Nieuwsronde

Feministisch hulpfonds Mama Cash bestaat dertig jaar en viert dat met een bijzonder kunstwerk. Disney besloot tot een make over van een tekenfilmfiguur, en moest dat bekopen met bergen kritiek. Oh, en dat vrouwen op papier rechten hebben, wil niet zeggen dat ze er in de praktijk ook gebruik van kunnen maken. Dat zien we in Nederland bij onze eigen SGP, maar dat gebeurt ook in Pakistan. Dat en meer in deze nieuwsronde.

• Mama Cash bestaat dertig jaar en viert dat met een terugblik en een speciale geschiedenispagina. De organisatie kwam eerder ook al zeer positief in het nieuws. Het fonds ging in zee met de Cubaanse kunstenaar Jorge Rodriguez-Gerada. Hij maakte op het Zeeburgereiland in Amsterdam een gigantisch vrouwengezicht, als symbool voor vrouwenrechten in Nederland en daarbuiten. Mooi! Op deze site nog meer foto’s van het kunstwerk. Mama Cash steunen, om vrouwenorganisaties wereldwijd te steunen? Kijk hier voor informatie over wat je kunt doen.
• Vrouwen in Pakistan hebben officieel het recht om te stemmen, maar dat wil niet zeggen dat ze ook in de praktijk naar het stemhokje kunnen. Met name in door de Taliban gecontroleerde gebieden verbieden mannen vrouwen om te stemmen. Ze mogen het huis niet uit. Bij 564 stembureaus hebben medewerkers in geen vijf jaar een vrouwelijke kiezer gezien.
• De tekenfilm Brave morrelde aan de conventies van zoete prinsesjes door hoofdpersoon Merida zelfstandigheid te geven, en een zeer effectieve pijl en boog. Nu ze echter deel uit gaat maken van de speciale prinsessencollectie van Disney, moet ze zich aanpassen. Weg met de wapens, haar onder controle, en een paar kilo eraf zodat ze een meer sexy uiterlijk heeft. Boodschap aan meisjes: sterk en weerbaar mag niet. De protesten zwellen aan. En hadden effect: Disney heeft de tandeloze versie inmiddels stilzwijgend vervangen door de originele, strijdbare Merida. Leve internetactivisme!
• Mooie column van Elma Drayer over het emancipatiebeleid van minister Bussemaker. Waarna de eerste commentator meteen stelde: ,,Zo. En dan nu de laatste stap: wij vrouwen willen onderhand wel eens hetzelfde verdienen als mannen, voor hetzelfde werk. Zolang DAT nog steeds volkomen onbespreekbaar is en als normaal wordt ervaren (ik hoorde Jetje er ook niet over) vind ik dat dit onderwerp veel te eenzijdig wordt benaderd.” Inderdaad. Plus: emancipatie staat niet gelijk aan betaald werk. Het begrip is veel breder en revolutionairder van aard.
• Woelige tijden bij Belgische universiteiten. Daar vinden verkiezingen plaats. De Universiteit Gent koos voor een vrouw. De arts Anne de Paepe wordt de komende vier jaar rector. Bij de Katholieke Universiteit Leuven is de strijd nog onbeslist. In de tweede ronde van de rectorverkiezingen staat Karen Maex tegenover Rik Torfs. Dus ook hier zou het een vrouw kunnen worden…
• De burgemeester van de Japanse stad Osaka ligt onder vuur na uitspraken over vrouwen die in de tweede wereldoorlog gedwongen als prostituee moesten werken. Volgens hem was dit absoluut noodzakelijk om Japanse troepen gedisciplineerd te houden en hen wat ontspanning aan te bieden. Pech voor de vrouwen, de soldaten waren belangrijker. Onder andere de Verenigde Staten veroordeelden het standpunt van de burgemeester. 
• Bezuinigingen treffen kwetsbare vrouwen het hardst. Dat signaleren 42 sociale organisaties in Engeland. Ze analyseerden de effecten van het regeringsbeleid, iets wat ze ook al deden in 2008. Ten opzichte van dat jaar verkeren nu alle vrouwen in een slechtere situatie, behalve de meest welvarende. ,,Vivienne Hayes, chief executive of the Women’s Resource Centre, which compiled the report, said: “Evidence in our report raises serious questions about the UK government’s commitment to women’s equality. Austerity is not an excuse for discrimination,” schrijft The Guardian.
• Het aandeel van actrices in Hollywoodfilms zakte naar het laagste niveau in vijf jaar. Dat blijkt uit een nieuwe monitor over de positie van vrouwen in de honderd grootste kassuccessen van 2012. Slechts 28,4 procent van personages met tekst is vrouw. Als actrices al in beeld verschijnen, doen ze dat in eenderde van de gevallen in een geseksualiseerde context. Ze dragen schaarse kleding, en hoe jonger de actrice, hoe meer bloot. Kortom, op z’n best stagnatie, afgewisseld met verslechtering. Hollywood houdt nog steeds niet van vrouwen…

Emancipatiebeleid: vrouwen moeten zich schuldig voelen

Vrouwen teren teveel op de zak van hun man, vindt de Nederlandse regering. Om het aantal financieel zelfredzame vrouwen te vergroten, zouden ze volgens minister Bussemaker af moeten van dat eeuwige schuldgevoel over hun gezin. ”Ze zouden zich eerder schuldig moeten voelen over het feit dat de overheid zoveel in ze heeft geïnvesteerd”, aldus de minister. Ja! Laten we dat doen! Vrouwen zichzelf schuldig laten voelen!

Bussemaker, minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, maakte haar opmerkingen in dagblad Trouw, als startschot voorhaar nieuwe nota over emancipatie. We willen allereerst benadrukken dat ze wel degelijk zinnige problemen aankaart. Maar liefst 52% van de Nederlandse vrouwen is afhankelijk van een partner, familie of de overheid. Rooskleurige denkbeelden, stevig gestimuleerd door bladen als Libelle en Margriet, zorgen ervoor dat veel vrouwen niet willen of kunnen inzien hoeveel risico’s ze lopen. Hier ligt een bak werk, ook voor vrouwen zelf.

Daarnaast veerden we op bij de krachtdadige houding van de minister:

“Soms wordt het thema emancipatie als niet meer relevant beschouwd”, zegt Bussemaker. Maar, zo schrijft ze, als het geen onderwerp van gesprek meer is, dan verdwijnen idealen: zelfs wie is opgegroeid in een gezin waar een gelijke taakverdeling tussen man en vrouw als normaal werd beschouwd, past dat lang niet altijd zelf ook toe. [...] Bussemaker: “Emancipatie heeft voortdurend onderhoud nodig. Ik ben niet van de school van: het gaat heel goed, als we nu rustig afwachten komt het moment waarop alle vrouwen werken vanzelf. Ik ga niet wachten tot 2075, als misschien alle vrouwen werken.”

Precies! Emancipatie is een kwestie van frappé, frappé toujours. Zelfs hard bevochten overwinningen, zoals baas in eigen buik, kunnen bij het minste of geringste weer onder vuur komen te liggen. Bussemaker snapt dat en wil actie. Prima.

Maar. Nu  de punten die maken dat Bussemakers opinie nogal wat stof doet opwaaien. Sinds wanneer staat ‘emancipatie’ gelijk aan ‘betaald werk’? Sinds wanneer staat ‘vrouw’ gelijk aan ‘moeder met een gezin’? En hoe feministisch is het, om vrouwen op te zadelen met nog meer schuldgevoelens?

De Zesde Clan moet haar nota nog lezen. We horen de minister tot nu toe echter alleen praten over vrouwen en betaald werk.  Tweede maar: het lijkt allemaal te draaien om vrouwen met kinderen en een partner. Alsof dat de enige vrouwen zijn die behoefte hebben aan een stevig emancipatiebeleid. Wat doet de minister voor alleenstaanden? Of voor lesbische vrouwen? Voor vrouwen die om wat voor reden dan ook, bijvoorbeeld vanwege een chronische ziekte of handicaps, niet mee kunnen doen aan die riedel van betaald werken en economische zelfstandigheid? We horen er op dit moment niks over.

En tot slot: waarom moet de individuele vrouw zich schuldig voelen? Denkt Bussemaker dat die gevoelens vrouwen meer zelfvertrouwen geven of assertiever maken? Psychologisch gezien hebben schuldgevoelens juist vaak een verlammend effect op mensen. Iemand schuldgevoelens aanpraten staat daarom haaks op de geest van vrouwenemancipatie. Bovendien is inspelen op schuldgevoelens op de lange duur schadelijk voor de relatie. Zie ook: overheid ziet burger als aspirant-profiteur.

De nadruk op schuldgevoel van en bij vrouwen lijkt daarnaast nogal beperkt. Als de minister op de Calvinistische toer gaat, dan weten wij nog veel meer partijen die zich flink schuldig mogen voelen. Bedrijven die vrouwen ontslaan zodra ze het wagen zwanger te worden. De groep mannen die het wel makkelijk vindt, zo’n huisvrouw die opdraait voor de was en de poepluiers. De regering, die er al jaren voor zorgt dat individuele vrouwen het nakijken hebben bij de inkomenspolitiek, en traditionele rollenpatronen stimuleert door een combinatie van belastingen en bezuinigingen. Speelgoedwinkels, met hun roze en blauwe tweedeling in de schappen. Zo kunnen we nog wel even door gaan.

De veel te grote nadruk op individuele vrouwen geeft conservatieve haters bovendien alle ruimte om de structurele marginalisering van vrouwen te ontkennen, en hen aan te vallen. NRC huisseksist Steven de Jong bijvoorbeeld, die meteen roept dat vrouwen die thuis zitten met een diploma, de kosten van hun studie terug moeten betalen en een sollicitatieplicht moeten krijgen. Waarbij hij flink gebruik maakt van termen zoals ‘gediplomeerde poetsdames’, en een vijandbeeld schetst van vrouwen die alleen denken in termen van rechten, die werken zien als een leuke hobby, zich ‘er’ gemakkelijk vanaf willen maken, de luie loeders.

Dat zoveel vrouwen (economisch) kwetsbaar zijn, vormt het eindresultaat van een scheefgegroeide structuur. Je kunt de rekening van maatschappelijke ongelijkheid niet eenzijdig bij individuele vrouwen neerleggen. En nogmaals, je kunt emancipatie niet reduceren tot de financiële zelfredzaamheid van moeders.

Tot zover de eerste gedachten omtrent het beleid en de uitspraken van Bussemaker. Wordt vervolgd!

Nergens een vrouw te bekennen

Een beeld zegt meer dan duizend woorden. Daarom biedt een recent opgezette tumblr, 100 procent mannen, zoveel inzicht. Het Vaticaan kan zich nog beroepen op een heilig boek om vrouwen buiten te sluiten, maar moderne bedrijven zoals BP, of politieke instanties, kunnen geen beroep doen op die schaamlap. Waarom zijn daar dan geen vrouwen?

Inderdaad, 100 procent mannen….

Een vrouw bedacht honderd procent mannen. Technologiejournalist Lydia DePillis verveelde zich op een zondag, een tijdje geleden. Rondklikkend op internet viel haar opeens op dat er nogal wat gezaghebbende organisaties zijn, die op hun website trots hun topmensen presenteren. De bisschopssynode, de raad van bestuur, de burgemeesters van een stad. Rij na rij mannen staarden haar aan vanaf het scherm. Het maakte zo’n indruk op haar, dat ze een tumblr creëerde om deze eenheidsworst zichtbaar te maken.

DePillis plaatst foto’s en lijstjes. Ze voegt er nauwelijks commentaren aan toe. Dat hoeft ook niet, want de beelden spreken voor zich. Op die manier hoopt de journaliste dat haar initiatief effect krijgt:

 ”What I hope doesn’t come out of this is people just putting one lady on their board and on their schedule just to avoid being blogged or Tumbl-d about,” she said. But if people felt a little “embarrassed” by it, even, DePillis would consider that a success. [...] ”The ideal outcome is that organizations which are completely full of men will think about why that is and think about what they can do,” she added.

Dat lijkt te werken. Voordat mensen een probleem aanpakken moeten ze zich namelijk eerst bewust worden dat er een probleem is. De tumblr lijkt die bewustwording te bevorderen, want de zee van mannengezichten komt hier en daar hard aan. Een aantal van de op de tumblr tentoongestelde instanties nam inmiddels maatregelen om meer diversiteit te bereiken. Wie weet….

Hollywood houdt leeftijdskloof in stand

Acteurs die hoofdrollen in Hollywoodfilms spelen, worden steeds ouder, maar hun liefje houdt ongeveer dezelfde leeftijd. De kloof tussen iemand als Liam Neeson (61) en zijn tegenspeelster, loopt zodoende op tot meer dan dertig jaar. Vulture laat in prachtige grafieken duidelijk zien hoe man en vrouw zich verhouden. De enige uitzondering is Tom Hanks. Bij deze acteur mogen vrouwen wel, net als hem, ouder worden, zodat er meestal slechts een relatief klein leeftijdsverschil van circa acht jaar over blijft.

De leeftijdskloof tussen Denzel Washington en zijn tegenspeelsters.

Niet alleen zijn de grafieken grappig, ze tonen ook veelzeggende trends. Zo veranderen de leeftijden van Neeson’s vrouwelijke medehoofdrolspelers abrupt nadat hij een hit scoorde met de film Taken:

…ever since Taken reestablished his box-office virility, the age of his love interests has dropped precipitously: More than two and a half decades separated Neeson from his screen-wife January Jones in Unknown, and in Paul Haggis’s next film, Third Person, the 61-year-old Neeson will bed 29-year-old Olivia Wilde.

Tom Cruise begon zijn loopbaan juist door samen op het witte doek te verschijnen met oudere vrouwen. Dat veranderde echter:

…time and time again, an older woman would seduce the sexually inexperienced Cruise onscreen. It’s no wonder women used to love him! In the nineties, though, Cruise began squiring the five-years-younger Nicole Kidman, and he’s remained the older man in all of his romantic encounters since. From Vanilla Sky on, the closest Cruise will let a woman get to his age is ten years.

Waarom is dit van belang? Nou, analyseert webmagazine Jezebel haarscherp, omdat het de gewoonte voedt om mannen te zien als tijdloos, als personen die interessanter worden naarmate hun leeftijd vordert, terwijl we als samenleving vrouwen afschrijven na hun dertigste. Tenzij ze Helen Mirren heet. Hollywood en andere uitingen van populaire cultuur zijn bij dit fenomeen betrokken:

…we place expiration dates on female actors—and, by extension, female humans—that we do not extend to male actors. It’s a problem that manifests in pop culture and is fed by pop culture in a massive, unrelenting feedback loop: We internalize what we see on television (old men with young women; younger = better), and then we pursue that ideal in our own lives, and then we hunger for media that validates our choices and feeds our desires. Around and around. And media isn’t just fantasy—plenty of evidence suggests that the images we consume can profoundly affect our perceptions of the world. Images can change our brains. So would it be so difficult for mainstream films to cast women over 35 in leading romantic roles, and change a few brains for the better?

Bongo stopt man en vrouw in keurslijf

Nee maar, Bongo voert cadeaubonnen voor hem en haar. Mocht je het nog niet weten, dan bij deze. Bongo voor hem heeft een groenig/blauwige uitvoering, terwijl Bongo voor haar natuurlijk roze is. Rara wat zou de inhoud zijn? De Zesde Clan deed een gok. Voor hem: actie, avontuur, en mannelijke dingen zoals sigaren roken. Voor haar: uiterlijk en nog eens uiterlijk, en er zou vast ook wel iets van een high tea in zitten of zo. Want iedereen weet dat thee iets voor de vrouwtjes is.

Eenmaal gecheckt bleken wij doorgewinterde feministen er niet ver naast te zitten. Bongo voor hem toont de volgende omschrijving:

Alle activiteiten die je erin terugvindt zijn speciaal gekozen voor echte mannen. Of het nu gaat om kicks op wielen zoals quadrijden, je eigen bier brouwen of een voorstelling met stand -upcomedy… Het wordt een dagje mannen onder elkaar.

En wat doen mannen onder elkaar volgens de cadeaubonnenproducent? Whisky proeven. Golfen. Surfen. Segway rijden in Gouda. Drummen, graffiti spuiten, klimmen, schietspelletjes spelen. Of het tijdschrift Quest lezen. Sigaren ontbreken in het rijtje.

Dan de kaart voor haar:

Vrouwen verdienen het om zich af en toe in de watten te laten leggen. Met deze Bongo kun je, alleen of met één of met meerdere vriendinnen, er even tussenuit. Of je nu zin hebt in een shoppingmarathon, hunkert naar de zoete zonde van een high tea of liever heerlijk wegdroomt in een wellnesscentrum, deze Bongo bezorgt je een heerlijk dagje voor jezelf…

Kijk, daar heb je de thee al. Zo voorspelbaar zijn de rollenpatronen. Inclusief de link met zonde, want een high tea komt vergezeld van gebakjes. In gebakjes zitten teveel calorieën, van teveel calorieën word je dik, en dat kan natuurlijk niet. Bij mannen geen spoor van beladenheid, die kunnen eten wat ze willen.

Verder mag de vrouw vooral veel ondergaan. Ze mag zich laten masseren, laten fotograferen, in de make-up laten zetten, en badartikelen uitzoeken. Want ja, het uiterlijk…. Andere activiteiten: paardrijden, je rond laten varen in een fluisterboot, en shoppen. Natuuuuurlijk, shoppen! Hoe kon de Zesde Clan die vergeten. Vrouwen shoppen. Bij de tijdschriften mag ze de Glamour lezen, of een tijdschrift voor moeders. Niet de Quest, dat is veel te wetenschappelijk en iedereen weet dat dames hun hersenen liever niet vermoeien met ingewikkelde dingen.

Is alles verloren? Nou nee, als je goed zoekt gloort er hier en daar een sprankje hoop. Hij en zij zouden elkaar tegen kunnen komen in een sauna, of bij het rijden op een Vespa. Beiden mogen ook wijn proeven, zij het op verschillende locaties. Gelukkig, hebben ze toch nog wat gemeen met elkaar.

Lieve Bongo, als jullie echt origineel willen zijn, maak dan een cadeaubon voor mensen, en laat die gendercliché’s zitten. Dat komt een stuk frisser en moderner over dan dit belegen gedoe. De jaren vijftig zijn echt voorbij!

Engels warenhuis geeft het goede voorbeeld

Modellen van veertig jaar en ouder. Modellen die een ledemaat missen. Modellen met verschillende huidkleuren. Modellen met een maatje méér. Warenhuisketen Debenhams laat zien dat het er in de modewereld anders aan toe kan gaan. Iedereen kan er goed uit zien in leuke nieuwe kleding, laat de nieuwste catalogus van het bedrijf in woord en beeld zien.

Debenhams koos bewust voor diversiteit in de lentecatalogus, meldt de onderneming op haar website. Het bedrijf keerde de monocultuur van graatmagere blanke modellen de rug toe, omdat dit conservatieve wereldje allerlei vrouwen buitensluit. Dat is niet voor het eerst. De Belgische krant De Morgen memoreert dat Debenhams eerder ook al een keer plus size mannequins in de etalages zette. Het bedrijf weert bovendien photoshop uit reclamebeelden.

Het warenhuis schaart zich met deze acties aan de zijde van critici die vinden dat de huidige modewereld een slechte invloed heeft. Zo valt steeds meer mensen op dat vrouwen met een getinte huidskleur moeilijk aan het werk komen. Bij veel modeshows bestaan de modellen voor negentig procent uit blanke vrouwen. Dat moet anders, luidt de oproep.

Naast discriminatie op basis van huidskleur nemen ook steeds meer mensen aanstoot aan graatmagere modellen. Zo raakte het merk River Island in opspraak door een uitgemergeld model te gebruiken:

Door de minuscule taille, het gebrek aan borsten en de twijgjes van armen komen de sculpturale ontwerpen van Georgia Hardinge niet echt tot hun recht. We kunnen alleen maar hopen dat de heisa River Island één ding heeft geleerd: Deze collectie zou 100 keer indrukwekkender zijn op een gezond lichaam.

Daarnaast besloot een voormalige hoofdredacteur van Vogue Australië een boekje open te doen over de gang van zaken in de modewereld. Volgens Kirstie Clements aten fotomodellen tissues om hun hongergevoel te onderdrukken en namen vrouwen soms hun toevlucht tot cosmetische chirurgie om dunner te lijken.

Kortom, de kritiek zwelt aan. En warenhuizen zoals Debenhams geven het goede voorbeeld om te laten zien dat het echt anders kan. Je moet het alleen willen en bewust kiezen voor diversiteit.

De Gereedschapskist: het Paula Principe

We hadden al het Peter Principe, de ironisch getinte observatie dat mannen net zo lang promotie krijgen totdat ze belanden in een functie die ze niet aankunnen. Vandaar al dat ruim aanwezige mismanagement bij bedrijven. Ruim veertig jaar later krijgen vrouwen nu hun eigen effect: het Paula Principe. Opnieuw een ironisch getinte observatie, deze keer gericht op het verschijnsel dat de promotie van vrouwen stopt op een niveau ónder hun functioneren. Eindelijk een korte, compacte term om te beschrijven hoe werkneemsters op alle niveau’s blijven plakken aan de werkvloer.

De lekkende pijpleiding maakt dat veel minder vrouwen doorstromen dan eigenlijk zou moeten. Het is één van de vele verklaringen voor het Paula Principe.

Laurence J. Peter en Raymond Hull bedachten het Peter principe ruim veertig jaar geleden. Volgens Businessweek raakten de docent en de toneelschrijver destijds een gevoelige snaar. Met veel humor beschreven ze allerlei vreemde praktijken in het zakenleven, en kwamen op basis van die gekkigheid tot de conclusie dat er zoveel mis gaat in ondernemingen, omdat managers mensen promoten totdat ze niet meer competent genoeg zijn om het werk fatsoenlijk te doen. Tot op de dag van vandaag zijn hun observaties actueel. Kijk maar naar de economische crisis, zegt Businessweek:

Now 40, The Peter Principle resonates even more today, when a lust for accomplishment has led an unprecedented level of incompetence. [...]  The message has been this: Perform extraordinary feats, or consider yourself a loser. We are now struggling to stay afloat in a river of snake oil created by this way of thinking. Many of us didn’t want to see the lies, exaggerations, and arrogance that pumped up our portfolios. Instead we showered huge rewards on the false financial heroes who fed our delusions.

Het Peter Principe werd altijd geassocieerd met mannen. Dat paste in de tijdgeest. Rond 1969 hadden mannen immers carrières. Vrouwen verdienden hooguit een centje bij totdat ze een man vonden, trouwden en kinderen kregen. Na ‘Het Onbehagen bij de Vrouw’ van Joke Smit en de tweede (en derde) feministische golf, is de situatie zodanig veranderd dat het tijd wordt dat vrouwen hun eigen principe krijgen.

Enter The Paula Principle, een term bedacht door auteur en professor Tom Schuller:

The Paula Principle postulates that most women work below their level of competence. Far from being promoted to a position they can’t quite cut, they languish one or two levels below what they could so obviously manage. It is a theme embraced by Lucy Scott-Moncrieff, President of the Law Society, who has claimed that men who are less able than their female peers are dominating the capital’s boardrooms. “If career progression was based on pure merit, some male business leaders and law firm senior partners would never even have seen the paintings on the boardroom wall,” she said yesterday. “This is disappointing for the talented women who lose out, but it is also damaging to the organisations which lose what they have to offer.”

Opnieuw gaat het om een theorie met een satirische ondertoon. Maar net zoals mismanagement, is ook de onderbenutting van vrouwelijk talent wel degelijk een serieus probleem. Het gaat om humor op basis van harde feiten. Het Paula Principe kan dan ook rekenen op veel herkenning. Vrouwen studeren zich suf, blijven zich bijscholen, maar de promoties en lucratieve banen gaan bovengemiddeld vaak aan hun neus voorbij. Dat steekt.

De Emancipatiemonitor 2012 en artikelen op dit weblog signaleren talloze complexe, in elkaar grijpende netwerken van oorzaak en gevolg om te verklaren hoe het komt dat vrouwen, ondanks hun kennis en kunde, meestal geen baan op hun eigen niveau krijgen. Maar het is bijzonder handig jarenlange wetenschappelijke onderzoeken, het werk van kenniscentrum Catalyst, zwangerschapsdiscriminatie en de gang van zaken rondom diversiteitsbeleid en vrouwenquota’s, allemaal onder te brengen in één handig containerbegrip voor alles wat onrechtvaardig verloopt rondom vrouwen en werk.

Leve het Paula Principe om hier op te wijzen, en dat dit woord maar snel obsoleet mag worden.

Diversiteit in de top werkt

Investeerders, opgelet. Het loont letterlijk de moeite om te onderzoeken hoe divers het hoger management van bedrijven is. Want met vrouwen in de top presteren ondernemingen beter, met name als het gaat om vernieuwing en de juiste keuzes maken bij complexe vraagstukken. Dit blijkt uit een onderzoek naar de besluitvorming bij 624 directeuren van Canadese bedrijven. Heeft een bedrijf een mannelijke monocultuur aan de top, dan doet die onderneming eigenlijk de aandeelhouders tekort, concludeert een Canadese universiteit.

Groepen zoals deze nemen NIET de beste beslissingen.

Op dit moment maken vrouwen slechts 10 procent van de directeuren. Co-auteur Chris Bart, business professor bij de McMaster University in Hamilton, Canada, vindt dat ondernemingen hun aandeelhouders tekort doen als zij geen vrouwen in de top van het bedrijf toelaten. Bart wijst naar de bestaande mannenclub als oorzaak van het lage percentage Canadese topvrouwen:

Despite their ability, he argues the ongoing shortage of women on boards is not due to a shortage of women in top ranks, but is actually caused by a reluctance by some men to hire women because they have a more challenging decision-making style and are less deferential to tradition or defined power structures. [...] ”…A woman comes on a board, and she says ‘I understand tradition and the way you’ve always done things, but let’s look at it differently, and why are we doing it the same way we’ve always done it for 50 years,’” he suggests.

Tsja, da’s vervelend natuurlijk. Temeer daar een vrouw, nog voordat ze ook maar iets zegt of doet, sowieso een bedreiging is voor de status quo. Want als een bestuur al een vrouw telt, is ze vaak de enige in een groep mannen. Je bent de uitzondering, en zeer zichtbaar. Niet altijd een onverdeeld genoegen – als die ene vrouw iets fout doet, zijn meteen alle vrouwen fout, zie je wel, ze kunnen het niet.

Natuurlijk begon onmiddellijk de discussie hoe je de uitkomst van het onderzoek moet duiden. De onderzoekers zelf komen vreemd genoeg met een neuroseksistische verklaring. Volgens Bart zijn vrouwen van nature beter. Betere beslissingen nemen zit ingebouwd in hun biologie. Tsja, zou het echt?

Webmagazine Jezebel komt met een andere verklaring voor het toch wel opvallende verschil in kwaliteit. Biologie heeft er niet zoveel mee te maken. Wel het feit dat diversiteit de blanke mannelijke monocultuur aan de top doorbreekt. Dan krijg je automatisch betere besluitvorming. In plaats van allemaal mensen met dezelfde achtergrond krijg je diverse personen met allemaal andere achtergronden en ervaringen, die andere kennis inbrengen en op verschillende dingen letten die een ander niet ziet. Samen kom je dan tot betere resultaten. Iets wat onderzoek al vaker aantoonde.

De Zesde Clan wil bovendien wijzen op het effect van discriminatie. Canada was een jaar of twee terug het toneel van een grootschalig onderzoek naar de loopbanen van 20.000 werknemers van een en hetzelfde bedrijf. Na vijf jaar leverde dat opvallende patronen op. Vrouwen kwamen eenvoudig weg niet vooruit. De promoties gingen naar mannen. Allochtone mannen konden tot de middenlaag doordringen. Daarna stagneerde hun loopbaan. Blanke mannen konden doorstomen naar de top.

De enige vrouwen die van de plakkende vloer af konden komen,  waren een paar blanke – geen allochtone, nee, blanke – vrouwen, die zó ontzettend geniaal waren dat niemand om ze heen kon. Gewoon goed is voor een blanke man prima. De werkgever ziet zijn potentie, neemt hem aan of geeft hem promotie. Bij vrouwen ligt dat anders. Zelfs als ze loopbaan technisch alles goed doen en alle gebruikelijke adviezen opvolgen, maken ze minder kans dan mannen.  Gewoon goed, gewoon competent, is voor een vrouw niet goed genoeg.

Met andere woorden, er vindt bij vrouwen een selectie plaats die veel hardvochtiger is dan de selectie waar mannen mee te maken hebben. Geen wonder dat de vrouw die doordringt tot de top, beter is dan de mannen. Ze moest wel. Dat ligt niet aan haar biologische gesteldheid, maar aan structurele vooroordelen in haar nadeel. Vooroordelen waar zowel mannen als vrouwen mee kampen, en die vaak in het verborgene hun werk doen. Want seksisme is zoooo naar, natuurlijk doe je daar niet aan en let je alleen op kwaliteit, niet op gender. Helaas. Zo werkt het dus niet. Jammer, want nu loopt de samenleving competente vakvrouwen mis….

Nieuwsronde

Tsja, vrouwen leven nog steeds in een vijandige wereld. Media negeren stelselmatig verkrachting als element van de humanitaire crisis in Syrië. Harde cijfers tonen vrouwendiscriminatie aan, en vrouwen in Egypte merken dat het nieuwe regime hun rechten afbreekt. Hebben ze daar zij aan zij met de mannen voor gestreden? Gelukkig heeft een Amerikaanse jury voor onderscheidingen voor tijdschriften ontdekt dat vrouwen ook goede reportages schrijven, en krijgt stripheld Judge Dredd na 36 jaar voor het eerst een vrouwelijke scenarist. Dat en meer in deze nieuwsronde.

• Genoeg nieuws over de oorlog in Syrië en het probleem van vluchtelingen die zonder basisvoorzieningen in kampen verblijven. Maar over seksueel geweld tegen vrouwen blijft het akelig stil. Terwijl dit een belangrijk onderdeel van de humanitaire crisis vormt.
• Een inspirerend interview met een Belgische vrouw die al jong, op haar twaalfde, het feminisme ontdekte. Inmiddels heeft ze een collectief weblog opgezet, een beetje naar het Engelstalige voorbeeld van de Feminist Philosophers, om allerlei thema’s verder uit te diepen. De maand april staat in het teken van feminisme en seksualiteit. Aanbevolen!
• Nederland bungelt onderaan als het gaat om vrouwen op hoge posten in het bedrijfsleven. Ons oerconservatieve land kan alleen neerkijken op Japan en Saudi Arabië. Overal elders krijgen vrouwen meer ruimte om deel te nemen aan het economische leven.
• Lichtpuntje: vrouwen in Saudi-Arabië mogen fietsen! Wel volledig bedekt en met een mannelijke chaperone, maar toch.
• Raketgeleerde Yvonne Brill is helaas overleden. Laat het echter aan de New York Times over om haar postuum alsnog terug in haar hok te douwen. Volgens deze krant is het door haar uitgevonden, revolutionaire voortstuwingssysteem lang niet zo belangrijk als haar kookkunst. En haar rol als moeder. Jezebel: ”It should go without saying, but the problem with the original obituary is that a male scientist would never — NEVER — be hailed as a “the world’s best dad” before being hailed as an important scientific innovator.” Na felle kritiek besloot de krant het bericht aan te passen. De auteur blijft er echter bij dat hij niets verkeerds heeft gedaan. Het was nóóit in hem opgekomen dat mensen de tekst seksistisch zouden vinden.
• De cijfers zijn binnen en wat blijkt: vrouwen komen er nog steeds bekaaid vanaf in Engelstalige literaire bijlagen of bladen, zoals de London Review of Books en de literaire sectie van de New York Times. Maar er zijn lichtpuntjes. Redacteur Rob Spillman erkent inmiddels dat onbewuste vooroordelen en een vals geloof in de eigen objectiviteit oplossingen in de weg staan.  Hij belooft de eigen werkwijze van zijn magazine, Tin House, onder de loep te nemen, zodat vrouwen meer kansen krijgen.
• De cijfers zijn binnen en wat blijkt: vrouwen komen er nog steeds bekaaid vanaf in Hollywood, film en televisieland. Tussen 1999 en 2011 nam het aantal vrouwelijke professionals slechts toe met vijf procent, van 25 naar 30. Bij de kabeltelevisie (een segment met een lagere status) doen vrouwen het beter. Daar schommelt het percentage leidinggevenden zowaar rond de veertig procent. Bij de weg: vrouwen gaan vaker naar de film en kopen meer kaartjes. Dus mogen films aub wat meer rekening houden met vrouwen? Want zowel regisseurs als actrices moeten werken in een slecht cultureel klimaat.
• Lichtpuntje: bij de National Magazine Awards in de V.S. hebben juryleden ontdekt dat vrouwen ook journalistiek bedrijven, en dat ze dat prima doen. In tegenstelling tot nul procent vorig jaar zijn de genomineerden voor de belangrijkste onderscheidingen opeens ‘opvallend’ vaak vrouwen. Da’s een enorme verbetering.
• Een bedachtzaam, persoonlijk verhaal over een vrouw die in de techniek wil werken. Wat begon als interesse in een vakgebied, liefde voor het beroep, mondde helaas uit in een bijna-’dood door duizend messteken’. Als iemand zich afvraagt ‘waarom werken er zo weinig vrouwen in de ICT’, lees dan dit artikel en je weet het antwoord. En dat het niet zo hoeft te zijn. Het is mogelijk om de techniek een veiligere werkplek te maken, zodat vrouwen blijven en we hun talent en kennis behouden.
• Vrouwen in Egypte stonden in 2011 zij aan zij met mannen op het Tahrirplein in Cairo om te vechten voor democratie. Wat merken ze twee jaar later van de politieke omwentelingen? Bar weinig. De nieuwe regering wil hun rechten terugdraaien. Zelfs trouwen met een negenjarig meisje moet kunnen, vinden de mannelijke heersers.
• Lichtpuntje: 36 jaar lang schreven en tekenden mannen de verhalen over stripheld Judge Dredd. Maar nu staat voor het eerst een vrouw aan het roer van de comics serie. Emma Beeby werkt al jaren aan stripboeken. Ze is nu co-auteur van een tweedelige aflevering, Suicide Watch, waarin Dredd een team vormt met een vrouwelijke mederechter. Volgens Beeby is Dredd inderdaad een enorm macho personage, maar er zit meer in de held dan alleen geweld en harde kaaklijnen.

Gender negeren lost niks op

Geniaal idee van schrijfster Simone van Saarloos, een idee zo geweldig dat NRC het Opinie en Debat katern er het laatste weekeinde van maart mee opende. We houden gewoon vast aan het anderhalf verdienersmodel (want dat is ‘in’ tegenwoordig). Alleen in plaats van dat hij hoofdkostwinner blijft, en zij thuis de hoofdverantwoordelijkheid draagt, koppelen we het los. Alles blijft hetzelfde, maar we praten gewoon niet meer over sekse en wie welke rol heeft in dit model. Dat laten we vrij aan iedereen.

Briljant! Kijk, met zulke logica los je maatschappelijk scheve situaties op papier in één klap op, zonder dat je verder iets in de praktijk hoeft te veranderen. Heerlijk.

Blijven er alleen wat lastige vragen over. Waarom zijn het, volgens de kop ‘Dames, zoek een kok en geen prof’, wéér vrouwen die iets moeten doen, terwijl mannen achterover kunnen leunen? Waarom baseert Van Saarloos zich op een eerder artikel uit het NRC, over een tekort aan mannen voor hoogopgeleide vrouwen? Dat soort stukken komen voort uit een seksistische traditie en rammelen van zoveel denkfouten, dat het de Zesde Clan geen enkele moeite kostte gehakt te maken van die onzin. Wat zegt de keuze van zulke mediaberichten over Van Saarloos’ eigen impliciete aannames en vooroordelen?

De enige andere onderbouwing van haar ‘doe wat we deden, maar dan zonder te letten op gender’ lijkt een heel specifieke interpretatie van de rechtvaardigheidstheorie van filosoof John Rawls. Heeft filosofiestudente Van Saarloos stilgestaan bij de impliciete vooroordelen in de theorievorming van deze meneer? We citeren:

It rules out any theory that sees social bonds as intrinsically good, rather than a means to our individual advantage. It assumes that we are fundamentally separate, rather than naturally social. It understands justice as arising out of conflicting claims between individuals who are disinterested in each other’s welfare. Second, in his defence of the usefulness of the original position, Rawls assumes that you and I can meaningfully exist as ourselves behind the ‘veil of ignorance’ – or the original position is useless in discerning justice for us. A different theory of the self, known as communitarianism, argues that our individual identities are defined by our values, what gives meaning to our lives. We cannot strip ourselves of such ideas in a thought experiment; nor would the results of the thought experiment be meaningful for us. Furthermore, our values and conception of what is good are derived from other people, and held in common with them. We gain our values in a community – another objection to Rawls’ individualism.

We kunnen nog veel meer vragen stellen. Want als het gaat om bewuste of onbewuste overtuigingen over de samenleving, dan kunnen we als Zesde Clan nog wel even doorgaan. Hoe zit het in Van Saarloos’ wereldbeeld met homomannen en lesbische vrouwen? Wat als dat anderhalf verdienersmodel je de keel uithangt en je die dwangbuis niet als basis voor je bestaan wil nemen? Wat als die kok een seksist is, die zichzelf bij voorbaat al gecasteerd voelt door die bitcherige prof? Dat zal een fijne relatie worden, zeg.

Wat als mensen helemaal geen zin hebben in trouwen of langdurige relaties? Wat als je als slimme, goed opgeleide vrouw een hekel begint te krijgen aan daten, omdat je aan allerlei kleinerende verwachtingen moet voldoen? Wat als je een andere economie voorstaat? Een model waarin het niet nodig is dat één persoon compleet vrijgespeeld moet worden om zich tachtig uur per week op de carrière te storten?

Fundamentele vragen, en het enige wat Van Saarloos hier verder nog tegenover zet zijn wat persoonlijke anekdotes en een mail van Arnon Grunberg over de mogelijke erotische fantasieën van hoogopgeleide vrouwen en loodgieters. Dat mag hoor, maar moet dat echt een katern van kwaliteitskrant NRC aanvoeren?

Ik kies mijn keuze!

De Volkskrant geeft ruim baan aan een tekstschrijver, Noortje Pelikaan, en historica Lotte Schouten, om aan te geven dat vrouwen volkomen vrij zij om te doen wat ze willen. Wat ze willen is een traditioneel bestaan. U weet wel, huisje boompje beestje, een flitsende loopbaan is niet belangrijk. Moet vooral zo blijven, want dat willen vrouwen. Of toch niet? Want opvallend genoeg doen beide dames een oproep. Vrouwen moeten vrij zijn om te kiezen voor een traditioneel rollenpatroon.

Zo weinig tijd, zoveel te kiezen! Oh, je zou er hoofdpijn van krijgen…

De Zesde Clan bleef haken op deze oproep. Vrijheid krijgen om te kiezen voor een traditioneel rollenpatroon. Hét traditionele rollenpatroon zelfs. Oooo jeeeee. Is het dan zo moeilijk om in Nederland als vrouw traditioneel te leven? Volgens zo’n duidelijk afgebakend patroon dat beide dames dat niet eens uit hoeven te leggen, alleen maar hoeven te verwijzen naar hét patroon? Hebben we als rechtgeaarde feministen een structureel probleem gemist, een pijnlijke beperking in de keuzevrijheid, waar miljoenen vrouwen onder zuchten? Dat zou vreselijk zijn.

Laten we eens even kijken hoeveel duwtjes in de richting van ‘dé’ traditionele rol vrouwen eigenlijk ontvangen:

1. Mocht je een baan hebben, dan loop je een grote kans dat de werkgever je ontslaat of degradeert zodra je meldt dat je zwanger bent. Zeker met een tijdelijk contract is het risico groot dat je de laan uitvliegt. De schatten van werkgevers geven vrouwen op die manier alle ruimte om zich voor te bereiden op de komst van hun kindje. Wat naar van Europa dat ze Nederland voor de rechter slepen vanwege de gebrekkige bescherming van aanstaande ouders….Onnodig hoor, want stiekem wilden al die vrouwen best werkloos worden.
2. Een conservatieve mentaliteit die ervan uit gaat dat vrouwen voor kinderen zorgen. Moeders die meer dan drie dagen betaald werk willen verrichten, zijn egoïstische powerfeministen. En dames, je krijgt geen kinderen om ze vervolgens in de crèche te dumpen. Zorg voor ze! (over de mannelijke verwekker van het kind geen woord).
3. Alleenstaande vrouw? Neeeeeeeeeeeeee!!!! Eng! Kan niet, mag niet! Je MOET een heteroseksuele relatie aangaan! Maakt niet uit met wat voor soort man, als het maar een man is! Zo niet dan eindig je gefrustreerd, verzuurd, vereenzaamd en doodongelukkig, en zul je in je uppie sterven temidden van je vijftig katten!
4. Kinderloze vrouw? Neeeeeeeeeee!! Eng! Kan niet! Je zult spijt krijgen als haren op je hoofd dat je het geweldige wonder van nieuw leven mist! Een schat van een kind waar je de rest van je leven voor mag zorgen! Zelfopoffering is nobel, het maakt een echte vrouw van je, en je krijgt er zoveel voor terug!
5. Een arbeidsmarkt waar vrouwen, ook zonder ontslag wegens zwangerschap, structureel minder loon krijgen voor hetzelfde werk, danwel het nadeel ondervinden van laag betaalde (lees: ondergewaardeerde) vrouwenberoepen.
6. Een arbeidsmarkt waar vrouwen, ook zonder ontslag wegens zwangerschap en loonkloof, structureel minder kans maken op promotie, gespot worden als talent, een mentor toegewezen krijgen, een klimaat tegenkomen waarin je je welkom voelt.
7. Punten 1, 5 en 6 komen neer op: vrouw, blijf thuis! Liefst bij de kinderen! (punt 2, 3, 4 etc.) Want het gezin is het belangrijkste, zonder dat ben je niks en niemand. En zie, vrouwen passen hun ambities aan. Die vangen zulke signalen namelijk op en trekken inderdaad conclusies.
8. Damesbladen die vrouwen zand in de ogen strooien. Vindt een vent, wordt gelukkig met hem, praat vooral niet over geld en onderhandel niet over de onbetaalde (zorg)arbeid in huis. Wat er gebeurt als manlief sterft, wil scheiden, en/of er vandoor gaat met een 18-jarige blondine…. Ah nee, daar hebben we het niet over, dat verstoort de droom op een nare manier.
9. Onderwijs waarbij meiden al vroeg leren dat ze beter geen vak zoals wiskunde kunnen kiezen, en dat een loopbaan als fotomodel echt geweldig is, want dan kun je de wereld veranderen en ga je vast en zeker een glorieuze toekomst tegemoet.
10. Kom je op de televisie? Geef je je mening op internet? Anonieme trollen maken je af. Discussies over partneralimentatie? Pleiten voor een representatiever aantal vrouwelijke gasten bij programma’s die van ons belastinggeld betaald worden? Maak je borst maar nat. Haat, haat! Vrouwen, vraag niets, zwijg, blijf thuis, de openbaarheid is niks voor je.
11. Vrouwen zijn gelijkwaardig aan mannen, echt waar! Hij maakt de plannen, zij maakt het eten. Zij heeft haar geheel eigen plek, waardoor het voor haar bijvoorbeeld niet goed is om zich kandidaat te stellen voor politieke functies. Officieel moet dat nu wel, maar we weten allemaal: daar is ze niet geschikt voor. De overheid vindt die houding prima en blijft een politieke partij steunen die zulke standpunten uitdraagt.
12. Belastingstelsel en inkomenspolitiek die het voor vrouwen economisch aantrekkelijk maken om een traditioneel rollenpatroon te volgen. Vooral stelletjes en klassieke gezinnen met één kostwinner (man) hebben baat bij het inkomensbeleid van de regering. Zelfstandig levende vrouwen merken geen enkel voordeel, hun inkomen ontwikkelt zich met 0% dankzij de inspanningen van de regering.
13. Bezuinigingen op emancipatie, afschaffen van emancipatiebeleid, en kunnen we het laatste beetje budget voor emancipatie niet beter opheffen en overhevelen naar Defensie?

Zo kunnen we nog wel even door gaan. Vrouwen krijgen in Nederland zoveel kansen om vrij te kiezen voor een traditioneel vrouwelijke rol, dat je bijna zou gaan vermoeden dat de keuze voor een niet-traditionele rol enigszins ontmoedigd wordt. Pelikaan en Schouten menen echter van niet. Wat nemen zij mee om de vrijheid, blijheid cultuur aan te tonen?

Opvallend genoeg allereerst minachtende taalgebruik voor pogingen om eens iets niet-traditioneels te doen. Traditioneel gezien domineren blanke mannen de talkshows op televisie. Dit is de manier waarop het duo de poging beschrijft om voor de verandering een talkshow met vrouwen te maken:

…een groepje geforceerd kletsende vrouwen bleek geen succesformule. Hoongelach alom.

Zou er echt geen neutralere manier zijn om dit te omschrijven? Geforceerd kletsende vrouwen! Mannen praten, vrouwen kletsen. De Zesde Clan moet dankbaar zijn dat Schouten en Pelikaan niet vervielen in termen als mekkeren en kakelen.

Schouten en Pelikaan negeren verder hoe snel de zogenaamd vrije keuze van vrouwen verandert als de omstandigheden veranderen. Daarnaast verwijzen ze voor hun onderbouwing dat vrouwen in het werk alle kansen krijgen naar welgeteld één (1) boek, over de mythe van het glazen plafond. Documentatiecentrum Rosa analyseerde dit boek en laat geen spaan heel van de inhoud ervan. Zo begrijpt de auteur het begrip ‘glazen plafond’ niet eens goed. Geen handige bron om naar te verwijzen…

O, en de historica van het tweetal kent haar geschiedenis niet. Dat verhaal over ‘vrouwen kiezen zelf’ voor hun eigen situatie komt uit de oude doos. Hetzelfde documentatiecentrum Rosa:

Zo kreeg Harriet Taylor Mill al in 1851 tijdens discussies  over vrouwenrechten te horen dat vrouwen deze rechten zelf niet willen: “Women, it is said, do not desire – do not seek, what is called their emancipation” (Mill & Mill 1970). 

De strijd om het vrouwenkiesrecht leidde tot hetzelfde soort argumenten. Zo publiceerde de North American Review in 1939 een artikel over suffe vrouwen. Hebben ze eindelijk het stemrecht, kiezen ze niet voor vrouwelijke politici en blijven ze liever thuis:

its arguments have been eroded by the passage of time and the rise of political science. Really, the article is just a very early version of a favorite anti-feminist argument: that feminists, being silly bubbleheads like all the other ladies, have worked day and night to push for equality only to find out that women don’t want it! Oh, the hubris of the female mind!

Nederland kon er ook wat van. Tussen 1894 en 1922 probeerden onze mannelijke landgenoten het vrouwenkiesrecht tegen te houden, onder andere met als argument:

• ‘kiesrecht zou onvrouwelijk zijn en dus zou een ‘echte’ vrouw nooit kiesrecht willen bezitten’

• ‘de man zou van nature verstandiger zijn dan de vrouw of was al zo geschapen door God’

• ‘de Nederlandse vrouw’ was vast tevreden zonder kiesrecht

Enzovoorts, enzovoorts.

In Engelstalige kringen wordt dit verhaal over vrouwen die zelf lekker traditioneel willen blijven, tegenwoordig ook wel sardonisch omschreven als I Choose My Choice. Oftewel ‘ik kies mijn keuze’. Waarbij iedere context weg valt. Let maar niet op systematische achterstelling, vooroordelen en vrouwenhaat. Nee, vrijheid, blijheid. Volgens de ik-kies-mijn-keuze ideologie kiezen vrouwen in alle vrijheid, zonder enige vorm van sociale of culturele druk, voor pijnlijke, medisch onnodige operaties aan hun vagina, het anderhalf verdienersmodel waarbij zij de halve zijn, gemiddeld 8% minder salaris (want onderhandelen is zo vermoeiend), etc etc.

Daarnaast komen Schouten en Pelikaan aanzetten met de huishoudbeurs. In een week ruim 245.000 bezoekers, waarvan negentig procent vrouwen!  Zie je wel, dé Nederlandse vrouw vindt een traditionele rol prima. Tsja, sinds wanneer vormt dit aantal op een bevolking van 16,7 miljoen een meerderheid, of zelfs maar een representatieve groep?

Daarnaast vergeten de twee dames opnieuw de geschiedenis. Bij emancipatiebewegingen gaat het altijd om een minderheid. Het vergt enorm veel moed om kritisch te zijn, je mond open te doen en verandering te eisen. In Nederland waren het minderheden die  ijverden voor het kiesrecht voor vrouwen, de mogelijkheid om betaald werk te verrichten, het schrappen van de handelingsonbekwaamheid van de getrouwde vrouw, en die anno nu protesteren tegen een verstikkend schoonheidsideaal en nare stereotypering in de populaire cultuur.

De meerderheid vindt die minderheid vaak lastig. Te grof, te boos, te strijdbaar. Of, met de individualistische Happinez mentaliteit van tegenwoordig: die activisten brengen negatieve energie, neee, je moet je vooral focussen op je eigen geluk. Niks mis mee, maar na het roepen van ‘huuuuh, enge feministen’ zijn dit soort mensen vaak maar al te blij dat ze baas in eigen buik zijn, geld mogen verdienen en zelfstandig kunnen reizen. En ‘s avonds kunnen genieten van een mooie film of theaterstuk waarin vrouwen een fatsoenlijke rol spelen, net alsof het echte mensen zijn.

Ongelofelijk dat de Volkskrant zo’n rammelend geschreven en aantoonbaar op onzin gebaseerd stuk alle ruimte geeft. Je zou bijna denken dat ook deze krant vrouwen graag in vrijheid hun traditionele rol wil laten kiezen.

Wereld van computerspelletjes heeft anno 2013 nog steeds moeite met vrouwelijke hoofdpersoon

In welk jaar leven we eigenlijk? Dat vraagt de Zesde Clan zich wel eens af. Bijvoorbeeld naar aanleiding van het bericht dat ontwikkelaars van computerspelletjes zich totaal niet kunnen voorstellen dat een vrouwelijk personage een hoofdrol heeft in het verhaal. Het moet een man zijn, omdat het altijd een man is, en een vrouwelijk personage is gewoon ondenkbaar.

Assassin’s Creed 3, waar vrouwen natuurlijk wel welkom zijn voor wat eye candy en een leuk decolleté.

Website The Border House geldt als een kritische volger van trends en ontwikkelingen in de gamerwereld. Waar ze een computerspel de hemel in kunnen prijzen doen ze dat, want het zijn liefhebbers. Maar de kritische houding maakt dat ze geregeld op de barricades klimmen. Bijvoorbeeld als vrouwen er in games bekaaid vanaf komen. Sterker nog, ze tellen niet mee:

Grand Theft Auto V will have three protagonists, all of them men. Adding to the trend, Chris Perna from Epic said that it would be “tough to justify” having a female lead in a Gears game given sales expectations. And Ashraf Ismail from Ubisoft told IGN that, when designing the lead character for the upcoming Assassin’s Creed IV: Black Flag, his team “actually never thought, ‘could this be a woman?’”

Letterlijke citaten uit interviews. Border House is er klaar mee, met al die excuses. Want sommige games schenden nota bene hun eigen fantasie-universum door vrouwen buiten te sluiten. Een commentator bij het artikel van Border House signaleert bijvoorbeeld dat de slogan voor de Assassin’s Creed spelletjes neerkomt op ‘niets is waar, alles is geoorloofd’. Alles, behalve een vrouwelijke hoofdrol blijkbaar. Dan verdwijnt prompt dat gevoel van vrijheid, eindeloze mogelijkheden en nieuwe ontdekkingen.

Ubisoft voelde die tegenstrijdigheden blijkbaar, want de producent deed een beroep op de historische context van de Amerikaanse Revolutie als smoes om af te zien van een vrouwelijke hoofdrol in Assassin’s Creed. Dat excuus kennen we. Die dook laatst nog op om het gebrek aan fatsoenlijke vrouwelijke personages in de film Argo goed te praten. Net als bij die film gebeurde, zijn het ook nu weer kritische buitenstaanders die signaleren dat er van alles gebeurt wat niet past in de tijdgeest, zonder dat iemand er van op kijkt. De historische context is geen probleem, totdat het gaat om de plek die vrouwen in kunnen nemen. Dat geeft te denken.

Gameproducenten negeren bovendien succesvolle voorbeelden. De serie Mass Effect geeft spelers bijvoorbeeld de mogelijkheid een vrouw of een man te kiezen. De vrouwelijke variant van de hoofdrolspeler, ‘FemShep’, kan op veel enthousiasme rekenen. Een scenarioschrijver van Mass Effect deed onlangs dan ook een oproep aan collega’s om meer vrouwen de hoofdrol te geven. Geloofwaardige, complexe karakters, net zoals bij mannelijke personages gebeurt. Dat kan prima.

Spelers kunnen kiezen voor een vrouwelijke hoofdpersoon. Deze optie is populair, omdat je dan een daadkrachtig handelende heldin krijgt die het spel probleemloos draagt.

Ook de marketing smoezen blijken een mythe. Games met een vrouw in de hoofdrol halen lagere verkoopcijfers, heet het. Soms klopt dat, maar als je kijkt wat er precies gebeurt wordt het verschil vooral verklaard doordat het budget voor marketing in het niet valt bij de lancering van computerspelletjes met een man in de hoofdrol. Ook zijn het vaak de kleinere bedrijven die het spel ontwikkelen, waardoor de kwaliteit soms minder wordt.

Zo noemt Border House het voorbeeld van Velvet Assassin, een spel gebaseerd op het leven van Violette Szabo, die in de tweede wereldoorlog in het verzet ging en tegen de Duitsers vocht. Kun je een prachtspel van maken, maar helaas:

Despite this strong premise, Velvet Assassin didn’t get picked up by Electronic Arts or Activision or Ubisoft; it was produced by a team of “about 35 people” (according to a developer interview) and published by Southpeak Interactive. With those financial limitations in mind, it’s a miracle that Velvet Assassin was playable

Logisch dat het Formule 1 team met de Ferrari het op de weg wint van de gewone burger in een Suzuki Alto. Dat heeft niks te maken met personen, maar met geld en middelen.

Kortom, het is nogal ongelijk verdeeld in de gamer-wereld. Mythes en vooroordelen tieren welig. Veel betrokkenen zijn mannen die in teams van mannen werken, en glazig gaan kijken bij het idee van een vrouw die het spel draagt. Dan droogt de creativiteit opeens op. Het enige wat helpt is zelf ervaren dat er veel meer mogelijk is, en blijven wijzen op de talloze positieve voorbeelden. Dan krijgen Lara Croft en FemShep hopelijk gezelschap van meer heldinnen.

Openlijk seksisme, het is bijna een opluchting

Het is bijna verfrissend als mensen of organisaties hun seksisme openlijk etaleren. Dan wordt het veel moeilijker minachting voor vrouwen te ontkennen. Alex Blimes, hoofdredacteur van de Britse editie van het tijdschrift Esquire, zei bijvoorbeeld hardop wat hij dacht. Vrouwen vervullen in dit blad de rol van ornament. Het blad publiceert foto’s van vrouwen op dezelfde manier als foto’s voor luxe auto’s en andere consumptiegoederen. Ondertussen besloot de Nederlandse bioloog Midas Dekkers de zuiderburen te shockeren met zijn verklaring van de loonkloof, en passant iedere serieuze discussie over het beschamende salarisverschol tussen mannen en vrouwen dood slaand.

Esquire ziet geen verschil tussen een lekkere vrouw en een lekkere auto. Het zijn beide consumptiegoederen.

Hoofdredacteur Blimes maakte zijn opmerkingen over vrouwen tijdens een Advertising Week Europe conferentie in London. Er bestaan opnames van zijn optreden, dus ontkennen zit er niet in voor de hoofdredacteur. De krant Globe and Mail meldt dat hij zelfs nog olie op het vuur gooide:

Bilmes digs his grave right up to the end of the video, boasting that Esquire, unlike fashion magazines, publishes photos of “older women” – by which he means 40. That statement draws audible gasps from the audience. No man would deny he likes to look at women because they’re sexy, but few would celebrate the objectification of women and boast of contributing to it. Bilmes never offers a counterpoint to the tangible harm done by treating women as objects similar to cars or offers any proof at all that he sees them any other way. His only response is, well, other people do it too, and some of those are women! His entire talk is a fatuous putdown.

In de commentaren barstte de gebruikelijke discussie los. Blimes sprak de waarheid, wat vervelend nou dat sommige overgevoelige types hier niet tegen kunnen. Je mag er niks van zeggen want mannen worden ook als object behandeld (het  klassieke ‘ja maar de mannen dan’ argument). Vrouwen zijn geniepige wezens: er mooi uitzien en naar complimenten vissen, maar doe je dat dan maak je een seksobject van ze en gaan ze klagen. Enzovoorts. Je kunt er zo een feministische bingokaart mee vullen.

Midas Dekkers ging ondertussen in debat met de Belgische minister Freya Van den Bossche. Onderwerp van discussie was de loonkloof tussen mannen en vrouwen. De verschillen in salaris zijn zo groot dat vrouwen tot gisteren nodig hadden om net zo veel te verdienen als een man in 2012. Dekkers sloeg Van en Bossche om de oren met een verklaring die als volgt luidde:

er zijn nogal wat vakken waarin vrouwen minder goed werk leveren dan mannen. Dat komt omdat er tussen mannen en vrouwen verschillen bestaan. En wat is het belangrijkste verschil? [...]… je kan ook zeggen dat mannen wél vier weken op vier gesteld zijn, en dat vrouwen dus eigenlijk maar driekwart van hun loon zouden mogen verdienen. Maar als je grapjes gaat maken over de hormonen van vrouwen, dan krijg je de wind van voren. Dus dat zeg ik niet.’ Maar hij zei het lekker tóch. En ging meteen nog een stap verder. ‘Als ik in een meeting zit met vier vrouwen, dan weet ik statistisch zeker dat één van die vier vrouwen niet helemaal in haar element is. Maar ik weet niet dewelke. Dat is toch een probleem?’

Hormonen! Menstruatie! Inderdaad, de vrouw als tweederangs wezen op de werkvloer, slaaf van haar biologie. En bedankt. Was het satire? Een provocatie? De Standaard probeerde Dekkers aan de telefoon te krijgen voor een nadere toelichting, maar dat lukte niet. Ondertussen slaagde hij er wél in een serieuze discussie over een ernstig probleem volkomen te traineren.

Zelfs als het om ‘humor’ zou gaan, bereikte de bioloog hetzelfde effect als internettrollen. Die slaan iedere discussie ook dood door extreme dingen te roepen. Als het klinkt als seksisme, ruikt als seksisme, hetzelfde effect heeft als seksisme.… wat zou het dan zijn? Seksisme. Ook als Dekkers van zichzelf vindt dat hij helemaal niet seksistisch is, richtte hij schade aan.

En dan hebben we het nog niet gehad over een geruchtmakende verkrachtingszaak in de Verenigde Staten, waar de focus vooral lag op het ‘feit’ dat het zo zielig is voor verkrachters als ze veroordeeld worden voor verkrachting, en had het slachtoffer niet beter op moeten letten. Of de trailer van de komende Star Trek film, die halverwege zonder enige aanleiding een wijdbeens staande, bijna naakte vrouw toont. Verborgen in dat beeld zat een link naar een tot nu toe niet gepubliceerde poster. Op die manier belonen de reclamejongens fans die op halfnaakte vrouwen geilen. Weten we meteen ook weer voor welke doelgroep de film gemaakt werd – sorry, vrouwelijke Star Trek fans, het gaat niet om jullie!

Tsja. Het was weer een zware week voor de helft van de mensheid, maar in ieder geval helpt het als vrouwenhaters openlijk optreden. Dan worden ze zichtbaar, net zoals bij de VN conferentie om geweld tegen vrouwen aan te pakken. Dat helpt bij het bestrijden van ondergronds voortwoekerende vrouwendiscriminatie. Het zorgt voor verandering. Dus, heren, bedankt daarvoor!

”Vrouwen, doe iets aan al je problemen,” anders krijg je een ePad Femme!

Hahahahaha, briljante satire op de inhoud van het gemiddelde reclame aanbod tijdens een avondje zappen:

En dan hebben we het nog niet over een nieuwe tablet, de ePad Femme, geproduceerd door de  Eurostar Group. Speciaal voor de vrouwtjes, en omdat die apps downloaden echt verschrikkelijk ingewikkeld vinden, hebben de producenten er alvast alles opgezet wat je als vrouw ooit nodig hebt. In de samenvatting van webmagazine Jezebel:

So, just to be clear, that’s four yoga/fitness apps, three make-me-a-sandwich apps, three bitches-be-shoppin’ apps, one app for women too stupid to understand how perfume works, and something about a log. Here you go, ladies! Don’t strain your vaginas trying to figure out how to turn it on!

Volgens de producent is kritiek op de ePad Femme als een seksistisch stuk roze rotzooi schromelijk overdreven. De Eurostar Group wil alleen behulpzaam zijn. Jaja, reageert Jezebel daarop:

It’s not sexist—ePad Femme goes out of its way to provide all the services that women need, such as weight loss tips, skinniness assistants, svelte-boday tools, and buns managers. There’s even an “invisible fence” option that provides a helpful “reminder shock” if you accidentally wander out of the kitchen and get lost! And isn’t thinking about women’s needs actually the opposite of sexist? Think about it, girls. Try a little gratitude for once.

Zou de Eurostar Group Miss Marketing hebben gelezen? Krijgen we nu nog meer op vrouwen aangepaste spullen?? Nachtmerrie!!!

Lean In minder erg dan gedacht

Facebook topvrouw Sheryl Sandberg kreeg er ongenadig van langs toen het nieuws uitlekte van Lean In, een boek over hoe vrouwen vooruit kunnen komen in het werk, met bijbehorende website vol tips en voorbeelden. Ze zou teveel privileges hebben om te weten waar ze over sprak, een bitch zijn, niet weten wat vrouwen tegenkomen op de werkvloer, enzovoorts. Nu het boek in de schappen ligt en mensen haar verhaal eindelijk lézen, blijkt het mee te vallen. Sandberg verandert de wereld niet, maar ze heeft wel degelijk nuttige adviezen. Misschien waren al die aanvallen een tikkeltje oneerlijk…?

Katha Pollit van The Nation vergelijkt Sandberg met iemand die net het feminisme heeft ontdekt, en haar enthousiasme deelt met vrienden:

She cites study after study showing that the deck is stacked against women: discrimination is real, the old boy network is real, the difficulties of raising children while working full time are real. She constantly talks about the need for men to be equal partners at home and to support women at work. Yes, Sandberg emphasizes individual initiative: Given the pervasiveness of sexism, how can women help themselves? Her critics don’t want to hear from psychology, and yet it’s true enough that women put themselves down in order to be liked, don’t speak up in public, wait to be asked. Much of what she says struck me as applicable to many women I know, including myself.

Wired wijst erop dat Sandberg de voorbarige hoon zelf al voorspelde:

Most of the attacks centered on Sandberg’s persona rather than the content of the book, and some alleged that the Lean In was more about building up the “Sheryl Sandberg” brand than starting a genuine a conversation about women at work. What was so, so disappointing, as Anna Holmes notes at The New Yorker, is that several of the writers lashing out at Sandberg hadn’t even read the book. To her credit, Sandberg predicted the backlash in the very beginning of Lean In. “I have heard these criticisms in the past and I know that I will hear them — and others — in the future,” she writes. “My hope is that my message will be judged on its merits.”

Sterker nog, omdat ze de hoon voorspelde, doet ze erg haar best op haar persoon gerichte kritiek voor te zijn. Ze is geen wetenschapper, ze kan niet voor iedere vrouw spreken, ze heeft hier en daar inderdaad geluk gehad. The Globe and Mail werd zelfs een beetje moe van al die excuses, maar ziet hierin terug dat vrouwen het inderdaad nooit goed kunnen doen:

She falls into the very trap she cautions her readers to watch out for: worrying too much about being popular, to the detriment of their ambitions. I don’t care if I like Sandberg, I want to read what she has to say. I don’t want her to waste words feeling awkward for being talented and lucky. Why do we expect successful women to speak for every woman? That’s impossible. [...] The reaction to her book proves her thesis – women are stuck either way. If Steve Jobs (the last guy to have worried about his likeability factor) had offered to guide a mentorship program, the crowds would have lined up.

Dit mechanisme valt op. Zelfs een massamedium als CNN besteedt inmiddels aandacht aan de dubbele moraal. Een machtige man, prima, maar een vrouw? Dat zijn enge uitzonderingen. Als ze opvallen (wat ze doen, want het is nog steeds niet normaal een vrouw op een hoge post tegen te komen) krijgen ze vooral negatieve reacties – ze zijn onbetrouwbaar. Het klopt niet, een machtige vrouw. Geen kunst om vanuit dat soort vooroordelen alles af te kraken wat iemand als Sandberg eventueel zou willen zeggen.

Terwijl CNN dit probleem uitdiept, zet zakenblad Forbes in een grote kop ronduit dat Sandberg gelijk heeft. Je mag vrouwen best aanmoedigen om zich minder als bescheiden muurbloempjes te gedragen, en meer ruimte in te nemen. Niks mis mee, want Sandberg plaatst die oproep in de context van systematische achterstelling. Ze besteedt expliciet aandacht aan seksisme en machtsongelijkheden, en wil gegeven die situatie vrouwen aanmoedigen er het maximale uit te halen.

Het verhaal van Sandberg en andere buitenlandse deskundigen is heel anders van toon en aard dan de zure Nederlandse opgeheven vingertjes. Wat bij ons vaak gebeurt is dat vrouwen losgekoppeld worden van hun omgeving,  de samenleving. Vervolgens ontstaat ongegrip en volgen er berispingen omdat ‘ze’ het er bij laten zitten – vrouwen zouden niet ambitieus zijn, niet willen, liever thuis voor kinderen willen zorgen. Goh, hoe zou dat komen… Zulke veroordelingen zijn veel lastiger als je vrouwen wél plaatst in een context van een vijandige omgeving en een dubbele moraal. Je moet eerlijk zijn over de obstakels die je tegenkomt, puur omdat je de verkeerde sekse hebt.

Deze discussie blijft van levensbelang. Nederland bungelt niet voor niets onderaan als het gaat om vrouwen op machtige posities. Als het gaat om topvrouwen in het bedrijfsleven kunnen we alleen Saudi Arabië en Japan achter ons laten, bleek onlangs. Ook in de wetenschap toont Nederland zich behoorlijk ouderwets. Binnen die feodale situatie moeten vrouwen er het beste van maken. Daar mag je ze best bij aanmoedigen en inspireren. Maar de rest moet wél mee willen veranderen. Want de enkeling kan niet de hele groep veranderen. Erken je dat niet, dan bouw je het falen al in…

Facebook topvrouw belandt in mijnenveld

‘t Boek is nog niet uit of mensen buitelen al over elkaar heen om Facebook-topvrouw Sheryl Sandberg fel te bekritiseren. Op 11 maart 2013 publiceert ze Lean In, een analyse van vrouwen op de werkvloer, adviezen om je ambities waar te maken, en een oproep aan vrouwen om zichzelf over hun angst heen te zetten en hun mond open te doen. Met bijbehorende website. Had ze niet moeten doen. Wie is zij om dit te vertellen, zij met haar miljoenen op de bank, grote villa, betaalde hulptroepen en braaf meewerkende echtgenoot?

Sandberg tijdens een toespraak voor het World Economic Forum.

Wat zegt Sandberg eigenlijk? Voorpublicaties uit het boek doen de ronde, en dan lees je stellingen zoals dit:

“We hold ourselves back in ways both big and small, by lacking self-confidence, by not raising our hands, and by pulling back when we should be leaning in,” Sandberg writes, according to a preview in the New York Times. “We internalise the negative messages we get throughout our lives, the messages that say it’s wrong to be outspoken, aggressive, more powerful than men. We lower our own expectations of what we can achieve.” As a result, she says many women are quietly checking out of their careers, years before they actually start a family. She believes women rarely make a sweeping decision to give up work to look after children, but instead make a string of choices from early on that propel them towards that end result, none the less.

Op zich is er niets mis mee dat Sandberg erop wijst dat vrouwen negatieve boodschappen over zichzelf internaliseren, en vervolgens zichzelf saboteren. De Zesde Clan stelde dit onderwerp op een wat andere manier aan de orde bij een analyse over zelfhaat. Het is een legitiem punt, een belangrijk probleem. Vanwaar dus die ophef? Welke open zenuw raakt Sandberg?

The New York Times schat in dat het verzet ontstond, omdat Sandberg in haar analyse de nadruk teveel legt op individuele vrouwen.  Juist vrouwen die negatieve boodschappen tussen de oortjes hebben zitten, constant te horen krijgen dat ze niet voldoen, dat ze zelf schuld zijn aan hun eigen ontslag/verkrachting/man die te weinig in het huishouden doet etc., etc., kunnen terecht de hakken in het zand zetten als er nog iemand komt die alweer uitspraken doet die neerkomen op ‘vrouwen moeten beter hun best doen’. Het moet een keer ophouden met al die verwijten. Ga weg!

Bovendien kan een zoveelste oproep aan vrouwen ervoor zorgen, dat alle andere partijen die deel uitmaken van het probleem, lekker achterover blijven leunen:

Ms. Sandberg “does what too many successful women before her have done: blaming other women for not trying hard enough,” wrote Avivah Wittenberg-Cox, a consultant who works with companies to improve their gender balance, after watching a video of Ms. Sandberg speaking on the topic at the World Economic Forum in Davos last month. “Every resistant man on the planet will be able to quote her” saying that women simply must become more ambitious, Ms. Cox continued. (Ms. Sandberg writes that she focuses on internal barriers because the external ones get more attention.)

Daarnaast plaatsen sommigen de voorbarige kritiek in een bredere context:

Feminist icon Gloria Steinem, whom Ms. Sandberg thanks in the acknowledgements and cites as inspiration, praises Lean In on her Facebook page, saying that it “addresses internalized oppression, opposes external barriers that create it and urges women to support each other to fight both.” She adds that even the book’s critics “are making a deep if inadvertent point: Only in women is success viewed as a barrier to giving advice.”

Dit kan ook verklaren waarom zoveel kritiek op de inhoud van het boek, eigenlijk neerkomt op persoonlijke verwijten aan het adres van de auteur. Wat weet Sandberg nou van haar onderwerp af? Ze heeft teveel privileges, ze weet niks af van gewone vrouwen. Weg met dat succesvolle wijf, Sandberg moet haar mond houden. The Atlantic wijst er terecht op dat hier iets geks gebeurt:

Sandberg is an easy target: she is successful and extraordinarily rich and is preaching the power of personal ambition and overcoming professional barriers at a time when most Americans – including the high-gloss, Ivy League set – feel they are stomping through molasses to get ahead despite their most determined efforts. But how about commenting on the merits of her argument rather than her class? When was the last time people asked Warren Buffett if it was appropriate to talk about the tax bracket of his secretary? Or Bill Gates if it was appropriate for a billionaire to talk about entrenched global poverty? Or is talking to the really wealthy and the really poor okay, but talking to working-class people not?

Sandberg komt met haar boek zodoende terecht in een mijnenveld waar minachting voor vrouwen, angst voor succesvolle vrouwen, de spanning tussen individu en instituut, en diepgevoelde zelftwijfel zorgen voor een explosieve situatie. Het resultaat? The New Yorker spreekt van een heuse backlash.

Sandberg schaart zich hierdoor in een rijtje van vrouwen die bij voorbaat aangevallen worden om wat ze willen doen of zeggen. Activiste Anita Sarkeesian, die het plan opvatte een serie videofilmpjes te maken over stereotiepe vrouwbeelden in computerspelletjes, en bedolven werd onder haat. Actrice Ashley Judd, die mogelijk de politiek in gaat en er nu al van langs krijgt van conservatieven. Een samenleving die vrouwen in hun hok wil houden, rukt bij voorbaat al uit met hooivorken en brandende fakkels om die enge wijven het zwijgen op te leggen, nog voordat we weten wat ze zouden willen zeggen.

Geen wonder dat zoveel vrouwen wel drie keer nadenken voordat ze willen doen wat Sandberg adviseert. Publiekelijk zichtbaar zijn en ruimte claimen kan vrouwen op zoveel haat komen te staan, dat alleen de allersterksten het aankunnen. Dit mechanisme kun je niet bij vrouwen alleen neerleggen:

A culture where the only people able to contribute to the national conversation are thick-skinned, insensitive, white, straight males who can repel or ignore this ugly trench of abuse is not a culture any thinking person should want to live in.

De samenleving als geheel moet veiliger worden voor vrouwen, zodat zij zich vrijer kunnen bewegen en zich openlijker kunnen uiten. Want zoals de mentaliteit nu is, kunnen vrouwen het nooit goed doen. We zijn met ons allen verantwoordelijk om ervoor te zorgen dat vrouwen meer speelruimte krijgen. Op 11 maart zullen we zien of Sandberg dit element ook heeft meegenomen in haar analyse.

Nieuwsronde – internationale editie

Nederland is slechts een klein landje. Hoe gaat het er elders aan toe in de wereld? Zeker rond 8 maart een belangrijke vraag. In deze internationale editie van de nieuwsronde zodoende onder andere een kaart met de politieke rechten van vrouwen wereldwijd, Afghaanse meisjes voor wie een huwelijk regelmatig een voorbode van de dood is (sorry als dit dramatisch klinkt, maar de feiten spreken voor zich), journalisten in Sri Lanka, Keniase mannen die nee zeggen tegen meisjesbesnijdenis, en documentaires.

• Vrouwen komen nauwelijks aan het woord in de media. Problematisch, want als je de helft van de bevolking mist, kun je onmogelijk recht doen aan je verhaal. Nog zeldzamer is het als vrouwen zelf het nieuws halen. Onder andere in Sri Lanka merken journalistes dat ze op eieren moeten lopen. Vanwege het politieke klimaat censureert de pers zichzelf, en krijgen journalisten bedreigingen. Ben je echter een vrouw, dan kan die bedreiging grimmigere vormen aannemen. In plaats van dood, óók bedreiging met verkrachting, bijvoorbeeld.
• Welke politieke rechten hebben vrouwen wereldwijd? Deze kaart geeft alle informatie. Enkele interessante weetjes: Saudi-Arabië is één van de laatste landen ter wereld waar vrouwen nog steeds geen stemrecht hebben in landelijke verkiezingen, pas sinds 1975 kun je in Angola op een vrouwelijke politicus stemmen, en in China kozen bewoners in 1954 voor het eerst een vrouw in de regering.
• SheDocs grijpt maart (en internationale vrouwendag 8 maart) aan om mensen een maand lang toegang te geven tot tien documentaires over de situatie van vrouwen in diverse landen. Via je computer kun je gratis kijken naar onder andere Makers, over de Amerikaanse vrouwenbeweging, Solar Mamas, over een vrouw uit Jordanië die naar India gaat voor een training tot zonne energie techneute, Welcome to the World, over moedersterfte, en Women, War and Peace, over de rol van vrouwen tijdens vredesonderhandelingen.
• Officieel pakt Japan vrouwendiscriminatie aan. Onofficieel gebeurt er niets. Vrouwen botsen tegen allerlei beperkingen aan, alleen wordt het minder zichtbaar omdat de discriminatie subtieler gebeurt dan vroeger. Zonde, want de economie kan niet op één been vooruit komen, signaleert persbureau IPS.
• Half the Sky, een succesvol Amerikaans boek over het verbeteren van de positie van vrouwen en meisjes wereldwijd, is door Games for Change omgezet naar een computerspel. Via Facebook kan iedereen meeleven met de avonturen van de Indiase vrouw Radhika. Het spel begint als ze in een krot leeft en met haar man moet onderhandelen over medische zorg aan haar zieke dochter. Games for Change wil mensen op die manier bewust maken van de situatie van vrouwen, keuzes die je kunt maken, en de gevolgen van die keuzes.
• Keniase mannen zeggen steeds vaker nee tegen het besnijden van meisjes. Zij hoeven niet zonodig een ‘pure’ bruid, en beginnen in te zien dat besnijdenis een verminking betreft, met zwaarwegende gevolgen voor de gezondheid van hun beoogde partner. Daarmee valt een van de argumenten voor besnijdenis weg – tot nu toe heette het immers dat een onbesneden meisje nooit aan de man kan komen, en dan heb je als vrouw sociaal gezien een vet probleem. In Senegal nemen grootmoeders het voortouw om de samenleving te veranderen. Deze ontwikkeling past in een bredere trend. Steeds meer mensen zien in dat het verminken van meisjes niet verstandig is, en in steeds meer landen winnen organisaties die deze praktijk willen stoppen, aan kracht.
• Brazilië kent een levendige feministische beweging. Dat kun je letterlijk zien, want onder andere in Rio de Janeiro verdwijnen grauwe muren onder bonte schilderingen over politieke thema’s, zoals huiselijk geweld, inclusief telefoonnummer van een hulporganisatie. Op die manier vragen feministes aandacht voor problemen in hun land, wijzen ze vrouwen op mogelijkheden om hulp te zoeken, en maken ze moeilijke onderwerpen bespreekbaar. Zodat je ze kunt aanpakken.
• Nog een nare gewoonte: meisjes veel te jong uithuwelijken. Onder andere in Afghanistan leiden kinderhuwelijken ertoe dat meisjes op  hun dertiende al een kind moeten baren. Ze overleven dat lang niet altijd. In die zin geven meisjes niet alleen hun hand, maar ook hun leven in het huwelijk. In Senegal beginnen families erachter te komen dat het beter is te wachten met trouwen. Het scheelt moedersterfte (meisjessterfte) en verbetert de economische situatie van huishoudens. Onder andere imams spelen een belangrijke rol bij de bestrijding van kindhuwelijken.
• Slechts drie procent van de parlementariërs in de Pacific is vrouw. Het gebied vormt een negatieve uitzondering in de wereld. Zelfs in zuidoost Azië tellen regeringen rond de 18 procent vrouwen. Daarentegen kon Samoa bij verkiezingen in 2011 slechts bogen op negen vrouwen onder de 158 verkiesbare kandidaten. Fiji heeft helemaal geen vrouwen in de regering. Verandering is moeizaam. Zo pleitte een parlementariër voor een vrouwenquotum van tien procent in de regering van Somoa. Het voorstel haalde het niet.

Driewerf hoera voor de excuus-Truus

De enige vrouw zijn tussen allemaal mannen, en daar zitten vanwege bewust beleid om meer vrouwen een kans te geven. Oei, dat roept tegenstrijdige reacties op. Aan de ene kant geldt zoiets als een quotum of diversiteitsbeleid als een effectieve manier om mannenmonopolies te doorbreken. Aan de andere kant maken mensen zich (met enig recht, als je deze hatelijke column mag geloven) zorgen dat zij meteen gediskwalificeerd zijn als Excuus Truus. Daarom komt dit essay als geroepen: Three Cheers for the Token Woman.

Ook in Nederland barstte de discussie meteen los, toen de Publieke Omroep het waagde een probleem te maken van het schamele percentage vrouwelijke gasten bij beeldbepalende programma’s. Een oproep voor meer diversiteit leidde meteen tot een opiniestuk van Lamyae Aharouay, waarin zij NPO-voorvrouw Shula Rijxman verzekerde dat vrouwen er wel op eigen kracht kunnen komen. Expliciet streven naar meer vrouwen op de televisie zou de emancipatie juist belemmeren, denkt zij.

Dit leidde tot debat in de kolommen van de Volkskrant (heel goed overigens, hoe meer dialoog hoe beter). Er is toch niets op tegen als de NPO moeite doet om redacties te koppelen aan deskundige vrouwen? Want nu loopt het te vaak mis:

We zien twee drempels: de eerste is dat redacties wel zoeken naar nieuwe gasten, maar door tijdsdruk geregeld voor een gast kiezen die al vaker in een programma is geweest. Meestal een man. Een tweede drempel is dat veel vrouwen – of dat nou terecht is of niet – bedenktijd willen; langer afwegen óf zij wel de meest geschikte studiogast zijn. [...] Mijn plan is een aantal vrouwen die in Hilversum nog niet in de adresboekjes staan te koppelen aan redacties. Niets meer en niets minder. Door ze met elkaar kennis te laten maken, weten ze elkaar in het vervolg beter te vinden. Heel praktisch. Daar kan toch niets op tegen zijn?

Columnist Martijn Simmons koos met een of-of verhaal voor de invalshoek van de machtsstrijd:

Meer vrouwen op televisie betekent automatisch – het is niet anders – minder mannen op televisie. Een keus voor het ene geslacht is onvermijdelijk een keus tegen het andere.

Om te eindigen met de opmerking dat hij vooral vaak en veel Barbie op de televisie wil zien. O ja, haar optredens in de media zullen de emancipatie van de vrouw vast vooruit helpen. Tsja.

Anca Gheaus, van de Universiteit van Sheffield, kwam de hierboven beschreven discussies zo vaak tegen, dat ze er een paper over schreef. Volgens haar moeten we de excuus Truus vooral met gejuich welkom heten:

…nobody suggests including women on the sole ground of their sex; being a woman should be acknowledged as one of the legitimate reasons, alongside competence, for including women. Here I argue that in some contexts there are several legitimate grounds – independent from competence – for including people in positions of visibility and prestige and that sometimes sex can be such a legitimate reason. If this is true, there is nothing wrong with being a token woman – although a lot is wrong with what makes tokenism possible! – and it is important to overcome the ambivalence of those who may be, at some point, a token women.

Ze legt dit standpunt uiteraard uit in haar essay. De eerste reden is dat we niet in een meritocratie leven. Dat zouden we wel willen, maar mensen worden in het algemeen niet alleen op basis van hun deskundigheid geselecteerd. Andere aspecten spelen een rol. Wie ken je, lijk je op de baas, pas je in de groep, vinden ze je aardig. Er zit weinig verschil tussen ‘kunde plus vriend van de organisator’ en ‘kunde plus sekse’. In beide gevallen speelt iets heel anders mee naast de gevraagde expertise. Alleen reageren we niet op ‘verdiensten plus vriendje van de organisator’, maar struikelen we opeens wél over ‘verdiensten plus vrouw’.

In ieder geval kan een Excuus Truus kan opgelucht adem halen:

As a potential token woman, you need not feel bad that your sex played an causal role inyour selection: the majority of participants have been selected on multiple grounds, with their competence being only one of the relevant factors. [...] …other people’s character, sociability, unusual views or relationship with the organisers or editors have played a role in the invitations they have received. Some of them may be the token eccentric or the token humorist.

Ten tweede is het erg lastig, zo niet onmogelijk, om deskundigheid objectief te meten. Hoe stel je een ranglijst samen van de beste naar de slechtste? Op basis van welke criteria? Wie bepaalt dat? Hoe voorkom je de invloed van onbewuste waardeoordelen? Hoe kun je uitspraken doen als je niet iedereen kent, het hele veld overziet? Kwaliteit blijft een subjectief oordeel. 

Ten derde draagt diversiteit juist bij aan de kwaliteit van het geheel. Je straalt uit dat mensen welkom zijn, en bevordert daarmee een veilige omgeving waarin mensen opener gedachten uitwisselen met elkaar. Je moedigt ‘minderheidsgroepen’ aan om zichtbaar een rol te spelen. Andere leden van zo’n groep kunnen dan zien dat het mogelijk is. Je kunt als vrouw een zaal toespreken, een bestuursfunctie vervullen, bouwvakker worden. Daarmee boor je een nieuwe groep mensen aan om mee te doen. Allemaal talent wat je eerst misliep door vast te houden aan de incrowd.

Kortom, maak je geen zorgen Aharouay. Vrouwen komen er inderdaad wel, en dat de NPO wat meer moeite doet om hen welkom te heten doet niets af aan hun talent, kunde of emancipatie.

Miss Marketing staat vol onzin

Wat bezielde de toch wel respectabele uitgeverij Wolters Kluwer om in zee te gaan met Mabel Nummerdor en Mijke de Vette? Beide dames tikten een boekje over vrouwen en hoe je zo veel mogelijk spullen aan ze kunt verkopen. Op zich slim, want vrouwelijke consumenten vormen een onderbenutte bron van inkomsten. Vervolgens verzandt het geheel echter in Mars en Venus-theorieen die aantoonbaar nergens op slaan. Waarom, o waarom?

De cover voor hem en voor haar geeft meteen weer hoe conservatief seksistisch de auteurs bezig zijn.

Het boek kreeg gemengde recensies, maar brengt mensen helaas toch op ideeën. Zoals communicatie adviseur Maaike van Dijk-Bokkers:

Wat ik erg vervelend vond, waren de spel- en stijlfouten in het boek, waar ik als communicatieadviseur erg lastig doorheen kon lezen. Maar ondanks dat, is dit een interessant boek waar ik zeker ideeën uit ga gebruiken. Omdat ik weet dat vrouwen inderdaad toch echt anders beslissen dan mannen, en die kans mag niemand laten liggen!

Welke ideeën zijn dat dan? Onder andere dat vrouwen psychologisch gezien heel anders in elkaar zouden zitten dan mannen, met veel verwijzingen naar de oertijd. Zo worden vrouwen volgens Nummerdor en De Vette onder andere evolutionair gedreven om relaties centraal te stellen en zo hun overleven te bevorderen. Zou dat voor mannen in de oertijd niet gelden? En hoe weten de auteurs zoveel van vrouwen in de prehistorie? Wetenschappers stellen zich in de regel veel terughoudender op, omdat onze kennis over de oertijd te beperkt is om zulke grandioze uitspraken te doen.

De auteurs ontwikkelen echter een heel model, Feminine Sparks, vanuit de veronderstelling dat vrouwen anders zijn dan mannen. Wat jammer voor hen dat deze overtuiging wetenschappelijk aangetoond nergens op slaat:

From empathy and sexuality to science inclination and extroversion, statistical analysis of 122 different characteristics involving 13,301 individuals shows that men and women, by and large, do not fall into different groups. In other words, no matter how strange and inscrutable your partner may seem, their gender is probably only a small part of the problem.

De bronvermeldingen laten zien waardoor het komt dat Nummerdor en De Vette hun model baseerden op ongefundeerd drijfzand. Ze raadpleegden voor hun tekst geen wetenschap, maar populaire neuroseksistische boekjes uit de Mars en Venus school. Zoals ‘waarom mannen niets onthouden en vrouwen niets vergeten’, en ‘waarom mannen niet luisteren en vrouwen niet kunnen kaartlezen’. En natuurlijk de meester zelf, Gray en zijn Mannen komen van Mars boek, waar veel van deze mythes vandaan komen.

Nummerdor en De Vette lazen dit boek duidelijk niet.

Deze bronnen gebruiken is om drie redenen problematisch. Ten eerste: door dit soort mythes te herhalen dragen de auteurs bij aan de instandhouding van ongelijkheid:

Popular renderings of neuroscience legitimise longstanding cultural values and beliefs about men’s and women’s social roles, grounding them in ‘truth’ and ‘fact’. Neuroscientific knowledge, it has been shown, carries authority and shapes people’s perceptions of truth. In the oft-quoted psychological study by Skolnick-Weisberg and colleagues (2008), participants were less likely to spot incorrect psychological explanations to problems when impressive-sounding neuroscientific information was introduced. [..] Linking socially and culturally produced differences to biology justifies and legitimises social inequalities. If men and women are biologically destined to fulfill particular socio-cultural roles, then discrepancies in access and representation are less important; power and labour imbalances in the home are justified; and, those whose gendered identity or embodiment (that is, those who identify as transsexual, transgender or intersex) fall outside strictly defined gender binaries, have their own body (and brain!) to blame, not the society that produces and governs these norms.

Nummerdor en De Vette negeren dit alles. Ze herhalen de stereotiepe Mars en Venus denkbeelden. Op basis daarvan krijgt die o zo hooggeachte, want over geld beschikkende, vrouwelijke consument, een ‘prinsessenbrein’ toebedeeld. Dan krijg je probleem nummer 2: minachting voor vrouwen. Wil je vrouwen namelijk goed benaderen en iets verkopen, dan moet je je strategie aanpassen aan dat prinsessenbrein. De auteurs omschrijven dat op pagina 69 als volgt:

De hersenen van een vrouw zijn te vergelijken met een Amsterdamse loft aan de gracht. Het is niet groot, maar alles is aanwezig in een grote open ruimte. [..] Overal liggen werkspullen en fotoboeken vol herinneringen. Eigenlijk is het gewoon een ongeregeld zooitje.

Toe maar! Beledigen van de doelgroep, altijd een fijne verkoopstrategie.

Dit boek lazen ze ook niet. Dat zou namelijk hun marketingmodel totaal onderuit halen.

Ten derde leidt het citeren van dubieuze bronnen tot een herhaling van onbewezen ‘feiten’. Het boek wemelt daardoor van de aantoonbare onzin. Zo herhalen de auteurs bij het stukje over communicatie bijvoorbeeld de mythe dat vrouwen drie keer zoveel zouden praten als mannen. Helaas voor het duo is dit een claim die grondig onderuit is gehaald. Taalkundige Mark Liberman kwam erachter dat auteurs dit ‘feit’ van elkaar over schrijven, zodat de bewering keer op keer opduikt. Geen enkele auteur verwees naar een oorspronkelijke wetenschappelijk onderzoek. De wél bestaande onderzoeken laten nauwelijks verschil zien. Mannen en vrouwen praten ongeveer evenveel.

Uiteindelijk kon Liberman de bewering terug volgen tot 1993, met een mogelijke voorloper uit 1987. De bron bleek een pamflet van conservatieve Amerikaanse huwelijkscoaches uit de Christelijke hoek. Die probeerden de dames ervan te overtuigen dat ze het op moesten geven om een zekere mate van emotioneel welzijn in hun huwelijk te vinden, want meneer de holbewoner wil toch niet met ze praten.

Waarom duikt die valse claim dan toch iedere keer weer op? Webmagazine Slate vermoedt dat seksistische vooroordelen een rol spelen:

So why do people so readily believe women talk more? Part of the problem is that our prejudices distort our observations about reality. Consider that most Americans overestimate how much of the population is gay by a factor of 5 and overestimate how much of the population has illegally immigrated here by a factor of 6 or 7. They also overestimate what percentage of the population is on welfare. Traditional gender roles demand that women should be the listeners and not the speakers, so a woman who speaks as much as a man comes across as talking ‘too much’.

Tenenkrommend dat Nummerdor en De Vette zulke vrouwonvriendelijke onzin herhalen en proberen te verkopen als een handig weetje om betere marketingtechnieken te ontwerpen. Hun Feminine Sparks model hangt aan elkaar van conservatieve denkbeelden over dé man en dé vrouw, gesymboliseerd door het vrije gebruik van de kleur ‘roze’ en termen als ‘prinsessenbrein’ en ‘evanomics’. Dat laatste woord klinkt stoer, totdat je tot je door laat dringen dat dit komt van Eva, de vrouw die de ondergang van de mensheid veroorzaakte. Ze werd daarvoor in de bijbel al gestraft, en haar aandeel in de zondeval was voor Christelijke mannen eeuwenlang de stok om haar mee in de hoek van verderfelijke zondares te meppen.

Dit boek ontbreekt ook bij de bronvermelding, want als je dat leest stort Miss Marketings gedeelte over communicatie in.

Vooroordelen vormen zodoende de basis voor meer vooroordelen, om marketingtechnieken te ontwerpen die uitgaan van deze vooroordelen en de vooroordelen daardoor versterken. De vicieuze cirkel is rond. Miss Marketing is een enorme misser en de Zesde Clan hoopt vurig dat mensen zich niet laten verleiden tot het opvolgen van de ongefundeerde adviezen die erin staan. De vrouwelijke consument verdient echt beter.

Etsy geeft het goede voorbeeld

Kijk, Publieke Omroep, kijk, bedrijfsleven, een mooi voorbeeld van meer kwaliteit door meer diversiteit. Etsy, het ook in Nederland zeer populaire platform om eigengemaakte spullen aan de mens te brengen, zag dat vrouwen ontbraken en besloot er iets aan te doen. De onderneming wist het aantal vrouwelijke techneuten en programmeurs in een jaar tijd toe te laten nemen met 500 procent. Succes! Etsy deelde haar recept voor het bereiken van meer diversiteit.

Nederlandse bedrijven die straks in jaarverslagen snotteren dat ze geen vrouwen konden vinden, hebben nu geen smoesjes meer. Het kan namelijk prima, vrouwen vinden en behouden voor je bedrijf. In magazine The Atlantic gaf Etsy aan dat de nieuwe koers zelfs leidde tot het aannemen van bétere mannelijke (en vrouwelijke) medewerkers.

Hoe flikte Etsy dit? Allereerst door een standpunt in te nemen. Belachelijk dat je het aantal vrouwelijke programmeurs op de vingers van één hand kon tellen – 3 op 47 ICT-ers in 2011. Terwijl de klanten voor tachtig procent uit vrouwen bestaan. Goede vrouwen zijn er, je moet ze alleen vinden. Daar is een bewuste inspanning voor nodig. Etsy besloot die inspanning te leveren en aan de slag te gaan.

Vervolgens besloot het bedrijf vrouwen als werknemer serieus te nemen, op twee manieren:

…the idea that “it’s hard to hire women engineers therefore we won’t hold them to such a high standard” is noxious. It reinforces the impression that women aren’t good at engineering which is obviously a downwards spiral. [...] Women tend to be conservative about switching jobs, especially if they’ve had a negative experience in the past with an employer.  You need to show why your company is a great place to work and a great place in particular for a woman to work.

Op die manier kon het bedrijf uitnodigend zijn, en vrouwen in woord en daad over de streep trekken. Vervolgens bood een speciaal opleidingstraject een goede opstap. Etsy ontwikkelde de zogenaamde ‘hacker school’ en bood beurzen aan om deze training te volgen. Met de beurzen richtte Etsy zich in het bijzonder op vrouwen, maar ook mannen waren van harte welkom. Al snel bestonden klassen voor de helft uit vrouwen. Etsy kon kiezen welke veelbelovende studenten het bedrijf als werknemer aannam – en onder de geaccepteerde kandidaten bevonden zich veel meer vrouwen dan voorheen.

Het nieuws van de beurzen voor de Hacker School verspreidde zich snel, en zorgde ervoor dat vakgenoten van andere bedrijven belangstellend naar Etsy keken:

Elliott-McCrea says the visibility of their effort attracted the attention of women engineers in more senior positions at other companies, which led to interest in working at Etsy. “The grants felt like a real invitation; people actually believed we wanted them to be there,” he said.

Opnieuw: serieus nemen, welkom heten, zorgen dat mensen, ook vrouwen, zich in je bedrijf thuis voelen.

Zoals The Atlantic opmerkt, zal een eigen opleidingsprogramma niet voor ieder bedrijf weggelegd zijn. Zoiets kan alleen als je onderneming een bepaalde omvang heeft. Desalniettemin blijkt uit de resultaten dat het loont om bewust een standpunt in te nemen en meer diversiteit af te dwingen binnen je eigen gelederen. Nederlandse bedrijven, wie van jullie volgt?