Seksuele intimidatie is zaak voor mannen

Mannen, wat gaan jullie doen om seksuele intimidatie van vrouwen te voorkomen? Als je in een ziekenhuis werkt en je bent erbij als een arts ongepaste opmerkingen maakt tegen een co-assistente, zeg je daar dan wat van, of kijk je de andere kant uit? Als een vrouw die een tijdschrift leest in het openbaar vervoer, lastig gevallen wordt door een medepassagier, zeg je daar iets van of denk je dat een frisdrankreclame het goede voorbeeld geeft? Als je vrienden over vrouwen praten in termen van chickies en ‘vette memmen’, zeg je daar wat van, of vind je dat wel grappig?

De mannelijke sekse is grootleverancier van seksuele intimidatie. Neem het meest recente voorbeeld. Een onderzoek naar de ervaringen van co-assistenten. Die krijgen massaal te maken met ongewenste opmerkingen (50 procent), ongewenst lichamelijk contact (27,5 procent) en ongepaste opmerkingen over hun uiterlijk (66,5 procent). In 93,4 procent is de dader een man. Een man die veelal ook nog eens een autoriteitspositie ten opzichte van de co assistente inneemt. Hij bepaalt bijvoorbeeld of zij voor dit studie onderdeel slaagt of zakt.

Ook op straat en in het openbaar vervoer zijn het veelal mannen die vrouwen nafluiten, naroepen of zelfs ongewenst betasten. In Nederland proberen mensen hier en daar aandacht te vragen voor deze problematiek. Die dappere zielen worden massaal weggehoond. Dat is toch vleiend, die aandacht van mannen? Een compliment? Die smoes valt moeilijk vol te houden als je registreert wat er precies gebeurt, en hoe snel roepen uitloopt op agressie.

In landen om ons heen begint eindelijk een discussie op gang te komen. In België legde een filmstudente bijvoorbeeld in woord en beeld vast wat ze zoal meemaakte op een rondje door de stad. En richtten vrouwen afdelingen van Hollaback op, onder andere in Gent. Dat zouden we in Nederland ook moeten doen. Waarbij mannen een centrale plaats innemen.

Mannen aanspreken op hun gedrag werkt. In Engeland lukte het om een daling van dertig procent van het tot dan toe bekende aantal incidenten te bereiken, na een poster en flyer campagne om mannen bewuster te maken van seksuele intimidatie in het openbaar vervoer. Ook in Nederland zouden mannen, al dan niet werkzaam in ziekenhuizen, eens goed na moeten denken. Wat maakt dat mannen zich zulke vrijheden veroorloven? Hoe kun je de situatie verbeteren? Welke rol kunnen omstanders spelen? Hoe kun je als man de werkvloer en de publieke ruimte gastvrijer maken voor vrouwen?

Heren, jullie zijn aan zet. Zwijgend wegkijken is geen optie. Dat maakt je een onderdeel van het probleem. Wil je dat? Of ga je iets constructiefs bijdragen?

Dat mooie bikinilijf heb je nu al, deel 2

Echt, binnenkort wordt het me toch een partij zonnig en warm! Eindelijk een late lente, of een vroege zomer. Hoe dan ook, reclamemakers en de media wachten de warmte niet af om vrouwen nu al te onderwerpen aan een terreurregime van diëten en gezeur over bikinilijven. De Zesde Clan herhaalt: dat mooie bikinilijf heb je nu al. Mocht dat niet genoeg zijn, dan biedt webmagazine Jezebel tien tips om je hoofd koel te houden in een zee van boodschappen die je onzeker maken over jezelf en je lijf. En een extra tip van ons: stem met je portemonnee, laat damesbladen links liggen totdat het herfst wordt.

Je weet hoe dat gaat. Weer een reclame op de televisie over blije vrouwen die producten met nul calorieën eten of drinken. Weer damesbladen die vrouwen op dieet willen zetten, of vrouwen aanpraten voortaan alle koolhydraten te mijden alsof het gif is. Reclamefolders die je wijs maken dat je lijf pas toonbaar is nadat je er voor minstens 300 euro aan crèmes op hebt gesmeerd. Weer dwingende oproepen om te gaan hardlopen, of yoga beoefenen (en aan de foto’s kun je meteen zien wie aan yoga mag doen: ranke blonde dames, maximaal maatje 34).

Al dit soort signalen kunnen in je hoofd een golfbeweging op gang brengen. Ik schiet tekort! Ik eet teveel! Ik sport te weinig! Ik zie er niet uit! Ik ben te dik! Mijn lijf deugt niet!! Dat heeft grote gevolgen voor het psychisch welbevinden van vrouwen. Die lopen veertig procent meer kans op een mentale aandoening. Da’s niet voor niks:

“Where we think it has an effect is particularly on women’s self-esteem or self-worth: women tend to view themselves more negatively than men, and that is a vulnerability factor for many mental health problems.”

Je zelfvertrouwen behouden is dus van het grootste belang. Maar hoe doe je dat in het zicht van al die gephotoshopte, loeistrakke, zongebruinde fotomodellen en dwingend voorgeschreven dieetplannen? Webmagazine Jezebel weet raad. Zodra je een negatieve gedachtentrein op gang voelt komen, raadt dit blad je het volgende aan:

1. ”Onzin! Wat proberen ze me nou weer te verkopen?” Veel signalen komen binnen via reclames, al dan niet verpakt in een tijdschriftenartikel. Fabrikanten willen geld verdienen. Eerst maken ze je onzeker. Daarna verkopen ze je iets zodat je je minder onzeker voelt. Wees zeer, zeer sceptisch.
2. ”Moeten mannen dit ook doen?” Deze komt van Caitlin Moran. Moeten mannen allerlei toeren uithalen om een boxershortlijf te krijgen? Waarom zou jij dat dan wel doen? Meten met twee maten, nee bedankt. Zie verder hier.
3. ”Hebben ze het over mijn gezondheid, of over mijn gewicht?” Die vraag is van belang om in te schatten of je een bericht serieus wilt nemen. Gezondheid, prima. Gewicht? Rot op met je fatshaming.
4. ”Boeien!” Ok, dus een of ander blad vertelt je dat je maximaal 60 kilo mag wegen en bij alles daarboven sterf je een eenzame dood. Wat moet je daar nou mee. Schouders ophalen en vrolijk doorlopen.
5. ”Wat zou er gebeuren als je die magische grens van X kilo haalt?” Bladen doen vaak alsof je dan het perfecte leven hebt, maar klopt dat? Zou je op je ideale gewicht echt niet ontslagen worden, of geen ruzie meer krijgen met iemand, of nooit meer een verregende rotvakantie hebben?
6. Cijfers misleiden. Gewicht zegt niks over gezondheid. En BMI is een zeer dubieuze maatstaf, afkomstig uit de negentiende eeuw, en expliciet niet bedoeld om een oordeel te vellen over individuen.
7. ”Waar gaat het eigenlijk écht over?” Als je mensen vraagt wanneer ze zich echt goed voelen, praat bijna niemand over gewicht en lichaamsvormen. Meestal gaat het dan veel meer om iets betekenen voor een ander, iets waardevols doen, merken dat je geliefd wordt en meetelt.
8. Piekeren over je lijf, ok. Maar wil je daar echt de hele tijd bij stil staan? Waar had je in die tijd beter over na kunnen denken? Is er niet iets belangrijkers dan het dictaat van een of andere mode ontwerper?
9. Je bent geen pion, die door anderen gebruikt kan worden om geld te verdienen en zichzelf beter dan jij te voelen. Jezebel adviseert om lekker kwaad te worden: ,,Get pissed. Get really good and pissed. [...] Do you really want to play into a set of steps already laid out for you? Do you really want to be a complete and utter product of a system designed to make you feel like shit directly for its own gain? Does’t that burn you to the fucking core? It does me. No thanks! Everyone can go straight to Go Fuck Yourself Village.” Amen.
10. Denk na over menselijke schoonheid. Los van modedictaten en de boodschap van fabrikanten van dieetpoeders. Wat vind je mooi aan het menselijk lichaam? ,,Remind yourself that bodies in all shapes and sizes of all ages are interesting, unique, strong, useful. That we are nothing if not utilitarian creatures. That our bodies are meant to do things and show it. Anyone who tries to make you feel that ALL you are is an object to be weighed, when in fact you are object, subject, protagonist, antagonist, villain, hero and especially the NARRATOR of this story you call your existence, is not on your side. Including when that person is you. Flip the script.”

Vrouwen zijn mensen. Geen fijne boodschap voor de commercie, wel voor jezelf. Laat de zon maar komen!

De Gereedschapskist: het Matilda Effect

Soms zien mensen een bepaald patroon pas als er een term voor bestaat. Zo verdwijnen vrouwen opvallend vaak uit beeld in de wetenschap. Ze kunnen nog zulke fantastische ontdekkingen doen, maar de waardering, de prijzen en de vermelding in de geschiedenisboekjes gaan naar de mannen. Zoals bij deze zes wetenschapsters die National Geographic onlangs alsnog erkenning gaf. Dit fenomeen heeft een naam: het Matilda effect.

Rossiter vernoemde het Matilda effect naar de Amerikaanse feministe Matilda Joslyn Gage.

Onderzoekster Margaret Rossiter bedacht het begrip twintig jaar geleden, in 1993. Het Matilda effect staat voor het over het hoofd zien van de prestaties van vrouwen, danwel het aan mannen toeschrijven van de prestaties van vrouwen. In beide gevallen verdwijnt de vrouw naar de marge en blijft het beeld van ‘de wetenschapper als man’ intact.

Rossiter vernoemde het Matilda effect naar de Amerikaanse feministe Matilda Joslyn Gage. Die schreef anderhalve eeuw geleden ‘De Vrouw als Uitvinder’, en bekritiseerde het feit dat vrouwen door de eeuwen heen geen erkenning kregen voor hun prestaties en meestal nauwelijks konden profiteren van hun uitvindingen.

Indertijd speelde de tijdgeest een grote rol. Vrouwen hoorden huisvrouw en moeder te zijn, geen uitvinder. Na allerlei feministische golven hebben vrouwen veel meer mogelijkheden. Anno nu bestaat die tendens echter nog steeds, want de onderliggende oorzaak bleef intact. Namelijk systematische discriminatie van vrouwen, onder andere voortvloeiend uit onbewuste vooroordelen. Vrouwen beginnen al meteen met een achterstand ten opzichte van hun mannelijke leeftijdsgenoten, en dat wordt er in de loop van hun carrière alleen maar erger op.

Als universiteiten vrouwen al weten te behouden, als vrouwen al doordringen tot de positie van professor, dan nog is het maar de vraag of ze erkenning krijgen voor hun werk.  Rossiter kon voorbeeld na voorbeeld noemen van vrouwen die uitvindingen deden en zorgden voor doorbraken in de wetenschap. Om vervolgens geen enkele erkenning te krijgen. Onder andere de Nobelprijs commissie werd berucht om het belonen van de man, en het negeren van de vrouw.

Rossiter signaleert dat veel mannen hun mond hielden en hun voordeel deden met de situatie. Gelukkig waren er ook wetenschappers die zo misselijk werden van het onrecht, dat ze persoonlijk hun best deden om de schade van het Matilda effect enigszins te beperken:

Frieda Robscheit-Robbins, the associate for thirty years of pathologist George Hoyt Whipple and the co-author of nearly all of his/their publications, did not share his Nobel Prize for Medicine in 1934. (Two men at other institutions did.) But Whipple, realizing his indebtedness to her and recognizing the awkwardness and injustice of the award, praised her lavishly and even shared the prize money with her and two other female assistants.

Het Matilda effect beperkt zich uiteraard niet tot de wetenschap. Het fenomeen treedt op in alle gebieden waar mensen creatief of wetenschappelijk bezig zijn, en door anderen gewaardeerd worden – of niet. Neem de literatuur. Ook daar meten mensen met twee maten. Zo bestond de jury van de Libris prijs het in 2007 om met name schrijfsters neer te sabelen omdat ze alleen kleine persoonlijke wissewasjes behandelden. Om daarna een man te eren voor een roman over zijn kinderen. Als een vrouw dat doet wordt ze weggehoond, als een man het doet krijgt hij 50.000 euro en een lovend juryrapport.

Zie verder: het vrouwelijke geeft geen status. Of een aflevering van de Gereedschapskist over een ander fenomeen, namelijk het Paula Principe. Dit is het fenomeen waarbij vrouwen veel minder promotie krijgen dan je op grond van hun prestaties zou mogen verwachten, zodat ze eindigen op een niveau onder hun kunnen.

Romans krijgen chicklit behandeling

Wat gebeurt er als je een boek van een mannelijke auteur het kaftontwerp geeft waar schrijfsters meestal mee lastig worden gevallen? En omgekeerd? Maureen Johnson van de Huffington Post voerde een experiment uit, en kwam tot hilarische uitkomsten. Boek van een schrijver? Stoere lettertypes, donkere kleuren, abstracte thema’s. Boek van een schrijfster? Lichte kleuren, sierlijke letters, en veel mensen, al dan niet in een mythisch landschap of een zonnige bloemenweide.

Met die omkering vestigt Johnson de aandacht op de tweedeling in de literaire wereld. Wat een vrouw doet heeft veel minder status dan wat een man doet:

if you are a female author, you are much more likely to get the package that suggests the book is of a lower perceived quality. Because it’s “girly,” which is somehow inherently different and easier on the palate.

Enfin, rollenpatronen omkeren, eindeloos plezier voor de hele familie. Naar aanleiding van deze omgekeerde boekomslagen zochten redacteuren en lezers van The Guardian de ergste bestaande voorbeelden uit. Boeken van schrijfsters die de meest belachelijke, niet bij het verhaal passende uitvoering kregen. Enjoy!

Nergens een vrouw te bekennen

Een beeld zegt meer dan duizend woorden. Daarom biedt een recent opgezette tumblr, 100 procent mannen, zoveel inzicht. Het Vaticaan kan zich nog beroepen op een heilig boek om vrouwen buiten te sluiten, maar moderne bedrijven zoals BP, of politieke instanties, kunnen geen beroep doen op die schaamlap. Waarom zijn daar dan geen vrouwen?

Inderdaad, 100 procent mannen….

Een vrouw bedacht honderd procent mannen. Technologiejournalist Lydia DePillis verveelde zich op een zondag, een tijdje geleden. Rondklikkend op internet viel haar opeens op dat er nogal wat gezaghebbende organisaties zijn, die op hun website trots hun topmensen presenteren. De bisschopssynode, de raad van bestuur, de burgemeesters van een stad. Rij na rij mannen staarden haar aan vanaf het scherm. Het maakte zo’n indruk op haar, dat ze een tumblr creëerde om deze eenheidsworst zichtbaar te maken.

DePillis plaatst foto’s en lijstjes. Ze voegt er nauwelijks commentaren aan toe. Dat hoeft ook niet, want de beelden spreken voor zich. Op die manier hoopt de journaliste dat haar initiatief effect krijgt:

 ”What I hope doesn’t come out of this is people just putting one lady on their board and on their schedule just to avoid being blogged or Tumbl-d about,” she said. But if people felt a little “embarrassed” by it, even, DePillis would consider that a success. [...] ”The ideal outcome is that organizations which are completely full of men will think about why that is and think about what they can do,” she added.

Dat lijkt te werken. Voordat mensen een probleem aanpakken moeten ze zich namelijk eerst bewust worden dat er een probleem is. De tumblr lijkt die bewustwording te bevorderen, want de zee van mannengezichten komt hier en daar hard aan. Een aantal van de op de tumblr tentoongestelde instanties nam inmiddels maatregelen om meer diversiteit te bereiken. Wie weet….

Volkskrant geeft belegen borrelpraat alle ruimte

Alarm! Het gaat mis in Nederlandse gezinnen, meldt een landelijk dagblad. Moeder zwaait veel te dominant de scepter! Zolang zij niet doorheeft dat vaders hard nodig zijn, blijven vaders ontmand achter!! Waardoor met name jongens ernstig in de problemen komen!! En dat is allemaal de schuld van de emancipatie en doorgeschoten vrouwendominantie! Lazen we dat niet al eerder in Trouw? En daarna in januari dit jaar bij het NRC? Waarom nu, in De Volkskrant, opnieuw deze riedel?

Vrouwen, agressief en dominant, behalve als ze troosten, zorgen en over emoties praten met hun kinderen. Ja ja….

Het is zo’n cliché verhaal dat De Zesde Clan het rijtje inmiddels volautomatisch kan opdreunen. Keer op keer bieden kranten kolommen aan voor als bewezen stellingen geponeerde beweringen. Deze keer krijgen Irene Zwaan en Glenn Helberg alle kansen om dit verhaal af te draaien. Het is opvallend met hoeveel stelligheid dit type conservatieve denker de emancipatie de schuld geeft:

Nederlanders vinden dat vaders moeten moederen, daar heeft de emancipatiebeweging voor gezorgd. En als vaders dat niet kunnen, zijn ze overbodig als opvoeder. Als een vader op zijn papadag het huishouden niet voor elkaar krijgt, wordt hem verweten dat hij een slechte vader is. Van vaders wordt verwacht dat ze net zo zorgen, troosten en praten met hun kinderen als moeders doen. Ruig en spannend spel wordt afgekeurd, omdat het te gevaarlijk is.

Wie zijn die Nederlanders die dat vinden? Onderbouwingen? Bronvermelding? Bewijzen? Niets van dit alles. Zo is het, stellen Zwaan en Helberg. Ze gaan vervolgens vrolijk verder met de volgende rij op de bingo kaart: de enige uitweg uit deze ellende is mannen weer gezag geven. Waarmee de aap uit de mouw komt: de opstellers van de meest recente aflevering in deze ‘terug naar de jaren vijftig’-campagne willen dat niemand meer de optie ‘vader onbekend’ in een geboorte acte kan aanvinken. Die optie moet verdwijnen, want ‘er is altijd een vader’, en die moet erkenning krijgen.

De Zesde Clan heeft eerder aandacht besteed aan deze redenatie . De overheid heeft de optie ‘vader onbekend’ niet voor niets opgenomen in de geboorteacte. Deze optie is bedoeld voor de noodgevallen, de probleemsituaties. De gevallen waarin vrouwen zwanger raken door verkrachting, of in een gammele relatie met een agressieve man. Om haarzelf en het kind te beschermen kan het juist een uitstekend idee zijn om de biologische vader buiten de deur te houden. Of die biologische vader is wel degelijk onbekend, en dan moet je een vrouw niet in allerlei beladen Calvinistische ‘beken dat je een hoer bent’ scenario’s willen dwingen.

De Zesde Clan vindt het opmerkelijk dat een discussie over een grotere rol van de vader, zo vaak uitloopt op een roep om vrijheden van vrouwen in te perken. Het is ook opvallend dat mannen zo’n passieve rol toebedeeld krijgen. Anderen, de moeders, moeten snappen dat zijn rol belangrijk is. Anderen moeten regelen dat vader zijn gezag terug krijgt. En hoezo mag je mannen op hun papadag niet aanspreken op huishoudelijke klussen? Die horen er gewoon bij. Of is het de bedoeling dat papa zich mag beperken tot de leuke opvoedkundige bezigheden met een hoge status? De huishoudelijke klussen moet mama blijkbaar doen, tijdens haar zes mamadagen.

Maar er valt meer aan te merken op de redenaties van Zwaan en Helberg. Dit verhaal bestaat bij de gratie van een heteroseksueel stel. Dat laat nogal wat mensen en gezinsvormen buiten beschouwing. Ook staat of valt deze denktrant bij een rigide genderkeurslijf. Er is geen ruimte voor diversiteit en flexibiliteit. Zo besteedt de VPRO gids uitgerekend deze week aandacht aan een 8-delig NTR programma, De Kunst van het Opvoeden. Het omroepblad interviewde naar aanleiding daarvan pedagoog Jo Hermanns. Die komt tot een veel toleranter inzicht:

Opvoeden doe je niet volgens een kookboek. De gouden regel bestaat niet [...] Kinderen kunnen zich ook aan meerdere mensen hechten, en aan andere mensen dan hun moeder, en vervolgens gewoon gelukkig worden. [...] Kinderen zijn gebaat bij goede ouders, of dat nu een vader en een moeder, twee vaders of twee moeders zijn.

Een inzicht waar ook Sarah Blaffer Hrdy toe kwam, in haar standaardwerk Moederschap. Zolang een stabiele groep van maximaal vijf personen voor de baby zorgt, komt het helemaal goed. Geen woord over ‘moeder moet zorgen’, of taakverdelingen, het gaat er alleen om dat de baby stabiliteit en liefde krijgt van een beperkt aantal mensen.

Bovendien is het nogal wat, moeders reduceren tot ‘zorgen, troosten en praten’. In haar wetenschappelijke werk komt Hrdy tot een heel ander plaatje. Ze constateert dat vrouwen wel degelijk hard kunnen zijn. Niks geen zacht en meegaand gedoe, en lekker praten over emoties. Zouden Zwaan en Helweg haar studies gelezen hebben? Zo ja, dan hadden ze dit huidige stuk in de Volkskrant nooit zo uit hun pen kunnen krijgen.

Zijn de Nederlandse dagbladen zo wanhopig om hun oplage cijfer omhoog te krikken, dat ze meehuilen met de hardst huilende wolven in het bos? Kom op mensen, dat Mars en Venus gedoe is populair, snel, aanhaken! Of past dit in de trend van de nieuwe huiselijkheid, waarbij feministen de schuld krijgen van slechte maaltijden en overgewicht, terwijl ondertussen vrouwen weer worden opgezadeld met de aloude keukendienst? Alleen nu zogenaamd als vrije keuze? (Mannen weten ondertussen wel beter: ”Cupcakes. Let op: niet zelf maken. Dat blijft vrouwenwerk.”)

De meest hoopvolle uitleg blijft wat de Zesde Clan betreft deze. Het is een achterhoedegevecht van wanhopige mensen die houvast zoeken, en die diep van binnen weten dat ze niet meer terug kunnen naar de jaren vijftig. Die periode is definitief voorbij. Mannen komen van aarde. Vrouwen komen van aarde. Wen er maar aan.

Recensenten laten romans van vrouwen links liggen

De literaire wereld in Nederland loopt internationaal in de pas. Net als in andere landen komen de boekenbijlages van kranten en tijdschriften niet verder dan gemiddeld een kwart recensies over boeken van schrijfsters. Dat maakte feministisch tijdschrift Opzij bekend. Opnieuw liggen er harde bewijzen op tafel voor een cultuur die zich vooral (75%) richt op het werk van mannen, en vrouwen minachtend behandeld onder het motto lekker ding kan schrijven.

Ron Charles van The Washington Post laat in een satire precies zien hoe schrijfsters gemarginaliseerd worden. Aanbevolen!

In een eerste reactie op het onderzoek van Opzij komt schrijfster Pauline Slot in Trouw met de opmerking  dat de telling groter nieuws was geweest, als niet Opzij, maar HP/De Tijd of Quote dit onderzoek had verricht. Zij leggen meer gewicht in de schaal, blijkbaar. Om er meteen aan toe te voegen:

de stelselmatige achterstelling van vrouwelijke auteurs wordt in de media, van rechts tot links, niet als probleem gezien. Of hoogstens als het persoonlijke probleem van slachtofferige schrijfsters die toch niet in aanmerking komen voor prijzen. Bovendien verkopen die vrouwen al als een dolle door een bevallige foto achterop hun boek.

Dus, wie anders dan een feministisch blad had dit karwei op zich willen nemen? Kranten als het NRC en de Volkskrant vormen een onderdeel van het probleem. Die hebben er geen belang bij om hun eigen falen in harde cijfers uit te drukken. De Zesde Clan heeft zelf op kleinere schaal aandacht besteed aan de achterstelling van vrouwen, onder andere in de boekenrubriek van de VPRO gids en bij de Detective en Thriller gids van Vrij Nederland. Beide redacties namen niet de moeite zelfs maar een ontvangstbevestiging terug te mailen. Zo open en welwillend stonden ze voor goed onderbouwde kritiek op hun recensiebeleid. Dus goed dat Opzij breder onderzoek deed en meer, algemenere cijfers geeft.

Zoals gezegd is Nederland geen uniek geval. Integendeel. De organisatie VIDA houdt bijvoorbeeld al enkele jaren bij hoe het zit met de sekseverhoudingen in het bespreken van romans in het Engelse taalgebied. Uit die telling blijkt steeds dat gezaghebbende literaire tijdschriften en de boekenbijlagen van kranten als de New York Times zich voornamelijk concentreren op blanke mannelijke schrijvers. Ook hier krijgt werk van vrouwen niet meer dan een kwart van de recensies.

Bij genrefictie blijft dit probleem fier overeind. Neem het genre fantasy en science fiction. Medewerkers van website Strange Horizons hielden anderhalf jaar lang bij welke mensen M/V science fiction en fantasy romans schreven, en wat daarvan terecht kwam in de publiciteit. Het goede nieuws: ongeveer evenveel mannen als vrouwen schrijven boeken in deze genres. Het slechts nieuws: de schrijfsters krijgen hooguit een kwart van de recensies. Tijdschriften laten hun werk massaal links liggen, en concentreren hun berichtgeving en kritieken op de mannen.

Bij dit alles vindt De Zesde Clan het veelbetekenend dat het percentage overal rond de 25 procent blijft steken. Vrouwen komen opvallend vaak niet over de magische grens van dertig procent heen. Dertig procent is volgens sociale wetenschappers de drempel. Vanaf dat moment heeft de minderheidsgroep voldoende omvang en kracht om de cultuur te veranderen. Op dat moment wordt het eng voor de dominante groep. Zij verliezen het alleenrecht om te bepalen wie of wat kwaliteit heeft, en wie of wat niet. Vanaf dertig procent moeten ze rekening houden met andere belangen. Heel vervelend.

De dominante groep heeft er alle belang bij om de ander van die kritische massa af te houden, en een kritische discussie over de harde feiten te voorkomen. The Mary Sue besteedde aandacht aan de telling op het gebied van sf en fantasy, en wacht op de eerste seksistische reactie:

So, basically, there are tons of female sci-fi authors out there, but they’re not getting nearly the same coverage as their male counterparts. (Go on, tell me that this particular gender equality is a result of women just not wanting to be reviewed or of women inherently being less review-worthy. Someone’s going to say it. I’m just waiting to see who.)

Ook de commentator van Dagblad Trouw verwacht dooddoeners:

Pogingen om dit tot onderwerp van debat te maken stuiten op verbazend felle weerstand. Meest gehoorde discussiestop: ‘Wij letten alleen op kwaliteit, en de mannen waren dit keer nu eenmaal beter.’ Maar pak de rekenmachine erbij en er openbaart zich een schokkend systematische achterstelling. Literair tijdschrift Tzum heeft naar aanleiding van de Opzij-telling beterschap beloofd. Dat is mooi. Maar waarom hadden ze het zelf niet in de gaten? En wie volgt?

Discussie is hard nodig. De cijfers spreken voor zich. Schrijfsters verdienen beter. Inderdaad, wie volgt met het nemen van stappen ter verbetering?

Onderbuik van Nederland hoont Van Miltenburg weg

De Telegraaf is er als de kippen bij om de poorten open te zetten voor kritiek op Van Miltenburg. De kamervoorzitter kwam in de problemen toen het CDA haar er in een debat van beschuldigde dat ze de discussie op een oneerlijke manier stuurde. Ze reageerde kort en schorste daarna de vergadering voor vijf minuten. De kop dat ze ‘ongeschikt als kamervoorzitter‘ zou zijn, zorgt ervoor dat de discussie meteen al een gekleurde aftrap krijgt.

Eerder had het NRC, ook een conservatief bolwerk, haar gedrag in een kop al een kamervoorzitter onwaardig genoemd. En HP/De Tijd riep ‘stop er toch mee’. De stemming zit er goed in. In dat klimaat is het niet zo vreemd dat er naast min of meer ter zake doende kritiek, ook allerlei seksistische geluiden klinken. Die hatelijke ondertoon zit ‘m onder andere in reacties van onderstaand type:

Van Miltenburg heeft een hoog koeieneergehalte en als ze dan terechtgewezen wordt gaat ze jankerig pruilen. Niet geschikt dus.

in een situatie als deze is het de vraag of de voorzitter van de kamer wel genoeg overwicht heeft. Op de aanval die er gegeven werd had deze krachtig en cordaat het kamerlid van rubliek dienen te geven.

Het is een schat van een vrouw maar ik denk dat het voorzitterschap te hoog voor haar gegrepen is. Er zijn nog genoeg andere mooie baantjes voor haar in de politiek te doen die minder emotionele druk geven voor haar…..!

laat deze huisvrouw maar gewoon doen waar ze goed in is en lijstduwer worden van de partij

Het moest perse weer een vrouw worden, een vrouw die belerend toespreekt, personen en partijen op de vingers wil tikken en een vrouw die niet neutraal blikt in haar handelen. Buma heeft gelijk met zijn bewering dat zij het debat stuurt en daarbij duidelijk aantoont NIET neutraal te kunnen handelen.

weglopen als je iets te horen krijgt wat je niet bevalt,doe je werk mevrouw en vat niet alles persoonlijk op

Mevrouw is aardig; dat zijn gelukkig zoveel mensen. Ze is compleet ongeschikt als kamer voorzitter en moet snel de eer aan zichzelf houden. Stoppen dus ! De zoveelste binnen de VVD die op basis van “aardig zijn” beloond moest worden met een mooie functie.

Dit soort opmerkingen krijgen vrouwen in leidersrollen verdacht vaak naar hun hoofd geslingerd. We komen het bekende rijtje tegen: te aardig. Te emotioneel. Geen overwicht. Vat zaken te snel te persoonlijk op. Pruilen. Janken. Gebruikt de verkeerde toon, in dit geval onder andere belerend en koeionerend. Weglopen (nogmaals: Van Miltenburg schorste de vergadering kort, kwam terug en zette de vergadering daarna weer voort).

Het seksisme is zowel expliciet als impliciet. Neem de kwalificatie huisvrouw. Ooit een mannelijke politicus weggezet horen worden als huisman? Ook het verwijt dat het per se een vrouw moest worden (met impliciet het vervolg ‘en zie wat er van komt’) is behoorlijk hatelijk. Zo’n opmerking doet geen recht aan de openbare, democratische verkiezingsprocedure voor de functie van kamervoorzitter.

Impliciet seksisme ligt lastiger, want het is subtieler en dus moeilijker hard te maken voor mensen die vantevoren al bedacht hebben dat er niks aan de hand is. Maar geloof ons, een beetje kritische vrouw herkent seksisme als ze het hoort of ziet. Laten we PvdA-voorman Diederik Samson eens nemen. Die reageerde recent ook nogal emotioneel toen iemand hem verweet koehandel te bedrijven met illegalen. Toch noemt niemand hem onbekwaam en er volgden ook geen oproepen om op te houden, omdat hij emotioneel zou zijn of ‘het’ zich te persoonlijk aantrekt.

Ook woorden als ‘schat van een vrouw maar ik denk dat het voorzitterschap te hoog voor haar gegrepen is’, zijn tenenkrommend neerbuigend. Het klinkt positief, maar eigenlijk wordt Van Miltenburg hier met een paternalistisch kneepje in haar wang naar huis gestuurd. Zoet maar meisje, ga jij maar thuis verder pruilen en janken. Dan stop je tenminste met anderen koeioneren.

Van Miltenburg zelf maakt zich helaas kwetsbaar voor die seksistische ondertoon, door in het openbaar te verklaren:

Van Miltenburg zei achteraf dat ze zeer geraakt was door de opmerking van Buma. ‘Ik was geraakt in mijn integriteit. Dan ga je bij mij grenzen over. En ik heb wat heel veel vrouwen hebben als er wat gebeurt. Dan ga ik helaas huilen. Andere gaan gooien met dingen maar ik ging huilen.’

Zo’n opmerking is gevaarlijk in een wereld die met twee maten meet. Op zich is huilen ok. Het overkwam Diederik Samson. Hans Wiegel. Jan Pronk. Enneüs Heerma. Maar toen Karin Adelmund een keer vol schoot, voelde ze zich meteen opgelaten:

Ze putte er kracht uit, maar had ook gêne dat het haar overkwam. ,,Wat jammer dat ik het ben en niet een man. Laat nou toch eens een man janken”, had ze op dat moment bedacht, zo vertelde ze later in een interview.

Want een huilende man is krachtig. Maar een huilende politica? Zwak. Adelmund maakte haar opmerking niet voor niets. Ze had, vanwege haar linkse vakbondsachtergrond, kennis van het feminisme en was zodoende alert op dit soort mechanismen. Tegenwoordig menen we echter dat seksisme niet meer bestaat en dat gender er niet toe doet. Daardoor kunnen mensen onderschatten hoezeer seksisme ondergronds door broeit en discussies kleurt, op een manier die schadelijk is voor vrouwen.

Misschien moet Van Miltenburg er eens een goede feministische machtsanalyse bij halen. Dan kan ze de machocultuur van de politiek beter doorgronden, en zichzelf wat makkelijker een houding geven. Nog beter: misschien krijgen we op een gegeven moment eindelijk een politieke cultuur waarin vrouwen wat ruimte krijgen. We zijn er met ons allen verdacht snel bij om een vrouw in een verantwoordelijke, openbare functie te diskwalificeren op een manier die mannen niet tegenkomen. Verwijten van het type ‘een te aardige, te emotionele huisvrouw’ geven echt te denken.

Eerste vrouwelijke hoofdredacteur New York Times krijgt er meteen van langs

De New York Times is dé gezaghebbende krant van de V.S. En deze krant heeft voor het eerst in haar ruim honderdjarige geschiedenis een vrouwelijke ‘executive editor’, een soort uitvoerend hoofdredacteur. Ze heet Jill Abramson. En ja hoor, volgens een verhaal van Dylan Byers in de rubriek ‘Politico’, ingegeven door voornamelijk anonieme bronnen, zou ze gemeen zijn. Een onmogelijk mens waar niet mee te werken valt. Alle angstige cliché’s over vrouwelijke leiders komen voor in het paniekerige verhaal.

Jill Abramson. Waarschijnlijk verdenken sommige mensen haar er ook van dat ze stiekem een heks is.

Alleen het verwijt dat ze beren zou aantrekken met haar menstruatiebloed ontbreekt nog, merken commentatoren op. Voor de rest deugt er niks aan haar. Abrahams’ stem is nasaal, en ze klinkt schril. Grutjes! Ze zou zich neerbuigend gedragen, afstandelijk en kil zijn, niet betrokken overkomen, geëmotioneerd reageren (om niks natuurlijk), niet zorgzaam zijn, en bevelen uitdelen op een nare manier. Een leidinggevende die bevelen uitdeelt, in een hectische krantenomgeving vol deadlines, grutjes deel twee!

The Guardian gebruikt de techniek van sekse omdraaien om duidelijk te maken hoe belachelijk en seksistisch het stuk is. Lees:

If one redacts ‘Jill’ from Politico’s piece and replaces it with ‘Jack’, the absurdity and sexism becomes all the more obvious: ”It’s frustrating because he is such a smart person. When Jack is on his game, he is one of the smartest people I’ve ever met,” one staffer said. “But he’s not a naturally charismatic person – he’s not approachable.” You see? When was the last time the approachability of a male editor made for copy?

Zoals Salon op een rijtje zet, en zoals wetenschappelijke onderzoeken haarfijn analyseren, is er een dubbele moraal werkzaam. Het stuk in de rubriek Politico past in een traditie van vrouwen tegenhouden op weg naar de top, en vormt een prima illustratie van het aloude spitsroeden lopen. Als een vrouw te professioneel overkomt, vinden mensen haar niet aardig. Dan zetten ze hun hakken in het zand en kan dat onaardige wijf haar werk niet meer doen, want ze verliest de steun van haar omgeving. Maar als mensen haar aardig vinden, vinden ze haar weer niet professioneel. Dan doet ze haar werk ook niet goed. Zoals kenniscentrum Catalyst samenvat: damned if you do, doomed if you don’t.

Mannen daarentegen kunnen allerlei nare, moeilijke persoonlijkheden hebben, maar mensen kijken er doorheen. Zolang hij zijn werk als leidinggevende maar goed doet is er niks aan de hand. Een man kan zelfs zijn vuist door een muur heen slaan uit frustratie, en een jaar later kijken mensen nostalgisch terug op die uitbarsting. O ja, dat was toen die keer, ja, wat een toffe vent was dat. Moet je als vrouw eens proberen. Dan willen mensen je meteen in een dwangbuis af laten voeren.

Die spagaat levert enorme obstakels voor vrouwen op. Het schaadt hun mogelijkheden om topfuncties te vervullen. Eén keer te streng klinken, of te assertief over haar salaris onderhandelen, en ze wordt genadeloos afgerekend door haar omgeving:

As many readers have observed, Dylan Byers’ takedown piece manages to condemn the Times’ first ever female editor for everything except her job performance.

En laat ze nou prima resultaten boeken. De New York Times won vier Pullitzer prijzen, kent sinds kort eindelijk weer eens een stijgende oplage, en kreeg alom lof voor de uitstekende manier waarop de krant de tragedie in Boston volgde.

Enfin, voor meer bijtende commentaren op het baggerwerk van Byers, zie de verzameling van het  Women’s Media Center. Tot nu toe de leukste reacties die De Zesde Clan zag:

“Jill Abramson is IMPOSSIBLE, guys. Sometimes she opens her mouth and says things and makes decisions. WHO DOES SHE THINK SHE IS???”

But she has ladyparts! RT @dandrezner: BREAKING: boss acts like a boss.

Of course the Abramson regime has descended into Raines-like levels of calamity. The four Pulitzers must have been the last straw.

Inderdaad. Soms is een artikel zo verschrikkelijk dat je er maar beter grapjes over kunt maken.

Dood vrouw in Iers ziekenhuis was ongelukje

De dood van een zwangere vrouw in een Iers ziekenhuis was een ongelukje. Wel had de medische zorg beter gekund. Tot die conclusie komt een commissie van juristen, die de zaak van Savita Halappanavar onderzocht. De vrouw kreeg vorig jaar ernstige problemen rondom haar zwangerschap, maar artsen weigerde een abortus zolang de foetus nog tekenen van leven vertoonde. Ierland is immers een katholiek land, en abortus mag om die cultuur-religieuze reden niet. De 31-jarige vrouw stierf uiteindelijk aan een bloedvergiftiging die samen hing met haar miskraam.

De onnodige dood van de 31-jarige vrouw leidde tot protesten en stille marsen.

Dat is dus een ongelukje. De jury oordeelde wel dat Halappanavar slechte medische zorg ontving. Daarom komt de commissie met aanbevelingen. Die komen vooral neer op betere communicatie en registratie: medisch personeel moet meer informatie met elkaar delen, en ziekenhuizen moeten beter vastleggen wat er gebeurt rondom (gegevens over) bloedvergiftigingen. De commissie wil ook dat er een protocol komt met duidelijke richtlijnen voor het afbreken van een zwangerschap als het leven van de vrouw in gevaar is. Artsen hoeven dan minder bang te zijn voor strafzaken achteraf.

De weduwnaar van Halappanavar laat het er niet bij zitten:

Outside the courtroom, Mr. Halappanavar said legal action would continue to try to hold particular staff members responsible for his wife’s death. He said the hospital’s inaction for several days while his wife’s health deteriorated during a drawn-out, painful miscarriage meant she might as well have stayed at home. “They could have intervened right from Day 1 because they knew the fetus was inviable, so why wait?” he said, adding that the testimony had pinned down systemwide failures but no personal responsibility.

Andere commentatoren wijzen erop dat dit individuele geval niet op zichzelf staat. Keer op keer merk je dat er schrijnende wantoestanden ontstaan als vrouwen geen baas in eigen buik kunnen zijn. Zo speelt op dit moment een soortgelijke situatie in Ecuador. Ook hier geldt een totaal verbod op abortus. Een 22-jarige vrouw heeft zelf medische aandoeningen, en is zwanger van een niet levensvatbare foetus. Als zij deze zwangerschap uit moet zitten bestaat er een groot risico dat ze zal sterven aan complicaties bij de bevalling, maar ze krijgt geen hulp zolang een gerechtshof geen uitspraak doet of een medisch noodzakelijke abortus doorgang kan vinden. Artsen staan op dit moment werkloos toe te kijken hoe haar conditie achteruit gaat.

Als een land een vorm van zwangerschapsafbreking al toestaat, springen er meteen fanatiekelingen op om dat recht acuut weer in te perken. Die mensen opereren niet in een isolement. Onder andere Engeland merkt dat radicale organisaties uit de V.S. hun agressieve anti-abortusmethoden naar andere landen exporteren, met alle gevolgen van dien:

The anti-abortion lobby hate adult women, I think; give them their way, and they will have more dead women, more thwarted women in poverty and trapped. Forced motherhood is a kind of slavery, because motherhood and autonomy can never coexist. Restrictions on abortion killed Savita Halappanavar; they almost certainly killed Karnamaya Mongar too. We should remember it.

Bongo stopt man en vrouw in keurslijf

Nee maar, Bongo voert cadeaubonnen voor hem en haar. Mocht je het nog niet weten, dan bij deze. Bongo voor hem heeft een groenig/blauwige uitvoering, terwijl Bongo voor haar natuurlijk roze is. Rara wat zou de inhoud zijn? De Zesde Clan deed een gok. Voor hem: actie, avontuur, en mannelijke dingen zoals sigaren roken. Voor haar: uiterlijk en nog eens uiterlijk, en er zou vast ook wel iets van een high tea in zitten of zo. Want iedereen weet dat thee iets voor de vrouwtjes is.

Eenmaal gecheckt bleken wij doorgewinterde feministen er niet ver naast te zitten. Bongo voor hem toont de volgende omschrijving:

Alle activiteiten die je erin terugvindt zijn speciaal gekozen voor echte mannen. Of het nu gaat om kicks op wielen zoals quadrijden, je eigen bier brouwen of een voorstelling met stand -upcomedy… Het wordt een dagje mannen onder elkaar.

En wat doen mannen onder elkaar volgens de cadeaubonnenproducent? Whisky proeven. Golfen. Surfen. Segway rijden in Gouda. Drummen, graffiti spuiten, klimmen, schietspelletjes spelen. Of het tijdschrift Quest lezen. Sigaren ontbreken in het rijtje.

Dan de kaart voor haar:

Vrouwen verdienen het om zich af en toe in de watten te laten leggen. Met deze Bongo kun je, alleen of met één of met meerdere vriendinnen, er even tussenuit. Of je nu zin hebt in een shoppingmarathon, hunkert naar de zoete zonde van een high tea of liever heerlijk wegdroomt in een wellnesscentrum, deze Bongo bezorgt je een heerlijk dagje voor jezelf…

Kijk, daar heb je de thee al. Zo voorspelbaar zijn de rollenpatronen. Inclusief de link met zonde, want een high tea komt vergezeld van gebakjes. In gebakjes zitten teveel calorieën, van teveel calorieën word je dik, en dat kan natuurlijk niet. Bij mannen geen spoor van beladenheid, die kunnen eten wat ze willen.

Verder mag de vrouw vooral veel ondergaan. Ze mag zich laten masseren, laten fotograferen, in de make-up laten zetten, en badartikelen uitzoeken. Want ja, het uiterlijk…. Andere activiteiten: paardrijden, je rond laten varen in een fluisterboot, en shoppen. Natuuuuurlijk, shoppen! Hoe kon de Zesde Clan die vergeten. Vrouwen shoppen. Bij de tijdschriften mag ze de Glamour lezen, of een tijdschrift voor moeders. Niet de Quest, dat is veel te wetenschappelijk en iedereen weet dat dames hun hersenen liever niet vermoeien met ingewikkelde dingen.

Is alles verloren? Nou nee, als je goed zoekt gloort er hier en daar een sprankje hoop. Hij en zij zouden elkaar tegen kunnen komen in een sauna, of bij het rijden op een Vespa. Beiden mogen ook wijn proeven, zij het op verschillende locaties. Gelukkig, hebben ze toch nog wat gemeen met elkaar.

Lieve Bongo, als jullie echt origineel willen zijn, maak dan een cadeaubon voor mensen, en laat die gendercliché’s zitten. Dat komt een stuk frisser en moderner over dan dit belegen gedoe. De jaren vijftig zijn echt voorbij!

Reacties stromen binnen bij klokkenluiderssite

Een vrouwelijke wetenschapper die bij een buffet aangezien wordt voor een hotelbediende. Na een referaat alleen een complimentje krijgen over de kleur lippenstift (over de inhoud van de lezing praat niemand). Rare toestanden rondom zwangerschappen. De reacties stromen binnen bij seksediscriminatie aan de universiteit, een klokkenluiderssite van het Clara Wichmann instituut. Vrouwen kunnen hier hun ervaringen van seksisme in de academische wereld anoniem melden.

Seksediscriminatie begint al vroeg.

The Everyday Sexism project - inmiddels ook toegankelijk voor reacties vanuit Nederland – toont aan dat het van het allergrootste belang is ervaringen van seksediscriminatie te verzamelen. Mensen hebben namelijk de neiging incidenten te beschouwen als op zichzelf staande gebeurtenissen. Honderd incidenten verder zie je echter dat het gaat om patronen, een systematische manier om vrouwen te marginaliseren. Die cultuur van seksisme overstijgt grenzen, nationaliteiten en milieus:

A seven-year-old disabled girl and a 74-year-old wheelchair user recorded almost identical experiences of shouted jibes about “female drivers”. A video-shop cashier, a midwife and a marketing consultant suffered indistinguishable experiences of sexual assault by senior male colleagues. [...]  Every time the project was featured in the foreign press, I would receive emails from women in those countries asking if they could start a version of the project there because it was desperately needed. [...] We hope to make a great collective resource where we’ll be able to compare trends from different countries. In some ways we already can.

De site ‘seksediscriminatie aan de universiteit’ vervult eenzelfde functie. Deze site beperkt zich weliswaar tot het academische milieu, maar de ervaringen passen naadloos in de bekende patronen. Zo kun je als Nederlandse vrouw in het algemeen beter niet zwanger worden, want je komt geheid in de problemen met je werk. Aan universiteiten blijkt dat niet anders: ,,Ik kreeg ook veel vragen van mannelijke hoogleraren tijdens mijn zwangerschap zoals “Hoe ga je het nu doen?”, en of ik niet in deeltijd ging werken. Het stigma is, “Oh dus je bent zwanger, dus je bent vanaf nu niet langer ambitieus…”

Een andere vrouw merkte dat het niet uitmaakte wat ze deed, hoeveel aantoonbare ervaring ze ook had, steeds opnieuw kreeg ze afwijzingen na sollicitaties omdat commissies twijfelden aan haar bestuurlijke kwaliteiten. Diezelfde commissies namen rustig minder gekwalificeerde mannen aan, omdat ze daar wel vertrouwen in hadden. Uiteindelijk vond deze vrouw alsnog een baan in een omgeving waar mensen haar kennis en kunde op waarde schatten:

Inmiddels heb ik elders een betrekking gevonden, waar ik leiding zal geven aan 25 wetenschappelijke onderzoekers. In die organisatie wordt terecht geen twijfel geuit betreffende mijn bestuurlijke kwaliteiten. Maar ik ervaar het nog steeds als zeer krenkend dat de afwijzing gebaseerd is op zo’n ondeugdelijke argumentatie. Hier was een kans geweest om een goede vrouw op een toppositie te benoemen; hier was een kans geweest om iets aan de absurd scheve genderverhoudingen bij de opleiding te doen (12 hoogleraren, van wie slechts een halve positie voor een vrouw). En dat terwijl de universiteit in kwestie een inspanningsverplichting is aangegaan om meer vrouwen in topposities te benoemen. Blijkbaar wordt dit zo slecht opgepikt door de faculteit dat een dergelijke slordige en ondeugdelijke procedure nog steeds doorgang kan vinden.

Blijkbaar hebben dit soort faculteiten en sollicitatiecommissies het proefschrift van Marieke van den Brink niet gelezen. Laat staan  dat ze iets gedaan hebben met haar aanbevelingen om sollicitatieprocedures eerlijker te laten verlopen. Geen wonder dat instituten die wél van goede wil zijn, hun geduld beginnen te verliezen. Zo overweegt het college van bestuur van de Technische Universiteit Eindhoven benoemingen van mannen te blokkeren, als faculteiten vrouwen blijven negeren.

En dan zijn er nog de vele alledaagse voorvallen waarbij mensen uit je omgeving duidelijk maken dat je je op de verkeerde plek bevindt. Dat je bijdrage niet belangrijk is. Dat je iets doet wat niet hoort. Diepe, diepe zucht. Maar door dit soort incidenten te delen, kom je er opeens achter dat je niet de enige bent. Dat iedere vrouw dit soort reacties meemaakt. Kortom, het ligt niet aan jezelf, het ligt aan een omgeving die zich geen raad weet met een geleerde vrouw.

Zelf een voorval melden? De klokkenluiderssite hoort het graag. Je kunt je ervaring mailen naar info@seksediscriminatieaandeuniversiteit.nl. Voor het melden van seksisme buiten de muren van universiteiten kun je terecht op de site van journaliste Asha ten Broeke, seksisme in en om het huis. Met onder andere supermarkt Dirk. De Dirk deelt gratis koningsmantels uit. Mannen krijgen er een als ze bier kopen, vrouwen krijgen ‘m cadeau bij de luiers. En dat in 2013….

De Gereedschapskist: het Paula Principe

We hadden al het Peter Principe, de ironisch getinte observatie dat mannen net zo lang promotie krijgen totdat ze belanden in een functie die ze niet aankunnen. Vandaar al dat ruim aanwezige mismanagement bij bedrijven. Ruim veertig jaar later krijgen vrouwen nu hun eigen effect: het Paula Principe. Opnieuw een ironisch getinte observatie, deze keer gericht op het verschijnsel dat de promotie van vrouwen stopt op een niveau ónder hun functioneren. Eindelijk een korte, compacte term om te beschrijven hoe werkneemsters op alle niveau’s blijven plakken aan de werkvloer.

De lekkende pijpleiding maakt dat veel minder vrouwen doorstromen dan eigenlijk zou moeten. Het is één van de vele verklaringen voor het Paula Principe.

Laurence J. Peter en Raymond Hull bedachten het Peter principe ruim veertig jaar geleden. Volgens Businessweek raakten de docent en de toneelschrijver destijds een gevoelige snaar. Met veel humor beschreven ze allerlei vreemde praktijken in het zakenleven, en kwamen op basis van die gekkigheid tot de conclusie dat er zoveel mis gaat in ondernemingen, omdat managers mensen promoten totdat ze niet meer competent genoeg zijn om het werk fatsoenlijk te doen. Tot op de dag van vandaag zijn hun observaties actueel. Kijk maar naar de economische crisis, zegt Businessweek:

Now 40, The Peter Principle resonates even more today, when a lust for accomplishment has led an unprecedented level of incompetence. [...]  The message has been this: Perform extraordinary feats, or consider yourself a loser. We are now struggling to stay afloat in a river of snake oil created by this way of thinking. Many of us didn’t want to see the lies, exaggerations, and arrogance that pumped up our portfolios. Instead we showered huge rewards on the false financial heroes who fed our delusions.

Het Peter Principe werd altijd geassocieerd met mannen. Dat paste in de tijdgeest. Rond 1969 hadden mannen immers carrières. Vrouwen verdienden hooguit een centje bij totdat ze een man vonden, trouwden en kinderen kregen. Na ‘Het Onbehagen bij de Vrouw’ van Joke Smit en de tweede (en derde) feministische golf, is de situatie zodanig veranderd dat het tijd wordt dat vrouwen hun eigen principe krijgen.

Enter The Paula Principle, een term bedacht door auteur en professor Tom Schuller:

The Paula Principle postulates that most women work below their level of competence. Far from being promoted to a position they can’t quite cut, they languish one or two levels below what they could so obviously manage. It is a theme embraced by Lucy Scott-Moncrieff, President of the Law Society, who has claimed that men who are less able than their female peers are dominating the capital’s boardrooms. “If career progression was based on pure merit, some male business leaders and law firm senior partners would never even have seen the paintings on the boardroom wall,” she said yesterday. “This is disappointing for the talented women who lose out, but it is also damaging to the organisations which lose what they have to offer.”

Opnieuw gaat het om een theorie met een satirische ondertoon. Maar net zoals mismanagement, is ook de onderbenutting van vrouwelijk talent wel degelijk een serieus probleem. Het gaat om humor op basis van harde feiten. Het Paula Principe kan dan ook rekenen op veel herkenning. Vrouwen studeren zich suf, blijven zich bijscholen, maar de promoties en lucratieve banen gaan bovengemiddeld vaak aan hun neus voorbij. Dat steekt.

De Emancipatiemonitor 2012 en artikelen op dit weblog signaleren talloze complexe, in elkaar grijpende netwerken van oorzaak en gevolg om te verklaren hoe het komt dat vrouwen, ondanks hun kennis en kunde, meestal geen baan op hun eigen niveau krijgen. Maar het is bijzonder handig jarenlange wetenschappelijke onderzoeken, het werk van kenniscentrum Catalyst, zwangerschapsdiscriminatie en de gang van zaken rondom diversiteitsbeleid en vrouwenquota’s, allemaal onder te brengen in één handig containerbegrip voor alles wat onrechtvaardig verloopt rondom vrouwen en werk.

Leve het Paula Principe om hier op te wijzen, en dat dit woord maar snel obsoleet mag worden.

Vrouwenhaat achtervolgt Thatcher tot na de dood

Spontane straatfeestjes met slogans als ‘de bitch is dood’. Of de variant ‘de heks is dood’. Twitterberichten met boodschappen zoals ‘dat ze moge branden in de hel’. Het zijn het soort reacties wat je gewoonlijk tegenkomt na het overlijden van een gehate dictator die iedereen met een grote knuppel onder de duim hield. Terwijl het hier toch echt gaat om Margaret Thatcher, een democratisch gekozen premier van Engeland.

Natuurlijk waren er ook talloze respectvolle reacties. Wereldleiders prezen Thatcher, roemden haar invloed, wezen op de manier waarop ze haar stempel drukte op belangrijke gebeurtenissen. En natuurlijk is het volstrekt legitiem om kritiek te hebben op iemands beleid. Thatcher stond een conservatieve koers voor en dan kan het flink botsen met progressieve krachten. Zo vielen Thatcher’s daden rondom de mijnsluitingen bij veel mensen in slechte aarde. Politieke tegenstanders bekritiseerden haar ook vanwege het vergroten van de kloof tussen arm en rijk.

Tot zover niets aan de hand. Beladen termen zoals bitch en heks wijzen er echter op dat er meer meespeelt dan politieke meningsverschillen:

Bitch – witch – c–t. And we are supposed to think this has nothing to do with her being a woman? [...] I cannot remember the death of a popularly elected head of state ever being so quickly, viscerally celebrated by people daring each other to urinate on a grave that had not yet been dug. One Facebook page offered to take people on tours so they could relieve themselves in groups (“Margaret Thatcher Dies Piss On Her Grave Tours”). Charming. Thatcher is not the only leader to take a country to war, crush unions, hammer a widening wedge between rich and poor and cause intense division. At least three other male leaders who will be at her funeral – John Howard, Tony Blair and George Bush – sent troops to war on the grounds of flawed intelligence and premises now revealed to be false. Would any of their deaths prompt graveyard urinals?

Inderdaad. Woorden als heks, bitch enzovoorts zijn termen die al jaren gebruikt worden om invloedrijke vrouwen een kopje kleiner te maken. Ook de Australische premier, Julia Gillard, kreeg deze haat bijvoorbeeld naar haar hoofd geslingerd. Het gaat om kritiek gericht op de persoon – en wel een persoon die van het verkeerde geslacht is, die daardoor kwetsbaar is en vanwege haar foute sekse gepakt kan worden. Gillard zweeg lang, maar besloot eind vorig jaar te zeggen waar het op staat. Ze hekelde de vrouwenhaat die ze te verduren kreeg, en wees erop dat ze een vijandigheid ontmoette die mannen niet ervaren.

Thatcher zelf was tijdens haar leven, net als Gillard, bekend met de seksistische haat die ze opriep. Voorbeelden te over. Mensen die haar een gekke koe noemden. De bijnaam Atilla de Hen. Liedjes met een oproep om Thatcher te onthoofden. De onthoofding van een standbeeld van Thatcher (…om alvast te oefenen voor het echte werk?) Beeldvorming waarbij mensen Thatcher neerzetten als een sm-meesteresse, of een manwijf. Een film over Thatcher’s leven met een vreemde hatende ondertoon. Het gaat maar door:

There is truly an endless well of legitimate reasons on which to object to Margaret Thatcher as both a politician and a person, but always, always, the first line of offense is that she’s a woman—and it always has been.

Nu ze na haar heengaan wordt neergesabeld als een heks, komen zelfs arbeiders in het geweer. Worker’s Liberty wijst er bijvoorbeeld op dat Thatcher een voor hen negatieve rol speelde in de klassenstrijd, maar dat maakt haar nog geen bitch:

Thatcher wasn’t evil. She wasn’t mad. She wasn’t a cow. She was a woman who fought hard for her class. If the likes of Neil Kinnock, then Labour Party leader, and Norman Willis, then General Secretary of the TUC, had fought with just a fraction of her commitment and vigour for the class they were chosen to represent, then history might have been different. [...] we have to be concerned that women who take part in politics, whether we agree with them or not, cannot and should not be reduced to sexist and misogynist ridicule. Hate Thatcher and all she represents, but when Thatcher’s dead her ideas and what she stood for will remain. Her policies and legacy, which set working class women back decades, will still need to be fought, as will the sexism that undermines women’s confidence and erodes our abilities in all spheres of life, not just politics.

Kijk, zo hoor je het ook eens van de arbeiders. Dit soort reacties op het overlijden van een staatshoofd zijn respectloos en getuigen van een diepgewortelde weerstand tegen vrouwen aan de top. Daar wordt, zoals Worker’s Liberty terecht op wijst, niet alleen een vrouw als Thatcher door beschadigd. Seksistische aanvallen beschadigen alle vrouwen. Dat moet stoppen.

Diversiteit in de top werkt

Investeerders, opgelet. Het loont letterlijk de moeite om te onderzoeken hoe divers het hoger management van bedrijven is. Want met vrouwen in de top presteren ondernemingen beter, met name als het gaat om vernieuwing en de juiste keuzes maken bij complexe vraagstukken. Dit blijkt uit een onderzoek naar de besluitvorming bij 624 directeuren van Canadese bedrijven. Heeft een bedrijf een mannelijke monocultuur aan de top, dan doet die onderneming eigenlijk de aandeelhouders tekort, concludeert een Canadese universiteit.

Groepen zoals deze nemen NIET de beste beslissingen.

Op dit moment maken vrouwen slechts 10 procent van de directeuren. Co-auteur Chris Bart, business professor bij de McMaster University in Hamilton, Canada, vindt dat ondernemingen hun aandeelhouders tekort doen als zij geen vrouwen in de top van het bedrijf toelaten. Bart wijst naar de bestaande mannenclub als oorzaak van het lage percentage Canadese topvrouwen:

Despite their ability, he argues the ongoing shortage of women on boards is not due to a shortage of women in top ranks, but is actually caused by a reluctance by some men to hire women because they have a more challenging decision-making style and are less deferential to tradition or defined power structures. [...] ”…A woman comes on a board, and she says ‘I understand tradition and the way you’ve always done things, but let’s look at it differently, and why are we doing it the same way we’ve always done it for 50 years,’” he suggests.

Tsja, da’s vervelend natuurlijk. Temeer daar een vrouw, nog voordat ze ook maar iets zegt of doet, sowieso een bedreiging is voor de status quo. Want als een bestuur al een vrouw telt, is ze vaak de enige in een groep mannen. Je bent de uitzondering, en zeer zichtbaar. Niet altijd een onverdeeld genoegen – als die ene vrouw iets fout doet, zijn meteen alle vrouwen fout, zie je wel, ze kunnen het niet.

Natuurlijk begon onmiddellijk de discussie hoe je de uitkomst van het onderzoek moet duiden. De onderzoekers zelf komen vreemd genoeg met een neuroseksistische verklaring. Volgens Bart zijn vrouwen van nature beter. Betere beslissingen nemen zit ingebouwd in hun biologie. Tsja, zou het echt?

Webmagazine Jezebel komt met een andere verklaring voor het toch wel opvallende verschil in kwaliteit. Biologie heeft er niet zoveel mee te maken. Wel het feit dat diversiteit de blanke mannelijke monocultuur aan de top doorbreekt. Dan krijg je automatisch betere besluitvorming. In plaats van allemaal mensen met dezelfde achtergrond krijg je diverse personen met allemaal andere achtergronden en ervaringen, die andere kennis inbrengen en op verschillende dingen letten die een ander niet ziet. Samen kom je dan tot betere resultaten. Iets wat onderzoek al vaker aantoonde.

De Zesde Clan wil bovendien wijzen op het effect van discriminatie. Canada was een jaar of twee terug het toneel van een grootschalig onderzoek naar de loopbanen van 20.000 werknemers van een en hetzelfde bedrijf. Na vijf jaar leverde dat opvallende patronen op. Vrouwen kwamen eenvoudig weg niet vooruit. De promoties gingen naar mannen. Allochtone mannen konden tot de middenlaag doordringen. Daarna stagneerde hun loopbaan. Blanke mannen konden doorstomen naar de top.

De enige vrouwen die van de plakkende vloer af konden komen,  waren een paar blanke – geen allochtone, nee, blanke – vrouwen, die zó ontzettend geniaal waren dat niemand om ze heen kon. Gewoon goed is voor een blanke man prima. De werkgever ziet zijn potentie, neemt hem aan of geeft hem promotie. Bij vrouwen ligt dat anders. Zelfs als ze loopbaan technisch alles goed doen en alle gebruikelijke adviezen opvolgen, maken ze minder kans dan mannen.  Gewoon goed, gewoon competent, is voor een vrouw niet goed genoeg.

Met andere woorden, er vindt bij vrouwen een selectie plaats die veel hardvochtiger is dan de selectie waar mannen mee te maken hebben. Geen wonder dat de vrouw die doordringt tot de top, beter is dan de mannen. Ze moest wel. Dat ligt niet aan haar biologische gesteldheid, maar aan structurele vooroordelen in haar nadeel. Vooroordelen waar zowel mannen als vrouwen mee kampen, en die vaak in het verborgene hun werk doen. Want seksisme is zoooo naar, natuurlijk doe je daar niet aan en let je alleen op kwaliteit, niet op gender. Helaas. Zo werkt het dus niet. Jammer, want nu loopt de samenleving competente vakvrouwen mis….

Nieuwsronde

Tsja, vrouwen leven nog steeds in een vijandige wereld. Media negeren stelselmatig verkrachting als element van de humanitaire crisis in Syrië. Harde cijfers tonen vrouwendiscriminatie aan, en vrouwen in Egypte merken dat het nieuwe regime hun rechten afbreekt. Hebben ze daar zij aan zij met de mannen voor gestreden? Gelukkig heeft een Amerikaanse jury voor onderscheidingen voor tijdschriften ontdekt dat vrouwen ook goede reportages schrijven, en krijgt stripheld Judge Dredd na 36 jaar voor het eerst een vrouwelijke scenarist. Dat en meer in deze nieuwsronde.

• Genoeg nieuws over de oorlog in Syrië en het probleem van vluchtelingen die zonder basisvoorzieningen in kampen verblijven. Maar over seksueel geweld tegen vrouwen blijft het akelig stil. Terwijl dit een belangrijk onderdeel van de humanitaire crisis vormt.
• Een inspirerend interview met een Belgische vrouw die al jong, op haar twaalfde, het feminisme ontdekte. Inmiddels heeft ze een collectief weblog opgezet, een beetje naar het Engelstalige voorbeeld van de Feminist Philosophers, om allerlei thema’s verder uit te diepen. De maand april staat in het teken van feminisme en seksualiteit. Aanbevolen!
• Nederland bungelt onderaan als het gaat om vrouwen op hoge posten in het bedrijfsleven. Ons oerconservatieve land kan alleen neerkijken op Japan en Saudi Arabië. Overal elders krijgen vrouwen meer ruimte om deel te nemen aan het economische leven.
• Lichtpuntje: vrouwen in Saudi-Arabië mogen fietsen! Wel volledig bedekt en met een mannelijke chaperone, maar toch.
• Raketgeleerde Yvonne Brill is helaas overleden. Laat het echter aan de New York Times over om haar postuum alsnog terug in haar hok te douwen. Volgens deze krant is het door haar uitgevonden, revolutionaire voortstuwingssysteem lang niet zo belangrijk als haar kookkunst. En haar rol als moeder. Jezebel: ”It should go without saying, but the problem with the original obituary is that a male scientist would never — NEVER — be hailed as a “the world’s best dad” before being hailed as an important scientific innovator.” Na felle kritiek besloot de krant het bericht aan te passen. De auteur blijft er echter bij dat hij niets verkeerds heeft gedaan. Het was nóóit in hem opgekomen dat mensen de tekst seksistisch zouden vinden.
• De cijfers zijn binnen en wat blijkt: vrouwen komen er nog steeds bekaaid vanaf in Engelstalige literaire bijlagen of bladen, zoals de London Review of Books en de literaire sectie van de New York Times. Maar er zijn lichtpuntjes. Redacteur Rob Spillman erkent inmiddels dat onbewuste vooroordelen en een vals geloof in de eigen objectiviteit oplossingen in de weg staan.  Hij belooft de eigen werkwijze van zijn magazine, Tin House, onder de loep te nemen, zodat vrouwen meer kansen krijgen.
• De cijfers zijn binnen en wat blijkt: vrouwen komen er nog steeds bekaaid vanaf in Hollywood, film en televisieland. Tussen 1999 en 2011 nam het aantal vrouwelijke professionals slechts toe met vijf procent, van 25 naar 30. Bij de kabeltelevisie (een segment met een lagere status) doen vrouwen het beter. Daar schommelt het percentage leidinggevenden zowaar rond de veertig procent. Bij de weg: vrouwen gaan vaker naar de film en kopen meer kaartjes. Dus mogen films aub wat meer rekening houden met vrouwen? Want zowel regisseurs als actrices moeten werken in een slecht cultureel klimaat.
• Lichtpuntje: bij de National Magazine Awards in de V.S. hebben juryleden ontdekt dat vrouwen ook journalistiek bedrijven, en dat ze dat prima doen. In tegenstelling tot nul procent vorig jaar zijn de genomineerden voor de belangrijkste onderscheidingen opeens ‘opvallend’ vaak vrouwen. Da’s een enorme verbetering.
• Een bedachtzaam, persoonlijk verhaal over een vrouw die in de techniek wil werken. Wat begon als interesse in een vakgebied, liefde voor het beroep, mondde helaas uit in een bijna-’dood door duizend messteken’. Als iemand zich afvraagt ‘waarom werken er zo weinig vrouwen in de ICT’, lees dan dit artikel en je weet het antwoord. En dat het niet zo hoeft te zijn. Het is mogelijk om de techniek een veiligere werkplek te maken, zodat vrouwen blijven en we hun talent en kennis behouden.
• Vrouwen in Egypte stonden in 2011 zij aan zij met mannen op het Tahrirplein in Cairo om te vechten voor democratie. Wat merken ze twee jaar later van de politieke omwentelingen? Bar weinig. De nieuwe regering wil hun rechten terugdraaien. Zelfs trouwen met een negenjarig meisje moet kunnen, vinden de mannelijke heersers.
• Lichtpuntje: 36 jaar lang schreven en tekenden mannen de verhalen over stripheld Judge Dredd. Maar nu staat voor het eerst een vrouw aan het roer van de comics serie. Emma Beeby werkt al jaren aan stripboeken. Ze is nu co-auteur van een tweedelige aflevering, Suicide Watch, waarin Dredd een team vormt met een vrouwelijke mederechter. Volgens Beeby is Dredd inderdaad een enorm macho personage, maar er zit meer in de held dan alleen geweld en harde kaaklijnen.

SF boekenprijs kent alleen mannelijke genomineerden

Wie er ook de Arthur C. Clarke Award gaat winnen dit jaar, het zal een man zijn. De shortlist bevat romans van Kim Stanley Robinson, Ken Macleod, Peter Heller, Nick Harkaway, Adrian Barnes en Chris Beckett. Waar waren de schrijfsters? De jury bestond nota bene uit een diverse groep, met verschillende vrouwelijke leden, dus hoe zit dat?

Liz Williams, jurylid, SF schrijfster en zelfverklaard feministe, begreep die opgetrokken wenkbrauwen. Ze nam de ongebruikelijke stap om de vreemde situatie van louter mannelijke genomineerden toe te lichten. Volgens Williams had de jury weinig keuze: uitgeverijen laten werk van schrijfsters links liggen. Het aanbod bestaat bijna alleen uit (blanke) mannelijke auteurs. Dan houdt het op:

we received disproportionately fewer from women, of which many were technically fantasy. We do not have to go far to look for the answer: over the last few years, the publishing industry in both Britain and the US (but particularly in the former) has been commissioning fewer and fewer SF novels by women. The running gag for some years now has been that the industry has had a Highlander approach to women who write SF: there can be only one, at least on contract.

Natuuuuurlijk krijg je meteen mensen die roepen ‘nou, dan zullen de dames wel minder SF schrijven’. Dat is in de ervaring van Williams en andere SF schrijfsters echter niet het geval. Vrouwen schrijven wel degelijk science fiction, zijn zeer actief, willen graag. Ze dringen echter de laatste jaren minder en minder door tot uitgeverijen. Volgens Williams speelt de economische crisis daarbij een rol. Uitgeverijen en boekhandels maken zware tijden door, en dit beïnvloedt hun keuzes en marketingstrategie:

These are biased towards “safe bets” which then become self-fulfilling prophecies: such as ‘female SF doesn’t sell, so we won’t include that’ – which guarantees it doesn’t sell.” This may even go on to affect submissions to publishers … Are women writers, in fact, caught up in an enormous feedback loop of diminished expectation? This, in turn, feeds us into the much wider, and much-discussed, issue of the changing nature of publishing itself. There’s a general view that the mainstream publishers are increasingly concentrating on big names…

Die grote namen, die veilige keuzes, betekenen in de praktijk vooral mannelijke auteurs. Als een uitgeverij het al aandurft een roman van een schrijfster uit te geven, ziet Williams bovendien onbewuste culturele vooroordelen opduiken. De weinige romans van vrouwen krijgen meestal negatievere recensies dan de romans van hun mannelijke collega’s.

Zo ontstaat op alle niveau’s een enorme kloof tussen het werk van vrouwen, en de resultaten daarvan. Sommigen spreken vanwege dat culturele patroon zelfs al van ‘het uitwissen van SF-schrijfsters’. Ze dringen niet door tot het collectieve geheugen, en als ze erin slagen de drempel over te komen, worden ze na korte tijd de deur uitgewerkt. We hebben geen ruimte voor vrouwen – nou vooruit, misschien voor 1 vrouw dan, maar niet meer.

Dit is niet nieuw. Zie onder andere het werk van Joanna Russ en Elaine Showalter, die dit soort mechanismen systematisch in kaart brachten. Zie ook het patroon bij andere creatieve uitingen. Zoals de schilderkunst. Russische avant-garde schilderessen benutten rond 1917 massaal de ruimte die ze in die tijd kregen. In de officiële kunstboeken vind je ze echter nauwelijks terug. Daar tref je voornamelijk mannennamen aan. Onder andere het Groninger museum moet nu met man en macht proberen hun werk weer onder de aandacht te brengen, zodat het publiek deze groep Russische kunstenaressen hopelijk opnieuw kan ontdekken.

Nogmaals, het is een oud patroon. Vroeger zou niemand daar iets van zeggen. Het is een teken van vooruitgang dat er kritische geluiden klinken. We zijn zover dat mensen vragen beginnen te stellen, en willen weten waar de vrouwen zijn. Dat geeft hoop…

De Gereedschapskist: seksisme-moeheid

Wetenschapster Linda Duits besteedde onlangs aandacht aan de volautomatische ‘je zeurt, hou je kop’ reactie die de kop op steekt wanneer iemand over seksisme en de structurele achterstelling van vrouwen begint. Die houding tref je wereldwijd aan, dus ook in Nederland. Dat heeft gevolgen voor personen die kritisch willen blijven. Tegen de stroom in roeien is vermoeiend. Tegelijkertijd krijg je iedere dag nieuwe voorbeelden van seksisme voorgeschoteld, op de televisie en in de echte wereld. Geen wonder dat je ten prooi kunt vallen aan seksisme moeheid.

“sexism fatigue” – I wouldn’t be surprised if another term for this already exists in the academic literature.  And if it doesn’t, it should.

Het gaat bij seksisme moeheid om verschillende aspecten. Ten eerste de moedeloos makende alomtegenwoordigheid van seksisme. Het gaat vaak om structurele ongelijkheid, ingebed in een ingewikkelde structuur van elkaar onderling versterkende factoren. Zie ook de aflevering van de gereedschapskist over intersectionaliteit.  Waar moet je in hemelsnaam beginnen?

zijn de de eindeloze herhalingen van steeds weer dezelfde kulargumenten, die steeds opnieuw de kop opsteken zodra je seksisme bespreekbaar wil maken. Het gaat om zulke afgezaagde dooddoeners dat mensen bingokaarten konden ontwikkelden, a la de managementbingo. En een site als feminism 101 ontwikkelden zodat je tijd wint – nee, vrouwen zijn geen omgekeerde seksisten, zie hier, lees en kom maar terug als begrijpt waar het over gaat.

De stroom mythes en onzinargumenten maken een nuttige discussie over vrouwendiscriminatie bijna onmogelijk. Ja, Midas Dekkers, we kijken onder andere naar jou. Het vergt moed om iedere keer opnieuw te proberen toch de discussie te openen. Want niet alleen waad je door een zee van repeterend geneuzel, maar je loopt ook het riciso in je hok teruggeslagen te worden door middel van seksistische aanvallen, al dan niet verpakt als ‘humor’:

Can’t you take a joke? Yes, I can take a joke. I can take a bunch! A thousand, 10,000, maybe even more! But after 30 or so years, this stuff doesn’t feel like joking. It’s dehumanizing and humiliating, and as if every single one of those jokes is an ostensibly gentler way of saying, “I don’t think you belong here.” All those little instances add up, grain of sand by grain of sand until I’m stranded in a desert of every “tits or GTFO” joke I’ve ever tried to ignore.

Ondertussen word je vanwege zulke patronen monddood gemaakt. En fungeren de vele voorbeelden van vrouwen die vijandig weggehoond worden, al snel als waarschuwing. Wees braaf, anders overkomt jou hetzelfde. Die automatische haat leidde tot een fel opiniestuk van Joyce Brekelmans:

Voor een land waar seksisme geen probleem is, worden mensen wel heel erg boos als een vrouw haar mond open doet. Als Asha ten Broeke een dappere en eerlijke column over haar eigen verkrachting schrijft en zich afvraagt of we niet meer met jongens over verkrachting moeten gaan praten dan met meisjes, dan weet heel Nederland dat ze dik, lelijk en een aansteller is. [...] Is het niet een beetje gek dat wanneer we overal belangengroepen voor hebben, van de korenwolf tot tegenstanders van horrorfilms, dat die paar feministen ineens overbodige aanstellers zijn? Want als het echt allemaal wel meevalt, als ons betoog kant noch wal raakt, als het niet meer is dan het archetype van het klagende wijf, waarom ben je dan zo boos?

De drempel om in het openbaar je mening te geven wordt zo steeds hoger. Dat geldt niet alleen voor individuen, maar ook voor groepen. Zo heb je een levendige website, Rock, Paper, Shotgun, over games en de gamesindustrie. Deze organisatie voelde zich genoodzaakt stelling te nemen tegen trollen, omdat artikelen over seksisme te vaak strandden op vijandige reacties en dooddoeners.

Seksisme moeheid is ook een natuurlijke reactie op de talloze mensen die boude stellingen poneren met als enige onderbouwing ‘we weten allemaal dat dit zo is’, maar die tegelijkertijd van feministes een uitgebreide lijst wetenschappelijke onderzoeken eisen om hun uitspraken over seksisme te bewijzen:

I am tired of being called a shrieking harridan for pointing out inequalities so tangible and blatant that they are regularly codified into law. I am tired of being told to provide documentation of inequality in the comments sections of a website where a staff of smart women documents inequality as fast as our fingers can move. Like, you might as well write me a note on a banana peel demanding that I prove to you that bananas exist. I am tired of being asked to “cite sources” proving that sexism is real (that RAPE is real, even!), because there is no way to concisely cite decades and decades of rigorous academia. Allow me to point at the fucking library. We can’t cite “everything,” and our challengers know that. It’s an insulting diversionary tactic, it’s an attempt to drag us all backwards, and fuck it. Do your own research like the rest of the grown-ups.

Tot slot is seksisme persoonlijk. Voor mannen die zich uitspreken tegen seksisme is het soms al ongemakkelijk. Laat staan hoe het is voor de groep die de volle kracht van seksisme moet incasseren. Als vrouw behoor je tot de groep die ongestraft publiekelijk afgezeken kan worden, en dus voelen vrouwen zich vaak extra ongemakkelijk als ze voor de zoveelste keer het doelwit zijn. Zo reageerde een vrouw op een seksistisch optreden op het Oscar gala:

it’s insanely hard for actresses to find film work, period. Too often, stupid movies that exploit them are the only roles available. It’s been true for decades, and it’s still true – three-fourths of the speaking parts in movies and television go to men. To pigeonhole any actress for doing her job perpetuates the idea that titillation is all women are “good for,” which in turn perpetuates the scarcity of other kinds of roles. Honestly, watching half of humankind suffer from incessant marginalization and denigration is dispiriting and exhausting.

Seksisme-moeheid kan ingrijpende gevolgen hebben. Op de eerste plaats kan het er toe leiden dat seksisten de vrije hand krijgen. Het valt niet meer op. En als het al opvalt, kun je de energie niet opbrengen om er iets van te zeggen. Onder andere een auteur van de site Jezebel stak de hand in eigen boezem naar aanleiding van het hoge gehalte seksisme in het afgelopen Oscar gala:

Seth MacFarlane will go on the television and make a joke about George Clooney having sex with a 9-year-old girl who is sitting right there, and your first reaction will be, “Well. At least he didn’t literally say she should get raped. Pass the cheese.” That’s bad. A famous man making sexist jokes on a primetime awards show watched by millions of people is so banal and status-quo in our culture, that to me—a woman professionally committed to detecting and calling bullshit on sexism—it just feels like a drop in the bucket.

Seksisme-moeheid kan er daarnaast toe leiden dat mensen passief op de bank blijven zitten als anderen alsnog proberen iets te doen tegen de structurele achterstelling van vrouwen.

Zo deed Duits haar uitspraken naar aanleiding van een rechtszaak tegen de Universiteit van Amsterdam, waarin een econome de UvA aanklaagt voor verboden onderscheid maken op basis van geslacht. De aanklaagster krijgt de wind van voren als dank voor haar moeite. Duits:

…sekseongelijkheid wordt in Nederland ontkend en zij die het aan de kaak stellen worden beschimpt. Wanneer je hier zegt dat iets seksisme is, gaan mensen steigeren. Terwijl allerlei andere zaken vooralbenoemd moeten worden, is seksisme net als racisme een verboden woord. Bij seksisme komt daar nog eens bij dat Nederlanders vooraan staan om andere landen de maat te nemen. Deze hypocrisie is een gotspe.

Het kan ook leiden tot zelfcensuur. Wetende dat mensen het moe worden om steeds opnieuw te lezen dat vrouwen er weer eens slecht vanaf komen, hou je je mond. Bovendien, was het wel erg genoeg om aandacht aan te besteden? Hoe moet je het zoveelste incident eigenlijk duiden? Nah, laat maar zitten. Onder andere tijdschrift Lover was eerlijk over dit soort mechanismen:

Een aantal maanden geleden hebben we binnen de redactie van LOVER besproken of we een artikel zouden wijden aan de vervelende en seksistische opmerkingen via social media waarmee Ingeborg Beugel te maken kreeg naar aanleiding van haar aanwezigheid bij Pauw&Witteman. Allerlei berichten werden er verstuurd over haar televisieoptreden en te vaak ging het niet over de inhoud, maar over het uiterlijk van Ingeborg waar velen aanstoot aan namen. Het kwam er op neer dat die feeks haar mond maar moest houden. Uiteindelijk heeft de redactie besloten hier (nog) geen artikel aan te wijden, omdat we nog onvoldoende mogelijkheden zagen om deze gebeurtenis te duiden.

Onverschilligheid, afstomping, je hoofd in het zand steken om niet te hoeven voelen hoeveel vrouwenhaat de wereld op je afvuurt, dat alles is het gevolg van sexism fatigue.

Hoe ga je om met deze oververmoeidheid? Eén techniek is om je eigen verwachtingen te temperen en haalbare doelen te formuleren. Zo schrijft Margaret Lyons voor de site Vulture:

I dream of someday watching women win all the non-performance categories, of women making as many films as men do, of women and men being nominated for a comparable number of awards. There are a lot of reasons why that day is far, far in the future. But I’ll tell you what’s not helping: the biggest night in film being dedicated to alienating, excluding, and debasing women. Actual gender equality is a ways away, but I’d settle for one four-hour ceremony where women aren’t being actively degraded.

Een tweede methode is: tot je door laten dringen wat het betekent, dat je oververmoeid wordt van alle haat, en dit inzicht gebruiken om jezelf opnieuw op te laden. Jezebel, in vervolg op het eerdere citaat:

A famous man making sexist jokes on a primetime awards show watched by millions of people is so banal and status-quo in our culture, that to me—a woman professionally committed to detecting and calling bullshit on sexism—it just feels like a drop in the bucket. Luckily, there’s nothing better than a depressing dose of apathy to remind you to FUCK THE BUCKET. If I’m not fatigued, I’m not caring enough. So fuck that stupid bucket.

Samen demonstreren en opkomen voor je basale rechten. Het werkt!

Een derde is: steun zoeken bij anderen. Als je in je uppie ten strijde trekt, loop je een groter risico om aan seksisme-moeheid ten prooi te vallen. Door op te treden als collectief heb je een grotere kans van slagen, en krijg je opnieuw plezier in het leven. Zo kwamen recent overal ter wereld vrouwen (en mannen) bijeen voor de campagne One Billion Rising, om te dansen en geweld tegen vrouwen op de agenda te zetten. Dat geeft enorm veel energie.

Een vierde is: beschouw de gebeurtenissen in het licht van de geschiedenis. Vrouwen kregen eeuwenlang te maken met een dominante groep mannen die hen afschilderde als zondaressen, emotioneel zwakke tweederangs wezens, die vanwege hun natuurlijke aard totaal ongeschikt waren voor alles behalve trouwen en kinderen opvoeden. Het duurde tot 1956 voordat de Nederlandse wetgevers de handelingsonbekwaamheid van de getrouwde vrouw uit het wetboek haalden. Tot die tijd had je toestemming van je man nodig als je een bankrekening wilde openen of zonder hem een paar weken op vakantie wilde.

Tot op de dag van vandaag hebben veel mensen er alle belang bij als vrouwen braaf thuis bij de kindertjes blijven en hooguit parttime betaald werk buitenshuis verrichten. Daarnaast zijn vrouwen, net als mannen, sociale wezens. We willen bij de groep horen en maatschappelijke afkeuring voorkomen. Zodoende luisteren we braaf naar de boodschappen van een conservatieve samenleving. Pak ‘m beet tweeduizend jaar vrouwenhaat heeft bovendien psychologische gevolgen, die we nu pas aan kunnen pakken. Het zit tussen onze oortjes dat we tweederangs wezens zijn, en dat van je afschudden lukt niet in een week.

Vijf: vier successen waar ze zich voordoen. Anne Vegter gekozen tot Dichter des Vaderlands! Negentien miljoen euro voor emancipatiebeleid behouden, waarbij het SGP en ChristenUnie niet lukte dit budget op te heffen en door te geven aan Defensie!

Iedereen verliest de moed weleens. Zeker bij een taai, structureel probleem als vrouwendiscriminatie. Verwen jezelf als je in een dip zit, houdt moed, en morgen weer een dag. Kortom, geniet van je vrije dagen, en:

Vrolijk Pasen!!!!

Ik kies mijn keuze!

De Volkskrant geeft ruim baan aan een tekstschrijver, Noortje Pelikaan, en historica Lotte Schouten, om aan te geven dat vrouwen volkomen vrij zij om te doen wat ze willen. Wat ze willen is een traditioneel bestaan. U weet wel, huisje boompje beestje, een flitsende loopbaan is niet belangrijk. Moet vooral zo blijven, want dat willen vrouwen. Of toch niet? Want opvallend genoeg doen beide dames een oproep. Vrouwen moeten vrij zijn om te kiezen voor een traditioneel rollenpatroon.

Zo weinig tijd, zoveel te kiezen! Oh, je zou er hoofdpijn van krijgen…

De Zesde Clan bleef haken op deze oproep. Vrijheid krijgen om te kiezen voor een traditioneel rollenpatroon. Hét traditionele rollenpatroon zelfs. Oooo jeeeee. Is het dan zo moeilijk om in Nederland als vrouw traditioneel te leven? Volgens zo’n duidelijk afgebakend patroon dat beide dames dat niet eens uit hoeven te leggen, alleen maar hoeven te verwijzen naar hét patroon? Hebben we als rechtgeaarde feministen een structureel probleem gemist, een pijnlijke beperking in de keuzevrijheid, waar miljoenen vrouwen onder zuchten? Dat zou vreselijk zijn.

Laten we eens even kijken hoeveel duwtjes in de richting van ‘dé’ traditionele rol vrouwen eigenlijk ontvangen:

1. Mocht je een baan hebben, dan loop je een grote kans dat de werkgever je ontslaat of degradeert zodra je meldt dat je zwanger bent. Zeker met een tijdelijk contract is het risico groot dat je de laan uitvliegt. De schatten van werkgevers geven vrouwen op die manier alle ruimte om zich voor te bereiden op de komst van hun kindje. Wat naar van Europa dat ze Nederland voor de rechter slepen vanwege de gebrekkige bescherming van aanstaande ouders….Onnodig hoor, want stiekem wilden al die vrouwen best werkloos worden.
2. Een conservatieve mentaliteit die ervan uit gaat dat vrouwen voor kinderen zorgen. Moeders die meer dan drie dagen betaald werk willen verrichten, zijn egoïstische powerfeministen. En dames, je krijgt geen kinderen om ze vervolgens in de crèche te dumpen. Zorg voor ze! (over de mannelijke verwekker van het kind geen woord).
3. Alleenstaande vrouw? Neeeeeeeeeeeeee!!!! Eng! Kan niet, mag niet! Je MOET een heteroseksuele relatie aangaan! Maakt niet uit met wat voor soort man, als het maar een man is! Zo niet dan eindig je gefrustreerd, verzuurd, vereenzaamd en doodongelukkig, en zul je in je uppie sterven temidden van je vijftig katten!
4. Kinderloze vrouw? Neeeeeeeeeee!! Eng! Kan niet! Je zult spijt krijgen als haren op je hoofd dat je het geweldige wonder van nieuw leven mist! Een schat van een kind waar je de rest van je leven voor mag zorgen! Zelfopoffering is nobel, het maakt een echte vrouw van je, en je krijgt er zoveel voor terug!
5. Een arbeidsmarkt waar vrouwen, ook zonder ontslag wegens zwangerschap, structureel minder loon krijgen voor hetzelfde werk, danwel het nadeel ondervinden van laag betaalde (lees: ondergewaardeerde) vrouwenberoepen.
6. Een arbeidsmarkt waar vrouwen, ook zonder ontslag wegens zwangerschap en loonkloof, structureel minder kans maken op promotie, gespot worden als talent, een mentor toegewezen krijgen, een klimaat tegenkomen waarin je je welkom voelt.
7. Punten 1, 5 en 6 komen neer op: vrouw, blijf thuis! Liefst bij de kinderen! (punt 2, 3, 4 etc.) Want het gezin is het belangrijkste, zonder dat ben je niks en niemand. En zie, vrouwen passen hun ambities aan. Die vangen zulke signalen namelijk op en trekken inderdaad conclusies.
8. Damesbladen die vrouwen zand in de ogen strooien. Vindt een vent, wordt gelukkig met hem, praat vooral niet over geld en onderhandel niet over de onbetaalde (zorg)arbeid in huis. Wat er gebeurt als manlief sterft, wil scheiden, en/of er vandoor gaat met een 18-jarige blondine…. Ah nee, daar hebben we het niet over, dat verstoort de droom op een nare manier.
9. Onderwijs waarbij meiden al vroeg leren dat ze beter geen vak zoals wiskunde kunnen kiezen, en dat een loopbaan als fotomodel echt geweldig is, want dan kun je de wereld veranderen en ga je vast en zeker een glorieuze toekomst tegemoet.
10. Kom je op de televisie? Geef je je mening op internet? Anonieme trollen maken je af. Discussies over partneralimentatie? Pleiten voor een representatiever aantal vrouwelijke gasten bij programma’s die van ons belastinggeld betaald worden? Maak je borst maar nat. Haat, haat! Vrouwen, vraag niets, zwijg, blijf thuis, de openbaarheid is niks voor je.
11. Vrouwen zijn gelijkwaardig aan mannen, echt waar! Hij maakt de plannen, zij maakt het eten. Zij heeft haar geheel eigen plek, waardoor het voor haar bijvoorbeeld niet goed is om zich kandidaat te stellen voor politieke functies. Officieel moet dat nu wel, maar we weten allemaal: daar is ze niet geschikt voor. De overheid vindt die houding prima en blijft een politieke partij steunen die zulke standpunten uitdraagt.
12. Belastingstelsel en inkomenspolitiek die het voor vrouwen economisch aantrekkelijk maken om een traditioneel rollenpatroon te volgen. Vooral stelletjes en klassieke gezinnen met één kostwinner (man) hebben baat bij het inkomensbeleid van de regering. Zelfstandig levende vrouwen merken geen enkel voordeel, hun inkomen ontwikkelt zich met 0% dankzij de inspanningen van de regering.
13. Bezuinigingen op emancipatie, afschaffen van emancipatiebeleid, en kunnen we het laatste beetje budget voor emancipatie niet beter opheffen en overhevelen naar Defensie?

Zo kunnen we nog wel even door gaan. Vrouwen krijgen in Nederland zoveel kansen om vrij te kiezen voor een traditioneel vrouwelijke rol, dat je bijna zou gaan vermoeden dat de keuze voor een niet-traditionele rol enigszins ontmoedigd wordt. Pelikaan en Schouten menen echter van niet. Wat nemen zij mee om de vrijheid, blijheid cultuur aan te tonen?

Opvallend genoeg allereerst minachtende taalgebruik voor pogingen om eens iets niet-traditioneels te doen. Traditioneel gezien domineren blanke mannen de talkshows op televisie. Dit is de manier waarop het duo de poging beschrijft om voor de verandering een talkshow met vrouwen te maken:

…een groepje geforceerd kletsende vrouwen bleek geen succesformule. Hoongelach alom.

Zou er echt geen neutralere manier zijn om dit te omschrijven? Geforceerd kletsende vrouwen! Mannen praten, vrouwen kletsen. De Zesde Clan moet dankbaar zijn dat Schouten en Pelikaan niet vervielen in termen als mekkeren en kakelen.

Schouten en Pelikaan negeren verder hoe snel de zogenaamd vrije keuze van vrouwen verandert als de omstandigheden veranderen. Daarnaast verwijzen ze voor hun onderbouwing dat vrouwen in het werk alle kansen krijgen naar welgeteld één (1) boek, over de mythe van het glazen plafond. Documentatiecentrum Rosa analyseerde dit boek en laat geen spaan heel van de inhoud ervan. Zo begrijpt de auteur het begrip ‘glazen plafond’ niet eens goed. Geen handige bron om naar te verwijzen…

O, en de historica van het tweetal kent haar geschiedenis niet. Dat verhaal over ‘vrouwen kiezen zelf’ voor hun eigen situatie komt uit de oude doos. Hetzelfde documentatiecentrum Rosa:

Zo kreeg Harriet Taylor Mill al in 1851 tijdens discussies  over vrouwenrechten te horen dat vrouwen deze rechten zelf niet willen: “Women, it is said, do not desire – do not seek, what is called their emancipation” (Mill & Mill 1970). 

De strijd om het vrouwenkiesrecht leidde tot hetzelfde soort argumenten. Zo publiceerde de North American Review in 1939 een artikel over suffe vrouwen. Hebben ze eindelijk het stemrecht, kiezen ze niet voor vrouwelijke politici en blijven ze liever thuis:

its arguments have been eroded by the passage of time and the rise of political science. Really, the article is just a very early version of a favorite anti-feminist argument: that feminists, being silly bubbleheads like all the other ladies, have worked day and night to push for equality only to find out that women don’t want it! Oh, the hubris of the female mind!

Nederland kon er ook wat van. Tussen 1894 en 1922 probeerden onze mannelijke landgenoten het vrouwenkiesrecht tegen te houden, onder andere met als argument:

• ‘kiesrecht zou onvrouwelijk zijn en dus zou een ‘echte’ vrouw nooit kiesrecht willen bezitten’

• ‘de man zou van nature verstandiger zijn dan de vrouw of was al zo geschapen door God’

• ‘de Nederlandse vrouw’ was vast tevreden zonder kiesrecht

Enzovoorts, enzovoorts.

In Engelstalige kringen wordt dit verhaal over vrouwen die zelf lekker traditioneel willen blijven, tegenwoordig ook wel sardonisch omschreven als I Choose My Choice. Oftewel ‘ik kies mijn keuze’. Waarbij iedere context weg valt. Let maar niet op systematische achterstelling, vooroordelen en vrouwenhaat. Nee, vrijheid, blijheid. Volgens de ik-kies-mijn-keuze ideologie kiezen vrouwen in alle vrijheid, zonder enige vorm van sociale of culturele druk, voor pijnlijke, medisch onnodige operaties aan hun vagina, het anderhalf verdienersmodel waarbij zij de halve zijn, gemiddeld 8% minder salaris (want onderhandelen is zo vermoeiend), etc etc.

Daarnaast komen Schouten en Pelikaan aanzetten met de huishoudbeurs. In een week ruim 245.000 bezoekers, waarvan negentig procent vrouwen!  Zie je wel, dé Nederlandse vrouw vindt een traditionele rol prima. Tsja, sinds wanneer vormt dit aantal op een bevolking van 16,7 miljoen een meerderheid, of zelfs maar een representatieve groep?

Daarnaast vergeten de twee dames opnieuw de geschiedenis. Bij emancipatiebewegingen gaat het altijd om een minderheid. Het vergt enorm veel moed om kritisch te zijn, je mond open te doen en verandering te eisen. In Nederland waren het minderheden die  ijverden voor het kiesrecht voor vrouwen, de mogelijkheid om betaald werk te verrichten, het schrappen van de handelingsonbekwaamheid van de getrouwde vrouw, en die anno nu protesteren tegen een verstikkend schoonheidsideaal en nare stereotypering in de populaire cultuur.

De meerderheid vindt die minderheid vaak lastig. Te grof, te boos, te strijdbaar. Of, met de individualistische Happinez mentaliteit van tegenwoordig: die activisten brengen negatieve energie, neee, je moet je vooral focussen op je eigen geluk. Niks mis mee, maar na het roepen van ‘huuuuh, enge feministen’ zijn dit soort mensen vaak maar al te blij dat ze baas in eigen buik zijn, geld mogen verdienen en zelfstandig kunnen reizen. En ‘s avonds kunnen genieten van een mooie film of theaterstuk waarin vrouwen een fatsoenlijke rol spelen, net alsof het echte mensen zijn.

Ongelofelijk dat de Volkskrant zo’n rammelend geschreven en aantoonbaar op onzin gebaseerd stuk alle ruimte geeft. Je zou bijna denken dat ook deze krant vrouwen graag in vrijheid hun traditionele rol wil laten kiezen.

Wereld van computerspelletjes heeft anno 2013 nog steeds moeite met vrouwelijke hoofdpersoon

In welk jaar leven we eigenlijk? Dat vraagt de Zesde Clan zich wel eens af. Bijvoorbeeld naar aanleiding van het bericht dat ontwikkelaars van computerspelletjes zich totaal niet kunnen voorstellen dat een vrouwelijk personage een hoofdrol heeft in het verhaal. Het moet een man zijn, omdat het altijd een man is, en een vrouwelijk personage is gewoon ondenkbaar.

Assassin’s Creed 3, waar vrouwen natuurlijk wel welkom zijn voor wat eye candy en een leuk decolleté.

Website The Border House geldt als een kritische volger van trends en ontwikkelingen in de gamerwereld. Waar ze een computerspel de hemel in kunnen prijzen doen ze dat, want het zijn liefhebbers. Maar de kritische houding maakt dat ze geregeld op de barricades klimmen. Bijvoorbeeld als vrouwen er in games bekaaid vanaf komen. Sterker nog, ze tellen niet mee:

Grand Theft Auto V will have three protagonists, all of them men. Adding to the trend, Chris Perna from Epic said that it would be “tough to justify” having a female lead in a Gears game given sales expectations. And Ashraf Ismail from Ubisoft told IGN that, when designing the lead character for the upcoming Assassin’s Creed IV: Black Flag, his team “actually never thought, ‘could this be a woman?’”

Letterlijke citaten uit interviews. Border House is er klaar mee, met al die excuses. Want sommige games schenden nota bene hun eigen fantasie-universum door vrouwen buiten te sluiten. Een commentator bij het artikel van Border House signaleert bijvoorbeeld dat de slogan voor de Assassin’s Creed spelletjes neerkomt op ‘niets is waar, alles is geoorloofd’. Alles, behalve een vrouwelijke hoofdrol blijkbaar. Dan verdwijnt prompt dat gevoel van vrijheid, eindeloze mogelijkheden en nieuwe ontdekkingen.

Ubisoft voelde die tegenstrijdigheden blijkbaar, want de producent deed een beroep op de historische context van de Amerikaanse Revolutie als smoes om af te zien van een vrouwelijke hoofdrol in Assassin’s Creed. Dat excuus kennen we. Die dook laatst nog op om het gebrek aan fatsoenlijke vrouwelijke personages in de film Argo goed te praten. Net als bij die film gebeurde, zijn het ook nu weer kritische buitenstaanders die signaleren dat er van alles gebeurt wat niet past in de tijdgeest, zonder dat iemand er van op kijkt. De historische context is geen probleem, totdat het gaat om de plek die vrouwen in kunnen nemen. Dat geeft te denken.

Gameproducenten negeren bovendien succesvolle voorbeelden. De serie Mass Effect geeft spelers bijvoorbeeld de mogelijkheid een vrouw of een man te kiezen. De vrouwelijke variant van de hoofdrolspeler, ‘FemShep’, kan op veel enthousiasme rekenen. Een scenarioschrijver van Mass Effect deed onlangs dan ook een oproep aan collega’s om meer vrouwen de hoofdrol te geven. Geloofwaardige, complexe karakters, net zoals bij mannelijke personages gebeurt. Dat kan prima.

Spelers kunnen kiezen voor een vrouwelijke hoofdpersoon. Deze optie is populair, omdat je dan een daadkrachtig handelende heldin krijgt die het spel probleemloos draagt.

Ook de marketing smoezen blijken een mythe. Games met een vrouw in de hoofdrol halen lagere verkoopcijfers, heet het. Soms klopt dat, maar als je kijkt wat er precies gebeurt wordt het verschil vooral verklaard doordat het budget voor marketing in het niet valt bij de lancering van computerspelletjes met een man in de hoofdrol. Ook zijn het vaak de kleinere bedrijven die het spel ontwikkelen, waardoor de kwaliteit soms minder wordt.

Zo noemt Border House het voorbeeld van Velvet Assassin, een spel gebaseerd op het leven van Violette Szabo, die in de tweede wereldoorlog in het verzet ging en tegen de Duitsers vocht. Kun je een prachtspel van maken, maar helaas:

Despite this strong premise, Velvet Assassin didn’t get picked up by Electronic Arts or Activision or Ubisoft; it was produced by a team of “about 35 people” (according to a developer interview) and published by Southpeak Interactive. With those financial limitations in mind, it’s a miracle that Velvet Assassin was playable

Logisch dat het Formule 1 team met de Ferrari het op de weg wint van de gewone burger in een Suzuki Alto. Dat heeft niks te maken met personen, maar met geld en middelen.

Kortom, het is nogal ongelijk verdeeld in de gamer-wereld. Mythes en vooroordelen tieren welig. Veel betrokkenen zijn mannen die in teams van mannen werken, en glazig gaan kijken bij het idee van een vrouw die het spel draagt. Dan droogt de creativiteit opeens op. Het enige wat helpt is zelf ervaren dat er veel meer mogelijk is, en blijven wijzen op de talloze positieve voorbeelden. Dan krijgen Lara Croft en FemShep hopelijk gezelschap van meer heldinnen.