Vrij Nederland ziet schrijfsters staan

Vreemd toch, zoveel vrouwen die boeken schrijven in het genre detectives en thrillers, en toch weten ze geen van allen de felbegeerde vijf sterren van Vrij Nederland in de wacht te slepen. Dat was twee keer het beeld vanaf het moment dat de Zesde Clan de VN Detective en Thrillergids volgde. Dit jaar is echter alles anders. De uiteindelijke ereplaats der ereplaatsen ging nog steeds naar een blanke man, maar de vijf sterren categorie telt dit jaar twee schrijfsters en een schrijversechtpaar. VN ziet vrouwelijke auteurs staan, en die trendbreuk vormt een welkome vooruitgang.

De detective en thrillergids toont zich sensitief ten opzichte van gender. Zo benadrukte de jury dat het lezersteam voor de meerderheid uit vrouwen bestaat (acht van de dertien) en toont de omslag voor het eerst in drie jaar niet het beeld van een angstige of bloedende vrouw, al dan niet in strak korset.

Na voordrachten van de groep lezers koos de jury uiteindelijk John le Carré tot auteur van de beste thriller van het jaar 2013. De jury roemde ‘een broze waarheid’ vanwege plot en spanning – twee belangrijke criteria als het gaat om spannende boeken – en vanwege de extra’s: een aandoenlijke persoonlijke toets, en stijlexperimenten. ‘De meester durft’, aldus de jury.

Naast Le Carré ontvingen zes andere boeken vijf sterren. Daaronder twee vrouwen, Tove Alsterdal met ‘Het stille graf’ en Lucretia Grindle met ‘Villa Triste’. Beide boeken kregen veel lof. De jury roemt Alsterdal om de niet aflatende spanning en het gelaagde en complexe plot van haar verhaal. Grindle oogst lof vanwege haar prachtige taalgebruik, meeslepende vertelwijze en ingenieus plot.

Ook het boek ‘Slaap’ van Lars Kepler viel in de prijzen. Achter die naam gaat een echtpaar schuil, Alexander en Alexandra Ahndoril. Beiden waren al gevestigde auteurs, en hadden zelfstandig boeken gepubliceerd in andere genres. Op een gegeven moment besloten ze samen te werken aan een thriller.

Over de achternaam van de fictieve auteur waren ze het snel eens. Het moest Kepler worden. De voornaam lag lastiger:

De voornaam van hun nieuwe alterego had meer voeten in de aarde. In een artikel las ik dat ze eerst dachten aan Lotta Kepler. ‘Maar dat voelde niet goed,’ legt Alexandra uit. ‘Waarom zou Lotta zo’n heftig boek schrijven, want we wisten al dat het vrij hard zou gaan worden. We konden dat op een of andere manier niet verklaren.’ Het werd Lars, als een indirect eerbetoon aan de schrijver die de “nieuwe” Zweedse thriller op de kaart zette: Stieg Larsson.

Hard en heftig, dan past een vrouwennaam niet….? Tsja, zo diepgeworteld liggen rolpatronen, zou de Zesde Clan zeggen. Opmerkingen als ‘voelde niet goed’ en ‘op de een of andere manier niet verklaren’, zijn wat ons betreft omschrijvingen van een zware historische lading, die maakt dat mensen gevoelsmatig en associatief andere beelden krijgen bij een mannennaam, dan bij een vrouwennaam.

Toch is ook hier vooruitgang te bespeuren. Want in tegenstelling tot voorgaande eeuwen, toen vrouwen angstvallig dekking zochten achter een mannennaam, hoeft Alexandra Ahndoril zich tegenwoordig nergens voor te schamen. Haar reputatie liep geen schade op, ze kan zich vrijelijk blijven bewegen in sociale kringen, en ze krijgt in interviews een respectvolle behandeling. Wie weet. Als dat zo doorgaat kan Lotta Kepler over een paar jaar ook door de beugel.

Alice Kober, heldin van Lineair B

Wie ontcijferde het klassieke schrift Lineair B? Geschiedenisboekjes houden het meestal op een man, Michael Ventris. Maar naar nu blijkt had hij nooit had kunnen slagen zonder het werk van Alice Kober. Deze Amerikaanse wetenschapster creëerde de brug waar Ventris uiteindelijk overheen liep. Als ze niet veel te jong gestorven was, zou zij waarschijnlijk zelf de betekenis van deze oude taal achterhaald hebben. Een nieuw boek over de ontcijfering van deze oude Griekse taalvariant geeft haar dan ook eindelijk de eer die ze verdiend heeft.

Kober was bij leven al niet zo bekend, en verdween na haar overlijden prompt in de vergetelheid. Nu pas, ruim zestig jaar later, komt er breed aandacht voor haar prestaties. Dankzij journaliste Margalit Fox. Zij schreef een boek, Het Raadsel van het Labyrinth, over de ontcijfering van het Lineair B, een vroege vorm van het Grieks. En kwam Kober tegen:

Little did I realize six years ago, when I began work on a new book about the decipherment of an ancient script, that I would encounter the greatest backstage player I have ever written about: a woman who helped illuminate a world that flourished 3,000 years ago. The woman was Alice Kober, an overworked, underpaid classics professor at Brooklyn College. In the mid-20th century, though hardly anyone knew it, Dr. Kober, working quietly and methodically at her dining table in Flatbush, helped solve one of the most tantalizing mysteries of the modern age.

Fox vergelijkt Kober met Rosalind Franklin, nog zo’n wetenschapster die de fundamenten legde voor een doorbraak, in dit geval de structuur van DNA, maar daar destijds geen erkenning voor kreeg.

Kober werkte jarenlang aan de ontcijfering van Lineair B, de op Kreta aangetroffen taal uit de Bronstijd. Zonder hulp van computers, en kampend met papierschaarste in de periode van de tweede wereldoorlog, begon Kober de methode achter de raadselachtige symbolen te analyseren. Ze groepeerde tekens, maakte via systeemkaartjes inzichtelijk welke tekens in welke volgordes of groepjes voor kwamen, en maakte patronen duidelijk. Het was een mammoettaak. Duizenden en duizenden uren van geduldig, systematisch overzichten maken.

Maar haar harde werk werd beloond. Ze bereikte een doorbraak:

She spotted groups of symbols that appeared throughout the inscriptions – groups that would start the same, but end in consistently different ways. That was the breakthrough. Kober now knew that Linear B was an inflected language, with word endings that shifted according to use – like Latin, or German or Spanish. Alice Kober was on the verge of deciphering Lineair B. 

De indexkaartjes waarmee Kober cruciale patronen binnen het Lineair B aan het licht bracht.

Een plotselinge ziekte gooide echter roet in het eten. Ze kon niet meer werken en stierf op 43-jarige leeftijd. Twee jaar later kon Ventris de ontknoping van de intellectuele race op zijn naam zetten. Je zou kunnen zeggen dat Kober de sprint naar het doel verzorgde en de voorzet deed, en dat Ventris de bal daarna in het doel kon koppen. Daarmee kwam hij in de canon terecht, terwijl Kober, zoals Fox ontdekte, achter de schermen bleef. Goed dat een journaliste ruim aandacht geeft aan de rol die Kober daarbij speelde, en zichtbaar maakt welke prestatie zij leverde.

De Gereedschapskist: het Matilda Effect

Soms zien mensen een bepaald patroon pas als er een term voor bestaat. Zo verdwijnen vrouwen opvallend vaak uit beeld in de wetenschap. Ze kunnen nog zulke fantastische ontdekkingen doen, maar de waardering, de prijzen en de vermelding in de geschiedenisboekjes gaan naar de mannen. Zoals bij deze zes wetenschapsters die National Geographic onlangs alsnog erkenning gaf. Dit fenomeen heeft een naam: het Matilda effect.

Rossiter vernoemde het Matilda effect naar de Amerikaanse feministe Matilda Joslyn Gage.

Onderzoekster Margaret Rossiter bedacht het begrip twintig jaar geleden, in 1993. Het Matilda effect staat voor het over het hoofd zien van de prestaties van vrouwen, danwel het aan mannen toeschrijven van de prestaties van vrouwen. In beide gevallen verdwijnt de vrouw naar de marge en blijft het beeld van ‘de wetenschapper als man’ intact.

Rossiter vernoemde het Matilda effect naar de Amerikaanse feministe Matilda Joslyn Gage. Die schreef anderhalve eeuw geleden ‘De Vrouw als Uitvinder’, en bekritiseerde het feit dat vrouwen door de eeuwen heen geen erkenning kregen voor hun prestaties en meestal nauwelijks konden profiteren van hun uitvindingen.

Indertijd speelde de tijdgeest een grote rol. Vrouwen hoorden huisvrouw en moeder te zijn, geen uitvinder. Na allerlei feministische golven hebben vrouwen veel meer mogelijkheden. Anno nu bestaat die tendens echter nog steeds, want de onderliggende oorzaak bleef intact. Namelijk systematische discriminatie van vrouwen, onder andere voortvloeiend uit onbewuste vooroordelen. Vrouwen beginnen al meteen met een achterstand ten opzichte van hun mannelijke leeftijdsgenoten, en dat wordt er in de loop van hun carrière alleen maar erger op.

Als universiteiten vrouwen al weten te behouden, als vrouwen al doordringen tot de positie van professor, dan nog is het maar de vraag of ze erkenning krijgen voor hun werk.  Rossiter kon voorbeeld na voorbeeld noemen van vrouwen die uitvindingen deden en zorgden voor doorbraken in de wetenschap. Om vervolgens geen enkele erkenning te krijgen. Onder andere de Nobelprijs commissie werd berucht om het belonen van de man, en het negeren van de vrouw.

Rossiter signaleert dat veel mannen hun mond hielden en hun voordeel deden met de situatie. Gelukkig waren er ook wetenschappers die zo misselijk werden van het onrecht, dat ze persoonlijk hun best deden om de schade van het Matilda effect enigszins te beperken:

Frieda Robscheit-Robbins, the associate for thirty years of pathologist George Hoyt Whipple and the co-author of nearly all of his/their publications, did not share his Nobel Prize for Medicine in 1934. (Two men at other institutions did.) But Whipple, realizing his indebtedness to her and recognizing the awkwardness and injustice of the award, praised her lavishly and even shared the prize money with her and two other female assistants.

Het Matilda effect beperkt zich uiteraard niet tot de wetenschap. Het fenomeen treedt op in alle gebieden waar mensen creatief of wetenschappelijk bezig zijn, en door anderen gewaardeerd worden – of niet. Neem de literatuur. Ook daar meten mensen met twee maten. Zo bestond de jury van de Libris prijs het in 2007 om met name schrijfsters neer te sabelen omdat ze alleen kleine persoonlijke wissewasjes behandelden. Om daarna een man te eren voor een roman over zijn kinderen. Als een vrouw dat doet wordt ze weggehoond, als een man het doet krijgt hij 50.000 euro en een lovend juryrapport.

Zie verder: het vrouwelijke geeft geen status. Of een aflevering van de Gereedschapskist over een ander fenomeen, namelijk het Paula Principe. Dit is het fenomeen waarbij vrouwen veel minder promotie krijgen dan je op grond van hun prestaties zou mogen verwachten, zodat ze eindigen op een niveau onder hun kunnen.

Onderzoekers verkennen Canadese feministische blogs

Weblogs die zichzelf expliciet als feministisch presenteren, ontvangen de meeste hatelijke reacties. Weblogs waar een groep achter zit, houden het langer vol dan weblogs van eenlingen. En er bestaan meer feministische weblogs dan je zou denken, alleen zeggen die dat niet openlijk. Ze besteden gewoon ‘verdacht’ vaak aandacht aan onderwerpen die ook prima passen bij openlijk feministische weblogs. Dat blijkt uit onderzoek naar de feministische blogosphere in Canada, uitgevoerd in opdracht van WAM Vancouver.

Feministische weblogs komen er tot nu toe karig vanaf, als het gaat om onderzoek, dus De Zesde Clan veert op als ergens op de wereld kennis is verzameld over dit onderwerp. Canada kent sinds 2011 de organisatie Women, Action & The Media, en deze organisatie leek het erg nuttig te kijken wat er zoal speelt in de wereld van feministische weblogs. Het land telt op dit moment circa honderd weblogs. De onderzoeker, Candace Coulson, kwam er echter achter dat ze lastig te vinden zijn op internet. Tot op de laatste dag van haar onderzoeksperiode wezen mensen haar op nieuwe blogs die ze niet eerder was tegengekomen.

De belangrijkste uitkomsten rond deze weblogs:

• 38 procent van de weblogs die over duidelijk feministische onderwerpen schreven, noemden zichzelf niet feministisch
• Een groepsweblog heeft een grotere overlevingskans (42%) dan een weblog van één persoon (18%)
•  Weblogs die zichzelf niet openlijk presenteren als feministisch hebben een grotere overlevingskans (73%) dan expliciet feministische blogs (43%)
• Weblogs van 1 persoon, die zich duidelijk als feministisch identificeert, krijgen de meeste reacties van lezers
• Feministische weblogs vormen een recent fenomeen, in de zin van: het oudste weblog ontstond elf jaar geleden. De meeste weblogs begonnen met publiceren in 2010.

Het rapport plaatst deze uitkomsten in een context. Zo blijkt ’feminisme’ een omstreden begrip. Wie zich expliciet presenteert als feministisch, zeker de eenlingen, krijgt inderdaad de meeste reacties van lezers. Dat klinkt op zich prima, maar in de praktijk gaat het helaas vaak om vijandige haat.

Dat heeft gevolgen voor de auteur(s) van weblogs. Sommigen haken af:

this may be a result of burnout on the part of feminist-identified bloggers, especially those blogging alone, who seemed to expend a great deal of energy managing blog trolling and derailing within comment threads. She suggests this is likely more common on feminist blogs than less controversial blogs (i.e. parenting blog sites), because the very nature of feminist blogs is to “resist the status quo.”

Met hun vijandigheid schaden internettrollen zodoende de democratie en de vrijheid van meningsuiting. Dit aspect speelt ook een rol bij de hogere overlevingskans van collectieve blogs. Je kunt als groep taken verdelen, zodat je als persoon minder zwaar belast wordt. Als de een hatelijke commentaren niet meer kan zien, kan een ander het overnemen. Gedeelde smart is halve smart.

Het zou interessant zijn om te onderzoeken hoe de Canadese situatie zich verhoudt tot Nederlandstalige weblogs. Dus, lees je dit en zoek je een onderwerp voor een scriptie of een wetenschappelijke studie, grijp je kans….

Lijst van omstreden boeken telt meer mannen. En snot.

Amerikaanse bibliotheken, verenigd in de American Library Association (ALA), krijgen nogal eens te maken met mensen die willen waken over het morele welzijn van de natie. Dus als een boek volgens hen een te schokkende inhoud heeft, zoals twee mannelijke pinguïns die samen een kuiken groot brengen, grijpen ze in en klagen bij de bibliotheek. ALA laat ieder jaar weten welke titels op de meeste weerstand stuiten. Voor het eerst sinds jaren telt deze lijst ongeveer evenveel mannelijke auteurs als vrouwelijke.

De Hunger Games bevat volgens sommige lezers satanistische, occulte agressie. Jawel! Dat moet verboden worden!

Bijzonder, want voorheen telde de lijst voornamelijk boeken van vrouwen en minderheden, vaak in combinatie met elkaar, in de vorm van een allochtone schrijfster. Ook boeken met een homoseksuele of lesbische ondertoon kunnen standaard rekenen op verontwaardiging. Wie voldoet aan de norm, oftewel een blanke mannelijke auteur, krijgt nauwelijks klachten. Zo telde de lijst van 2011 slechts 1 blanke mannelijke auteur:

The book publishing industry has been criticized in the past few years for skewing, both in its publishing model and its reviewing model, towards a white male establishment, and in the face of that, this year’s list of challenged books is particularly striking, with only one white male writer on it. [...] Is there something about the subjects that women and people of color feel are important to talk about (like sex, race, poverty, biology, and their actual effects on adolescent life), and the way that they talk about them, that makes America in general nervous? The evidence is before us.

Mensen met een breder denkraam breken zich soms het hoofd over het waarom van klachten. Zo drong de Hunger Games trilogie al snel na publicatie door tot de top van de lijst verboden boeken. Waarom, o waarom? Ok, het verhaal speelt zich af in oorlogstijd dus mensen vechten, maar occultisme en satanistische agressie? Wow. Dat is….. een bijzondere interpretatie. Bovendien komt de hoofdpersoon in actie om haar jongere zus te beschermen en de familie te behoeden voor onheil. Dus hoe zo anti-familie?

In 2012 lijkt de houding van Amerikanen een beetje te zijn verschoven. Want voor het eerst in tijden komen evenveel mannelijke als vrouwelijk auteurs voor op de lijst. En wat mensen zorgen baart is niet zozeer seks, als wel… tsja, wat? Snot?

“Fifty Shades of Grey” may be full of kinky sex, but bondage couldn’t overcome boogers to outrank “Captain Underpants” [...]  Dav Pilkey’s series of childrens’ books about a mean-spirited principal who unknowingly turns into a tighty-whitie-clad superhero was No. 1. Apparently parents are more worried about their kids reading about “Captain Underpants and the Big, Bad Battle of the Bionic Booger Boy, Part 1: The Night of the Nasty Nostril Nuggets,” as opposed to Anastasia Steele’s BDSM relationship with Christian Grey.

Okeeee…. Website The Mary Sue geeft Amerikanen een tip. Om een tegenwicht te bieden aan zeloten die boeken willen verbannen, zou iedereen de titels uit de lijst moeten reserveren. Dan ziet iedereen dat mensen in vrijheid willen lezen. Goed plan. Op naar de snotjes van Kapitein Onderbroek!

Vrouwenhaat achtervolgt Thatcher tot na de dood

Spontane straatfeestjes met slogans als ‘de bitch is dood’. Of de variant ‘de heks is dood’. Twitterberichten met boodschappen zoals ‘dat ze moge branden in de hel’. Het zijn het soort reacties wat je gewoonlijk tegenkomt na het overlijden van een gehate dictator die iedereen met een grote knuppel onder de duim hield. Terwijl het hier toch echt gaat om Margaret Thatcher, een democratisch gekozen premier van Engeland.

Natuurlijk waren er ook talloze respectvolle reacties. Wereldleiders prezen Thatcher, roemden haar invloed, wezen op de manier waarop ze haar stempel drukte op belangrijke gebeurtenissen. En natuurlijk is het volstrekt legitiem om kritiek te hebben op iemands beleid. Thatcher stond een conservatieve koers voor en dan kan het flink botsen met progressieve krachten. Zo vielen Thatcher’s daden rondom de mijnsluitingen bij veel mensen in slechte aarde. Politieke tegenstanders bekritiseerden haar ook vanwege het vergroten van de kloof tussen arm en rijk.

Tot zover niets aan de hand. Beladen termen zoals bitch en heks wijzen er echter op dat er meer meespeelt dan politieke meningsverschillen:

Bitch – witch – c–t. And we are supposed to think this has nothing to do with her being a woman? [...] I cannot remember the death of a popularly elected head of state ever being so quickly, viscerally celebrated by people daring each other to urinate on a grave that had not yet been dug. One Facebook page offered to take people on tours so they could relieve themselves in groups (“Margaret Thatcher Dies Piss On Her Grave Tours”). Charming. Thatcher is not the only leader to take a country to war, crush unions, hammer a widening wedge between rich and poor and cause intense division. At least three other male leaders who will be at her funeral – John Howard, Tony Blair and George Bush – sent troops to war on the grounds of flawed intelligence and premises now revealed to be false. Would any of their deaths prompt graveyard urinals?

Inderdaad. Woorden als heks, bitch enzovoorts zijn termen die al jaren gebruikt worden om invloedrijke vrouwen een kopje kleiner te maken. Ook de Australische premier, Julia Gillard, kreeg deze haat bijvoorbeeld naar haar hoofd geslingerd. Het gaat om kritiek gericht op de persoon – en wel een persoon die van het verkeerde geslacht is, die daardoor kwetsbaar is en vanwege haar foute sekse gepakt kan worden. Gillard zweeg lang, maar besloot eind vorig jaar te zeggen waar het op staat. Ze hekelde de vrouwenhaat die ze te verduren kreeg, en wees erop dat ze een vijandigheid ontmoette die mannen niet ervaren.

Thatcher zelf was tijdens haar leven, net als Gillard, bekend met de seksistische haat die ze opriep. Voorbeelden te over. Mensen die haar een gekke koe noemden. De bijnaam Atilla de Hen. Liedjes met een oproep om Thatcher te onthoofden. De onthoofding van een standbeeld van Thatcher (…om alvast te oefenen voor het echte werk?) Beeldvorming waarbij mensen Thatcher neerzetten als een sm-meesteresse, of een manwijf. Een film over Thatcher’s leven met een vreemde hatende ondertoon. Het gaat maar door:

There is truly an endless well of legitimate reasons on which to object to Margaret Thatcher as both a politician and a person, but always, always, the first line of offense is that she’s a woman—and it always has been.

Nu ze na haar heengaan wordt neergesabeld als een heks, komen zelfs arbeiders in het geweer. Worker’s Liberty wijst er bijvoorbeeld op dat Thatcher een voor hen negatieve rol speelde in de klassenstrijd, maar dat maakt haar nog geen bitch:

Thatcher wasn’t evil. She wasn’t mad. She wasn’t a cow. She was a woman who fought hard for her class. If the likes of Neil Kinnock, then Labour Party leader, and Norman Willis, then General Secretary of the TUC, had fought with just a fraction of her commitment and vigour for the class they were chosen to represent, then history might have been different. [...] we have to be concerned that women who take part in politics, whether we agree with them or not, cannot and should not be reduced to sexist and misogynist ridicule. Hate Thatcher and all she represents, but when Thatcher’s dead her ideas and what she stood for will remain. Her policies and legacy, which set working class women back decades, will still need to be fought, as will the sexism that undermines women’s confidence and erodes our abilities in all spheres of life, not just politics.

Kijk, zo hoor je het ook eens van de arbeiders. Dit soort reacties op het overlijden van een staatshoofd zijn respectloos en getuigen van een diepgewortelde weerstand tegen vrouwen aan de top. Daar wordt, zoals Worker’s Liberty terecht op wijst, niet alleen een vrouw als Thatcher door beschadigd. Seksistische aanvallen beschadigen alle vrouwen. Dat moet stoppen.

Nieuwsronde

Tsja, vrouwen leven nog steeds in een vijandige wereld. Media negeren stelselmatig verkrachting als element van de humanitaire crisis in Syrië. Harde cijfers tonen vrouwendiscriminatie aan, en vrouwen in Egypte merken dat het nieuwe regime hun rechten afbreekt. Hebben ze daar zij aan zij met de mannen voor gestreden? Gelukkig heeft een Amerikaanse jury voor onderscheidingen voor tijdschriften ontdekt dat vrouwen ook goede reportages schrijven, en krijgt stripheld Judge Dredd na 36 jaar voor het eerst een vrouwelijke scenarist. Dat en meer in deze nieuwsronde.

• Genoeg nieuws over de oorlog in Syrië en het probleem van vluchtelingen die zonder basisvoorzieningen in kampen verblijven. Maar over seksueel geweld tegen vrouwen blijft het akelig stil. Terwijl dit een belangrijk onderdeel van de humanitaire crisis vormt.
• Een inspirerend interview met een Belgische vrouw die al jong, op haar twaalfde, het feminisme ontdekte. Inmiddels heeft ze een collectief weblog opgezet, een beetje naar het Engelstalige voorbeeld van de Feminist Philosophers, om allerlei thema’s verder uit te diepen. De maand april staat in het teken van feminisme en seksualiteit. Aanbevolen!
• Nederland bungelt onderaan als het gaat om vrouwen op hoge posten in het bedrijfsleven. Ons oerconservatieve land kan alleen neerkijken op Japan en Saudi Arabië. Overal elders krijgen vrouwen meer ruimte om deel te nemen aan het economische leven.
• Lichtpuntje: vrouwen in Saudi-Arabië mogen fietsen! Wel volledig bedekt en met een mannelijke chaperone, maar toch.
• Raketgeleerde Yvonne Brill is helaas overleden. Laat het echter aan de New York Times over om haar postuum alsnog terug in haar hok te douwen. Volgens deze krant is het door haar uitgevonden, revolutionaire voortstuwingssysteem lang niet zo belangrijk als haar kookkunst. En haar rol als moeder. Jezebel: ”It should go without saying, but the problem with the original obituary is that a male scientist would never — NEVER — be hailed as a “the world’s best dad” before being hailed as an important scientific innovator.” Na felle kritiek besloot de krant het bericht aan te passen. De auteur blijft er echter bij dat hij niets verkeerds heeft gedaan. Het was nóóit in hem opgekomen dat mensen de tekst seksistisch zouden vinden.
• De cijfers zijn binnen en wat blijkt: vrouwen komen er nog steeds bekaaid vanaf in Engelstalige literaire bijlagen of bladen, zoals de London Review of Books en de literaire sectie van de New York Times. Maar er zijn lichtpuntjes. Redacteur Rob Spillman erkent inmiddels dat onbewuste vooroordelen en een vals geloof in de eigen objectiviteit oplossingen in de weg staan.  Hij belooft de eigen werkwijze van zijn magazine, Tin House, onder de loep te nemen, zodat vrouwen meer kansen krijgen.
• De cijfers zijn binnen en wat blijkt: vrouwen komen er nog steeds bekaaid vanaf in Hollywood, film en televisieland. Tussen 1999 en 2011 nam het aantal vrouwelijke professionals slechts toe met vijf procent, van 25 naar 30. Bij de kabeltelevisie (een segment met een lagere status) doen vrouwen het beter. Daar schommelt het percentage leidinggevenden zowaar rond de veertig procent. Bij de weg: vrouwen gaan vaker naar de film en kopen meer kaartjes. Dus mogen films aub wat meer rekening houden met vrouwen? Want zowel regisseurs als actrices moeten werken in een slecht cultureel klimaat.
• Lichtpuntje: bij de National Magazine Awards in de V.S. hebben juryleden ontdekt dat vrouwen ook journalistiek bedrijven, en dat ze dat prima doen. In tegenstelling tot nul procent vorig jaar zijn de genomineerden voor de belangrijkste onderscheidingen opeens ‘opvallend’ vaak vrouwen. Da’s een enorme verbetering.
• Een bedachtzaam, persoonlijk verhaal over een vrouw die in de techniek wil werken. Wat begon als interesse in een vakgebied, liefde voor het beroep, mondde helaas uit in een bijna-’dood door duizend messteken’. Als iemand zich afvraagt ‘waarom werken er zo weinig vrouwen in de ICT’, lees dan dit artikel en je weet het antwoord. En dat het niet zo hoeft te zijn. Het is mogelijk om de techniek een veiligere werkplek te maken, zodat vrouwen blijven en we hun talent en kennis behouden.
• Vrouwen in Egypte stonden in 2011 zij aan zij met mannen op het Tahrirplein in Cairo om te vechten voor democratie. Wat merken ze twee jaar later van de politieke omwentelingen? Bar weinig. De nieuwe regering wil hun rechten terugdraaien. Zelfs trouwen met een negenjarig meisje moet kunnen, vinden de mannelijke heersers.
• Lichtpuntje: 36 jaar lang schreven en tekenden mannen de verhalen over stripheld Judge Dredd. Maar nu staat voor het eerst een vrouw aan het roer van de comics serie. Emma Beeby werkt al jaren aan stripboeken. Ze is nu co-auteur van een tweedelige aflevering, Suicide Watch, waarin Dredd een team vormt met een vrouwelijke mederechter. Volgens Beeby is Dredd inderdaad een enorm macho personage, maar er zit meer in de held dan alleen geweld en harde kaaklijnen.

SF boekenprijs kent alleen mannelijke genomineerden

Wie er ook de Arthur C. Clarke Award gaat winnen dit jaar, het zal een man zijn. De shortlist bevat romans van Kim Stanley Robinson, Ken Macleod, Peter Heller, Nick Harkaway, Adrian Barnes en Chris Beckett. Waar waren de schrijfsters? De jury bestond nota bene uit een diverse groep, met verschillende vrouwelijke leden, dus hoe zit dat?

Liz Williams, jurylid, SF schrijfster en zelfverklaard feministe, begreep die opgetrokken wenkbrauwen. Ze nam de ongebruikelijke stap om de vreemde situatie van louter mannelijke genomineerden toe te lichten. Volgens Williams had de jury weinig keuze: uitgeverijen laten werk van schrijfsters links liggen. Het aanbod bestaat bijna alleen uit (blanke) mannelijke auteurs. Dan houdt het op:

we received disproportionately fewer from women, of which many were technically fantasy. We do not have to go far to look for the answer: over the last few years, the publishing industry in both Britain and the US (but particularly in the former) has been commissioning fewer and fewer SF novels by women. The running gag for some years now has been that the industry has had a Highlander approach to women who write SF: there can be only one, at least on contract.

Natuuuuurlijk krijg je meteen mensen die roepen ‘nou, dan zullen de dames wel minder SF schrijven’. Dat is in de ervaring van Williams en andere SF schrijfsters echter niet het geval. Vrouwen schrijven wel degelijk science fiction, zijn zeer actief, willen graag. Ze dringen echter de laatste jaren minder en minder door tot uitgeverijen. Volgens Williams speelt de economische crisis daarbij een rol. Uitgeverijen en boekhandels maken zware tijden door, en dit beïnvloedt hun keuzes en marketingstrategie:

These are biased towards “safe bets” which then become self-fulfilling prophecies: such as ‘female SF doesn’t sell, so we won’t include that’ – which guarantees it doesn’t sell.” This may even go on to affect submissions to publishers … Are women writers, in fact, caught up in an enormous feedback loop of diminished expectation? This, in turn, feeds us into the much wider, and much-discussed, issue of the changing nature of publishing itself. There’s a general view that the mainstream publishers are increasingly concentrating on big names…

Die grote namen, die veilige keuzes, betekenen in de praktijk vooral mannelijke auteurs. Als een uitgeverij het al aandurft een roman van een schrijfster uit te geven, ziet Williams bovendien onbewuste culturele vooroordelen opduiken. De weinige romans van vrouwen krijgen meestal negatievere recensies dan de romans van hun mannelijke collega’s.

Zo ontstaat op alle niveau’s een enorme kloof tussen het werk van vrouwen, en de resultaten daarvan. Sommigen spreken vanwege dat culturele patroon zelfs al van ‘het uitwissen van SF-schrijfsters’. Ze dringen niet door tot het collectieve geheugen, en als ze erin slagen de drempel over te komen, worden ze na korte tijd de deur uitgewerkt. We hebben geen ruimte voor vrouwen – nou vooruit, misschien voor 1 vrouw dan, maar niet meer.

Dit is niet nieuw. Zie onder andere het werk van Joanna Russ en Elaine Showalter, die dit soort mechanismen systematisch in kaart brachten. Zie ook het patroon bij andere creatieve uitingen. Zoals de schilderkunst. Russische avant-garde schilderessen benutten rond 1917 massaal de ruimte die ze in die tijd kregen. In de officiële kunstboeken vind je ze echter nauwelijks terug. Daar tref je voornamelijk mannennamen aan. Onder andere het Groninger museum moet nu met man en macht proberen hun werk weer onder de aandacht te brengen, zodat het publiek deze groep Russische kunstenaressen hopelijk opnieuw kan ontdekken.

Nogmaals, het is een oud patroon. Vroeger zou niemand daar iets van zeggen. Het is een teken van vooruitgang dat er kritische geluiden klinken. We zijn zover dat mensen vragen beginnen te stellen, en willen weten waar de vrouwen zijn. Dat geeft hoop…

Exposities die vrouwen centraal stellen

Russische avant-garde kunstenaressen. Godinnen. Vrouwenpower in het Arnhemse museum voor moderne kunst. Het kan niet op deze lente, met verschillende tentoonstellingen die vrouwen en hun werk centraal stellen. Het culturele jaar begint prima!

Het Groninger Museum wijdt een expositie aan Vrouwen van de Revolutie. Rond 1917 ontstond er in Rusland een klimaat waarin vrouwen ruimte kregen, en die ruimte grepen ze met beide handen aan. Aleksandra Ekster, Sofia Dymsjits-Tolstaja, Natalja Gontsjarova, Anna Kagan, Anna Leporskaja, Elena Liessner- Blomberg, Ljoebov Popova, Olga Rozanova, Antonina Sofronova, Varvara Stepanova, Nadezjda Oedaltsova, Maria Vladimirovna Ender, allemaal maakten ze deel uit van de avant-garde beweging en drukten er hun stempel op. Alleen vergaten we hun namen. Het zijn hun mannelijke collega’s die tegenwoordig de boventoon in kunstboeken voeren. Onterecht, en van 23 maart tot en met 18 augustus kun je in Groningen zien waarom.

Daarnaast timmert FemArtMuseum flink aan de weg. De organisatie zou het liefst op een goede locatie in Amsterdam een museum voor vrouwelijke kunst willen oprichten, maar totdat die plannen realiteit worden, haalt FemArt interessante exposities naar Nederland en toont die in andere musea. Tot en met 25 augustus kun je zodoende terecht bij drie verschillende exposities die allemaal vrouwen centraal stellen.

In samenwerking met FemArt richt het Bijbels Museum in Amsterdam zich op Divine Surprise, het vrouwelijke in God. Het Allard Pierson Museum, ook in Amsterdam, besteedt aandacht aan het beeld van de vrouw in de oudheid. Het Museum voor Moderne Kunst in Arnhem tenslotte gaat in op Female Power, oftewel matriarchaat, spiritualiteit en utopie, als thema’s uitgebeeld door hedendaagse kunstenaressen.

De vier exposities volgen op het succesvolle en drukbezochte 1001 Vrouwen, over vrouwen in de Nederlandse geschiedenis, en de ook al zo succesvolle en drukbezochte tentoonstelling over mannen en vrouwen in de Etruskische samenleving. Het lijkt wel alsof mensen door hebben gekregen dat de helft van de wereldbevolking veel betekent, en dat hier nog allerlei nieuwe, onontdekte verhalen liggen die wachten op publiek.

Publiek wat er zeker is – zie boven. FemArtMuseum voorziet duidelijk in een behoefte. Daarom is het fijn om op hun site te lezen dat ze nog meer plannen hebben. Zoals de allereerste overzichtstentoonstelling over Nola Hatterman, een actrice en kunstenares die in 1953 naar Suriname vertrok en daar de eerste Akademie voor Beeldende Kunsten oprichtte. Klinkt geweldig. Raar eigenlijk dat ze nooit eerder een eigen tentoonstelling kreeg met haar werk. FemArt gaat daar verandering in brengen.

FemArt wil ook een fototentoonstelling over topvrouwen organiseren. Deze expositie moet fungeren als een actuele tegenhanger van een tentoonstelling uit 1985 van Bertien van Manen, over het leven van vrouwen in die tijd. ”Intentie is een boeiende hedendaagse fotografe aan te trekken. Vraagstelling : hoe heeft de positie van vrouwen zich ontwikkeld ten opzichte van 1985? Een positieve vraagstelling, we willen geen zeurpieten zijn.” Jammer dat FemArt zich met die laatste opmerking iets gelegen laat liggen aan vooroordelen rondom vrouwen, gezeur, en als je ook maar een beetje kritisch bent zeur je ‘dus’. Nou nee. FemArt, laat je niet kopschuw maken. Ga gewoon lekker door met wat je doet. Niets dan lof en eer voor jullie inspanningen.

Uitgekeken in Groningen en bij de drie exposities in samenwerking met FemArt? Dan kun je vanaf 12 mei terecht in het museum van Hoorn. Daar begint dan een expositie over De Vrouw in de 20ste Eeuw. Aan de hand van persoonlijke verhalen en objecten geeft de expositie een geschiedschrijving van Nederlandse vrouwen in de twintigste eeuw. Aan bod komen maatschappelijke ontwikkelingen zoals de eerste en tweede feministische golf, de intrede van de vrouw op de arbeidsmarkt, in het hoger onderwijs, de politiek.

En dan is er natuurlijk nog dat andere museum van de Vrouw, in het Limburgse Echt. De vaste collectie geeft een indruk van het leven van gewone vrouwen uit de samenleving en bestaat uit 35.000 objecten, uiteenlopend van dameskleding en make up tot aan kook- en keukengerei, herenkleding en kinderspeelgoed. Daarnaast zijn er wisselexposities. Zoals Baas in Eigen Bestaan, te zien tot en met december 2013, waarin werk centraal staat. Ook het moderne telewerken komt aan bod, naast een kijkje in de geschiedenis.

Kortom, genoeg te zien en te doen in 2013. Veel cultureel plezier!

Televisieseries tonen genderpolitiek in alle vormen en maten

Wat zo grappig is aan televisieseries: ze bieden vermaak, en tegelijkertijd laten ze soms haarscherp zien hoe mechanismen in de samenleving werken. Onderdrukking, marginalisering, genderpolitiek, het komt allemaal voorbij op het kleine scherm. Drie series laten zien dat samenlevingen complex in elkaar zitten, en dat de producenten bewuste keuzes maken over de manier waarop ze mannen en vrouwen afbeelden.

Van het herkauwen van het blanke, mannelijke overheersingsmodel, tot aan een genuanceerde verkenning van vrouwen in machtsposities, de keuze is enorm. Laten we beginnen met een negatief voorbeeld: The Walking Dead. De allereerste aflevering van seizoen 1 (het derde seizoen is inmiddels af en uitgezonden in de V.S.) begint meteen met twee macho agenten in een politieauto. Ze praten over ‘hun’ vrouwen. Vrouwen zijn bitcherig. Vrouwen zijn de oorzaak van de opwarming van de aarde, want ze zijn te stom om het licht uit te doen als ze een kamer verlaten. Zo leer je talloze ‘feiten’ over de aard van de vrouw.

Walking Dead: red me, schatje, want ik kan zelfs het lichtknopje niet vinden!

Vanaf die tirade gaat het snel bergafwaarts in de serie. Er breekt een zombie apocalypse uit. Dat biedt mogelijkheden voor het doorbreken van oude structuren, zou je zeggen, maar nee. In geen tijd maakt het scenario van blanke mannen helden, en van vrouwen passieve wezens, die gered moeten worden. Vrouwen koken en poetsen terwijl de mannen besluiten nemen. Zelfs een jong kind heeft vanwege zijn goede geslacht (man) meer zeggenschap over wat er gebeurt dan volwassen vrouwen – en dat jongetje leert meteen vrouwen te minachten en zichzelf zeer hoog te achten.

De serie is een toonbeeld van een blank patriarchaat. Iets wat niet had gehoeven, want in de stripboeken waar de televisieserie op gebaseerd is, vervullen vrouwen veel sterkere rollen. Het scenario van de televisieserie zwakt hen af, reduceert ze, en geeft blanke mannen bewust alle ruimte. Een lijn die zich vrolijk doorzet in het derde seizoen. Zonder verzachtende omstandigheden of kritische noot. Integendeel, behalve vrouwen behandelen de scenario’s zwarten ook als wegwerp personages.

Dan Game of Thrones. Deze fantasyserie speelt zich af in een samenleving waar mannen de boventoon voeren. Maar anders dan The Walking Dead had de auteur van de reeks boeken, waar de serie op gebaseerd is, een feministische kijk op de zaak. De makers van de televisieserie namen die kritische toon over. Ze tonen net zo’n patriarchaat als The Walking Dead, maar met veel aandacht voor complexe vrouwen, die ondanks alle discriminatie toch blijven vechten voor hun eigen plek onder de zon.

De show geeft zodoende een veel genuanceerder beeld. Sommige vrouwen hebben meer ruimte dan andere vrouwen, en ook onder de mannen komen personages voor die het zwaar hebben, omdat ze niet voldoen aan de mannelijke norm. Bijvoorbeeld vanwege hun geringe lengte.

Game of Thrones: vrouwen staan hun mannetje.

Naast complexe genderpolitiek tonen, doet het scenario nog iets anders. Het verhaal rekent af met allerlei cliché opmerkingen om seksisme te ontkennen:

I also love how much of a mockery the show makes of the old rationalizations for sexism that claimed women exert their power in the home: “the hand that rocks the cradle” or “the power behind the throne” kind of garbage people still push today. Cersei has made it her life’s work to manipulate men, but she finds pretty quickly that their actual, real world power trumps hers.

Vanwege die kritische ondertoon en sterke vrouwenrollen vinden veel vrouwen de serie geweldig. En tsja, er komen blote borsten en billen in voor, maar dat is niet hetzelfde als seksisme. Je zou het kunnen zien als tonen wat er gebeurt als mannen vrouwen zien als gebruiksvoorwerpen. Sommigen zien zulke blootscènes zelfs als een poging van de scenarioschrijvers om een knieval te maken voor mannelijke kijkers, omdat familierelaties eigenlijk de motor van het verhaal vormen. Soms lijkt het verhaal wel een op vrouwen gerichte soap zoals Dallas of Dynasty, maar dan met zwaarden en draken.

[UPDATE: Bovenstaande betrof seizoen 1 van Game of Thrones, waarin het nog meeviel met de blote borsten. Seizoen twee schijnt regelmatig te ver te gaan met naaktscènes, die te pas en te onpas op het scherm verschijnen zodat ze los komen te staan van het verhaal, de ontwikkelingen stop zetten, en ontaarden in exploitatie. De serie krijgt om die reden steeds meer kritiek in de Verenigde Staten.)

Wat gebeurt er als je een patriarchale samenleving hebt, die begint te veranderen? Wat als vrouwen daadwerkelijk op eigen kracht een machtspositie kunnen bereiken? De serie Mad Men lijkt over mannen op een marketingbureau te gaan, maar de vrouwen spelen een minstens zo belangrijke rol. Het woord feminisme valt nergens. Desondanks beïnvloedt deze emancipatiebeweging het verhaal. De vrouwelijke personages ontwikkelen zich, ze beginnen in de jaren zestig aan een transformatie, van afhankelijke huisvrouw tot zelfbewust en zelfstandig mens.

Tot slot Borgen. De Deense serie Borgen probeert antwoord te vinden op zulke vragen, aan de hand van een vrouw die verkiezingen wint en staatshoofd wordt. Ze moet dealen met louche oppositiepartijen, een hijgerige media, druk van man en kinderen die vinden dat ze thuis ook een rol heeft, en meer van zulke moderne perikelen. Want hoe doe je dat, vrouw zijn combineren met leiderschap? Dit is geheel nieuw terrein. Iedereen moet wennen en niemand heeft er een pasklaar antwoord op:

There is no uniform for women. As the first moments of Borgen make clear – a Machiavelli quote about war, followed by a makeup brush plunging into powder – women are still caught between two worlds, and are often left tentative, talented, yet not entirely confident as to how to proceed. The show explores this territory with wit and care. There's the moment in coalition talks, for instance, when one of Nyborg's rivals suggests that, as the surprise winner in the elections, she should sit at the head of the table during negotiations. (She takes his advice, but only once he has left the room.)

Borgen verkent nieuw terrein met een vrouw als staatshoofd.

Borgen vervult daarmee een belangrijke pioniersrol. De serie rekent af met het stereotype van de blonde Scandinavische vrouw, geeft actrices de kans om krachtige personages te spelen, en steekt gunstig af ten opzichte van het gebruikelijke aanbod op de televisie. Borgen boekt inmiddels grote successen, en meer dan vijftig landen kochten de uitzendrechten, juist vanwege de focus op vrouwen:

Pilou is clear that the success of The Killing and Borgen is down to putting female leads in traditional male parts. ‘For a hundred years it has been about the guys. But think about it – if the family’s at home Sunday night 8pm, man, wife, two kids, who’s in charge? The woman. And they want to see women in lead roles. I like that.’

Dat succes is gunstig. Want wetenschappelijk onderzoek toont aan dat het goed is als kijkers sterke vrouwelijke personages zien. Ze gaan echte vrouwen positiever bekijken als hun fictieve tegenhanger krachtig wordt neergezet. Deze sterke vrouwenrollen bieden ook een tegenwicht voor het gebruikelijke dieet van televisieseries waarbij seksisme hoogtij viert. Dus, minder Walking Dead! Meer Game of Thrones en Borgen!

BONUS: De Zesde Clan heeft altijd een zwak gehad voor de fantasy pulpserie Xena (uit 1995). Ja, een prinses. Ja, een krijgsheldin. Ja, heeeeele slechte speciale effecten. Maar ook een show met een feministische ondertoon, en met een heldin die niet gedefinieerd wordt door haar relatie met een of meer mannen. Dat is tot op de dag van vandaag revolutionair:

One wants to question how such a show was even allowed into television programming, because a deep examination of its inner workings provides society with some very incredible, novel, and spectacular ways of portraying women.

Kunnen ‘ze’ anno 2013 nog steeds een voorbeeld aan nemen.

Ik kies mijn keuze!

De Volkskrant geeft ruim baan aan een tekstschrijver, Noortje Pelikaan, en historica Lotte Schouten, om aan te geven dat vrouwen volkomen vrij zij om te doen wat ze willen. Wat ze willen is een traditioneel bestaan. U weet wel, huisje boompje beestje, een flitsende loopbaan is niet belangrijk. Moet vooral zo blijven, want dat willen vrouwen. Of toch niet? Want opvallend genoeg doen beide dames een oproep. Vrouwen moeten vrij zijn om te kiezen voor een traditioneel rollenpatroon.

Zo weinig tijd, zoveel te kiezen! Oh, je zou er hoofdpijn van krijgen…

De Zesde Clan bleef haken op deze oproep. Vrijheid krijgen om te kiezen voor een traditioneel rollenpatroon. Hét traditionele rollenpatroon zelfs. Oooo jeeeee. Is het dan zo moeilijk om in Nederland als vrouw traditioneel te leven? Volgens zo’n duidelijk afgebakend patroon dat beide dames dat niet eens uit hoeven te leggen, alleen maar hoeven te verwijzen naar hét patroon? Hebben we als rechtgeaarde feministen een structureel probleem gemist, een pijnlijke beperking in de keuzevrijheid, waar miljoenen vrouwen onder zuchten? Dat zou vreselijk zijn.

Laten we eens even kijken hoeveel duwtjes in de richting van ‘dé’ traditionele rol vrouwen eigenlijk ontvangen:

1. Mocht je een baan hebben, dan loop je een grote kans dat de werkgever je ontslaat of degradeert zodra je meldt dat je zwanger bent. Zeker met een tijdelijk contract is het risico groot dat je de laan uitvliegt. De schatten van werkgevers geven vrouwen op die manier alle ruimte om zich voor te bereiden op de komst van hun kindje. Wat naar van Europa dat ze Nederland voor de rechter slepen vanwege de gebrekkige bescherming van aanstaande ouders….Onnodig hoor, want stiekem wilden al die vrouwen best werkloos worden.
2. Een conservatieve mentaliteit die ervan uit gaat dat vrouwen voor kinderen zorgen. Moeders die meer dan drie dagen betaald werk willen verrichten, zijn egoïstische powerfeministen. En dames, je krijgt geen kinderen om ze vervolgens in de crèche te dumpen. Zorg voor ze! (over de mannelijke verwekker van het kind geen woord).
3. Alleenstaande vrouw? Neeeeeeeeeeeeee!!!! Eng! Kan niet, mag niet! Je MOET een heteroseksuele relatie aangaan! Maakt niet uit met wat voor soort man, als het maar een man is! Zo niet dan eindig je gefrustreerd, verzuurd, vereenzaamd en doodongelukkig, en zul je in je uppie sterven temidden van je vijftig katten!
4. Kinderloze vrouw? Neeeeeeeeeee!! Eng! Kan niet! Je zult spijt krijgen als haren op je hoofd dat je het geweldige wonder van nieuw leven mist! Een schat van een kind waar je de rest van je leven voor mag zorgen! Zelfopoffering is nobel, het maakt een echte vrouw van je, en je krijgt er zoveel voor terug!
5. Een arbeidsmarkt waar vrouwen, ook zonder ontslag wegens zwangerschap, structureel minder loon krijgen voor hetzelfde werk, danwel het nadeel ondervinden van laag betaalde (lees: ondergewaardeerde) vrouwenberoepen.
6. Een arbeidsmarkt waar vrouwen, ook zonder ontslag wegens zwangerschap en loonkloof, structureel minder kans maken op promotie, gespot worden als talent, een mentor toegewezen krijgen, een klimaat tegenkomen waarin je je welkom voelt.
7. Punten 1, 5 en 6 komen neer op: vrouw, blijf thuis! Liefst bij de kinderen! (punt 2, 3, 4 etc.) Want het gezin is het belangrijkste, zonder dat ben je niks en niemand. En zie, vrouwen passen hun ambities aan. Die vangen zulke signalen namelijk op en trekken inderdaad conclusies.
8. Damesbladen die vrouwen zand in de ogen strooien. Vindt een vent, wordt gelukkig met hem, praat vooral niet over geld en onderhandel niet over de onbetaalde (zorg)arbeid in huis. Wat er gebeurt als manlief sterft, wil scheiden, en/of er vandoor gaat met een 18-jarige blondine…. Ah nee, daar hebben we het niet over, dat verstoort de droom op een nare manier.
9. Onderwijs waarbij meiden al vroeg leren dat ze beter geen vak zoals wiskunde kunnen kiezen, en dat een loopbaan als fotomodel echt geweldig is, want dan kun je de wereld veranderen en ga je vast en zeker een glorieuze toekomst tegemoet.
10. Kom je op de televisie? Geef je je mening op internet? Anonieme trollen maken je af. Discussies over partneralimentatie? Pleiten voor een representatiever aantal vrouwelijke gasten bij programma’s die van ons belastinggeld betaald worden? Maak je borst maar nat. Haat, haat! Vrouwen, vraag niets, zwijg, blijf thuis, de openbaarheid is niks voor je.
11. Vrouwen zijn gelijkwaardig aan mannen, echt waar! Hij maakt de plannen, zij maakt het eten. Zij heeft haar geheel eigen plek, waardoor het voor haar bijvoorbeeld niet goed is om zich kandidaat te stellen voor politieke functies. Officieel moet dat nu wel, maar we weten allemaal: daar is ze niet geschikt voor. De overheid vindt die houding prima en blijft een politieke partij steunen die zulke standpunten uitdraagt.
12. Belastingstelsel en inkomenspolitiek die het voor vrouwen economisch aantrekkelijk maken om een traditioneel rollenpatroon te volgen. Vooral stelletjes en klassieke gezinnen met één kostwinner (man) hebben baat bij het inkomensbeleid van de regering. Zelfstandig levende vrouwen merken geen enkel voordeel, hun inkomen ontwikkelt zich met 0% dankzij de inspanningen van de regering.
13. Bezuinigingen op emancipatie, afschaffen van emancipatiebeleid, en kunnen we het laatste beetje budget voor emancipatie niet beter opheffen en overhevelen naar Defensie?

Zo kunnen we nog wel even door gaan. Vrouwen krijgen in Nederland zoveel kansen om vrij te kiezen voor een traditioneel vrouwelijke rol, dat je bijna zou gaan vermoeden dat de keuze voor een niet-traditionele rol enigszins ontmoedigd wordt. Pelikaan en Schouten menen echter van niet. Wat nemen zij mee om de vrijheid, blijheid cultuur aan te tonen?

Opvallend genoeg allereerst minachtende taalgebruik voor pogingen om eens iets niet-traditioneels te doen. Traditioneel gezien domineren blanke mannen de talkshows op televisie. Dit is de manier waarop het duo de poging beschrijft om voor de verandering een talkshow met vrouwen te maken:

…een groepje geforceerd kletsende vrouwen bleek geen succesformule. Hoongelach alom.

Zou er echt geen neutralere manier zijn om dit te omschrijven? Geforceerd kletsende vrouwen! Mannen praten, vrouwen kletsen. De Zesde Clan moet dankbaar zijn dat Schouten en Pelikaan niet vervielen in termen als mekkeren en kakelen.

Schouten en Pelikaan negeren verder hoe snel de zogenaamd vrije keuze van vrouwen verandert als de omstandigheden veranderen. Daarnaast verwijzen ze voor hun onderbouwing dat vrouwen in het werk alle kansen krijgen naar welgeteld één (1) boek, over de mythe van het glazen plafond. Documentatiecentrum Rosa analyseerde dit boek en laat geen spaan heel van de inhoud ervan. Zo begrijpt de auteur het begrip ‘glazen plafond’ niet eens goed. Geen handige bron om naar te verwijzen…

O, en de historica van het tweetal kent haar geschiedenis niet. Dat verhaal over ‘vrouwen kiezen zelf’ voor hun eigen situatie komt uit de oude doos. Hetzelfde documentatiecentrum Rosa:

Zo kreeg Harriet Taylor Mill al in 1851 tijdens discussies  over vrouwenrechten te horen dat vrouwen deze rechten zelf niet willen: “Women, it is said, do not desire – do not seek, what is called their emancipation” (Mill & Mill 1970). 

De strijd om het vrouwenkiesrecht leidde tot hetzelfde soort argumenten. Zo publiceerde de North American Review in 1939 een artikel over suffe vrouwen. Hebben ze eindelijk het stemrecht, kiezen ze niet voor vrouwelijke politici en blijven ze liever thuis:

its arguments have been eroded by the passage of time and the rise of political science. Really, the article is just a very early version of a favorite anti-feminist argument: that feminists, being silly bubbleheads like all the other ladies, have worked day and night to push for equality only to find out that women don’t want it! Oh, the hubris of the female mind!

Nederland kon er ook wat van. Tussen 1894 en 1922 probeerden onze mannelijke landgenoten het vrouwenkiesrecht tegen te houden, onder andere met als argument:

• ‘kiesrecht zou onvrouwelijk zijn en dus zou een ‘echte’ vrouw nooit kiesrecht willen bezitten’

• ‘de man zou van nature verstandiger zijn dan de vrouw of was al zo geschapen door God’

• ‘de Nederlandse vrouw’ was vast tevreden zonder kiesrecht

Enzovoorts, enzovoorts.

In Engelstalige kringen wordt dit verhaal over vrouwen die zelf lekker traditioneel willen blijven, tegenwoordig ook wel sardonisch omschreven als I Choose My Choice. Oftewel ‘ik kies mijn keuze’. Waarbij iedere context weg valt. Let maar niet op systematische achterstelling, vooroordelen en vrouwenhaat. Nee, vrijheid, blijheid. Volgens de ik-kies-mijn-keuze ideologie kiezen vrouwen in alle vrijheid, zonder enige vorm van sociale of culturele druk, voor pijnlijke, medisch onnodige operaties aan hun vagina, het anderhalf verdienersmodel waarbij zij de halve zijn, gemiddeld 8% minder salaris (want onderhandelen is zo vermoeiend), etc etc.

Daarnaast komen Schouten en Pelikaan aanzetten met de huishoudbeurs. In een week ruim 245.000 bezoekers, waarvan negentig procent vrouwen!  Zie je wel, dé Nederlandse vrouw vindt een traditionele rol prima. Tsja, sinds wanneer vormt dit aantal op een bevolking van 16,7 miljoen een meerderheid, of zelfs maar een representatieve groep?

Daarnaast vergeten de twee dames opnieuw de geschiedenis. Bij emancipatiebewegingen gaat het altijd om een minderheid. Het vergt enorm veel moed om kritisch te zijn, je mond open te doen en verandering te eisen. In Nederland waren het minderheden die  ijverden voor het kiesrecht voor vrouwen, de mogelijkheid om betaald werk te verrichten, het schrappen van de handelingsonbekwaamheid van de getrouwde vrouw, en die anno nu protesteren tegen een verstikkend schoonheidsideaal en nare stereotypering in de populaire cultuur.

De meerderheid vindt die minderheid vaak lastig. Te grof, te boos, te strijdbaar. Of, met de individualistische Happinez mentaliteit van tegenwoordig: die activisten brengen negatieve energie, neee, je moet je vooral focussen op je eigen geluk. Niks mis mee, maar na het roepen van ‘huuuuh, enge feministen’ zijn dit soort mensen vaak maar al te blij dat ze baas in eigen buik zijn, geld mogen verdienen en zelfstandig kunnen reizen. En ‘s avonds kunnen genieten van een mooie film of theaterstuk waarin vrouwen een fatsoenlijke rol spelen, net alsof het echte mensen zijn.

Ongelofelijk dat de Volkskrant zo’n rammelend geschreven en aantoonbaar op onzin gebaseerd stuk alle ruimte geeft. Je zou bijna denken dat ook deze krant vrouwen graag in vrijheid hun traditionele rol wil laten kiezen.

Wereld van computerspelletjes heeft anno 2013 nog steeds moeite met vrouwelijke hoofdpersoon

In welk jaar leven we eigenlijk? Dat vraagt de Zesde Clan zich wel eens af. Bijvoorbeeld naar aanleiding van het bericht dat ontwikkelaars van computerspelletjes zich totaal niet kunnen voorstellen dat een vrouwelijk personage een hoofdrol heeft in het verhaal. Het moet een man zijn, omdat het altijd een man is, en een vrouwelijk personage is gewoon ondenkbaar.

Assassin’s Creed 3, waar vrouwen natuurlijk wel welkom zijn voor wat eye candy en een leuk decolleté.

Website The Border House geldt als een kritische volger van trends en ontwikkelingen in de gamerwereld. Waar ze een computerspel de hemel in kunnen prijzen doen ze dat, want het zijn liefhebbers. Maar de kritische houding maakt dat ze geregeld op de barricades klimmen. Bijvoorbeeld als vrouwen er in games bekaaid vanaf komen. Sterker nog, ze tellen niet mee:

Grand Theft Auto V will have three protagonists, all of them men. Adding to the trend, Chris Perna from Epic said that it would be “tough to justify” having a female lead in a Gears game given sales expectations. And Ashraf Ismail from Ubisoft told IGN that, when designing the lead character for the upcoming Assassin’s Creed IV: Black Flag, his team “actually never thought, ‘could this be a woman?’”

Letterlijke citaten uit interviews. Border House is er klaar mee, met al die excuses. Want sommige games schenden nota bene hun eigen fantasie-universum door vrouwen buiten te sluiten. Een commentator bij het artikel van Border House signaleert bijvoorbeeld dat de slogan voor de Assassin’s Creed spelletjes neerkomt op ‘niets is waar, alles is geoorloofd’. Alles, behalve een vrouwelijke hoofdrol blijkbaar. Dan verdwijnt prompt dat gevoel van vrijheid, eindeloze mogelijkheden en nieuwe ontdekkingen.

Ubisoft voelde die tegenstrijdigheden blijkbaar, want de producent deed een beroep op de historische context van de Amerikaanse Revolutie als smoes om af te zien van een vrouwelijke hoofdrol in Assassin’s Creed. Dat excuus kennen we. Die dook laatst nog op om het gebrek aan fatsoenlijke vrouwelijke personages in de film Argo goed te praten. Net als bij die film gebeurde, zijn het ook nu weer kritische buitenstaanders die signaleren dat er van alles gebeurt wat niet past in de tijdgeest, zonder dat iemand er van op kijkt. De historische context is geen probleem, totdat het gaat om de plek die vrouwen in kunnen nemen. Dat geeft te denken.

Gameproducenten negeren bovendien succesvolle voorbeelden. De serie Mass Effect geeft spelers bijvoorbeeld de mogelijkheid een vrouw of een man te kiezen. De vrouwelijke variant van de hoofdrolspeler, ‘FemShep’, kan op veel enthousiasme rekenen. Een scenarioschrijver van Mass Effect deed onlangs dan ook een oproep aan collega’s om meer vrouwen de hoofdrol te geven. Geloofwaardige, complexe karakters, net zoals bij mannelijke personages gebeurt. Dat kan prima.

Spelers kunnen kiezen voor een vrouwelijke hoofdpersoon. Deze optie is populair, omdat je dan een daadkrachtig handelende heldin krijgt die het spel probleemloos draagt.

Ook de marketing smoezen blijken een mythe. Games met een vrouw in de hoofdrol halen lagere verkoopcijfers, heet het. Soms klopt dat, maar als je kijkt wat er precies gebeurt wordt het verschil vooral verklaard doordat het budget voor marketing in het niet valt bij de lancering van computerspelletjes met een man in de hoofdrol. Ook zijn het vaak de kleinere bedrijven die het spel ontwikkelen, waardoor de kwaliteit soms minder wordt.

Zo noemt Border House het voorbeeld van Velvet Assassin, een spel gebaseerd op het leven van Violette Szabo, die in de tweede wereldoorlog in het verzet ging en tegen de Duitsers vocht. Kun je een prachtspel van maken, maar helaas:

Despite this strong premise, Velvet Assassin didn’t get picked up by Electronic Arts or Activision or Ubisoft; it was produced by a team of “about 35 people” (according to a developer interview) and published by Southpeak Interactive. With those financial limitations in mind, it’s a miracle that Velvet Assassin was playable

Logisch dat het Formule 1 team met de Ferrari het op de weg wint van de gewone burger in een Suzuki Alto. Dat heeft niks te maken met personen, maar met geld en middelen.

Kortom, het is nogal ongelijk verdeeld in de gamer-wereld. Mythes en vooroordelen tieren welig. Veel betrokkenen zijn mannen die in teams van mannen werken, en glazig gaan kijken bij het idee van een vrouw die het spel draagt. Dan droogt de creativiteit opeens op. Het enige wat helpt is zelf ervaren dat er veel meer mogelijk is, en blijven wijzen op de talloze positieve voorbeelden. Dan krijgen Lara Croft en FemShep hopelijk gezelschap van meer heldinnen.

Boek 1001 Vrouwen nu al toe aan tweede druk

Het boek 1001 Vrouwen is nog niet uit, of uitgeverij VanTilt kan al een tweede druk van de persen laten rollen. Het project van historica Els Kloek om vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis aan de vergetelheid te ontrukken, is aan alle kanten een succes. Crowdfunding bracht 76.000 euro in het laatje om het boek te bekostigen. Behalve een tweede druk verschijnen bovendien zes vrouwenportretten op een serie speciale postzegels.

De postzegels tonen de ontdekkingsreizigster Alexandrine Tinne, de schrijfster Belle van Zuylen, de Utrechtse heldin uit de Tachtigjarige Oorlog Trijn van Leemput, de schilderes Maria van Oosterwijck, de landsvrouwe Maria van Bourgondië en de theologe Anna Zernike. Prinses en straks koningin Máxima neemt het eerste setje zegels in ontvangst.

Dat iemand als Máxima de postzegels ontvangt, tekent de populariteit en de hoge aaibaarheidsfactor van 1001 Vrouwen. Niet alleen kan projectleidster Els Kloek rekenen op steun in woord en daad van talloze donateurs, maar het project biedt ook een explosie aan creativiteit. Zo zijn de postzegels een ontwerp van Roosje Klap, terwijl Irma Boom tekende voor het bijzondere design van het boek. Zij bedacht onder andere het gebruik van licht roze gekleurd papier en de bijzondere belettering op de rug van het boek.

1001 Vrouwen zorgde ook voor een uitstapje naar de mode. Mensen kunnen bijvoorbeeld een speciale editie van het boek kopen, die je als een handtasje mee kunt nemen. Bovendien ontwierpen Arlette van Laar en Yolet Wefers Bettink een aantal papieren jurken op basis van het ontwerp van boek en expositie.

Wie meer wil weten kan tot en met 14 mei 2013 terecht bij een serie lezingen van Els Kloek en collega’s, in steden zoals Amsterdam, Nijmegen en Bergen. Sprekers behandelen thema’s zoals vrouwen in de politiek, of individuele vrouwen, zoals architecte Margaret Staal Kropholler (13 mei 2013) en verzetsheldin Kenau Hasselaar, over wiens leven momenteel een film in de maak is. De tentoonstelling 1001 Vrouwen loopt nog tot 20 mei 2013 (Bijzondere Collecties, Oude Turfmarkt in Amsterdam).

1001 Vrouwen brengt geschiedenis tot leven

Ontroerend: een klein potlood met een de boodschap dat vrouwen óók moeten kunnen stemmen bij verkiezingen. Misschien niet zo spectaculair als de versierde show-BH van Mata Hari, maar wél een mijlpaal in de geschiedenis. Want met het stemrecht kregen vrouwen eindelijk toegang tot het democratische proces. Het kiespotlood is te zien in een expositie rondom het boek 1001 vrouwen, bij de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, aan de Oude Turfmarkt. Tentoonstelling en boek prikkelen de geest. Els Kloek, pionier van de vrouwengeschiedenis in Nederland, kan tevreden zijn.

Ooit van Teuntje Straetmans gehoord? Deze Culemborgse kwam als koloniste terecht in Brazilië en voer daarna naar New York. Trijn Rembrandts dan? Heldin die tijdens het beleg van Alkmaar in 1573 de stad verdedigde. Maria Margaretha van Os? Schilderde stillevens. 1001 Vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis brengt het ene na het andere onbekende verhaal. De portretten bieden unieke inkijkjes in het leven van eeuwen terug en brengen ten onrechte vergeten vrouwen terug in de belangstelling.

Door het boek bladerend vallen vanzelf patronen op. De middeleeuwen staan in het teken van religie en adel, met veel oorlog. Veel vrouwen vallen in een van de drie categorieën die daar mee te maken hebben. Als ze iets doen wat niet behoort tot kerk, politiek en oorlog, zijn vrouwen vooral te vinden in de handel, of treden ze op als weldoenster.

In de zeventiende eeuw verschuiven de classificaties. Nederland beleefde een Gouden Eeuw en ook voor vrouwen lagen hier opeens mogelijkheden. Veel portretten uit dit tijdvak vallen in de categorie beeldende kunst of dicht- en letterkunde. Politiek komt op een goede derde plaats. Nederland was immers een republiek geworden, en vrouwen uit de elite konden soms ook een rol spelen, bijvoorbeeld als regentes. Opvallend: de eerste actrices doen hun intrede, en vrouwen verkleden zich als man om op avontuur uit te gaan. Dat zullen ze daarvoor en daarna ook nog gedaan hebben, maar in de zeventiende eeuw blijkbaar vaker dan anders.

In de achttiende eeuw vormen schrijvende vrouwen de meerderheid, terwijl ‘kerk en godsdienst’, zo alomtegenwoordig in de middeleeuwen, nagenoeg uit beeld verdwijnt. In de negentiende eeuw gaan vrouwen zich voor het eerst actief organiseren om op te komen voor armen en verdrukten. Hier en daar dringt tot sommige vrouwen het pijnlijke besef door, dat zijzelf ook tot de armen en verdrukten horen. Er beginnen voorzichtig geluiden te klinken die je zou kunnen omschrijven als vroeg-feministisch. Vrouwen blijven ook actief schrijven en dichten in deze periode.

De twintigste eeuw brengt de eerste vrouwen die daadwerkelijk, als zelfstandig individu, mee kunnen doen met de maatschappij. Voor het eerst bereiken vrouwen op eigen kracht functies in de politiek. Film, toneel en muziek rukken op, vrouwen mogen studeren en officieel wetenschap bedrijven, en drukken met een eerste en tweede feministische golf een stempel op de samenleving.

Aan de verschuivingen van de rubriek waarbinnen 1001 vrouwen de portretten kan plaatsen, zie je precies hoe de maatschappij verandert en op welke terreinen vrouwen kansen kregen – en grepen. Dan merk je ook hoe ver we gekomen zijn. Tot na 1900 waren vrouwen formeel buitengesloten van instituties als bestuur, kerk, leger, universiteit en handelsbeurs. Ondanks die uitsluiting levert het boek vrouw na vrouw die toch naam wist te maken en invloed uitoefende op een bepaald gebied. Zodra ze wel toegang kregen tot springplanken naar de macht, drongen vrouwen prompt door tot het landsbestuur, de media, de wetenschap, enzovoorts. Het is heel mooi om dat te zien.

Tot 20 mei 2013 kun je dat bescheiden stempotloodje nog zien, plus het pistool van Hannie Schaft, en boeken en dichtbundels van geleerde dames uit de Nederlandse geschiedenis. En als je dan het bijbehorende boek meeneemt kun je daar nog wekenlang in bladeren en kennis maken met talloze voormoeders. Nog meer? De digitale tegenhanger van het boek, het Vrouwenlexicon, biedt alle relevante secundaire literatuur en nieuwe toevoegingen aan de reeks biografieën. Aanbevolen!

Christelijke organisatie Siriz krijgt steeds meer invloed op hulp aan ongewenst zwangere vrouwen

Het is een publiek geheim dat Siriz vrouwen zoveel mogelijk wil bewegen af te zien van abortus. Toch kan deze Christelijke groepering zich meer en meer nestelen in het hart van de zorg aan ongewenst zwangere vrouwen en in de adoptieketen. De overheid bezuinigt neutrale en waardenvrij opererende instanties zoals het FIOM namelijk geleidelijk weg. Vrouwen lopen zo een steeds groter risico onder druk van bevooroordeelde mensen wegen in te slaan die ze eigenlijk niet willen bewandelen.

Niet zo….

Deze ontwikkeling vindt bijna geruisloos plaats. In de gangbare media hoor of lees je hier niets over. Siriz staat bovendien op allerlei sites voor jongeren vermeldt in onschuldige rijtjes. Vacaturebank Den Haag, opvang voor tienermoeders, Siriz. Alsof het één pot nat is. De christelijke organisatie staat ook in het lijstje ketenpartners van de Raad van de Kinderbescherming. De Raad verwijst mensen expliciet door naar deze organisatie: ,,Als de Raad door een ziekenhuis of op andere wijze in kennis wordt gesteld van een voornemen tot afstand dan schakelt de Raad FIOM of Siriz in voor de begeleiding van de moeder en eventueel vader.”

Wie snel scant krijgt alleen neutrale informatie over Siriz. De site van de Kinderbescherming meldt slechts:

Ouders kunnen voor hulp tijdens de zwangerschap maar ook na de bevalling terecht bij de Stichting Ambulante FIOM of Stichting Siriz. Deze organisaties ondersteunen de ouder(s) bij het zoeken naar een oplossing of bij het nemen van de beslissing voor pleegzorg of afstand ter adoptie.

Jongeren zien op sites als het Jeugd Informatie Punt Delft of Jong in Almere ook alleen korte, neutraal geformuleerde teksten staan. Zo staat bij JIP Delft bij Siriz:

Siriz biedt hulp en ondersteuning bij een ongeplande zwangerschap. Voor jonge moeders t/m 25 jaar zijn er opvangmogelijkheden.

… maar zo!

Klinkt onschuldig. Geen woord over het feit dat Siriz geen gewone hulp biedt. De Stichting komt voort uit de nogal radicale Vereniging ter Bescherming van het Ongeboren Kind. De naam alleen al geeft aan dat we hier te maken hebben met felle anti abortus fanaten. De VBOK kreeg zodoende een nogal negatief imago. Een paar jaar geleden besloot de VBOK dat het tijd werd voor een verandering van naam en uiterlijk, om te ontkomen aan die vervelende beeldvorming.

De Zesde Clan meldde destijds al dat dit een duidelijk gevalletje was van oude wijn in nieuwe zakken. De Raad van Toezicht bestond in 2010 uit mannen die zeer actief waren in kerken, zoals voorzitter A.P. de Boer van de Nederlands Gereformeerde Kerken, tevens presentator van EO radioprogramma ‘Deze Week’. Anno 2013 staan er wat andere namen, maar de kleur blijft hetzelfde. De voorzitter is nu bijvoorbeeld een vrouw die daarnaast bestuurslid is bij de ChristenUnie. Een politieke partij die budget voor vrouwenemancipatie aan defensie wil geven, en het recht op abortus sterk in wil perken.

De Raad van Bestuur van Siriz telde in 2010 slechts 1 persoon, Johan van der Veelen. Deze man bekleedde dezelfde functie bij voorloper VBOK en staat anno 2013 nog steeds als enige naam genoemd. Van der Veelen heeft zich altijd openlijk uitgesproken tegen baas in eigen buik. Voor hem gaat de foetus boven alles. Van der Veelen maakt hierbij rare sprongen, want tegelijkertijd ontkent hij dat hij of Siriz een standpunt over abortus innemen. Dan krijg je dit soort kronkels:

Heeft Siriz een standpunt over abortus?

„Nee, wel over het begin van het leven. Een foetus is geen mens in wording, maar een mens in ontwikkeling. Dat hoef je niet eens direct aan de Bijbel te ontlenen, dat is wetenschappelijk te bewijzen. Mensen die dat ontkennen, moeten beter uit hun doppen kijken.”

De VBOK light kreeg vanwege dit soort draaikonterij kritische reacties vanuit de achterban. Zo interviewde het Reformatorisch Dagblad in 2010 Jan van der Stoep, lector religie in media en publieke ruimte aan de Christelijke Hogeschool Ede. Hij zei:

Met het etiket ”pro life” sta je direct in de lijn van felle demonstraties tegen abortus en aanslagen op abortusklinieken, zoals in Noord-Amerika. Dat is niet prettig. Tegelijk moet de boodschap wat mij betreft wel blijven dat je gáát voor de bescherming van het ongeboren leven. Doe daar niet van af, maar probeer verkeerde associaties rond die boodschap zo veel mogelijk weg te nemen.”

Van der Stoep snijdt ook de manier van hulp verlenen aan. Hij benoemd daarbij eerst een niet denkbeeldig gevaar, en komt vervolgens met een betere werkwijze op de proppen:

Proberen in de hulpverlening tot het uiterste te gaan om daarmee een abortus te voorkomen, klinkt Van der Stoep niet goed in de oren. „Daarmee loop je het gevaar dat je om de vrouw in nood heen gaat. Je hebt te maken met mensen in een kwetsbare situatie, die je nooit mag misbruiken om je eigen doelen te realiseren. Ook als een ongewenst zwangere vrouw voor een abortus kiest, blijft zij een mens die hulp nodig heeft.” [...] „Vergelijk het met een ouderling die met een echtpaar spreekt dat wil gaan scheiden. Hij kan wijzen op alternatieven, op de Bijbelse lijn, moet dat ook doen, maar het blijft de verantwoordelijkheid van het echtpaar of het gaat scheiden of niet. In die zin heeft ook een organisatie als de VBOK een beperkte verantwoordelijkheid.”

Fijn! Dus je krijgt te maken met een soort ouderling, die op een ‘we zijn niet boos maar wel verdrietig’ toontje een zwaar beroep doet op je morele plicht. Zalvende woorden als zou de vrouw ‘natuuuuurlijk’ zelf mogen beslissen, klinken in deze context nogal hol.

Ondertussen kunnen vrouwen niet geloven dat ze nog steeds moeten demonstreren voor basale rechten…

Kortom, Siriz doet meer aan p.r. en verpakt de boodschap beter, zoals woordvoerders ook zelf toegeven:

Dus niet allereerst: abortus mag niet, maar: abortus hoeft niet. Want we gaan met jou op weg en willen graag de nood die je ervaart op een andere manier oplossen. Niet met een waarschuwende vinger (want dan komen vrouwen en meiden niet eens), maar met open armen.

Het zijn echter nog steeds mensen die vrouwen in een kwetsbare positie lastig vallen met hun Bijbelse boodschap, en een vrije keuze moeilijk maken. Ondertussen moet een professionele, waardenvrije organisatie als het FIOM de hulpverlening juist afbouwen en kantoren sluiten. Waarom hoor je niemand hierover?

Stereotypen in computerspelletjes: het hulpeloze wicht

Anita Sarkeesian van Feminist Frequency kreeg er ongenadig van langs toen ze een plan aankondigde voor een serie over vrouwelijke personages in computerspelletjes. Ze zette echter door, zamelde genoeg geld in, en voilà, ondanks nog meer kritiek (zoals: ze had het werk voor niks moeten doen!) zag de eerste film het levenslicht. Wie liever leest: de uitgeschreven Engelse tekst staat hier.

Het vergde moed om deze video te maken en te tonen. Wie zich afvraagt ‘goh, waarom geven vrouwen hun mening niet zo snel in het openbaar’, moet misschien even stil staan bij de opeenvolgende golven van op de persoon gerichte agressie. De haat barstte los, nog voordat Sarkeesian ook maar 1 filmpje had gemaakt. Het idee opperen was al genoeg reden voor bedreigingen en beledigingen:

This wasn’t about trying to have a reasoned, even passionate debate about her views on games, this was about telling a woman that she was not allowed to have an opinion on the matter. The mere idea that she might express an opinion about the way that women are portrayed in games is apparently so abhorrent to some people that they felt that the only appropriate way to respond was to take away her voice. If they couldn’t intimidate her into silence with threats of sexual violence and online harassment then by cracky they were going to try to sabotage any attempt to make this happen.

Sarkeesian ging er desondanks goed voor zitten. Als eerste analyseert ze het stereotype van’het hulpeloze wicht’. Videospelletjes wemelen van zulke zwakke vrouwen. Ze zit gevangen, enge kerels bedreigen en ontvoeren haar, de mannelijke held moet haar redden!!!! Dit stereotype reduceert vrouwen tot bezit. Ze is een prijs die de man kan winnen, een schat die hij moet vinden, een reden om aan een avontuur te beginnen. Zelf speelt de vrouw echter geen actieve rol. Zij verliest aan macht en handelingsvrijheid, zodat de mannelijke held kan schitteren.

Het zijn geen incidenten. Keer op keer krijgen vrouwen geen plek in het verhaal. Dat heeft gevolgen in de praktijk. Want keer op keer zien dat vrouwen hulpeloos zijn, nestelt zich tussen de oortjes. Het maakt de wereld vijandiger voor meisjes (en vrouwen). Neem bijvoorbeeld een gebeurtenis op school, waarbij het dochtertje van een blogster een spreekbeurt hield over elven:

A couple first grade boys yelled out, “Stupid! Boring!” The boys wanted to be clear that they wouldn’t be interested in something as uncool and girlie as fairy, Fairies, are sadly, on eof the few images we can find in our culture of magical females. Unfortunately, the boys’s reaction isn’t a rare reaction when girls show and tell “girl” stuff. How’s that for an early lesson in public speaking? What if fairies flew out of the Pink Ghetto? What if kids saw fairies go on exciting adventures in narratives marketed to all kids? What if fairies didn’t look coy, with short skirts and shy smiles? What happens when kids learn, from the moment they exit the womb, that there are girl toys and boy toys, and that girls are less important than boys? How does it affect who our kids grow up to be?

Dus je ziet, computerspelletjes, films, verhalen in het algemeen, het gaat over ons en het vertelt ons iets over hoe het hoort. Die boodschap is tot op de dag van vandaag: meisjes, blijf in je hok. Jongens, voel je vrij om meisjes te minachten en de wereld te veroveren. Dat is niet handig voor een goede persoonlijke ontwikkeling.

Nieuwsronde: culturele editie

Wapenuitrusting van vrouwelijke personages in het computerspel Guild Wars, vrouwelijke superheldinnen, de Oscars, feministische kunst, boeken, en andere culturele zaken in deze editie van de nieuwsronde. Veel plezier!

• Kenau zal nooit meer een scheldwoord zijn nu het levensverhaal van deze bijzondere vrouw eindelijk een verfilming krijgt. Website kenaudefilm.nl houdt alle ontwikkelingen bij. Op internet staan al foto’s van een indringend kijkende Monic Hendrickx, de actrice en drievoudig Gouden Kalf-winnares die de hoofdrol speelt. Dat belooft wat!
• In je vrije tijd een computergame spelen, heerlijk. Alleen jammer dat vrouwelijke personages in sommige gevallen geen andere keuze krijgen dan onthullende kleding dragen: ,,As long as my female character has to wear this sort of armor, I know that she isn’t meant for me. She isn’t designed as a character for me, as a female gamer, to enjoy playing. She’s designed for male players to ogle at. And that pretty much sucks.”
• Rosemarie Buikema, professor Kunst, Cultuur en Diversiteit en voorzitster van het Graduate Gender Programme aan de Universiteit Utrecht, besloot een kunstgalerie in hartje Amsterdam over te nemen. Ze creëert hier een plek waar feminisme en kunst samenkomen. Maar opent tegelijkertijd met werk van twee mannen: ,,Het feit dat we openen met twee mannelijke kunstenaars is puur vanwege een ‘Pauw en Witteman-argument:’ wij kennen hen en hun werk persoonlijk, waardoor we relatief makkelijk en op korte termijn een expositie met deze kunstenaars konden inrichten. Ondertussen zijn we achter de schermen uiteraard aan het onderhandelen met een aantal vrouwelijke kunstenaars, en zijn we erop uit om vooral ook te laten zien hoe vrouwelijke kunstenaars de materie onderzoeken en tot welke vormvernieuwingen zij komen.”
• Documentatiecentrum Rosa publiceerde een mooie reportage over Betty Friedan en haar boek The Feminine Mystique.  Hoe kwam dit invloedrijke boek vijftig jaar geleden tot stand? Wat waren de effecten van publicatie? Hoe staat het anno 2013 met het feminisme en de situatie van vrouwen? Met talloze links en actuele discussiepunten.
• Tsja, degenen die bepalen welke film een Oscar krijgt, bestaan voor 77% uit mannen en voor 94% uit blanken, en de kanshebbers zijn ook dit jaar weer voornamelijk blank en mannelijk. Slechts een paar genomineerde films doorstaan de Bechdel test. Niet geheel toevallig domineren mannen ook, omdat zij het geld krijgen. Het lukt vrouwen nauwelijks om investeerders voor hun filmproducties te vinden. Zo hou je de negatieve spiraal in stand….
• Striptekenaar Will Brooker kreeg zo’n pesthekel aan superheldinnen die eigenlijk fungeerden als veredelde seksbom, dat hij besloot een feministische superheldencomic te maken. Na Batman werkt Brooker zodoende aan Cat, my socalled secret identity. De tekenaar wil minstens vijftien afleveringen produceren. Aflevering 1 kreeg lovende recensies.
• Modeshows, dat draait toch allemaal om onmogelijk magere modellen? Als je ‘dikker’ bent dan maatje 34 heb je toch niks te zoeken op modegebied? Tijdens de London Fashion Week kun je nu met eigen ogen zien dat mode voor iedereen is, en dat mooie kleding past bij vrouwen in alle vormen en maten.
• Lynn Hershman Leeson werkte jaren aan haar film Women Art Revolution om recht te doen aan een onderbelichte stroming binnen de kunstgeschiedenis: feministische kunst. Dertig jaar geleden gold performance art in de V.S. als een subversieve bezigheid, en hingen vrouwen alleen in musea als naakt op een schilderij. Tegenwoordig ziet het landschap er iets beter uit. De Guerilla Girls eisten verandering, de financiële situatie van kunstenaressen lijkt iets gunstiger, en musea besteden meer aandacht aan hun werk. Maar er vallen nog werelden te winnen, tekent Ms Magazine op.

Drie mijlpalen voor de boekliefhebber

Heerlijk, lekker met een boekje op de bank! En daarna praten en nadenken over wat je hebt gelezen, of over de boeken zelf. Lezers komen deze tijd goed aan hun trekken, want vanwege drie jubilea wemelt het op dit moment van de beschouwingen over auteurs en hun werk. Betty Friedan publiceerde vijftig jaar geleden The Feminine Mystique (Het Misverstand Vrouw), Sylvia Plath publiceerde The Bell Jar (De Glazen Stolp), en dertig jaar geleden schudde Marion Zimmer Bradley het fantasy genre op met The Mists of Avalon (Nevelen van Avalon).

Bitch Magazine greep het jubileum rond Nevelen van Avalon aan voor een herlezing. Hoe houdt deze roman zich staande met het verloop van de tijd? Wat kunnen lezers er vandaag de dag mee? Veel, concludeert het magazine. Bitch vindt het niet vreemd dat de roman nog steeds hoog op de lijstjes van leeskringen staat:

Women! In epic fantasy! This is mildly exciting even today, but think back to the early 1980s and it’s even bigger news. By breaking into male-dominated science fiction and fantasy, and by writing woman and girl characters, Bradley and her contemporaries changed these genres in ways I value. It recasts a tale central to Western culture’s understanding of itself to focus on the traditionally-totally-flat mothers, sisters, wives, and witches. It complicates a story of Western civilization as fundamentally about manly men doing heroic stuff. This novel helped popularize a lively feminist tradition: rewriting histories, fairy tales, and other culturally-significant narratives from marginalized peoples’ perspectives.

Die bijzondere aspecten blijven lezers trekken. Wat in de jaren tachtig verfrissend werkte, maakt nu nog steeds indruk op lezers:

the primary reason Mists is seen as being “feminist” has less to do with the ideological content of the novel than it does with the fact that re-centering the King Arthur legend on the lives and experiences of women is subversive in itself. Women are rare enough in fantasy fiction in general (especially in the early 80s) to make the book remarkable for its time, and it’s still sometimes seen as a radical departure from the norm to make women the focus of stories in such a testosterone- and patriarchy-fueled genre.

Ook het jubileum van De Glazen Stolp deed veel stof opwaaien. Niet vanwege de inhoud – die is nog steeds tijdloos en even relevant als vijftig jaar geleden. Depressie blijft depressie, wie daar vijftig jaar geleden mee worstelde vindt nog steeds veel herkenning bij mensen die nu aan deze ziekte lijden of er vanuit hun beroep mee te maken hebben:

Ze geeft duidelijk weer hoe deze ziekte een geleidelijk proces is en het komt er prachtig uit dat je, ondanks de aanwezigheid van zoveel talenten, toch dood moet. De manier waarop zij over haar depressie schrijft maakt je als arts wijzer over wat zo’n ziekte met je doet. Ongrijpbaar en niet te stuiten, is de indruk die je over houdt. Het is hartverscheurend als er zoveel vóór je pleit, dat je dan niettemin zelfmoord pleegt.

Kortom, een klassieker, daar ligt het niet aan. Nee, het omslagontwerp viel verkeerd. Uitgeverij Faber besloot de jubileumeditie te tooien met het beeld van een jaren vijftig dame die lippenstift opsmeert terwijl ze in een handspiegeltje kijkt. Wel ja, hoe triviaal kun je het maken. Is het voor de vrouwtjes? Doe er dan maar een suffe cover overheen. Stop Plath maar onder de glazen stolp van het geminachte chicklit genre.

Boekomslagen toen en nu.

Het besluit past bovendien in een al wat langer bestaande trend in uitgeversland. Zo kreeg Wuthering Heights van Emily Brönte, een herontwerp a la Twilight, met veel zwart en één witte of rode bloem. Met zo’n marketing maak je het je publiek heel, heel moeilijk om schrijfsters serieus te nemen. Zulke ontwerpen creëren extra obstakels, waar mannelijke auteurs nooit mee lastig worden gevallen. Het is één van de vele redenen waarom zoveel canons bijna alleen mannelijke auteurs bevatten.

En welke invloed heeft dit op datzelfde publiek, met name vrouwen en meisjes? Welke boodschap ontvangen zij? Auteur Louise Stowell doet een gokje. Via Twitter stuurde ze het volgende commentaar de wereld in:

I think, after that Bell Jar cover, my next pitch for a kids book will be The Big Pink Book of Low Expectations For Girls. Commercial gold.

Inderdaad. Betty Friedan bleef zo’n chicklit omslag gelukkig bespaard. Bij haar gingen de jubileumartikelen weer over de inhoud. Friedan gooide een halve eeuw terug namelijk de knuppel in het hoenderhok. Al die zogenaamd gelukkige middenklasse huisvrouwen werden diep, diep ongelukkig van hun bestaan tussen stofzuigers en kinderen. Ze snakten naar een bredere horizon dan het plannen van de avondmaaltijd voor manlief de kostwinnaar. Met haar aanklacht legde Friedan de basis voor de tweede feministische golf in de Verenigde Staten. Ook inspireerde ze Joke Smit, die kort daarop Het Onbehagen bij de Vrouw schreef.

Hoe zou de inmiddels helaas overleden Friedan nu, vijftig jaar later, naar de situatie van vrouwen gekeken hebben? Zou ze iets te vieren hebben? Ja en nee, meende The Huffington Post:

Women’s Liberation gave me my voice, gave me possibility, gave me my life. Without feminism, I’m certain, my husband and I wouldn’t be celebrating our golden anniversary. If Betty Friedan were still alive, I’d send her roses with a little handwritten card: Happy Anniversary, Brave Woman, Thank you. And she’d say: Get up and email your representatives this very minute! It’s been nearly 100 years since the ERA was first proposed (1923!), but women still don’t have equal rights and equal pay in America. The Violence Against Women Act is currently up for reauthorization again, and so is the Paycheck Fairness Act.

Ook in Nederland betalen werkgevers vrouwen gemiddeld 8 procent minder salaris voor hetzelfde werk – een loonkloof die de Emancipatiemonitor beleefd ‘onverklaarbaar’ noemt, maar die gewoon duidt op seksisme. Ook in Nederland krijgt een op de 8 vrouwen te maken met een man die haar verkracht, om nog maar te zwijgen over huiselijk geweld. En gezinnen die de taken eerlijk willen verdelen, lopen nog steeds tegen zoveel obstakels aan dat de meesten vervallen tot een anderhalf verdienersmodel, waarbij de vrouw de halve uit dat model is en zichzelf financieel niet zelfstandig kan redden als het droomhuwelijk uit elkaar spat.

Kortom, we zijn er nog lang niet. Maar zoals uit het voorgaande al blijkt, is het een kwestie van een half leeg of een half vol glas. Want diezelfde anderhalf-verdienersmodel gezinnen willen in theorie de taken eerlijk verdelen. Dat houdt een enorme stap voorwaarts in. Het lukt meestal niet, maar mensen denken er wel over na. Op allerlei manieren dreunt The Feminine Mystique zodoende nog steeds na. Met vele debatten en gedachtewisselingen tot gevolg. En dat is mooi. Hoe meer dialoog, hoe beter.

BONUS: zie ook het vijftigjarig jubileum van The Golden Notebook van Doris Lessing.

Ja ja ja, het ligt weer eens aan onszelf

Weet je wat de Zesde Clan nou nooit leest? Koppen zoals ‘de jongen loopt vooral zichzelf in de weg’. Met als strekking dat áls jongens al een achterstand op school oplopen, ze subiet naar zichzelf moeten kijken. Hou eens op met die houding van ‘leren is voor mietjes’, recht je rug, span je toch eens in. Maar helaas. Als dit onderwerp al ter sprake komt leggen mensen vooral de nadruk op de omgeving, het onderwijs, enzovoorts enzovoorts.

Zo niet als het om meisjes en vrouwen gaat. Dan hoor je dat succes van meisjes problematisch is (want arme jongens, die raken totaal gedemotiveerd) en lezen we koppen van het type ‘de vrouw loopt vooral zichzelf in de weg’.  Mooi! Dat haalt meteen de angel uit alle problemen die ongelijkheid inhouden, zoals vooroordelen jegens meisjes, een loonkloof van circa 8 procent, het anderhalf verdieners model, en de navelstaarderige wereld van Libelle en Margriet. Hoeven we niet meer na te denken: vrouwen doen het zichzelf aan.

Wie niet alleen koppen snelt maar iets verder leest in het artikel over zichzelf in de weg lopende vrouwen, ziet dat de auteur (sociologe Fleur Wirtz) wel degelijk, zij het enigszins halfslachtig, oog probeert te houden voor de omgeving. Zo stipt zij kort aan dat er aan de top een old boys network bestaat. Ook noemt ze de geschiedenis, waarin vrouwen nauwelijks ruimte en mogelijkheden kregen om zichzelf te ontplooien.

Na die aarzelende verbreding brengt ze het hele probleem echter toch weer terug naar de vrouw en wat zij doet:

Het is alsof de passiviteit intreedt zodra er initiatief verwacht wordt. Ik denk dat een van de redenen daarvoor die twijfel is, het niet gewend zijn om naar een eigen waarheid te luisteren, althans niet voldoende, en daar vervolgens zonder schroom naar te handelen. Zolang er externe eisen worden gesteld, gedijen we, zodra die er niet meer zijn moeten we onze eigen wetgever zijn en dat is moeilijk. Al te vaak zoeken we dan een ijkpunt buiten onszelf, mogelijk een man, soms een vrouw of formele voorschriften.

Foei! Geen wonder dat de meeste vrouwen geen indruk maken en geruisloos opgaan in een grijze massa van deeltijdmoeders. Ze raken de kluts kwijt zodra ze geen instructies meer krijgen.

Het lijkt wel alsof Wirtz er moeite mee heeft om man en paard te noemen. Zo schrijft ze in uiterst voorzichtige bewoordingen over het door haar gewenste gedrag van vrouwen:

Het zou goed zijn als ze meer vertrouwen hadden in de eigen capaciteiten en keuzes, zonder die langs de meetlat van ‘mannelijk’ gedrag te leggen. Zelfvertrouwen is niet hetzelfde als monomanie.

Toe maar, hoeveel bijsluiters hebben we nog nodig? Is Wirtz soms bang dat iemand haar gaat uitschelden voor feministe? Speelt er een schroom mee dat een deel van de bevolking sterke, assertieve vrouwen meteen wegzet als manwijf?

Die draaikonterij is jammer, want haar stuk als geheel snijdt een fundamentele, en zeer nuttige, kwestie aan. Namelijk dat het op zich niet zoveel zegt dat vrouwen tegenwoordig ‘alles mogen en kunnen’. Het gaat daarnaast ook om wat er tussen de oortjes zit. Als individuen leven we niet in een vacuüm. Zoals zij als sociologe vast wel weet, worden vrouwen van kinds af aan opgevoed om vooral bescheiden, vriendelijk en hulpvaardig te zijn. Dat begint al met roze kleding met het commando ‘lief’ erop gedrukt.

Zo’n houding valt slecht te rijmen met luisteren naar je innerlijke stem en je eigen weg volgen. Het vergt een omslag in gewoonten, houding en mentaliteit. Dat kan wel, maar is lastig. Zeker als je te maken hebt met een conservatieve omgeving die dubbele boodschappen afgeeft – huisvrouwen zijn dom, maar als je fulltime voor je loopbaan gaat ben je een egoïstische bitch, en hoe moet het dan met de kinderen. Tsja, probeer daar maar eens tussendoor te laveren – dan krijg je het anderhalf verdienersmodel.

Buitenlandse media komen met een veel openlijker verhaal. Zo roert webmagazine Jezebel hetzelfde punt aan. Net als Wirtz roept dit blad vrouwen en meisjes op hun schroom te overwinnen. Formeel houdt weinig ze tegen. Dus komop. Maar dit blad praat eerlijk over de pijnlijke spanning tussen droom (gelijkwaardigheid) en realiteit (structurele achterstanden en ingebedde vooroordelen). Je kunt meisjes niet aanmoedigen zonder hen erbij te vertellen dat ze allerlei onrecht tegen zullen komen, puur en alleen omdat ze het ‘verkeerde’ geslacht hebben. Daar moet je meiden op voorbereiden:

You don’t tell a would-be doctor that she’ll sail right through medical school. You realistically prepare her for mind-bleeding amounts of study and all manner of obstacles. So it is with some of the still-prevalent injustices women face. [...] Women need not speak out about the injustices in the world without fear of misuse. The more women who speak out, the more difficult it is to ignore, and the safer the space is for women to feel ok about coming forward.

Deze voorbereiding is broodnodig. Soms kun je als individu namelijk doen wat je wilt, maar bots je aan tegen een muur van ingebakken onrecht. Hoeveel kwaliteiten je ook in huis hebt, hoe goed je alle gebruikelijke loopbaanadviezen ook volgt, het lukt niet, en dat ligt niet aan een vrouw die zichzelf in de weg zou lopen, maar aan een maatschappij die ondanks formele regels in de praktijk nog steeds geen ruimte biedt aan vrouwen.

Wat meer aandacht voor de collectieve aspecten zou goed zijn. Misschien pakt Wirtz dit op in een volgend opiniestuk?

De gereedschapskist: zelfhaat begrijpen

Slachtoffers van verkrachting die zichzelf de schuld geven - of van andere vrouwen de schuld krijgen. Als vrouw meisjes besnijden. Elkaar eindeloos de maat nemen op het gebied van uiterlijk en sexy gedrag. Als vrouw oproepen tot het inperken van vrouwen om mannen meer ruimte te geven (waarna andere vrouwen gelukkig protesteren.) De lijst is eindeloos. Waarom zijn vrouwen soms hun ergste vijand? Waar komt die zelfhaat vandaan? Het is een gevoelige kwestie, en de Zesde Clan heeft dan ook al weken aan dit artikel lopen schaven. Maar nu hakken we de knoop door en publiceren het als aflevering in de rubriek De Gereedschapskist. Want kennis is macht, en ieder beetje inzicht helpt om je als vrouw beter staande te houden in een vaak vijandige wereld.

Zelfhaat? O, dat wordt er bij vrouwen ingestampt vanaf de geboorte. Aldus Eve Ensler, schrijfster van de Vagina Monologen en tevens mondiale voorvechtster van vrouwenrechten. Want welke boodschappen ontvangen vrouwen eigenlijk van 1. de buitenwereld? Al te vaak: ze mogen er niet zijn, symbolisch, maar ook letterlijk. Al te vaak: mannen zijn goed, vrouwen zijn minderwaardig. Als vrouwen succes hebben, vormt dat een probleem en moeten we er iets aan doen.

Aangezien vrouwen mensen zijn, en dus sociale wezens, komen die boodschappen aan. Of we willen of niet. Wat het nog erger maakt is dat vrouwen dit soort opmerkingen al eeuwenlang naar hun hoofd geslingerd krijgen. Veel godsdiensten zitten vol neurotische vrouwenhaat. Tot minstens de ouwe Grieken aan toe was er nauwelijks plaats voor vrouwen in de ideologische en filosofische opvattingen van mannelijke geleerden. En als je in de negentiende eeuw rond wilde lopen op straat, vond de omgeving je meteen onzedig en onfatsoenlijk.

Mensen m/v worden beïnvloed door het ideologische klimaat. Ondanks verschuivingen en veranderingen krijgen vrouwen er  nog steeds van langs als ze de openbaarheid betreden, bijvoorbeeld als ze de politiek in willen. Daarbij vormen uiterlijk en seksualiteit gewilde, traditionele wapens om vrouwen te ondermijnen. Vrouwen zijn te dik, te dun, te sexy gekleed, te truttig gekleed. Als vrouw moeten we onze edele delen parfumeren en chirurgisch laten bewerken, anders zijn we te smerig voor woorden.

Naast openlijke agressie krijgen vrouwen ook te maken met subtiel seksisme. Dit type neerbuigend paternalisme is misschien nog wel schadelijker dan openlijke minachting, omdat het moeilijker te herkennen is. Iemand geeft je een compliment, bijvoorbeeld dat jij als vrouw zo goed voor kinderen kunt zorgen. Wat is daar verkeerd aan? Nou, het ondermijnt vrouwen, zoals sociaal-psycholoog Sezgin Cihangir van de Universiteit Leiden aantoonde, en zoals Joke Smit decennia daarvoor al besprak in haar beroemde essay Het Onbehagen bij de Vrouw. Want het klinkt wel positief, maar wat als we  iets anders willen dan voor kinderen zorgen? Oeps…

Die vijandigheid heeft psychologische gevolgen voor de individuele ontplooiing en het welbevinden van vrouwen. Waarbij we aankomen bij 2, de innerlijke factoren van zelfhaat. Zo signaleert de Australische therapeute Sue Austin:

‘woman’ has traditionally been constructed as ‘other’ in cultural discourse. As has been articulated extensively by feminism over the last few decades, to be ‘other’ in this way is to be at odds with one’s subjectivity. One of the common manifestations of this experience was described to me by a patient as ‘living life with one eye watching yourself on closed-circuit TV, accompanied by a ruthlessly attacking commentary from an invisible, nameless critic who has the authority of God’.

Vrouwen verinnerlijken de negatieve boodschappen die de buitenwereld op je afstuurt. Omdat je één oog permanent gericht hebt op dat ‘wat zullen ze wel niet van me vinden’-tv scherm, word je psychisch zwakker. Daardoor kun je sneller gedachten ontwikkelen of acties ondernemen die schadelijk zijn voor jezelf.

Een combinatie van inzichten uit de Jungiaanse psychologie en feministische analyse brengt de manieren in kaart waarop zo’n proces kan verlopen. In een paper over de Babylonische scheppingsmythe waarin de god Marduk (m) de godin Tiamat (v) vermoordt en uit haar lijf de wereld schept, zet Tracy Derynck van de Mount Royal universiteit in Calgary dit prachtig op een rijtje:

The above interpretation suggests three ways in which internalized patriarchy oppresses women: 1) by asking them to abandon their own judgment (Apsu and Mummu), 2) by putting them down and pressuring them when they hesitate to abandon their own judgment (Kingu and his faction), 3) by implicating them in a self-fulfilling prophecy of inferiority when they do abandon their own judgment (Marduk). The myth is thus illustrative of both inner and outer realities, and again demonstrates how the two serve to confirm and bolster one another.

Dat is één ding, maar er speelt nog iets anders mee. Te weten: 3, praktische overwegingen. Het persoonlijke is politiek. Vrouwen waren tot 1956 handelingsonbekwaam in Nederland. Je had als vrouw een man nodig om toegang te krijgen tot een maatschappelijke status en enige materiële welstand. Tot op de dag van vandaag betekent vrouw zijn in Nederland een automatische strafkorting van gemiddeld 8 procent op je salaris.

Als het ging om geld, macht en status hadden vrouwen eeuwenlang duidelijk de verkeerde sekse. Het loonde daarom om je te identificeren met, en aan de zijde te scharen van  de dominante groep, oftewel mannen:

in a patriarchal society, “male approval” translates into a form of power (albeit a limited one). Even in societies where women have access to other ways in which to attain power, girls are still encouraged from a young age to seek out and maintain male approval as a way to secure their own power in the world.

Dat kan betekenen dat je tegen je eigen belangen in gaat handelen om je eigen hachje veilig te stellen. Dit raakt aan het terrein van de patriarchale deal. Bewust of onbewust gebruik je als vrouw de middelen die tot je beschikking staan om vooruit te komen in het leven. Je kunt zo’n deal sluiten terwijl je zeer positief over jezelf denkt. Zelfhaat gaat echter een rol spelen in situaties waarbij je de negatieve boodschappen uit je omgeving in jezelf hebt opgenomen en daar naar handelt, bijvoorbeeld door jezelf een sexy uiterlijk aan te meten terwijl je eigenlijk liever in een spijkerbroek rond zou willen lopen. Dan doe je jezelf geweld aan.

Wat te doen aan al die verinnerlijkte zelfhaat? Dat is een vraag waar we een andere keer dieper op ingaan, maar voor nu een hint. Steeds opnieuw blijkt dat boze vrouwen een taboe zijn en dat vrouwen zichzelf daarom inhouden:

We are all smiley for fear of being labelled man–haters. And what is the result of this people-pleasing, ultra-feminine, crowd–sourced sexual politics? Sod all. Reasonably sitting around waiting for equality while empowering oneself with some silicone implants does not really seem to have worked wonders, does it ladeez?

Waarom? Omdat gerechtvaardigde woede enorm krachtig is. Het haalt vrouwen uit hun machteloosheid en zet aan tot acties, demonstraties, je als groep organiseren en verder bekwamen in effectief lobbyen voor verbetering. Deze activiteit kan, maar hoeft natuurlijk niet, leiden tot het feminisme ontdekken als middel om zicht te krijgen op wie je bent, wat je wilt, hoe al die hatelijke boodschappen in elkaar zitten en wat je daarmee wilt.

Mensen met privileges vinden dat eng. Ze komen verrassend snel op het punt waarop ze vrouwen bitch en mannenhater etc. noemen. Mocht het woord ‘feministe’ vallen, dan zijn deze bange mensen er als de kippen bij om de kernboodschap van het feminisme verdraaien. Ze vergeten graag dat boosheid een rationele, logische reactie op onderdrukking is.

Zij die boze feministen neersabelen, en/of vrouwen bekritiseren omdat ze boos zijn, weten ergens in hun achterhoofd donders goed dat zulke woede de eerste stap vormt op weg naar het ondermijnen van de status quo en het eisen van gerechtigheid. Woede verandert de wereld. Dus als je merkt dat mensen je minder aardig vinden, beschouw dat dan maar als een teken dat je goed bezig bent.

Verder lezen? Behalve de informatie in de links vond De Zesde Clan deze boeken zeer behulpzaam. Neem eens een kijkje in de bundel  ‘In Her Place’ van literair criticus S.T. Joshi, over vrouwenhaat. Of lees Vrouwen en Ambitie, van psychiater Anna Fels. Women don’t Ask, van economen Linda Babcock en Sara Laschever. The Creation of Feminist Consciousness van historica Gerda Lerner. Alles van Joke Smit, te beginnen met Het Onbehagen bij de Vrouw. Veel plezier op je ontdekkingsreis…