. Maakt niet uit dat de logica geheel ontbreekt:

Traditionalists said things like: “I have always said that I would vote for women bishops if it met the theological objections of the traditionalists.” This sounds as if it makes sense – until you remember that the theological objection of the traditionalists is that there shouldn’t, or can’t be women bishops at all. Yet they spoke with apparent sincerity. [...] …the real objection came from conservative evangelicals who had not conceded the principle and never will. They do not, quite simply, believe that women should exercise teaching authority over men.

Want een vrouw met autoriteit over mannen is natuurlijk de ergste nachtmerrie die je maar kunt bedenken. Geen vrouwelijke bisschoppen dus. Terwijl diezelfde kerk twintig jaar geleden nog besloot vrouwelijke priesters wel toe te staan. Ze nu een promotie tot bisschop weigeren komt neer op discriminatie, en betekent een terugkeer naar het verleden. Een ontwikkeling die de kloof met de moderne samenleving steeds groter maakt:

Most of the public have little time for arcane theological arguments from traditionalist Anglo-Catholics about the Apostolic Succession and the fact that Jesus chose only men to be his disciples. (He also only chose Jews which does not appear to have disbarred the vast majority of male Anglicans from the priesthood.) [...] …yesterday’s vote can only mean the Church’s voice will have less credibility in areas where its contribution ought to be welcomed – be that on banking reform, the ethical behaviour of big business, fairness in public spending cuts, the conduct of the nation’s foreign policy and how a multicultural society replenishes the cultural capital it inherited from Christianity. On all these, the Church might have much to say. But after yesterday’s betrayal of the principles of equality, will anyone listen?

Een gemiste kans.

Discussie over vrouwenquotum laait weer op

Over de ongeschreven regel dat mannen beter zijn en dat het dus logisch is dat zij tachtig tot negentig procent van de topfuncties in bezit hebben, hoor je niemand. Maar probeer meer vrouwen een kans te geven, en de herrie barst los. Toch doet Eurocommissaris Viviane Reding volgens bronnen bij de EU opnieuw een poging tot het instellen van een vrouwenquotum van veertig procent, bij grote beursgenoteerde ondernemingen.

Een eerdere poging faalde. Twee argumenten keren steeds terug zodra dit onderwerp op de agenda komt. Een quotum zou verlies aan kwaliteit betekenen, omdat talentvolle mannen geen kans meer krijgen en er te weinig vrouwen zouden zijn. Als ze er wel blijken te zijn, ontstaat er een probleem. Gelukkig kunnen we dan met ons allen terugvallen op de impliciet afgesproken overtuiging dat mannen en het mannelijke beter zijn. Dus de vrouwen zijn er wel, maar ze zijn niet goed genoeg, vandaar die verlaging van de kwaliteit als ze via een quotum alsnog een kans krijgen.

Twee: vrouwen zelf zouden geen quotum moeten willen, omdat zij er vanzelf komen. Hier achteraan volgen dan meteen oproepen aan vrouwen om vooral geduld te hebben, en sussende uitspraken als zou talent altijd erkend worden, dus als je goed bent krijg je vanzelf kansen.

Om met dit laatste te beginnen: zulke uitspraken gaan uit van een eerlijke wereld, waarin het speelveld voor man en vrouw volstrekt gelijk is. In de praktijk is dat niet zo. Vrouwen zelf ervaren dat zij heel anders beoordeeld worden dan mannen. Het Belgische kamerlid Caroline Gennez merkte bijvoorbeeld dat de buitenwereld haar achtereenvolgens afschilderde als de marionet van een mannelijke voorganger, als bitch en daarna als te emotioneel. Naast openlijke weerstand kreeg ze ook te maken met subtieler seksisme:

Als ik het aan het begin van mijn voorzitterschap oneens was met bepaalde mannen in mijn partij deed men alsof men dat niet snapte en gaf men nogmaals dezelfde uitleg. Zo dacht men dat ik wel zou volgen, terwijl ik gewoon een andere mening had.

Dit soort individuele ervaringen lijken anecdotes, maar passen naadloos bij wetenschappelijk onderzoek waaruit blijkt dat vrouwen zeer weinig ruimte krijgen. Ze doen het snel fout. Je kunt als vrouw vriendelijk zijn, maar dan ben je volgens de buitenwereld al snel niet competent. Of je bent competent, en tegelijkertijd ‘dus’ ook een kille bitch. Maak je een foutje tijdens het bewaren van een wankel evenwicht tussen deze twee posities, dan lopen je vooruitzichten schade op omdat de omgeving je straft voor het overtreden van de regels die voor vrouwen gelden.

Meer vrouwen is verlies aan kwaliteit, boehoehoe, talentvolle mannen hebben het nakijken, is een argument waar het seksisme vanaf druipt. Niemand lijkt nu een traan te laten om de vele talentvolle vrouwen die nu het nakijken hebben. En wie vrouw gelijk stelt aan minder kwaliteit leeft duidelijk nog in de middeleeuwen, toen mannelijke autoriteiten vrouwen afschilderden als zwakke wezens, die zich moesten beperken tot huis en haard. Dat is helaas een houding die tot op de dag van vandaag opgang doet, en zich uit in pogingen om vrouwen de mond te snoeren en naar huis te sturen:

Het gaat niet om de lompe opmerkingen op zich, het gaat om de strategie. Door een vrouw consequent ‘een troela’ te noemen, ondermijn je haar autoriteit. Op weinig subtiele manier geef je ze te kennen dat wat ze te vertellen hebben helemaal niets voorstelt. Dat ze ‘het’ niet kunnen, kortom.

Zulke ingesleten mechanismen, zulke structurele achterstelling, doorbreek je niet met mooie woorden en vage beloften waar geen enkele consequentie aan verbonden is. Vrouwen hoeven zich dan ook niks aan te trekken van oproepen als zouden ze zelf niet via een quotum aan de macht moeten willen komen. Alleen al het feit dat ze tot nu toe zoveel discriminatie overleefd hebben, geeft al aan dat ze talent te over hebben. In een rechtvaardige wereld zou hun talent allang beloond zijn. Ze hebben recht op de kans die een quotum hen eindelijk biedt.

Stelselmatige discriminatie pak je aan met harde maatregelen, zoals een vrouwenquotum, net zo lang totdat een vrouw in een machtspositie even normaal wordt als een man in diezelfde machtspositie:

As Ms. Sweeney puts it, “We’ll know we have equality when we have as many incompetent women in senior positions as we have men.”

Bond, vrouwen en seksisme, het blijft jongleren

Skyfall nog niet gezien? Wacht dan even voordat je dit stuk van de Zesde Clan leest, want we verraden een aantal belangrijke plots uit de nieuwste aflevering van de James Bond saga.

Naomie Harris en Daniel Craig in Skyfall.

Ja? Zeker weten?

Ok dan, je bent gewaarschuwd.

Vanuit het gender standpunt bekeken vallen Bond films niet mee. Vaak komen vrouwen vooral in het verhaal voor als verbeelding van een aan mannen toegeschreven fantasie. Ze zijn goed voor een al dan niet expliciet gefilmde seksscène, waarna de schurk ze snel doodmaakt zodat Bond met extra energie ten strijde kan trekken. De dames hebben namen als Pussy Galore of Honey Ryder, en het script grossiert in dubbelzinnige woordspelingen van het type ooooo meneer Bond, ik vind het zo fijn om onder u te dienen.

Een paar jaar geleden sloeg de serie echter een andere weg in. De nieuwe M was een vrouw, Judi Dench. Deze formidabele actrice begon haar optreden met een felle uitspraak waarin ze Bond wegzet als een seksistisch fossiel. Ook de Bondgirl kreeg een nieuwe invulling – vrouwen met een eigen verhaal, personages die eigen rekeningen vereffenen, en in ieder geval in verbaal opzicht volledig overeind blijven.  In Casino Royale (de meest recente) gaf Bond dat zelf ook toe, door aan het einde van een gesprek met teamgenote Vesper Lynd aan te geven dat hij zich ‘skewered’ voelde – vrij vertaald in deze context zoiets als doorzien, doorboort.

Gaat Skyfall door op deze ingeslagen weg? Ja en nee. Ja, want de film haalt de Bechdeltest met gemak, toont vrouwen die hun werk doen, zakelijk met elkaar overleggen, en zich bekommeren om het landsbelang. M speelt in deze film bovendien een cruciale rol, waarmee ze de toon zet:

Not only is she in charge but she shows both emotional power over her subordinates and human failure. She is no longer the joke older woman, there to act as the only foil to Bond’s charms, but a real character with heroic traits.

Het probleem is echter dat M dood gaat, en uiteraard een blanke man als opvolger krijgt. Erger: een collega van Bond, gespeeld door Naomie Harris, maakt een soort omgekeerde carrière door. Ze begint als mede agent, maar blijkt al meteen niet zo goed auto te kunnen rijden. Bond moet bijsturen. Daarna schiet ze ook nog eens de verkeerde persoon neer. Bond zegt wat later tegen haar dat veldwerk niet voor iedereen is weggelegd – een opmerking die haar aan het twijfelen brengt.

En goh, verrassing, aan het einde van de film ‘kiest’ ze inderdaad voor een wat tammere baan op kantoor, als secretaresse van de nieuwe mannelijke M, en zijn we terug bij af. Met twee heren die achter gesloten deuren zaken doen terwijl de bevallige secretaresse koket met Bond mag flirten voordat hij de wereld gaat redden.

Skyfall bevat ook een andere zeer ouderwetse Bondgirl, die weinig meer doet dan mooi zijn, bang kijken, en met Bond van bil gaan:

The scene in which 007 steps suavely into the shower with delectable Sévérine (Bérénice Marlohe) could have happened at any time in the last half-century.

Plus, die arme Marlohe is al weer uit beeld voordat je het weet. Ze heeft seks gehad met Bond en mag daarna weer verdwijnen.

Skyfall levert zodoende een gemengd beeld op. Aan de ene kant krimp je als feministe soms ineen, op andere momenten heb je de neiging juichend op te staan en je arm in de lucht te steken. Bijvoorbeeld als M een prachtige speech houdt om de waarde van het werk van MI6 te verdedigen. Tsja. Ook die ambivalentie past in een traditie…

Grote opluchting om winst Obama

Phew, gelukkig heeft Obama de Amerikaanse presidentsverkiezingen gewonnen! Vrouwen hebben nu een iets grotere kans dat ze baas in eigen buik kunnen blijven. Want vergis je niet, de president kiest onder andere de leden van het hoogste gerechtshof. Dat lijkt een onbelangrijk detail totdat je beseft dat een aantal rechters zo oud zijn, dat ze moeten afhaken. Als ze vervolgens vervangen worden door rechtste fundamentalisten, kunnen vrouwen het in de toekomst wel vergeten.

Het Supreme Court geeft de laatste, beslissende stem in allerlei wetgeving. Het hof besliste in 1973 bijvoorbeeld in de zaak Roe vs Wade in het voordeel van vrouwen, en maakte abortus legaal. Dat scheelde enorm veel gevaarlijke, illegale abortussen met bijbehorende sterfte en verminking van vrouwen.

Gezien de invloed van dit soort beslissingen is het van het allergrootste belang welke rechters in dit Hof zitting hebben, en of zij oog hebben voor vrouwenrechten ja of nee. Vallen rechters weg, bijvoorbeeld omdat ze te oud worden en zelf aftreden, dan kan een president met zijn benoemingen de mentaliteit van het Hof een slinger geven:

…whomever is president for the next four years will have the opportunity to change the way the Court decides on women’s issues for the duration of your life time. Justices are often appointed at around age 40. They may serve for forty or more years. That is two generations that will be impacted by who is appointed next to the Supreme Court. The entire legal direction of the country, as it impacts women’s rights, could be impacted for your lifetime.

Met Romney aan het roer was de kans groot dat alleen zogenaamde ‘pro life’ kandidaten een kans hadden gemaakt op een zetel in het hoogste gerechtshof. Je weet wel, zij van de anticonceptiemiddelen zijn voor sletten en abortus mag niet, ook niet in geval van verkrachting of als de foetus niet levensvatbaar is. Net als koeien moeten vrouwen in dat geval gewoon een levenloze baby baren. Enzovoorts, enzovoorts.

Dit soort uitspraken hebben invloed, want 39% van de vrouwen zet de abortuskwestie op de eerste plaats in een top vijf van belangrijkste kwesties. Bij mannen kwam dit onderwerp niet voor. Reproductieve rechten beïnvloeden dus het stemgedrag van vrouwen. Mede vanwege de negatieve standpunten van Romney en zijn soortgenoten stemden vrouwen afgelopen nacht in meerderheid op Obama, blijkt uit zogenaamde exit polls. Daaronder veel alleenstaande vrouwen, omdat die zich op geen enkele manier konden herkennen in de conservatieve normen en waarden van de Republikeinen.

Zelfs vrouwen die hetzelfde geloof aanhangen als Romney stemden op de Democraat. Mede vanwege zijn houding ten opzichte van vrouwen:

Anne Kate Ard, 54, retired engineer in Birmingham, Ala.: “Governor Romney does not consider birth control for women a part of normal family medical expenses, and he has not consistently supported pay equity. But everyone wins when women can plan and provide for their families and when children born are wanted, cared for, and loved. These are bedrock needs for healthy, happy families, and families are central to my Mormon faith. That’s why I’m voting for Obama.”

Een ander veelzeggend feit: als het aan welvarende oudere blanke mannen had gelegen, zat Romney nu in het Witte Huis. De Republikein was duidelijk de kandidaat van conservatieve mannen die hun rijkdom en verworven rechten wilden beschermen.

Hoe nu verder voor vrouwen en hun zeggenschap over hun lijf en leefsituatie? Op dit moment doen in Amerikaanse staten een groot aantal wetten de ronde, die de rechten van vrouwen beperken en toegang tot reproductieve zorg beperken. Als zulke voorstellen uiteindelijk bij het Supreme Court belanden, biedt het enige troost dat de samenstelling van dit hof de komende vier jaar onder Obama valt. Wie weet kunnen de ergste extremen dan definitief tegengehouden worden door de rechters die dan zitting hebben. En blijven Amerikaanse vrouwen baas in eigen buik.

UPDATE: twee Republikeinen die een zetel in de Senaat probeerden te halen, verloren de race. De Republikeinen kunnen een meerderheid nu wel vergeten. Hatelijke opmerkingen van beide kandidaten over verkrachting speelden een grote rol bij hun verlies, melden Engelse kranten. Goed zo!

Spits gebruikt vrouw op Defensie als wapen

Het is nog niet eens formeel bekrachtigd, maar alleen al het idee van een vrouwelijke minister van Defensie is voor gratis krant Spits voldoende om als wapen te gebruiken tegen iedere vrouw die durft te wijzen op structurele ongelijkheden tussen de seksen. Onder de noemer Wijvengezeik vindt een columnist van deze krant dat al die zeurende vrouwen nu acuut hun kop moeten houden, want de vinger van een vrouw zweeft boven de rode knop. Wat willen we nog meer?

Columnisten hebben grote vrijheden. Waar een journalist zich in moet houden en moet proberen zo neutraal mogelijk het nieuws te verslaan, mogen columnisten grappen maken, prikkelen en provoceren. Dat stelt echter wel eisen aan hun kunde, stijl en taalgebruik. Willen ze om zich heen slaan, dan kunnen columnisten er maar beter voor zorgen dat ze dat doen op een sprankelende, originele manier, met flair. Dat kan echt bijzonder goede columns opleveren.

Wat Spits de argeloze trein en busreiziger afgelopen week serveerde, was echter geen origineel kunststukje, maar zuur, gefrustreerd gescheld, te beginnen met ‘zeikwijven’ – een lelijke sneer waar niets grappigs of origineels over te melden valt. De columnist vervalt na dit scheldwoord al snel in een oude, conservatieve riedel, die behoudende mannen en vrouwen al eeuwenlang naar de hoofden van vrouwen smijten. Waarbij hij het mogelijke succes van 1 vrouw gebruikt om alle andere vrouwen de mond te snoeren en weg te zetten als, inderdaad, zeikwijven. Een vrouw op Defensie als wapen tegen vrouwen. Fijn.

Want dat er mogelijk een (1) vrouw op Defensie komt, betekent automatisch dat al die andere vrouwen het aan zichzelf te wijten hebben dat ze niet net zo succesvol worden:

Of dat gedoe in die netwerkbijeenkomsten waar nooit het eigen gebrek aan kwaliteit of aan ambitie of aan monomanie de schuld krijgt van een teleurstellende carrière, maar altijd het ’glazen plafond’, het ’old boys network’ of iets anders met een piemol. Echt, het enige wat je er mee bereikt is dat je mondhoeken er permanent van gaan hangen. Maar blijkbaar liever dat dan de hand in eigen boezem steken…

Herhaal het maar vaak genoeg, dan klinkt het vanzelf als waarheid, moeten dit soort mensen denken. De vijandigheid en frustratie druipen er vanaf. Dat is geen goede column, dat is gewoon belegen vrouwenhaat. Gaap!

De Zesde Clan heeft de Spits wel vaker betrapt op een seksistische houding. Het zou de krant sieren als ze ophouden met het neersabelen van vrouwen. We zijn de helft van de mensheid, redactie, de helft van jullie lezers. Geen exotische minderheid waar je allerlei onzin over mag roepen.

Modern seksisme valt moeilijk te bevechten

The Good Girls Revolt, net uit in de Verenigde Staten, laat zien dat betaald buitenshuis werkende vrouwen betere arbeidsomstandigheden aantreffen dan in de jaren zeventig. Leve de vooruitgang. Paradoxaal genoeg is het volgens auteur Lynn Povich juist vanwege die positieve ontwikkeling tegenwoordig moeilijker voor vrouwen om zich te verzetten tegen discriminatie. Want anno 2012 is seksisme zooo passé, dat komt niet meer voor. Denken we. Met als gevolg dat we niet weten wat ons overkomt, als we stuiten op de vele manieren waarop subtieler seksisme vrouwen ondermijnt en terug in hun hok duwt.

Hedy d’Ancona verwoordde het mooi in een interview in het meest recente nummer van tijdschrift Opzij. Waarom worden vrouwen niet kwaad, vroeg ze zich af. De sociale revolutie bleef achterwegen, vrouwen schipperen nog steeds tussen betaald werk en onbetaalde zorg, en bij scheiding of andere narigheid lopen vrouwen een groot risico om tot armoede te vervallen.

Povich geeft een deel van het antwoord. In theorie zou sekse niet meer uit moeten maken. Vrouwen mogen studeren, een eigen inkomen verdienen, vrijuit over straat lopen (- tenzij ze de heer Broertjes als burgemeester treffen, dan krijgt een vijftienjarig slachtoffer van geweld te horen dat ze midden in de nacht niet door Hilversum had moeten lopen, zijn eigen dochter zou dat ook niet mogen, wat deed dat meisje daar. Bijna logisch dat mannen je been breken, eigen schuld, dikke bult.)

Groot is de schok als je denkt dat alles mag en kan, om vervolgens te merken dat je als vrouw minder snel vooruit komt, minder salaris ontvangt, en op de een of andere manier faalt. Eigen schuld, dikke bult, denken vrouwen dan opnieuw. Blijkbaar deden ze iets verkeerds, blijkbaar waren ze niet duidelijk, blijkbaar hebben mannen toch meer kwaliteit dan vrouwen, anders mochten ze wel meepraten in de formatie onderhandelingen, of meeregeren met Rutte, en werden ze wel wat vaker hoogleraar.

Good Girls Revolt gaat in op deze kwesties aan de hand van ontwikkelingen bij Newsweek. Vrouwen begonnen vanaf de jaren zestig bij dit Amerikaanse blad te werken, maar ze merkten al snel dat hun sekse een hindernis vormde:

Lynn Povich, a 47-year journalism veteran who started as a secretary in the Paris bureau of Newsweek magazine in 1965, tells the story of 46 women with degrees from top schools who got tired of a system that relegated them to jobs checking facts and clipping newspaper stories, while men with similar credentials got the bylines and big salaries.

Als ze lieten merken dit niet leuk te vinden, kregen ze te horen dat vrouwen eenvoudigweg niet journalistiek konden schrijven. Hun opleiding, ambitie, en wensen deden er niet toe. Schrijven was voorbehouden aan de mannen, want die waren ervoor geboren en vrouwen niet. Punt.

Punt? Nou nee. In die omstandigheden is het onrecht duidelijk, en kun je concreet aan de slag met een herkenbare ‘vijand’. In 1970 stapten de vrouwen naar de rechter. Verschillende keren zelfs. Totdat Newsweek banen als verslaggever en senior editor openstelde voor vrouwen. Met de rechtszaken dwongen vrouwen af dat eenderde van de journalisten vrouw moest zijn, en eenderde van de feiten onderzoekers mannen, om te laten zien dat deze taak op geen enkele manier ‘typisch vrouwenwerk’ was.

Sindsdien is het echter minder zichtbaar geworden wat vrouwen tegenhoudt om vrijuit door te stromen. Dat aspect is van groot belang, want wie het verleden niet kent, is gedoemd in herhaling te vervallen:

…there has been a drastic shift in the way that women approach their careers since Povich’s generation: These young women grew up thinking they could do anything in the workforce, and when they encounter sexism, they don’t know what it is or what to do. Bennett, for one, didn’t even think of herself as a feminist until she encountered discrimination herself. That’s common enough in my generation of college students and 20-somethings, I think. We tend to blame ourselves before turning on the system. We are so used to being equal that we wouldn’t know sexism if it subtly dismissed our work at every chance. For Povich, this is frustrating. She hopes books like hers serve as a corrective. The kind of history she’s telling is “not discussed enough with our daughters and our daughters’ daughters,” she told me.

En ook dat is logisch. Probeer je het wel, dan vliegen de verwijten en beschuldigingen je om de oren. Slachtoffergedrag, foei! Zeur niet zo! Bah, daar heb je die zure mannenhaters weer! Of nee, kille carrière bitches die geen enkel respect hebben voor nobele huisvrouwen. Dat is de stok.

Daarnaast heb je ook de strooppot. Vrouwenbladen zoals Libelle en Margriet schrijven in hun kolommen iets te vaak en iets te nadrukkelijk dat moeders die zich voornamelijk bezighouden met kind en keuken de juiste keuze maakten, zij zijn degene die zich bezighouden met de dingen die er echt toe doen. Een andere variant vind je in spirituele bladen zoals Happinez. Daar krijgen vrouwen ook allerlei complimenten. Dat ze vanwege hun baarmoeder zo fijn één met de natuur zijn, scheppende vermogens hebben. Daar moeten ze dan maar dik tevreden mee zijn.

Tussen stok en strooppot is het lastig manoeuvreren. Je moet wel heel zeker van je zaak zijn wil je in zo’n vijandig klimaat een standpunt innemen wat neerkomt op dat wat d’Ancona aangaf, namelijk dat we er nog lang niet zijn. Het roze en blauwe keurslijf knelt nog steeds, maar het is onduidelijk geworden bij wie je moet zijn om de veters losser te trekken. Dat brengt Povich prachtig in kaart.

Vooruitgang voor vrouwen betekent niet ‘het einde van de man’

Gezien het conservatieve klimaat in Nederland en de gretigheid waarmee opiniebladen en kranten artikelen over ‘het einde van de man’ in 2010 overnamen uit de Amerikaanse media, doet de Zesde Clan een voorspelling. Nederlandse uitgeverijen gaan hard aan de slag om een vertaling uit te brengen van een nieuw boek over het einde van de man. Het discourse van de auteur past namelijk bij allerlei conservatieve angsten dat mannen het onderspit delven zodra de invloed van vrouwen toeneemt.

De angst voor succes van vrouwen is overal zichtbaar. Mark Ridley benutte het podium van de Groene Amsterdammer al in 2003 om te speculeren dat mannen uitsterven nu vrouwen hen ‘blijkbaar’ niet langer nodig hebben. Oog, een tijdschrift van het Rijksmuseum, kwam bij het eerste nummer in 2010 ook al met een verhaal over het einde van de man. Want zijn oude rol van krijger en heerser  verdwijnt, zijn onaantastbare status brokkelt af, vrouwen worden steeds mondiger, kortom, verwarring en verval alom.

En nu is er in de V.S. een nieuw werk uitgekomen, een uitbreiding van een reportage in conservatief blad The Atlantic, die dit verhaal nieuwe impuls geeft. Volgens auteur Hanna Rosin van ‘The End of Men’ betekent winst voor vrouwen automatisch verlies voor mannen. Sterker nog, vrouwen domineren tegenwoordig! Mannen hebben geen idee meer hoe het verder moet! Alarm!!

Amerikaanse recensenten maakten gehakt van het boek. Het voornaamste argument: er blijft geen spaan heel van het verhaal dat vrouwen zouden domineren, zodra je naar de harde feiten kijkt. De top van het bedrijfsleven, van de politiek, van de kerken, zijn allemaal nog stevig in handen van mannen. Dat vrouwen vooruitgang boekten ten opzichte van honderd jaar geleden is heel fijn, maar doet niets af aan deze voortdurende machtsverschillen tussen de seksen. Dat is een vervelende waarheid die Rosin het liefste onder het vloerkleed verstopt:

The biggest problem with her pendulum theory is that it hasn’t even swung to halfway in many important respects, particularly at the top. She acknowledges this, and promptly dismisses the boring old statistics.

Het gaat dan ook niet om statistieken. Het gaat om emoties. Het klopt namelijk dat de privileges van mannen in toenemende mate onder vuur liggen. Het klopt dat dit voor mannen heel vervelend aanvoelt. Ze raken hun automatische bonuspunten kwijt. Dat levert angst op.

Het einde van de mannen is nabij!!! Je kunt er zelfs een button van kopen.

Onderzoekers kunnen die angsten op allerlei momenten in het verleden terugvinden. Zo gingen steeds meer vrouwen in de negentiende eeuw schrijven. Ze namen het woord. Dat kon niet, de weerstand tegen boeken van vrouwen was enorm:

Ik heb mijn steentje willen bijdragen door een beschrijving te geven van de ruimte die schrijvende vrouwen in de eerste helft van de negentiende eeuw toegewezen kregen en van de middelen die werden gebruikt om het hiërachische systeem in stand te houden: hoe tegenbewijzen tot uitzonderingen werden verklaard, welke oogkleppen men kon opzetten, hoe schijnbare tegenstrijdigheden door ‘androgynie’ konden worden opgelost. Het is te simpel van een complot te spreken, en het zou ook onzin zijn een schuldvraag te stellen. Belangrijker is de vraag hoe het werkt. Foucaults stelling in De orde van het spreken luidt verder dat men de macht van het spreken wil controleren, selecteren, organiseren en herdistribueren met een bepaald doel, namelijk om de machten en gevaren ervan te bezweren. Als de inspanningen die in de negentiende eeuw werden verricht om vrouwen een geheel of gedeeltelijk spreekverbod op te leggen inderdaad een graadmeter leveren voor de omvang van de angst dat de vrouwelijke stem zou moeten worden gehoord, kan men slechts concluderen dat de angst voor vrouwen enorm was.

De negentiende eeuw, mensen. Niets nieuws onder de zon.

Nog steeds krijgen mensen er van langs als ze de mannelijke privileges kritisch onder de loep nemen. Volstrekt voorspelbare boze, verwarde, vijandige reacties volgen dan. De angst voor verandering moet je bespreekbaar maken. En dan het liefste op een serieuze manier. Want het zou goed zijn als mannen na gingen denken over de manier waarop zij, anno 2012, deel willen nemen aan de maatschappij:

Just as the feminine mystique discouraged women in the 1950s and 1960s from improving their education or job prospects, on the assumption that a man would always provide for them, the masculine mystique encourages men to neglect their own self-improvement on the assumption that sooner or later their “manliness” will be rewarded. [...] …just as the feminine mystique exposed girls to ridicule and harassment if they excelled at “unladylike” activities like math or sports, the masculine mystique leads to bullying and ostracism of boys who engage in “girlie” activities like studying hard and behaving well in school. [...] Contrary to the fears of some pundits, the ascent of women does not portend the end of men. It offers a new beginning for both.

Dus, mannen, neem eens een kijkje bij Men Engage, of het Plan voor de Man. Verdiep je in discussies over positief omgaan met de culturele en sociale veranderingen, mannelijkheid en wat dat kan betekenen. Neem eens een kijkje bij wat feministen te zeggen hebben over gender. Denk na over de verandering die je zelf in de praktijk wil bewerkstelligen. Er valt genoeg te doen.

Mannen en discussies over ‘vrouwenzaken’

Een discussie kun je niet voeren met de halve maatschappij, daar heb je de hele maatschappij voor nodig. Die boodschap geeft Erik Theunissen op de website van Aletta, instituut voor de vrouwengeschiedenis, nadat hij een congres bijwoonde van de Nederlandse Vrouwen Raad. Hij pleit voor een grotere deelname van mannen aan discussies over ‘vrouwenzaken’. De Zesde Clan is het helemaal met hem eens. Maar wil er tegelijkertijd wel op wijzen dat de praktijk weerbarstig is. Want het is de vraag in hoeverre mannen deel willen nemen aan discussies die voor henzelf pijnlijk kunnen zijn.

Feminist Ryan Gosling

Theunissen ziet dat zelf ook in:

Ik had net als in India het gevoel dat ik niet thuis hoorde in de situatie en wou eigenlijk verdwijnen. Ik snap dat het politiek noodzakelijk is om ‘jezelf’ als groep te organiseren voordat je ‘de strijd’ aan gaat met andere groepen, in dit geval ‘de mannen’. Dat is gebeurd, de Nederlandse vrouwenbeweging is professioneel en goed georganiseerd. Mijn punt is echter dat als je onder andere spreekt over geweld, eerlijke verdeling, gelijke vertegenwoordiging en gelijke beloning, dat het belangrijk is dat er op een gegeven moment een brede maatschappelijke discussie plaatsvindt en dat gaat niet als de halve maatschappij zich niet betrokken voelt bij het onderwerp. Dat is moeilijk, mannen hebben bewezen niet uit zichzelf te komen en zelfs tegen te werken maar ik ben er van overtuigd dat, net als bij competente vrouwen voor hoge posities geldt: zoekt en gij zult vinden.

Dat zoeken is echter zeer, zeer moeizaam. Probeer in Nederland maar eens een discussie te beginnen over vrouwen die op straat lastig gevallen worden. Meteen steekt een basishouding de kop op: de mannen treft geen blaam. Moet je het er toch over hebben, omdat het een populair onderwerp is, dan gebruikt iemand als Steven de Jong het platform van het NRC  Handelsblad meteen om de problematiek te reduceren tot bouwvakkers die er niks vervelends mee bedoelen als ze een vrouw nafluiten. Zo, discussie gesloten, als er al een probleem is ligt dat volgens veel mannen aan die overgevoelige vrouwtjes en hun foute kledingkeuze.

Zelfs het voornemen uitspreken om een ‘vrouwenonderwerp’ te willen onderzoeken, stuit al op afwijzende reacties van mannen. Zo besloot een student van de Erasmus Universiteit haar eindscriptie te wijden aan discoursen over vrouwelijkheid in Cosmopolitan. Prompt reageerden twee mannelijke vrienden als volgt:

Een ietwat spottend „natuurlijk‟ was de reactie die ik kreeg van vriend 1, toen ik vertelde dat ik mijn scriptie wilde schrijven over feminisme en media. „Natuurlijk? Hoe bedoel je, natuurlijk!?‟ was mijn reactie. „Nou.. uhh.. gewoon‟ stotterde de vriend, die de sfeer in enkele seconden hard achteruit zag gaan. „Ik zeg niet dat je een feministe bent of zo. Maar je hebt wel… tsja.. die instelling.‟ „En wat als ik nou wel een feministe ben? Is dat een slecht iets?‟ „Uhh… Neeeee..‟, antwoordde de vriend, en keek me aan alsof ik hem vertelde dat ik een besmettelijke huidziekte had. De begrijpende reactie van vriend 2 op dit voorval maakte het geheel niet beter. „Ik begrijp hem wel. Je bent gewoon een beetje man-sceptisch. Fel tegen mannen enzo.‟ „Man-sceptisch? Dus omdat ik voor mezelf opkom en niet naar jullie onzin luister, ben ik man-sceptisch?!‟, reageerde ik verontwaardigd. „Ja,‟ antwoordde vriend 2 met een stalen gezicht, „precies.‟

Veel mannen tonen in woord en daad dat ze ‘er’ niks mee te maken willen hebben. Ze vatten kwesties al snel op in termen van vrouwen die te negatief doen over mannen, zoals in bovenstaand voorbeeld. Ze roepen verbazingwekkend snel en vaak dat vrouwen zeuren, overdrijven, iets aan zichzelf te wijten hebben. Ze komen al snel met opmerkingen die benadrukken dat mannen het ook zwaar hebben, hoor. Mannen worden ook uitgescholden op straat. Of zelfs mishandeld. Daar zou de vrouwenbeweging eens iets aan moeten doen!

De moeizame verhouding van mannen met het feminisme is niet zo vreemd. We opereren niet in een sociaal vacuüm. Vaak komt het uiteindelijk neer op in de maatschappij ingebedde ongelijkheid, waarbij mannen privileges en vrijheden hebben die we onthouden aan vrouwen. Dat maakt het voor mannen lastig om op een goede manier deel te nemen aan discussies waarin diezelfde machtsongelijkheid tussen mannen en vrouwen een rol speelt.

Het is daarnaast de vraag of mannen hun privileges willen opgeven. Ze hebben er bijvoorbeeld belang bij als vrouwen de zorg voor huis en kinderen op zich nemen – en dat geven ze desgevraagd ook toe. Wat winnen ze ermee als vrouwen een discussie willen beginnen over de combinatie zorg en betaalde arbeid? Dan krijgen zij opeens ook te maken met lastige dilemma’s en stress. Beter voor hen als de last van die combinatie op vrouwenschouders blijft drukken. Beter voor hen als Nederland een cultuur in stand houdt waarin een meerderheid ook vindt dat kinderen en huishouden de verantwoordelijkheid zijn van de vrouw, en dat zij maar moet inschikken als ze daarnaast nog andere activiteiten wil ontplooien.

In die situatie kan de Nederlandse Vrouwen Raad doen wat ze wil, maar dan blijft het toch een kwestie van jezelf als vrouw organiseren en streven naar verandering. Met de mannen die welwillend zijn, graag. Het feminisme heeft jullie hard nodig! Maar zonder de mannen die vinden dat vrouwen zich niet uit mogen spreken. Want feminisme en je kop houden sluiten elkaar uit. Dat moet Theunissen toch ook begrijpen?