Vrouwen en door mannen gedomineerde ruimtes

Humor!! Het is humor!! Dus mag je rustig grappen maken over rottige exen, nare echtgenotes, en over verkrachting, want het zijn maar grapjes, hahahaha, kun je niet tegen een grapje? Enneh, wij zijn beschaafde, geletterde mannen, dus het maakt niet uit als we over vrouwen praten in termen van ‘chickies’ en bitch. Als vrouw moet je dat maar over je heen laten komen, anders ben je lichtgeraakt en flauw. Helaas voor dit soort mannen denken steeds meer vrouwen daar anders over. Ze bekritiseren stand up comedians die verkrachting grappig vinden, en brengen in kaart wat de stroom neerbuigende woorden met hen doet.

Dit soort discussies zorgen voor waardevol leesvoer. Het zegt namelijk iets over vrouwen in door mannen gedomineerde ruimtes, gemarginaliseerde groepen die een dominante groep bekritiseren, of zich steeds ongemakkelijker voelen bij de heersende mores. Omdat de grappen en gewoonten neerkomen op manieren om de gemarginaliseerde groep terug in hun hok te duwen.

Laten we beginnen met de heersende mores. Vrouwen lopen constant aan tegen een stroom opmerkingen en situaties die hen marginaliseren. Ook in zogenaamd verlichte kringen. Zo plakte een man een academica het etiket ‘opgewonden standje’ op, omdat zij deelnam aan een discussie en haar mening gaf. Dat lijkt iets kleins, maar wint aan kracht door de herhaling. Ook past het in vijandbeelden van botte dragonders. Matig je toon, anders vinden we je niet meer aardig! Dit belemmert vrouwen in hun vrijheid van meningsuiting. Op de website seksediscriminatie aan de universiteit  staan nog veel meer voorbeelden, die duidelijk maken dat vrouwen al snel aanbotsen tegen de grenzen van wat anderen acceptabel gedrag vinden.

Ondertussen mogen mannen vrijuit praten over hoe neukbaar vrouwen zijn, en daar zegt niemand iets van. Dichteres en essayiste K. Sullivan kwam dit en soortgelijk gedrag dagelijks tegen in de kring van dichters en schrijvers waar zij deel van uitmaakt. Dag in dag uit een stroom neerbuigende taal. Ze werd er doodmoe van. Kan dat niet anders? En begon via internet te protesteren, om de bewustwording op gang te brengen en een discussie op te starten.

Dan de discussie over verkrachtingsgrappen. Die laaide onlangs op in de V.S., omdat Amerikaanse humoristen min of meer met elkaar afgesproken hebben dat zij geen scherpe grappen zullen maken over de bomaanslag in Boston. Ze veroordelen dat geweld. Ondertussen gaan ze vrolijk verder met grappen over vrouwen verkrachten, slaan en op andere manieren als een hond behandelen. Die vorm van geweld vinden ze blijkbaar prima. Het zijn maar vrouwen. Die dubbele moraal valt op:

The consensus formed by the majority-male comedy population is that sexual violence is not just OK to joke about, but joke about with extraordinary frequency and viciousness, where the targets of the jokes are the victims, not the perpetrators.

Dan is de compassie opeens verdwenen. Dan is het probleem opeens niet geweld tegen vrouwen, maar vrouwen (en een enkele man) die kritiek uiten op ‘humor’ over geweld tegen vrouwen. Comedienne Lindy West geeft nog de meest beknopte, en pakkende, omschrijving van de scheve situatie die zo ontstaat:

right now you’re coming across like a bunch of entitled babies terrified of a few girls in your clubhouse—demanding that women be thick-skinned about their own rapes while you’re too thin-skinned to handle even mild criticism. It’s embarrassing. [...]  You don’t know what it feels like to be a part of the group that has never gotten to be the president. You don’t know what it feels like to get up to do your set and hear, “Here’s your obligatory girl comic for the night.” [...] That’s hard to live with, but it’s especially hard—as a comedy fan and a woman who writes jokes for a living—to watch that paradigm being perpetuated by people I look up to as bastions of sanity on pretty much every other social issue. It sucks to hear your heroes telling you to sit down and know your place.

West is zo gepokt en gemazeld in standaard reacties op kritiek, dat zij het patroon bij voorbaat al meegeeft aan lezers die een van die reacties willen vertonen. De lijst luidt als volgt:

• Maar vrouwen vrouwen doen dit zelf ook
• Maar het is experimenteel, soms wil je gewoon iets uitproberen
• Het is maar een grapje zeg, doe niet zo opgewonden!
• Maar humor/kwaliteit/oordelen zijn subjectief, veel mensen vinden het wél ok
• Doe niet zo overgevoelig, als je dit  niet wil, blijf dan weg. Hou op met mij de mond te snoeren.

Vooral die laatste reactie is typisch. Oh, je krijgt nare reacties op je weblog? Stop dan met schrijven. Je komt bij Pauw & Witteman, krijgt een rotinterview, en daarna laatdunkende commentaren over je uiterlijk? Stop dan met op de televisie verschijnen. Hou je niet van grappen over vrouwen verkrachten? Blijf dan weg. Sterker nog, op hun pik getrapte mannen schrijven letterlijk, na kritiek van een vrouw: dat zij wel even zullen bepalen hoe of wat:

You may hate my jokes. Well, then don’t listen to them. You have a right to your opinion. The bottom line is: I know more about comedy than you. I know more about funny than you do, and nothing was ever made funnier by political correctness.

Die laatste is helemaal de wereld op z’n kop. Als er al een gedachtenpolitie bestaat, zijn ze het zelf. Zij bepalen kwaliteit, zij bepalen op welke toon je iets mag zeggen, en in geval van humor: grappen over vrouwen verkrachten zijn leuk en waag het niet om daar anders over te denken.

Als iemand al de mond gesnoerd wordt, zijn het vrouwen. Die moeten zeer, zeer veel overwinnen voordat ze durven te zeggen wat ze denken, omdat ze weten dat ze daarna een groot risico lopen om afgemaakt te worden. Want hij weet meer af van humor dan zij. Nee. Lindy West was hier duidelijk over:

Women are already excluded from this boys’ club. Telling us to get the fuck out if we don’t like being excluded is the opposite of a solution. I also have the right to complain about odious shit that marginalizes human beings I care about.

Dat geldt voor humor, en dat geldt voor alle andere ruimtes waar vrouwen willen verblijven.

Nieuwsronde

Feministisch hulpfonds Mama Cash bestaat dertig jaar en viert dat met een bijzonder kunstwerk. Disney besloot tot een make over van een tekenfilmfiguur, en moest dat bekopen met bergen kritiek. Oh, en dat vrouwen op papier rechten hebben, wil niet zeggen dat ze er in de praktijk ook gebruik van kunnen maken. Dat zien we in Nederland bij onze eigen SGP, maar dat gebeurt ook in Pakistan. Dat en meer in deze nieuwsronde.

• Mama Cash bestaat dertig jaar en viert dat met een terugblik en een speciale geschiedenispagina. De organisatie kwam eerder ook al zeer positief in het nieuws. Het fonds ging in zee met de Cubaanse kunstenaar Jorge Rodriguez-Gerada. Hij maakte op het Zeeburgereiland in Amsterdam een gigantisch vrouwengezicht, als symbool voor vrouwenrechten in Nederland en daarbuiten. Mooi! Op deze site nog meer foto’s van het kunstwerk. Mama Cash steunen, om vrouwenorganisaties wereldwijd te steunen? Kijk hier voor informatie over wat je kunt doen.
• Vrouwen in Pakistan hebben officieel het recht om te stemmen, maar dat wil niet zeggen dat ze ook in de praktijk naar het stemhokje kunnen. Met name in door de Taliban gecontroleerde gebieden verbieden mannen vrouwen om te stemmen. Ze mogen het huis niet uit. Bij 564 stembureaus hebben medewerkers in geen vijf jaar een vrouwelijke kiezer gezien.
• De tekenfilm Brave morrelde aan de conventies van zoete prinsesjes door hoofdpersoon Merida zelfstandigheid te geven, en een zeer effectieve pijl en boog. Nu ze echter deel uit gaat maken van de speciale prinsessencollectie van Disney, moet ze zich aanpassen. Weg met de wapens, haar onder controle, en een paar kilo eraf zodat ze een meer sexy uiterlijk heeft. Boodschap aan meisjes: sterk en weerbaar mag niet. De protesten zwellen aan. En hadden effect: Disney heeft de tandeloze versie inmiddels stilzwijgend vervangen door de originele, strijdbare Merida. Leve internetactivisme!
• Mooie column van Elma Drayer over het emancipatiebeleid van minister Bussemaker. Waarna de eerste commentator meteen stelde: ,,Zo. En dan nu de laatste stap: wij vrouwen willen onderhand wel eens hetzelfde verdienen als mannen, voor hetzelfde werk. Zolang DAT nog steeds volkomen onbespreekbaar is en als normaal wordt ervaren (ik hoorde Jetje er ook niet over) vind ik dat dit onderwerp veel te eenzijdig wordt benaderd.” Inderdaad. Plus: emancipatie staat niet gelijk aan betaald werk. Het begrip is veel breder en revolutionairder van aard.
• Woelige tijden bij Belgische universiteiten. Daar vinden verkiezingen plaats. De Universiteit Gent koos voor een vrouw. De arts Anne de Paepe wordt de komende vier jaar rector. Bij de Katholieke Universiteit Leuven is de strijd nog onbeslist. In de tweede ronde van de rectorverkiezingen staat Karen Maex tegenover Rik Torfs. Dus ook hier zou het een vrouw kunnen worden…
• De burgemeester van de Japanse stad Osaka ligt onder vuur na uitspraken over vrouwen die in de tweede wereldoorlog gedwongen als prostituee moesten werken. Volgens hem was dit absoluut noodzakelijk om Japanse troepen gedisciplineerd te houden en hen wat ontspanning aan te bieden. Pech voor de vrouwen, de soldaten waren belangrijker. Onder andere de Verenigde Staten veroordeelden het standpunt van de burgemeester. 
• Bezuinigingen treffen kwetsbare vrouwen het hardst. Dat signaleren 42 sociale organisaties in Engeland. Ze analyseerden de effecten van het regeringsbeleid, iets wat ze ook al deden in 2008. Ten opzichte van dat jaar verkeren nu alle vrouwen in een slechtere situatie, behalve de meest welvarende. ,,Vivienne Hayes, chief executive of the Women’s Resource Centre, which compiled the report, said: “Evidence in our report raises serious questions about the UK government’s commitment to women’s equality. Austerity is not an excuse for discrimination,” schrijft The Guardian.
• Het aandeel van actrices in Hollywoodfilms zakte naar het laagste niveau in vijf jaar. Dat blijkt uit een nieuwe monitor over de positie van vrouwen in de honderd grootste kassuccessen van 2012. Slechts 28,4 procent van personages met tekst is vrouw. Als actrices al in beeld verschijnen, doen ze dat in eenderde van de gevallen in een geseksualiseerde context. Ze dragen schaarse kleding, en hoe jonger de actrice, hoe meer bloot. Kortom, op z’n best stagnatie, afgewisseld met verslechtering. Hollywood houdt nog steeds niet van vrouwen…

Even een filmpje tussendoor

Zelfs maangodinnen hebben last van hijgers. Wat te doen? Zie:

Romans krijgen chicklit behandeling

Wat gebeurt er als je een boek van een mannelijke auteur het kaftontwerp geeft waar schrijfsters meestal mee lastig worden gevallen? En omgekeerd? Maureen Johnson van de Huffington Post voerde een experiment uit, en kwam tot hilarische uitkomsten. Boek van een schrijver? Stoere lettertypes, donkere kleuren, abstracte thema’s. Boek van een schrijfster? Lichte kleuren, sierlijke letters, en veel mensen, al dan niet in een mythisch landschap of een zonnige bloemenweide.

Met die omkering vestigt Johnson de aandacht op de tweedeling in de literaire wereld. Wat een vrouw doet heeft veel minder status dan wat een man doet:

if you are a female author, you are much more likely to get the package that suggests the book is of a lower perceived quality. Because it’s “girly,” which is somehow inherently different and easier on the palate.

Enfin, rollenpatronen omkeren, eindeloos plezier voor de hele familie. Naar aanleiding van deze omgekeerde boekomslagen zochten redacteuren en lezers van The Guardian de ergste bestaande voorbeelden uit. Boeken van schrijfsters die de meest belachelijke, niet bij het verhaal passende uitvoering kregen. Enjoy!

Belgisch onderwijs respecteert het kind

België geeft het goede voorbeeld in onderwijsland. Eind vorig jaar ondertekenden de Vlaamse minister van Onderwijs en Gelijke Kansen, en talloze koepelorganisaties, een verklaring. Daarin staat dat de ondertekenaars onder andere willen bevorderen dat leerlingen en onderwijzers een genderbewustzijn ontwikkelen, zodat betrokkenen zien hoe traditionele verwachtingen over jongens en meisjes ongelijkheden in stand houden. Eind mei 2013 volgt een landelijke studiedag in Brussel, om deze en andere afspraken in de praktijk vorm te geven.

Het programma ziet er vernieuwend, inspirerend en optimistisch uit. Te beginnen met een introductie van het begrip gender, en de link met heteronormativiteit en homofobie. Niemand minder dan Dr. Elizabeth Meyer, van de California Polytechnic State Universiteit, zal deze openingslezing houden. De rest van de dag kunnen onderwijzers en schooldirecteuren zich buigen over allerlei actuele kwesties.

Ook de situatie van jongens in de klas komt aan bod. In Nederland krijgt dat vaak een verongelukt toontje – jongens doen het slechter dan meisjes, dus moet het onderwijs jongensvriendelijker worden gemaakt en moeten mannelijke docenten meer ruimte krijgen. Zo niet in Belgie. Daar neemt Wendelien Vantieghem van de universiteit Gent – Onderzoeksgroep CuDOS (60’) – allereerst de houding van jongens onder de loep. In het bijzonder

de impact van een “macho- mannelijke” anti-schoolcultuur op het studiegedrag- en de attitudes van jongeren. Verder beschouwen we de impact van de identiteitsontwikkeling tijdens de puberteit, met speciale aandacht voor de genderidenti- teit. Ten slotte gaan we wat dieper in op mogelijke aanknopingspunten voor scholen en beleid om met deze processen om te gaan.

Kijk! In Nederland beschikt de overheid ook over goed wetenschappelijk onderbouwd onderzoek waaruit blijkt dat de anti school houding van jongens een van de belangrijkste oorzaken van hun relatieve achterstand vormt. In de praktijk hoor je in de media echter alleen pedagogen die terugwillen naar de jaren vijftig, toen jongens nog jongens mochten zijn, mannen nog échte mannen waren, en vrouwen hun plek wisten. Wat fijn dat ze in België wel linker uitkijken om mee te gaan in dat soort conservatisme.

Kritisch analyseren wat er speelt rondom gender is belangrijk, omdat het schadelijk voor hun ontwikkeling is om kinderen in een strak rollenpatroon te proppen. Om die reden strijden ouders en deskundigen in Engeland bijvoorbeeld ook tegen seksistische marketing, onder andere via de beweging Laat Speelgoed Speelgoed zijn (LTBT):

“Ideas of gender are limiting to children,” says Lise Eliot, neuro- scientist and author of Pink Brain, Blue Brain: How Small Differences Grow Into Troublesome Gaps – And What We Can About It. Eliot supports the LTBT movement, explaining: “Children are very black and white in their attitudes. They perceive gender as opposites because we often present it very simplistically as such. This is not the case, though: we are not opposites. ”Psychologically and neurologically there are far more similarities than differences, particularly in children. By imposing these categories on children through the options we present them with, we limit their interests what they might become.”

Belgische onderwijzers en pedagogen letten om die reden op gender – namelijk om stereotypering te bestrijden en kinderen een kans te geven zelf te ontdekken wat ze leuk vinden om te doen, en over welke vaardigheden ze beschikken. Nederland, kijk asjeblieft eens wat onze zuiderburen doen. En volg hun goede voorbeeld. Het Nederlandse onderwijsklimaat zal er flink van opknappen. En misschien gaan jongens dan eindelijk weer wat positiever denken over leren en studeren, zonder dat je het onderwijs vrouwonvriendelijk hoeft te maken.

RED 2 speelt met genderrollen

RED was een absolute B-film, maar het was gezellige pulp met humor, een zekere stijl, en een omkering van, danwel parodie op belegen genderrollen. De film deinsde er bijvoorbeeld niet voor terug om stoere held Bruce Willis te tonen terwijl hij in bed een liefdesromannetje leest, terwijl Helen Mirren een uiterst professionele scherpschutter van MI6/de CIA mocht uitbeelden. Heerlijk! RED2 belooft die lijn voort te zetten:

Waarom voelt dit verfrissend? Omdat de eerste RED film, tussen alle explosies door, eigenlijk vooral om vriendschap en liefde draait. Jawel:

One of the things forgotten about this movie is the fact that half of the conversations had between the men are about women – and in romantic context (will she leave me? she shot me for love or else there would have been a bullet in my head), not a sexist one. Ultimately, the guns are irrelevant. The whole point of RED how important one’s loved ones are: romantic love (Parker/Willis, Mirren/Cox), Paternal love (Willis/Freeman, Willis/Borgnine, Urban/family), love between friends (RED team).

Plus: Hollywood geeft vrouwen over het algemeen weinig kansen om eens lekker loos te gaan op het witte doek in een grote productie met veel sterren en explosies:

This summer’s Man of Steel gives Superman his eighth feature film (tying him with Batman) but Wonder Woman is stuck at zero and at this point her best IMDB prospect is a gal-pal supporting role in the shaky-sounding Justice League movie.

Slechts hier en daar zijn er regisseurs die breder kunnen kijken en vrouwen een kans geven. RED sluit zich aan bij die progressieve stroming. De film speelt met het traditionele rollenpatroon. Deze trailer laat Mirren bijvoorbeeld dingen doen die normaal voorbehouden zijn aan, inderdaad, types als Bruce Willis in de Die Hard serie. In slow motion twee wapens trekken en afvuren, en dan ook nog eens in een te hard rijdende auto. En dat voor een vrouw van boven de dertig, ook nog. Kijk. Zoiets biedt Mirren een kans om te ontkomen aan typecasting. En collega acteur Willis moedigt dat van harte aan:

When asked how convincingly Ms. Mirren played a coldblooded killer, Mr. Willis said: “She was fantastic. If I had a studio, I would have Helen twice a year in some action movie holding a big gun.”

Want als de heldin dat wat vaker mag doen, heeft de held meer tijd om gevoelens te tonen en samen met zijn intelligente vriendin spannende missies te volbrengen. Win-win situatie, zou de Zesde Clan zeggen.

Moeten we alleen nog even zien hoe de verhoudingen komen te liggen in de driehoek Willis, zijn filmvriendin Mary Louise Parker, en Catherina Zeta-Jones. Wordt dat een vermoeiende clichésituatie waarin twee vrouwen gemeen vechten om dezelfde man, of weet het scenario van RED2 ook daar iets fatsoenlijks van te maken. We zullen het later dit jaar weten. Maar het feit dat Dean Parisot de film regisseert, geeft hoop, want hij was verantwoordelijk voor de liefdevolle Star Trek satire Galaxy Quest. Daarin had Sigourney Weaver een geweldige rol, inclusief kritiek op de beperkte mogelijkheden voor vrouwen in veel traditionele SF:

Gwen DeMarco: Fred, you had a part people loved. I mean, my TV Guide interview was six paragraphs about my BOOBS and how they fit into my suit. No one bothered to ask me what I do on the show.

Fred Kwan: You were… the umm, wait a minute, I’ll think of it…

Gwen DeMarco: I repeated the computer, Fred.

Kortom, De Zesde Clan kan niet wachten….

Hollywood houdt leeftijdskloof in stand

Acteurs die hoofdrollen in Hollywoodfilms spelen, worden steeds ouder, maar hun liefje houdt ongeveer dezelfde leeftijd. De kloof tussen iemand als Liam Neeson (61) en zijn tegenspeelster, loopt zodoende op tot meer dan dertig jaar. Vulture laat in prachtige grafieken duidelijk zien hoe man en vrouw zich verhouden. De enige uitzondering is Tom Hanks. Bij deze acteur mogen vrouwen wel, net als hem, ouder worden, zodat er meestal slechts een relatief klein leeftijdsverschil van circa acht jaar over blijft.

De leeftijdskloof tussen Denzel Washington en zijn tegenspeelsters.

Niet alleen zijn de grafieken grappig, ze tonen ook veelzeggende trends. Zo veranderen de leeftijden van Neeson’s vrouwelijke medehoofdrolspelers abrupt nadat hij een hit scoorde met de film Taken:

…ever since Taken reestablished his box-office virility, the age of his love interests has dropped precipitously: More than two and a half decades separated Neeson from his screen-wife January Jones in Unknown, and in Paul Haggis’s next film, Third Person, the 61-year-old Neeson will bed 29-year-old Olivia Wilde.

Tom Cruise begon zijn loopbaan juist door samen op het witte doek te verschijnen met oudere vrouwen. Dat veranderde echter:

…time and time again, an older woman would seduce the sexually inexperienced Cruise onscreen. It’s no wonder women used to love him! In the nineties, though, Cruise began squiring the five-years-younger Nicole Kidman, and he’s remained the older man in all of his romantic encounters since. From Vanilla Sky on, the closest Cruise will let a woman get to his age is ten years.

Waarom is dit van belang? Nou, analyseert webmagazine Jezebel haarscherp, omdat het de gewoonte voedt om mannen te zien als tijdloos, als personen die interessanter worden naarmate hun leeftijd vordert, terwijl we als samenleving vrouwen afschrijven na hun dertigste. Tenzij ze Helen Mirren heet. Hollywood en andere uitingen van populaire cultuur zijn bij dit fenomeen betrokken:

…we place expiration dates on female actors—and, by extension, female humans—that we do not extend to male actors. It’s a problem that manifests in pop culture and is fed by pop culture in a massive, unrelenting feedback loop: We internalize what we see on television (old men with young women; younger = better), and then we pursue that ideal in our own lives, and then we hunger for media that validates our choices and feeds our desires. Around and around. And media isn’t just fantasy—plenty of evidence suggests that the images we consume can profoundly affect our perceptions of the world. Images can change our brains. So would it be so difficult for mainstream films to cast women over 35 in leading romantic roles, and change a few brains for the better?

Nieuwsronde

Een Amerikaans college is de verkrachtingscultuur op de campus zat en stapt naar de rechter. Hoe hoger de functie aan de Universiteit Utrecht, des te kleiner de kans dat op die post een vrouw zit. Zimbabwe krijgt een vrouwvriendelijke grondwet. En iedereen kan nu bingo spelen met commentaren op nieuws over vrouwen. Onder de veelgehoorde termen onder andere ‘bitch’ en ‘je moet eens een goede beurt krijgen’. Dat en meer in deze nieuwsronde.

Wikipedia wil onder andere schrijfsters uit de lijst van Amerikaanse auteurs verwijderen en onderbrengen in een subcategorie. Pardon?

• Hoe hoger de functie bij de Universiteit Utrecht, hoe meer mannen. Dat blijkt uit personeelscijfers. Studentenblad DUB wijst erop dat het ook anders kan. Zo creëerde de faculteit Geowetenschappen vier leerstoelen voor vrouwelijke hoogleraren. Ook de TU Eindhoven is de aloude mannenbolwerken zat. Rector Hans van Duijn wil ervoor zorgen dat in de toekomst de helft van de universitair docenten aan de universiteit bestaat uit vrouwen. Dat stelde hij deze maand voor bij de Universiteitsraad.
• De Nederlandse ontwerpster Noortje de Keijzer heeft de Amerikaanse media gehaald. Diverse websites besteedden aandacht aan haar zelfgemaakte mannenpoppen. Bij de commentaren blijkt dat niet iedereen gecharmeerd is van haar ontwerp: ,,I’m picturing waking up to that face in the morning laying next to me, and screaming in terror.” Ai….
• Ouders van een dochter kunnen niet om de alomtegenwoordige roze prinsessen toestanden heen. Desondanks zijn er manieren om meisjes een gezonde assertiviteit aan te leren, zonder de prinsessen de deur uit te doen. Zoals de plaatjes gebruiken om zelf je eigen verhaal te verzinnen. Dan kan sneeuwwitje opeens veranderen in een activiste voor dierenrechten!
• Inwoners van Zimbabwe stemden massaal in met een grondwet die gelijkheid tussen man en vrouw als een van de kernwaarden van het land ziet. Dat betekent dat vrouwen meer rechten krijgen, dus meer kansen op scholing, werk en een positie in de maatschappij.
• Wikipedia vindt de lijst Amerikaanse auteurs te lang worden. Dus halen redacteuren vrouwen uit de lijst en brengen hen onder in de subcategorie vrouwelijke Amerikaanse auteurs, ontdekte Amanda Filipacchi van de New York Times. Het nieuws sloeg in als een bom. Waarom vrouwen uit de algemene lijst halen? Waarom geen subcategorie ‘schrijvers met een penis’? Oooo ja, dat klopt. Mannen zijn de norm. Vrouwen een subcategorie. Helder!
• Bingokaarten!!! Deze keer speciaal gemaakt om termen gebruikt in online commentaren te turven. Als je ‘mannen zijn pas echt het slachtoffer’, ‘ga terug naar de keuken’, ‘lesbisch’, ‘slet’ en ‘val dood’ in één serie commentaren tegen komt, heb je bijvoorbeeld al bingo. Maar je kunt ook afspreken om bij iedere keer raak een glas bier achterover te kieperen, dan kun je de pijn van een vrouwenhatende wereld verdoven.
• Een nieuwe reclamecampagne van Dove gaat in op het probleem dat vrouwen vaak hun ergste criticus zijn als het gaat om hun uiterlijk. Anderen vinden hen vaak mooier dan zij zichzelf vinden. Prima om dat aan de orde te stellen, Dove doet z’n best, MAAR de commerciële onderneming gaat nog steeds uit van de tweedeling tussen dik en dun, en reduceert schoonheid tot ‘aantrekkelijk gevonden worden door anderen’, oftewel sexy. De persoonlijkheid van vrouwen doet er niet toe. Kortom, deze reclame verandert niks aan de bestaande sociale druk op vrouwen. Leuk geprobeerd, Dove, maar helaas. Geniale mensen hebben inmiddels een parodie op de advertentie gemaakt, deze keer met mannen in de hoofdrol.
• Studenten van het Occidental College in de V.S. zijn het zat dat de leiding van dit onderwijsinstituut verkrachting nauwelijks aanpakt. Ze stappen naar de rechter. Tegelijkertijd dient een organisatie van overlevers van verkrachting op de campus een klacht in bij de federale overheid. Een beroemde advocate, Gloria Allred, zal de zaak pro bono op zich nemen. Een docente van het college hoopt dat deze juridische stappen een keerpunt kunnen betekenen in de strijd tegen verkrachting.

Lijst van omstreden boeken telt meer mannen. En snot.

Amerikaanse bibliotheken, verenigd in de American Library Association (ALA), krijgen nogal eens te maken met mensen die willen waken over het morele welzijn van de natie. Dus als een boek volgens hen een te schokkende inhoud heeft, zoals twee mannelijke pinguïns die samen een kuiken groot brengen, grijpen ze in en klagen bij de bibliotheek. ALA laat ieder jaar weten welke titels op de meeste weerstand stuiten. Voor het eerst sinds jaren telt deze lijst ongeveer evenveel mannelijke auteurs als vrouwelijke.

De Hunger Games bevat volgens sommige lezers satanistische, occulte agressie. Jawel! Dat moet verboden worden!

Bijzonder, want voorheen telde de lijst voornamelijk boeken van vrouwen en minderheden, vaak in combinatie met elkaar, in de vorm van een allochtone schrijfster. Ook boeken met een homoseksuele of lesbische ondertoon kunnen standaard rekenen op verontwaardiging. Wie voldoet aan de norm, oftewel een blanke mannelijke auteur, krijgt nauwelijks klachten. Zo telde de lijst van 2011 slechts 1 blanke mannelijke auteur:

The book publishing industry has been criticized in the past few years for skewing, both in its publishing model and its reviewing model, towards a white male establishment, and in the face of that, this year’s list of challenged books is particularly striking, with only one white male writer on it. [...] Is there something about the subjects that women and people of color feel are important to talk about (like sex, race, poverty, biology, and their actual effects on adolescent life), and the way that they talk about them, that makes America in general nervous? The evidence is before us.

Mensen met een breder denkraam breken zich soms het hoofd over het waarom van klachten. Zo drong de Hunger Games trilogie al snel na publicatie door tot de top van de lijst verboden boeken. Waarom, o waarom? Ok, het verhaal speelt zich af in oorlogstijd dus mensen vechten, maar occultisme en satanistische agressie? Wow. Dat is….. een bijzondere interpretatie. Bovendien komt de hoofdpersoon in actie om haar jongere zus te beschermen en de familie te behoeden voor onheil. Dus hoe zo anti-familie?

In 2012 lijkt de houding van Amerikanen een beetje te zijn verschoven. Want voor het eerst in tijden komen evenveel mannelijke als vrouwelijk auteurs voor op de lijst. En wat mensen zorgen baart is niet zozeer seks, als wel… tsja, wat? Snot?

“Fifty Shades of Grey” may be full of kinky sex, but bondage couldn’t overcome boogers to outrank “Captain Underpants” [...]  Dav Pilkey’s series of childrens’ books about a mean-spirited principal who unknowingly turns into a tighty-whitie-clad superhero was No. 1. Apparently parents are more worried about their kids reading about “Captain Underpants and the Big, Bad Battle of the Bionic Booger Boy, Part 1: The Night of the Nasty Nostril Nuggets,” as opposed to Anastasia Steele’s BDSM relationship with Christian Grey.

Okeeee…. Website The Mary Sue geeft Amerikanen een tip. Om een tegenwicht te bieden aan zeloten die boeken willen verbannen, zou iedereen de titels uit de lijst moeten reserveren. Dan ziet iedereen dat mensen in vrijheid willen lezen. Goed plan. Op naar de snotjes van Kapitein Onderbroek!

Alle romantische komedies in anderhalve minuut

Leve internet! Bekijk alle romantische komedies in anderhalve minuut. Spaart je de kosten van een berg bioscoopkaartjes uit:

Nieuwsronde

Tsja, vrouwen leven nog steeds in een vijandige wereld. Media negeren stelselmatig verkrachting als element van de humanitaire crisis in Syrië. Harde cijfers tonen vrouwendiscriminatie aan, en vrouwen in Egypte merken dat het nieuwe regime hun rechten afbreekt. Hebben ze daar zij aan zij met de mannen voor gestreden? Gelukkig heeft een Amerikaanse jury voor onderscheidingen voor tijdschriften ontdekt dat vrouwen ook goede reportages schrijven, en krijgt stripheld Judge Dredd na 36 jaar voor het eerst een vrouwelijke scenarist. Dat en meer in deze nieuwsronde.

• Genoeg nieuws over de oorlog in Syrië en het probleem van vluchtelingen die zonder basisvoorzieningen in kampen verblijven. Maar over seksueel geweld tegen vrouwen blijft het akelig stil. Terwijl dit een belangrijk onderdeel van de humanitaire crisis vormt.
• Een inspirerend interview met een Belgische vrouw die al jong, op haar twaalfde, het feminisme ontdekte. Inmiddels heeft ze een collectief weblog opgezet, een beetje naar het Engelstalige voorbeeld van de Feminist Philosophers, om allerlei thema’s verder uit te diepen. De maand april staat in het teken van feminisme en seksualiteit. Aanbevolen!
• Nederland bungelt onderaan als het gaat om vrouwen op hoge posten in het bedrijfsleven. Ons oerconservatieve land kan alleen neerkijken op Japan en Saudi Arabië. Overal elders krijgen vrouwen meer ruimte om deel te nemen aan het economische leven.
• Lichtpuntje: vrouwen in Saudi-Arabië mogen fietsen! Wel volledig bedekt en met een mannelijke chaperone, maar toch.
• Raketgeleerde Yvonne Brill is helaas overleden. Laat het echter aan de New York Times over om haar postuum alsnog terug in haar hok te douwen. Volgens deze krant is het door haar uitgevonden, revolutionaire voortstuwingssysteem lang niet zo belangrijk als haar kookkunst. En haar rol als moeder. Jezebel: ”It should go without saying, but the problem with the original obituary is that a male scientist would never — NEVER — be hailed as a “the world’s best dad” before being hailed as an important scientific innovator.” Na felle kritiek besloot de krant het bericht aan te passen. De auteur blijft er echter bij dat hij niets verkeerds heeft gedaan. Het was nóóit in hem opgekomen dat mensen de tekst seksistisch zouden vinden.
• De cijfers zijn binnen en wat blijkt: vrouwen komen er nog steeds bekaaid vanaf in Engelstalige literaire bijlagen of bladen, zoals de London Review of Books en de literaire sectie van de New York Times. Maar er zijn lichtpuntjes. Redacteur Rob Spillman erkent inmiddels dat onbewuste vooroordelen en een vals geloof in de eigen objectiviteit oplossingen in de weg staan.  Hij belooft de eigen werkwijze van zijn magazine, Tin House, onder de loep te nemen, zodat vrouwen meer kansen krijgen.
• De cijfers zijn binnen en wat blijkt: vrouwen komen er nog steeds bekaaid vanaf in Hollywood, film en televisieland. Tussen 1999 en 2011 nam het aantal vrouwelijke professionals slechts toe met vijf procent, van 25 naar 30. Bij de kabeltelevisie (een segment met een lagere status) doen vrouwen het beter. Daar schommelt het percentage leidinggevenden zowaar rond de veertig procent. Bij de weg: vrouwen gaan vaker naar de film en kopen meer kaartjes. Dus mogen films aub wat meer rekening houden met vrouwen? Want zowel regisseurs als actrices moeten werken in een slecht cultureel klimaat.
• Lichtpuntje: bij de National Magazine Awards in de V.S. hebben juryleden ontdekt dat vrouwen ook journalistiek bedrijven, en dat ze dat prima doen. In tegenstelling tot nul procent vorig jaar zijn de genomineerden voor de belangrijkste onderscheidingen opeens ‘opvallend’ vaak vrouwen. Da’s een enorme verbetering.
• Een bedachtzaam, persoonlijk verhaal over een vrouw die in de techniek wil werken. Wat begon als interesse in een vakgebied, liefde voor het beroep, mondde helaas uit in een bijna-’dood door duizend messteken’. Als iemand zich afvraagt ‘waarom werken er zo weinig vrouwen in de ICT’, lees dan dit artikel en je weet het antwoord. En dat het niet zo hoeft te zijn. Het is mogelijk om de techniek een veiligere werkplek te maken, zodat vrouwen blijven en we hun talent en kennis behouden.
• Vrouwen in Egypte stonden in 2011 zij aan zij met mannen op het Tahrirplein in Cairo om te vechten voor democratie. Wat merken ze twee jaar later van de politieke omwentelingen? Bar weinig. De nieuwe regering wil hun rechten terugdraaien. Zelfs trouwen met een negenjarig meisje moet kunnen, vinden de mannelijke heersers.
• Lichtpuntje: 36 jaar lang schreven en tekenden mannen de verhalen over stripheld Judge Dredd. Maar nu staat voor het eerst een vrouw aan het roer van de comics serie. Emma Beeby werkt al jaren aan stripboeken. Ze is nu co-auteur van een tweedelige aflevering, Suicide Watch, waarin Dredd een team vormt met een vrouwelijke mederechter. Volgens Beeby is Dredd inderdaad een enorm macho personage, maar er zit meer in de held dan alleen geweld en harde kaaklijnen.

SF boekenprijs kent alleen mannelijke genomineerden

Wie er ook de Arthur C. Clarke Award gaat winnen dit jaar, het zal een man zijn. De shortlist bevat romans van Kim Stanley Robinson, Ken Macleod, Peter Heller, Nick Harkaway, Adrian Barnes en Chris Beckett. Waar waren de schrijfsters? De jury bestond nota bene uit een diverse groep, met verschillende vrouwelijke leden, dus hoe zit dat?

Liz Williams, jurylid, SF schrijfster en zelfverklaard feministe, begreep die opgetrokken wenkbrauwen. Ze nam de ongebruikelijke stap om de vreemde situatie van louter mannelijke genomineerden toe te lichten. Volgens Williams had de jury weinig keuze: uitgeverijen laten werk van schrijfsters links liggen. Het aanbod bestaat bijna alleen uit (blanke) mannelijke auteurs. Dan houdt het op:

we received disproportionately fewer from women, of which many were technically fantasy. We do not have to go far to look for the answer: over the last few years, the publishing industry in both Britain and the US (but particularly in the former) has been commissioning fewer and fewer SF novels by women. The running gag for some years now has been that the industry has had a Highlander approach to women who write SF: there can be only one, at least on contract.

Natuuuuurlijk krijg je meteen mensen die roepen ‘nou, dan zullen de dames wel minder SF schrijven’. Dat is in de ervaring van Williams en andere SF schrijfsters echter niet het geval. Vrouwen schrijven wel degelijk science fiction, zijn zeer actief, willen graag. Ze dringen echter de laatste jaren minder en minder door tot uitgeverijen. Volgens Williams speelt de economische crisis daarbij een rol. Uitgeverijen en boekhandels maken zware tijden door, en dit beïnvloedt hun keuzes en marketingstrategie:

These are biased towards “safe bets” which then become self-fulfilling prophecies: such as ‘female SF doesn’t sell, so we won’t include that’ – which guarantees it doesn’t sell.” This may even go on to affect submissions to publishers … Are women writers, in fact, caught up in an enormous feedback loop of diminished expectation? This, in turn, feeds us into the much wider, and much-discussed, issue of the changing nature of publishing itself. There’s a general view that the mainstream publishers are increasingly concentrating on big names…

Die grote namen, die veilige keuzes, betekenen in de praktijk vooral mannelijke auteurs. Als een uitgeverij het al aandurft een roman van een schrijfster uit te geven, ziet Williams bovendien onbewuste culturele vooroordelen opduiken. De weinige romans van vrouwen krijgen meestal negatievere recensies dan de romans van hun mannelijke collega’s.

Zo ontstaat op alle niveau’s een enorme kloof tussen het werk van vrouwen, en de resultaten daarvan. Sommigen spreken vanwege dat culturele patroon zelfs al van ‘het uitwissen van SF-schrijfsters’. Ze dringen niet door tot het collectieve geheugen, en als ze erin slagen de drempel over te komen, worden ze na korte tijd de deur uitgewerkt. We hebben geen ruimte voor vrouwen – nou vooruit, misschien voor 1 vrouw dan, maar niet meer.

Dit is niet nieuw. Zie onder andere het werk van Joanna Russ en Elaine Showalter, die dit soort mechanismen systematisch in kaart brachten. Zie ook het patroon bij andere creatieve uitingen. Zoals de schilderkunst. Russische avant-garde schilderessen benutten rond 1917 massaal de ruimte die ze in die tijd kregen. In de officiële kunstboeken vind je ze echter nauwelijks terug. Daar tref je voornamelijk mannennamen aan. Onder andere het Groninger museum moet nu met man en macht proberen hun werk weer onder de aandacht te brengen, zodat het publiek deze groep Russische kunstenaressen hopelijk opnieuw kan ontdekken.

Nogmaals, het is een oud patroon. Vroeger zou niemand daar iets van zeggen. Het is een teken van vooruitgang dat er kritische geluiden klinken. We zijn zover dat mensen vragen beginnen te stellen, en willen weten waar de vrouwen zijn. Dat geeft hoop…

Exposities die vrouwen centraal stellen

Russische avant-garde kunstenaressen. Godinnen. Vrouwenpower in het Arnhemse museum voor moderne kunst. Het kan niet op deze lente, met verschillende tentoonstellingen die vrouwen en hun werk centraal stellen. Het culturele jaar begint prima!

Het Groninger Museum wijdt een expositie aan Vrouwen van de Revolutie. Rond 1917 ontstond er in Rusland een klimaat waarin vrouwen ruimte kregen, en die ruimte grepen ze met beide handen aan. Aleksandra Ekster, Sofia Dymsjits-Tolstaja, Natalja Gontsjarova, Anna Kagan, Anna Leporskaja, Elena Liessner- Blomberg, Ljoebov Popova, Olga Rozanova, Antonina Sofronova, Varvara Stepanova, Nadezjda Oedaltsova, Maria Vladimirovna Ender, allemaal maakten ze deel uit van de avant-garde beweging en drukten er hun stempel op. Alleen vergaten we hun namen. Het zijn hun mannelijke collega’s die tegenwoordig de boventoon in kunstboeken voeren. Onterecht, en van 23 maart tot en met 18 augustus kun je in Groningen zien waarom.

Daarnaast timmert FemArtMuseum flink aan de weg. De organisatie zou het liefst op een goede locatie in Amsterdam een museum voor vrouwelijke kunst willen oprichten, maar totdat die plannen realiteit worden, haalt FemArt interessante exposities naar Nederland en toont die in andere musea. Tot en met 25 augustus kun je zodoende terecht bij drie verschillende exposities die allemaal vrouwen centraal stellen.

In samenwerking met FemArt richt het Bijbels Museum in Amsterdam zich op Divine Surprise, het vrouwelijke in God. Het Allard Pierson Museum, ook in Amsterdam, besteedt aandacht aan het beeld van de vrouw in de oudheid. Het Museum voor Moderne Kunst in Arnhem tenslotte gaat in op Female Power, oftewel matriarchaat, spiritualiteit en utopie, als thema’s uitgebeeld door hedendaagse kunstenaressen.

De vier exposities volgen op het succesvolle en drukbezochte 1001 Vrouwen, over vrouwen in de Nederlandse geschiedenis, en de ook al zo succesvolle en drukbezochte tentoonstelling over mannen en vrouwen in de Etruskische samenleving. Het lijkt wel alsof mensen door hebben gekregen dat de helft van de wereldbevolking veel betekent, en dat hier nog allerlei nieuwe, onontdekte verhalen liggen die wachten op publiek.

Publiek wat er zeker is – zie boven. FemArtMuseum voorziet duidelijk in een behoefte. Daarom is het fijn om op hun site te lezen dat ze nog meer plannen hebben. Zoals de allereerste overzichtstentoonstelling over Nola Hatterman, een actrice en kunstenares die in 1953 naar Suriname vertrok en daar de eerste Akademie voor Beeldende Kunsten oprichtte. Klinkt geweldig. Raar eigenlijk dat ze nooit eerder een eigen tentoonstelling kreeg met haar werk. FemArt gaat daar verandering in brengen.

FemArt wil ook een fototentoonstelling over topvrouwen organiseren. Deze expositie moet fungeren als een actuele tegenhanger van een tentoonstelling uit 1985 van Bertien van Manen, over het leven van vrouwen in die tijd. ”Intentie is een boeiende hedendaagse fotografe aan te trekken. Vraagstelling : hoe heeft de positie van vrouwen zich ontwikkeld ten opzichte van 1985? Een positieve vraagstelling, we willen geen zeurpieten zijn.” Jammer dat FemArt zich met die laatste opmerking iets gelegen laat liggen aan vooroordelen rondom vrouwen, gezeur, en als je ook maar een beetje kritisch bent zeur je ‘dus’. Nou nee. FemArt, laat je niet kopschuw maken. Ga gewoon lekker door met wat je doet. Niets dan lof en eer voor jullie inspanningen.

Uitgekeken in Groningen en bij de drie exposities in samenwerking met FemArt? Dan kun je vanaf 12 mei terecht in het museum van Hoorn. Daar begint dan een expositie over De Vrouw in de 20ste Eeuw. Aan de hand van persoonlijke verhalen en objecten geeft de expositie een geschiedschrijving van Nederlandse vrouwen in de twintigste eeuw. Aan bod komen maatschappelijke ontwikkelingen zoals de eerste en tweede feministische golf, de intrede van de vrouw op de arbeidsmarkt, in het hoger onderwijs, de politiek.

En dan is er natuurlijk nog dat andere museum van de Vrouw, in het Limburgse Echt. De vaste collectie geeft een indruk van het leven van gewone vrouwen uit de samenleving en bestaat uit 35.000 objecten, uiteenlopend van dameskleding en make up tot aan kook- en keukengerei, herenkleding en kinderspeelgoed. Daarnaast zijn er wisselexposities. Zoals Baas in Eigen Bestaan, te zien tot en met december 2013, waarin werk centraal staat. Ook het moderne telewerken komt aan bod, naast een kijkje in de geschiedenis.

Kortom, genoeg te zien en te doen in 2013. Veel cultureel plezier!

Televisieseries tonen genderpolitiek in alle vormen en maten

Wat zo grappig is aan televisieseries: ze bieden vermaak, en tegelijkertijd laten ze soms haarscherp zien hoe mechanismen in de samenleving werken. Onderdrukking, marginalisering, genderpolitiek, het komt allemaal voorbij op het kleine scherm. Drie series laten zien dat samenlevingen complex in elkaar zitten, en dat de producenten bewuste keuzes maken over de manier waarop ze mannen en vrouwen afbeelden.

Van het herkauwen van het blanke, mannelijke overheersingsmodel, tot aan een genuanceerde verkenning van vrouwen in machtsposities, de keuze is enorm. Laten we beginnen met een negatief voorbeeld: The Walking Dead. De allereerste aflevering van seizoen 1 (het derde seizoen is inmiddels af en uitgezonden in de V.S.) begint meteen met twee macho agenten in een politieauto. Ze praten over ‘hun’ vrouwen. Vrouwen zijn bitcherig. Vrouwen zijn de oorzaak van de opwarming van de aarde, want ze zijn te stom om het licht uit te doen als ze een kamer verlaten. Zo leer je talloze ‘feiten’ over de aard van de vrouw.

Walking Dead: red me, schatje, want ik kan zelfs het lichtknopje niet vinden!

Vanaf die tirade gaat het snel bergafwaarts in de serie. Er breekt een zombie apocalypse uit. Dat biedt mogelijkheden voor het doorbreken van oude structuren, zou je zeggen, maar nee. In geen tijd maakt het scenario van blanke mannen helden, en van vrouwen passieve wezens, die gered moeten worden. Vrouwen koken en poetsen terwijl de mannen besluiten nemen. Zelfs een jong kind heeft vanwege zijn goede geslacht (man) meer zeggenschap over wat er gebeurt dan volwassen vrouwen – en dat jongetje leert meteen vrouwen te minachten en zichzelf zeer hoog te achten.

De serie is een toonbeeld van een blank patriarchaat. Iets wat niet had gehoeven, want in de stripboeken waar de televisieserie op gebaseerd is, vervullen vrouwen veel sterkere rollen. Het scenario van de televisieserie zwakt hen af, reduceert ze, en geeft blanke mannen bewust alle ruimte. Een lijn die zich vrolijk doorzet in het derde seizoen. Zonder verzachtende omstandigheden of kritische noot. Integendeel, behalve vrouwen behandelen de scenario’s zwarten ook als wegwerp personages.

Dan Game of Thrones. Deze fantasyserie speelt zich af in een samenleving waar mannen de boventoon voeren. Maar anders dan The Walking Dead had de auteur van de reeks boeken, waar de serie op gebaseerd is, een feministische kijk op de zaak. De makers van de televisieserie namen die kritische toon over. Ze tonen net zo’n patriarchaat als The Walking Dead, maar met veel aandacht voor complexe vrouwen, die ondanks alle discriminatie toch blijven vechten voor hun eigen plek onder de zon.

De show geeft zodoende een veel genuanceerder beeld. Sommige vrouwen hebben meer ruimte dan andere vrouwen, en ook onder de mannen komen personages voor die het zwaar hebben, omdat ze niet voldoen aan de mannelijke norm. Bijvoorbeeld vanwege hun geringe lengte.

Game of Thrones: vrouwen staan hun mannetje.

Naast complexe genderpolitiek tonen, doet het scenario nog iets anders. Het verhaal rekent af met allerlei cliché opmerkingen om seksisme te ontkennen:

I also love how much of a mockery the show makes of the old rationalizations for sexism that claimed women exert their power in the home: “the hand that rocks the cradle” or “the power behind the throne” kind of garbage people still push today. Cersei has made it her life’s work to manipulate men, but she finds pretty quickly that their actual, real world power trumps hers.

Vanwege die kritische ondertoon en sterke vrouwenrollen vinden veel vrouwen de serie geweldig. En tsja, er komen blote borsten en billen in voor, maar dat is niet hetzelfde als seksisme. Je zou het kunnen zien als tonen wat er gebeurt als mannen vrouwen zien als gebruiksvoorwerpen. Sommigen zien zulke blootscènes zelfs als een poging van de scenarioschrijvers om een knieval te maken voor mannelijke kijkers, omdat familierelaties eigenlijk de motor van het verhaal vormen. Soms lijkt het verhaal wel een op vrouwen gerichte soap zoals Dallas of Dynasty, maar dan met zwaarden en draken.

[UPDATE: Bovenstaande betrof seizoen 1 van Game of Thrones, waarin het nog meeviel met de blote borsten. Seizoen twee schijnt regelmatig te ver te gaan met naaktscènes, die te pas en te onpas op het scherm verschijnen zodat ze los komen te staan van het verhaal, de ontwikkelingen stop zetten, en ontaarden in exploitatie. De serie krijgt om die reden steeds meer kritiek in de Verenigde Staten.)

Wat gebeurt er als je een patriarchale samenleving hebt, die begint te veranderen? Wat als vrouwen daadwerkelijk op eigen kracht een machtspositie kunnen bereiken? De serie Mad Men lijkt over mannen op een marketingbureau te gaan, maar de vrouwen spelen een minstens zo belangrijke rol. Het woord feminisme valt nergens. Desondanks beïnvloedt deze emancipatiebeweging het verhaal. De vrouwelijke personages ontwikkelen zich, ze beginnen in de jaren zestig aan een transformatie, van afhankelijke huisvrouw tot zelfbewust en zelfstandig mens.

Tot slot Borgen. De Deense serie Borgen probeert antwoord te vinden op zulke vragen, aan de hand van een vrouw die verkiezingen wint en staatshoofd wordt. Ze moet dealen met louche oppositiepartijen, een hijgerige media, druk van man en kinderen die vinden dat ze thuis ook een rol heeft, en meer van zulke moderne perikelen. Want hoe doe je dat, vrouw zijn combineren met leiderschap? Dit is geheel nieuw terrein. Iedereen moet wennen en niemand heeft er een pasklaar antwoord op:

There is no uniform for women. As the first moments of Borgen make clear – a Machiavelli quote about war, followed by a makeup brush plunging into powder – women are still caught between two worlds, and are often left tentative, talented, yet not entirely confident as to how to proceed. The show explores this territory with wit and care. There's the moment in coalition talks, for instance, when one of Nyborg's rivals suggests that, as the surprise winner in the elections, she should sit at the head of the table during negotiations. (She takes his advice, but only once he has left the room.)

Borgen verkent nieuw terrein met een vrouw als staatshoofd.

Borgen vervult daarmee een belangrijke pioniersrol. De serie rekent af met het stereotype van de blonde Scandinavische vrouw, geeft actrices de kans om krachtige personages te spelen, en steekt gunstig af ten opzichte van het gebruikelijke aanbod op de televisie. Borgen boekt inmiddels grote successen, en meer dan vijftig landen kochten de uitzendrechten, juist vanwege de focus op vrouwen:

Pilou is clear that the success of The Killing and Borgen is down to putting female leads in traditional male parts. ‘For a hundred years it has been about the guys. But think about it – if the family’s at home Sunday night 8pm, man, wife, two kids, who’s in charge? The woman. And they want to see women in lead roles. I like that.’

Dat succes is gunstig. Want wetenschappelijk onderzoek toont aan dat het goed is als kijkers sterke vrouwelijke personages zien. Ze gaan echte vrouwen positiever bekijken als hun fictieve tegenhanger krachtig wordt neergezet. Deze sterke vrouwenrollen bieden ook een tegenwicht voor het gebruikelijke dieet van televisieseries waarbij seksisme hoogtij viert. Dus, minder Walking Dead! Meer Game of Thrones en Borgen!

BONUS: De Zesde Clan heeft altijd een zwak gehad voor de fantasy pulpserie Xena (uit 1995). Ja, een prinses. Ja, een krijgsheldin. Ja, heeeeele slechte speciale effecten. Maar ook een show met een feministische ondertoon, en met een heldin die niet gedefinieerd wordt door haar relatie met een of meer mannen. Dat is tot op de dag van vandaag revolutionair:

One wants to question how such a show was even allowed into television programming, because a deep examination of its inner workings provides society with some very incredible, novel, and spectacular ways of portraying women.

Kunnen ‘ze’ anno 2013 nog steeds een voorbeeld aan nemen.

Culturele patronen hullen zich in vanzelfsprekendheid

Ooit gelet op de figuren op waarschuwings- en verkeersborden? Of de houding waarin mannen en vrouwen op posters en flyers staan? De website Sociological Images brengt al jaren in kaart hoe culturele fenomenen mannelijkheid en vrouwelijkheid tonen. Het gaat om patronen die zich vermommen in vanzelfsprekendheid. Ze vallen niet op, maar ondertussen nestelen de beelden zich in je geheugen. Van daaruit fluisteren ze boodschappen als ‘vrouwen zorgen voor kinderen, mannen niet’.

Voorbeelden te over. Neem waarschuwingen- en verkeersbordjes in de openbare ruimte. Vaak staan daar primitief getekende figuurtjes op die laten zien wat je moet doen of laten. Ze geven boodschappen als ‘hou de reling vast’ of ‘invaliden zitplaats’. Tegelijkertijd zeggen ze echter nog iets anders. Zo zijn de poppetjes meestal mannelijk, tenzij het bord iets zegt over omgaan met kinderen. Dan krijgt het poppetje opeens een rok aan:

In case you doubted it, the fact that the fourth panel includes a stick figure in a skirt (1) proves that the non-skirted stick figures are implicitly men and, on an entirely different note, (2) reminds us that men do not take care of children. Similarly, these two pictures of warning signs for moving sidewalks (snapped in the Dublin airport) feature “neutral” stick figures, unless a child is involved

Nederland krijgt een aparte vermelding omdat wij zonder poppetje tóch duidelijk weten te maken wie actief is en wie niet. Onze borden en stoplichten voor fietsers tonen namelijk een herenfiets.

Hetzelfde gebeurt met sites die je de mogelijkheid geven een foto in je profiel op te nemen. Zolang je dat niet doet toont de site een geanonimiseerde avatar. Dat is opvallend vaak een mannelijk silhouet. Terwijl dat niet zo hoeft te zijn, want er zijn ook voorbeelden van neutrale of vrouwelijke avatars.

Nog een voorbeeld: de manier waarop mannen en vrouwen op posters, flyers en reclames getoond worden. Opvallend vaak staat de man rechtop, terwijl de vrouw zich in allerlei bochten wringt. Hij kijkt direct naar de kijker, zij toont een silhouet of kijkt schalks opzij. Hij staat, zij poseert. Vaak in een houding die borsten en billen accentueert. Zo’n houding seksualiseert een vrouw niet alleen, het kan bovendien nog andere boodschappen overbrengen:

As these types of images add up in our subconscious, they tell us a story about masculinity and femininity.  It’s a complicated one, but might include lessons like this: men face things head on, while women are uncertain; women pose and men take action;  men are straightforward, women sly.

Waren deze voorbeelden nog redelijk impliciet, als het gaat om de marketing van consumentenproducten worden de signalen explicieter. Fabrikanten laten duidelijk merken of hun spullen voor een jongen / man of meisje / vrouw zijn. Door de verpakking roze of blauw te maken. Door piraten voor de jongens en prinsessen voor de meisjes te tonen. Of door de naamgeving van het product. Zo verkoopt Albert Heijn jongenspasta en meisjespasta. Uiteraard in een roze en blauwe verpakking.

Wat veel van deze culturele patronen uiteindelijk tonen is dat ‘man’ de neutrale algemene basis vormt. ‘Vrouw’ wijkt af. Je hebt poppetjes op verkeerstekens, en je hebt bordjes die vrouwen vertellen dat ze in deze trein hun kind op schoot moeten houden. Je hebt deodorant, en deodorant voor vrouwen. Die boodschap versterkt ongelijkheden in de samenleving. Gelukkig kan het ook anders!

Ik kies mijn keuze!

De Volkskrant geeft ruim baan aan een tekstschrijver, Noortje Pelikaan, en historica Lotte Schouten, om aan te geven dat vrouwen volkomen vrij zij om te doen wat ze willen. Wat ze willen is een traditioneel bestaan. U weet wel, huisje boompje beestje, een flitsende loopbaan is niet belangrijk. Moet vooral zo blijven, want dat willen vrouwen. Of toch niet? Want opvallend genoeg doen beide dames een oproep. Vrouwen moeten vrij zijn om te kiezen voor een traditioneel rollenpatroon.

Zo weinig tijd, zoveel te kiezen! Oh, je zou er hoofdpijn van krijgen…

De Zesde Clan bleef haken op deze oproep. Vrijheid krijgen om te kiezen voor een traditioneel rollenpatroon. Hét traditionele rollenpatroon zelfs. Oooo jeeeee. Is het dan zo moeilijk om in Nederland als vrouw traditioneel te leven? Volgens zo’n duidelijk afgebakend patroon dat beide dames dat niet eens uit hoeven te leggen, alleen maar hoeven te verwijzen naar hét patroon? Hebben we als rechtgeaarde feministen een structureel probleem gemist, een pijnlijke beperking in de keuzevrijheid, waar miljoenen vrouwen onder zuchten? Dat zou vreselijk zijn.

Laten we eens even kijken hoeveel duwtjes in de richting van ‘dé’ traditionele rol vrouwen eigenlijk ontvangen:

1. Mocht je een baan hebben, dan loop je een grote kans dat de werkgever je ontslaat of degradeert zodra je meldt dat je zwanger bent. Zeker met een tijdelijk contract is het risico groot dat je de laan uitvliegt. De schatten van werkgevers geven vrouwen op die manier alle ruimte om zich voor te bereiden op de komst van hun kindje. Wat naar van Europa dat ze Nederland voor de rechter slepen vanwege de gebrekkige bescherming van aanstaande ouders….Onnodig hoor, want stiekem wilden al die vrouwen best werkloos worden.
2. Een conservatieve mentaliteit die ervan uit gaat dat vrouwen voor kinderen zorgen. Moeders die meer dan drie dagen betaald werk willen verrichten, zijn egoïstische powerfeministen. En dames, je krijgt geen kinderen om ze vervolgens in de crèche te dumpen. Zorg voor ze! (over de mannelijke verwekker van het kind geen woord).
3. Alleenstaande vrouw? Neeeeeeeeeeeeee!!!! Eng! Kan niet, mag niet! Je MOET een heteroseksuele relatie aangaan! Maakt niet uit met wat voor soort man, als het maar een man is! Zo niet dan eindig je gefrustreerd, verzuurd, vereenzaamd en doodongelukkig, en zul je in je uppie sterven temidden van je vijftig katten!
4. Kinderloze vrouw? Neeeeeeeeeee!! Eng! Kan niet! Je zult spijt krijgen als haren op je hoofd dat je het geweldige wonder van nieuw leven mist! Een schat van een kind waar je de rest van je leven voor mag zorgen! Zelfopoffering is nobel, het maakt een echte vrouw van je, en je krijgt er zoveel voor terug!
5. Een arbeidsmarkt waar vrouwen, ook zonder ontslag wegens zwangerschap, structureel minder loon krijgen voor hetzelfde werk, danwel het nadeel ondervinden van laag betaalde (lees: ondergewaardeerde) vrouwenberoepen.
6. Een arbeidsmarkt waar vrouwen, ook zonder ontslag wegens zwangerschap en loonkloof, structureel minder kans maken op promotie, gespot worden als talent, een mentor toegewezen krijgen, een klimaat tegenkomen waarin je je welkom voelt.
7. Punten 1, 5 en 6 komen neer op: vrouw, blijf thuis! Liefst bij de kinderen! (punt 2, 3, 4 etc.) Want het gezin is het belangrijkste, zonder dat ben je niks en niemand. En zie, vrouwen passen hun ambities aan. Die vangen zulke signalen namelijk op en trekken inderdaad conclusies.
8. Damesbladen die vrouwen zand in de ogen strooien. Vindt een vent, wordt gelukkig met hem, praat vooral niet over geld en onderhandel niet over de onbetaalde (zorg)arbeid in huis. Wat er gebeurt als manlief sterft, wil scheiden, en/of er vandoor gaat met een 18-jarige blondine…. Ah nee, daar hebben we het niet over, dat verstoort de droom op een nare manier.
9. Onderwijs waarbij meiden al vroeg leren dat ze beter geen vak zoals wiskunde kunnen kiezen, en dat een loopbaan als fotomodel echt geweldig is, want dan kun je de wereld veranderen en ga je vast en zeker een glorieuze toekomst tegemoet.
10. Kom je op de televisie? Geef je je mening op internet? Anonieme trollen maken je af. Discussies over partneralimentatie? Pleiten voor een representatiever aantal vrouwelijke gasten bij programma’s die van ons belastinggeld betaald worden? Maak je borst maar nat. Haat, haat! Vrouwen, vraag niets, zwijg, blijf thuis, de openbaarheid is niks voor je.
11. Vrouwen zijn gelijkwaardig aan mannen, echt waar! Hij maakt de plannen, zij maakt het eten. Zij heeft haar geheel eigen plek, waardoor het voor haar bijvoorbeeld niet goed is om zich kandidaat te stellen voor politieke functies. Officieel moet dat nu wel, maar we weten allemaal: daar is ze niet geschikt voor. De overheid vindt die houding prima en blijft een politieke partij steunen die zulke standpunten uitdraagt.
12. Belastingstelsel en inkomenspolitiek die het voor vrouwen economisch aantrekkelijk maken om een traditioneel rollenpatroon te volgen. Vooral stelletjes en klassieke gezinnen met één kostwinner (man) hebben baat bij het inkomensbeleid van de regering. Zelfstandig levende vrouwen merken geen enkel voordeel, hun inkomen ontwikkelt zich met 0% dankzij de inspanningen van de regering.
13. Bezuinigingen op emancipatie, afschaffen van emancipatiebeleid, en kunnen we het laatste beetje budget voor emancipatie niet beter opheffen en overhevelen naar Defensie?

Zo kunnen we nog wel even door gaan. Vrouwen krijgen in Nederland zoveel kansen om vrij te kiezen voor een traditioneel vrouwelijke rol, dat je bijna zou gaan vermoeden dat de keuze voor een niet-traditionele rol enigszins ontmoedigd wordt. Pelikaan en Schouten menen echter van niet. Wat nemen zij mee om de vrijheid, blijheid cultuur aan te tonen?

Opvallend genoeg allereerst minachtende taalgebruik voor pogingen om eens iets niet-traditioneels te doen. Traditioneel gezien domineren blanke mannen de talkshows op televisie. Dit is de manier waarop het duo de poging beschrijft om voor de verandering een talkshow met vrouwen te maken:

…een groepje geforceerd kletsende vrouwen bleek geen succesformule. Hoongelach alom.

Zou er echt geen neutralere manier zijn om dit te omschrijven? Geforceerd kletsende vrouwen! Mannen praten, vrouwen kletsen. De Zesde Clan moet dankbaar zijn dat Schouten en Pelikaan niet vervielen in termen als mekkeren en kakelen.

Schouten en Pelikaan negeren verder hoe snel de zogenaamd vrije keuze van vrouwen verandert als de omstandigheden veranderen. Daarnaast verwijzen ze voor hun onderbouwing dat vrouwen in het werk alle kansen krijgen naar welgeteld één (1) boek, over de mythe van het glazen plafond. Documentatiecentrum Rosa analyseerde dit boek en laat geen spaan heel van de inhoud ervan. Zo begrijpt de auteur het begrip ‘glazen plafond’ niet eens goed. Geen handige bron om naar te verwijzen…

O, en de historica van het tweetal kent haar geschiedenis niet. Dat verhaal over ‘vrouwen kiezen zelf’ voor hun eigen situatie komt uit de oude doos. Hetzelfde documentatiecentrum Rosa:

Zo kreeg Harriet Taylor Mill al in 1851 tijdens discussies  over vrouwenrechten te horen dat vrouwen deze rechten zelf niet willen: “Women, it is said, do not desire – do not seek, what is called their emancipation” (Mill & Mill 1970). 

De strijd om het vrouwenkiesrecht leidde tot hetzelfde soort argumenten. Zo publiceerde de North American Review in 1939 een artikel over suffe vrouwen. Hebben ze eindelijk het stemrecht, kiezen ze niet voor vrouwelijke politici en blijven ze liever thuis:

its arguments have been eroded by the passage of time and the rise of political science. Really, the article is just a very early version of a favorite anti-feminist argument: that feminists, being silly bubbleheads like all the other ladies, have worked day and night to push for equality only to find out that women don’t want it! Oh, the hubris of the female mind!

Nederland kon er ook wat van. Tussen 1894 en 1922 probeerden onze mannelijke landgenoten het vrouwenkiesrecht tegen te houden, onder andere met als argument:

• ‘kiesrecht zou onvrouwelijk zijn en dus zou een ‘echte’ vrouw nooit kiesrecht willen bezitten’

• ‘de man zou van nature verstandiger zijn dan de vrouw of was al zo geschapen door God’

• ‘de Nederlandse vrouw’ was vast tevreden zonder kiesrecht

Enzovoorts, enzovoorts.

In Engelstalige kringen wordt dit verhaal over vrouwen die zelf lekker traditioneel willen blijven, tegenwoordig ook wel sardonisch omschreven als I Choose My Choice. Oftewel ‘ik kies mijn keuze’. Waarbij iedere context weg valt. Let maar niet op systematische achterstelling, vooroordelen en vrouwenhaat. Nee, vrijheid, blijheid. Volgens de ik-kies-mijn-keuze ideologie kiezen vrouwen in alle vrijheid, zonder enige vorm van sociale of culturele druk, voor pijnlijke, medisch onnodige operaties aan hun vagina, het anderhalf verdienersmodel waarbij zij de halve zijn, gemiddeld 8% minder salaris (want onderhandelen is zo vermoeiend), etc etc.

Daarnaast komen Schouten en Pelikaan aanzetten met de huishoudbeurs. In een week ruim 245.000 bezoekers, waarvan negentig procent vrouwen!  Zie je wel, dé Nederlandse vrouw vindt een traditionele rol prima. Tsja, sinds wanneer vormt dit aantal op een bevolking van 16,7 miljoen een meerderheid, of zelfs maar een representatieve groep?

Daarnaast vergeten de twee dames opnieuw de geschiedenis. Bij emancipatiebewegingen gaat het altijd om een minderheid. Het vergt enorm veel moed om kritisch te zijn, je mond open te doen en verandering te eisen. In Nederland waren het minderheden die  ijverden voor het kiesrecht voor vrouwen, de mogelijkheid om betaald werk te verrichten, het schrappen van de handelingsonbekwaamheid van de getrouwde vrouw, en die anno nu protesteren tegen een verstikkend schoonheidsideaal en nare stereotypering in de populaire cultuur.

De meerderheid vindt die minderheid vaak lastig. Te grof, te boos, te strijdbaar. Of, met de individualistische Happinez mentaliteit van tegenwoordig: die activisten brengen negatieve energie, neee, je moet je vooral focussen op je eigen geluk. Niks mis mee, maar na het roepen van ‘huuuuh, enge feministen’ zijn dit soort mensen vaak maar al te blij dat ze baas in eigen buik zijn, geld mogen verdienen en zelfstandig kunnen reizen. En ‘s avonds kunnen genieten van een mooie film of theaterstuk waarin vrouwen een fatsoenlijke rol spelen, net alsof het echte mensen zijn.

Ongelofelijk dat de Volkskrant zo’n rammelend geschreven en aantoonbaar op onzin gebaseerd stuk alle ruimte geeft. Je zou bijna denken dat ook deze krant vrouwen graag in vrijheid hun traditionele rol wil laten kiezen.

Boek 1001 Vrouwen nu al toe aan tweede druk

Het boek 1001 Vrouwen is nog niet uit, of uitgeverij VanTilt kan al een tweede druk van de persen laten rollen. Het project van historica Els Kloek om vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis aan de vergetelheid te ontrukken, is aan alle kanten een succes. Crowdfunding bracht 76.000 euro in het laatje om het boek te bekostigen. Behalve een tweede druk verschijnen bovendien zes vrouwenportretten op een serie speciale postzegels.

De postzegels tonen de ontdekkingsreizigster Alexandrine Tinne, de schrijfster Belle van Zuylen, de Utrechtse heldin uit de Tachtigjarige Oorlog Trijn van Leemput, de schilderes Maria van Oosterwijck, de landsvrouwe Maria van Bourgondië en de theologe Anna Zernike. Prinses en straks koningin Máxima neemt het eerste setje zegels in ontvangst.

Dat iemand als Máxima de postzegels ontvangt, tekent de populariteit en de hoge aaibaarheidsfactor van 1001 Vrouwen. Niet alleen kan projectleidster Els Kloek rekenen op steun in woord en daad van talloze donateurs, maar het project biedt ook een explosie aan creativiteit. Zo zijn de postzegels een ontwerp van Roosje Klap, terwijl Irma Boom tekende voor het bijzondere design van het boek. Zij bedacht onder andere het gebruik van licht roze gekleurd papier en de bijzondere belettering op de rug van het boek.

1001 Vrouwen zorgde ook voor een uitstapje naar de mode. Mensen kunnen bijvoorbeeld een speciale editie van het boek kopen, die je als een handtasje mee kunt nemen. Bovendien ontwierpen Arlette van Laar en Yolet Wefers Bettink een aantal papieren jurken op basis van het ontwerp van boek en expositie.

Wie meer wil weten kan tot en met 14 mei 2013 terecht bij een serie lezingen van Els Kloek en collega’s, in steden zoals Amsterdam, Nijmegen en Bergen. Sprekers behandelen thema’s zoals vrouwen in de politiek, of individuele vrouwen, zoals architecte Margaret Staal Kropholler (13 mei 2013) en verzetsheldin Kenau Hasselaar, over wiens leven momenteel een film in de maak is. De tentoonstelling 1001 Vrouwen loopt nog tot 20 mei 2013 (Bijzondere Collecties, Oude Turfmarkt in Amsterdam).

Openlijk seksisme, het is bijna een opluchting

Het is bijna verfrissend als mensen of organisaties hun seksisme openlijk etaleren. Dan wordt het veel moeilijker minachting voor vrouwen te ontkennen. Alex Blimes, hoofdredacteur van de Britse editie van het tijdschrift Esquire, zei bijvoorbeeld hardop wat hij dacht. Vrouwen vervullen in dit blad de rol van ornament. Het blad publiceert foto’s van vrouwen op dezelfde manier als foto’s voor luxe auto’s en andere consumptiegoederen. Ondertussen besloot de Nederlandse bioloog Midas Dekkers de zuiderburen te shockeren met zijn verklaring van de loonkloof, en passant iedere serieuze discussie over het beschamende salarisverschol tussen mannen en vrouwen dood slaand.

Esquire ziet geen verschil tussen een lekkere vrouw en een lekkere auto. Het zijn beide consumptiegoederen.

Hoofdredacteur Blimes maakte zijn opmerkingen over vrouwen tijdens een Advertising Week Europe conferentie in London. Er bestaan opnames van zijn optreden, dus ontkennen zit er niet in voor de hoofdredacteur. De krant Globe and Mail meldt dat hij zelfs nog olie op het vuur gooide:

Bilmes digs his grave right up to the end of the video, boasting that Esquire, unlike fashion magazines, publishes photos of “older women” – by which he means 40. That statement draws audible gasps from the audience. No man would deny he likes to look at women because they’re sexy, but few would celebrate the objectification of women and boast of contributing to it. Bilmes never offers a counterpoint to the tangible harm done by treating women as objects similar to cars or offers any proof at all that he sees them any other way. His only response is, well, other people do it too, and some of those are women! His entire talk is a fatuous putdown.

In de commentaren barstte de gebruikelijke discussie los. Blimes sprak de waarheid, wat vervelend nou dat sommige overgevoelige types hier niet tegen kunnen. Je mag er niks van zeggen want mannen worden ook als object behandeld (het  klassieke ‘ja maar de mannen dan’ argument). Vrouwen zijn geniepige wezens: er mooi uitzien en naar complimenten vissen, maar doe je dat dan maak je een seksobject van ze en gaan ze klagen. Enzovoorts. Je kunt er zo een feministische bingokaart mee vullen.

Midas Dekkers ging ondertussen in debat met de Belgische minister Freya Van den Bossche. Onderwerp van discussie was de loonkloof tussen mannen en vrouwen. De verschillen in salaris zijn zo groot dat vrouwen tot gisteren nodig hadden om net zo veel te verdienen als een man in 2012. Dekkers sloeg Van en Bossche om de oren met een verklaring die als volgt luidde:

er zijn nogal wat vakken waarin vrouwen minder goed werk leveren dan mannen. Dat komt omdat er tussen mannen en vrouwen verschillen bestaan. En wat is het belangrijkste verschil? [...]… je kan ook zeggen dat mannen wél vier weken op vier gesteld zijn, en dat vrouwen dus eigenlijk maar driekwart van hun loon zouden mogen verdienen. Maar als je grapjes gaat maken over de hormonen van vrouwen, dan krijg je de wind van voren. Dus dat zeg ik niet.’ Maar hij zei het lekker tóch. En ging meteen nog een stap verder. ‘Als ik in een meeting zit met vier vrouwen, dan weet ik statistisch zeker dat één van die vier vrouwen niet helemaal in haar element is. Maar ik weet niet dewelke. Dat is toch een probleem?’

Hormonen! Menstruatie! Inderdaad, de vrouw als tweederangs wezen op de werkvloer, slaaf van haar biologie. En bedankt. Was het satire? Een provocatie? De Standaard probeerde Dekkers aan de telefoon te krijgen voor een nadere toelichting, maar dat lukte niet. Ondertussen slaagde hij er wél in een serieuze discussie over een ernstig probleem volkomen te traineren.

Zelfs als het om ‘humor’ zou gaan, bereikte de bioloog hetzelfde effect als internettrollen. Die slaan iedere discussie ook dood door extreme dingen te roepen. Als het klinkt als seksisme, ruikt als seksisme, hetzelfde effect heeft als seksisme.… wat zou het dan zijn? Seksisme. Ook als Dekkers van zichzelf vindt dat hij helemaal niet seksistisch is, richtte hij schade aan.

En dan hebben we het nog niet gehad over een geruchtmakende verkrachtingszaak in de Verenigde Staten, waar de focus vooral lag op het ‘feit’ dat het zo zielig is voor verkrachters als ze veroordeeld worden voor verkrachting, en had het slachtoffer niet beter op moeten letten. Of de trailer van de komende Star Trek film, die halverwege zonder enige aanleiding een wijdbeens staande, bijna naakte vrouw toont. Verborgen in dat beeld zat een link naar een tot nu toe niet gepubliceerde poster. Op die manier belonen de reclamejongens fans die op halfnaakte vrouwen geilen. Weten we meteen ook weer voor welke doelgroep de film gemaakt werd – sorry, vrouwelijke Star Trek fans, het gaat niet om jullie!

Tsja. Het was weer een zware week voor de helft van de mensheid, maar in ieder geval helpt het als vrouwenhaters openlijk optreden. Dan worden ze zichtbaar, net zoals bij de VN conferentie om geweld tegen vrouwen aan te pakken. Dat helpt bij het bestrijden van ondergronds voortwoekerende vrouwendiscriminatie. Het zorgt voor verandering. Dus, heren, bedankt daarvoor!

1001 Vrouwen brengt geschiedenis tot leven

Ontroerend: een klein potlood met een de boodschap dat vrouwen óók moeten kunnen stemmen bij verkiezingen. Misschien niet zo spectaculair als de versierde show-BH van Mata Hari, maar wél een mijlpaal in de geschiedenis. Want met het stemrecht kregen vrouwen eindelijk toegang tot het democratische proces. Het kiespotlood is te zien in een expositie rondom het boek 1001 vrouwen, bij de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam, aan de Oude Turfmarkt. Tentoonstelling en boek prikkelen de geest. Els Kloek, pionier van de vrouwengeschiedenis in Nederland, kan tevreden zijn.

Ooit van Teuntje Straetmans gehoord? Deze Culemborgse kwam als koloniste terecht in Brazilië en voer daarna naar New York. Trijn Rembrandts dan? Heldin die tijdens het beleg van Alkmaar in 1573 de stad verdedigde. Maria Margaretha van Os? Schilderde stillevens. 1001 Vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis brengt het ene na het andere onbekende verhaal. De portretten bieden unieke inkijkjes in het leven van eeuwen terug en brengen ten onrechte vergeten vrouwen terug in de belangstelling.

Door het boek bladerend vallen vanzelf patronen op. De middeleeuwen staan in het teken van religie en adel, met veel oorlog. Veel vrouwen vallen in een van de drie categorieën die daar mee te maken hebben. Als ze iets doen wat niet behoort tot kerk, politiek en oorlog, zijn vrouwen vooral te vinden in de handel, of treden ze op als weldoenster.

In de zeventiende eeuw verschuiven de classificaties. Nederland beleefde een Gouden Eeuw en ook voor vrouwen lagen hier opeens mogelijkheden. Veel portretten uit dit tijdvak vallen in de categorie beeldende kunst of dicht- en letterkunde. Politiek komt op een goede derde plaats. Nederland was immers een republiek geworden, en vrouwen uit de elite konden soms ook een rol spelen, bijvoorbeeld als regentes. Opvallend: de eerste actrices doen hun intrede, en vrouwen verkleden zich als man om op avontuur uit te gaan. Dat zullen ze daarvoor en daarna ook nog gedaan hebben, maar in de zeventiende eeuw blijkbaar vaker dan anders.

In de achttiende eeuw vormen schrijvende vrouwen de meerderheid, terwijl ‘kerk en godsdienst’, zo alomtegenwoordig in de middeleeuwen, nagenoeg uit beeld verdwijnt. In de negentiende eeuw gaan vrouwen zich voor het eerst actief organiseren om op te komen voor armen en verdrukten. Hier en daar dringt tot sommige vrouwen het pijnlijke besef door, dat zijzelf ook tot de armen en verdrukten horen. Er beginnen voorzichtig geluiden te klinken die je zou kunnen omschrijven als vroeg-feministisch. Vrouwen blijven ook actief schrijven en dichten in deze periode.

De twintigste eeuw brengt de eerste vrouwen die daadwerkelijk, als zelfstandig individu, mee kunnen doen met de maatschappij. Voor het eerst bereiken vrouwen op eigen kracht functies in de politiek. Film, toneel en muziek rukken op, vrouwen mogen studeren en officieel wetenschap bedrijven, en drukken met een eerste en tweede feministische golf een stempel op de samenleving.

Aan de verschuivingen van de rubriek waarbinnen 1001 vrouwen de portretten kan plaatsen, zie je precies hoe de maatschappij verandert en op welke terreinen vrouwen kansen kregen – en grepen. Dan merk je ook hoe ver we gekomen zijn. Tot na 1900 waren vrouwen formeel buitengesloten van instituties als bestuur, kerk, leger, universiteit en handelsbeurs. Ondanks die uitsluiting levert het boek vrouw na vrouw die toch naam wist te maken en invloed uitoefende op een bepaald gebied. Zodra ze wel toegang kregen tot springplanken naar de macht, drongen vrouwen prompt door tot het landsbestuur, de media, de wetenschap, enzovoorts. Het is heel mooi om dat te zien.

Tot 20 mei 2013 kun je dat bescheiden stempotloodje nog zien, plus het pistool van Hannie Schaft, en boeken en dichtbundels van geleerde dames uit de Nederlandse geschiedenis. En als je dan het bijbehorende boek meeneemt kun je daar nog wekenlang in bladeren en kennis maken met talloze voormoeders. Nog meer? De digitale tegenhanger van het boek, het Vrouwenlexicon, biedt alle relevante secundaire literatuur en nieuwe toevoegingen aan de reeks biografieën. Aanbevolen!

Geniale vader geeft dochter actieve heldin

Makers van computerspelletjes grijpen te pas en te onpas naar het cliché van het hulpeloze wicht. De held van het verhaal moet de prinses/zijn liefje redden. Hij kan dappere daden verrichten, terwijl zij passief afwacht. Letterlijk, want de hulpeloze vrouw die gered moet worden, levert zelden een bespeelbaar personage op. Een meisje protesteerde. Ze speelde graag Donkey Kong, maar moest iedere keer aanzien hoe ‘Pauline’ in de marge verdween. Zij wilde zelf iemand redden, Mario bevrijden. Dus verbouwde haar vader de programmering en zorgde ervoor dat Pauline een actief karakter werd. Via haar kon zijn dochter zelf op heldenpad gaan en Mario redden. Leve deze twee feministen en hun inspirerende actie!

UPDATE: Vorig jaar paste een andere vader voor zijn dochter de programmering van computerspel Zelda aan, zodat in de dialoog hoofdpersoon Link van een jongen in een meisje veranderde. De motivatie van deze vader:

all of the dialog insists that Link is a boy, and there’s apparently nothing to be done about it. Well, there wasn’t anything to be done about it, certainly not anything easy, but as you might imagine I’m not having my daughter growing up thinking girls don’t get to be the hero and rescue their little brothers.

Op basis van dit soort voorbeelden concludeert webmagazine Jezebel:

Game makers, it appears the people of the world have spoken, and they want some change. Girls don’t just want to dress-up real and virtual Barbie; they want to slay dragons, too. And maybe some boys want to dress up Barbie, too. I know my brother sure did. These games need points of access for all genders.

Inderdaad.