Feministische theologie krijgt nieuwe steun – Eva was onschuldig

Feministische theologen geven al decennia aan dat veel Bijbelverhalen gezien moeten worden in hun culturele en geschiedkundige context. Vooral voor de positie van vrouwen zou dat een grote verbetering betekenen. De wetenschappelijke analyses die zij voorstaan, kregen van de week nieuwe steun. Een groep taalkundigen bestudeerde oude kleitabletten en kwam erachter dat de Bijbel een zeer negatieve kijk op Eva vertegenwoordigt. De zondeval waar Eva de schuld van krijgt, ontbreekt in oudere versies van het verhaal. De Bijbelse versie is een tijdgebonden weergave.

Oudtestamenticus Marjo Korpel.

De taalkundigen staan onder leiding van oudtestamenticus en kenner van semitische talen Marjo Korpel. Zij spreekt duidelijke taal tegenover de NOS:

Zij vond in Ugaritische kleitabletten duidelijk bewijs dat er een voorloper was van het scheppingsverhaal dat op een aantal cruciale punten is aangepast door de schrijvers van de bijbel.

Aangepast, ja, zo kun je het wel noemen. De Bijbel en het katholieke geloof maakten van Eva een zwaar beladen figuur. Volgens hét verhaal liet ze zich verleiden door een slang, en verleidde vervolgens Adam om samen van een verboden vrucht te snoepen. Prompt volgden de zondeval, vervloekingen waarbij Eva te horen kreeg dat Adam over haar zou heersen, en eeuwenlange tirades tegen vrouwen in het algemeen. Die zouden de erfzonde veroorzaakt hebben en extra schuldig zijn aan alles.

Een ideale zondebok was geboren. Eva symboliseerde de inferioriteit van de vrouw en verexcuseerde daarmee de vrouwenhaat van geestelijken en andere mannelijke autoriteiten. Zij beschuldigden vrouwen van ontembare seksuele lusten, slangachtig gekonkel en heulen met de duivel. Alleen leven als Maria, in de vorm van kuisheid en onderdanigheid aan mannen, kon vrouwen redden. En dan nog bleven ze onder verdenking staan. Met als uitwas de heksenvervolgingen, die al met al in Europa tienduizenden vrouwen de dood injoegen.

Omdat vrouwen zoveel last hadden (en nog steeds hebben) van Eva en zondebok-mechanismen, waren het ook vrouwen die al sinds de vroegste middeleeuwen kritiek hadden op dat wat mensen deden met deze Bijbelse voorstelling van zaken. In haar studie ‘The Creation of a Feminist Consciousness’ signaleert historica Gerda Lerner hoe vrouwen er keer op keer op wezen dat Adam ook verantwoordelijk was voor wat er gebeurde, dat Eva uit een rib werd geschapen en niet uit waardeloze modder, en dat Adam en Eva als gelijkwaardig gezien zouden moeten worden. Vanuit die opvatting zouden vrouwen meer respect verdienen en ook een betere positie in de samenleving in mogen nemen.

Kerkvaders waren niet ontvankelijk voor deze zienswijze. Dat waren ze niet in de middeleeuwen, en dat zijn ze nu ook niet. Maar nog steeds analyseren vrouwen de Bijbel en doen ze onderzoek. De tweede feministische golf gaf aanzet tot talloze nieuwe activiteiten:

ze gingen bijbel, theologie en geschiedenis van het christendom uitleggen en ondervragen op de betekenis voor eigentijdse vrouwen. Met als gevolg een kritische herschrijving en herinterpretatie van geloofsinhouden, teksten en rituelen. […] Dat had op veel fronten effect. Door acties van religieuze feministen werd feministische theologie zelfs een van de eerste “vrouwenstudies”. Het werd binnen de meeste opleidingen nota bene een verplicht vak, dus ook voor predikanten en priesters.

Marjo Korpel maakt deel uit van die eeuwenoude traditie van geleerde vrouwen die de Bijbel kritisch tegemoet treden. Als een belangrijke tekst, die je in een bepaalde context moet plaatsen. Zo bracht ze aan het licht dat Eva in vroegere versies van het verhaal absoluut niet gezien kan worden als een zondige verleidster. In die oudere versies draait het verhaal om een godheid, Adam, die een kwaadaardige godheid bevecht en met behulp van een slang en een vrucht verslagen wordt. Menselijk en sterfelijk geworden geeft een andere godheid hem een vrouw, Eva, zodat beiden via kinderen een vorm van onsterfelijkheid behouden.

In die versie was Eva dus volstrekt onschuldig:

Volgens Korpel zijn de overeenkomsten tussen de kleitabletten en Genesis zo groot, dat ‘vrijwel alles’ erop wijst dat het om dezelfde Adam gaat. “Het wordt nu wel heel moeilijk om de tekst in Genesis letterlijk te lezen, zoals sommige christenen doen.”

Dat dit kan, en dat het niet-letterlijk nemen van Bijbelteksten grote sociale gevolgen heeft, bewijst de geschiedenis. Ooit praatten mensen slavernij goed op basis van de bijbel. Tegenwoordig haalt niemand zich dat nog in zijn/haar hoofd. Een huwelijk tussen twee mannen of twee vrouwen ligt wat lastiger. Het kan nog op tegenstand rekenen, maar steeds meer mensen beseffen dat een verbod met een beroep op de Bijbel écht niet meer kan. Homoseksuele mannen en lesbische vrouwen kunnen in Nederland gewoon trouwen.

Dus waarom zou je het verhaal van Adam en Eva niet van z’n voetstuk mogen halen? Als de genderhierarchie uit het scheppingsverhaal geen ‘door God gegeven’ Waarheid meer is, kunnen vrouwen eindelijk bevrijd worden van de lange, zwarte schaduw van Eva zoals vrouwenhatende mannen haar eeuwenlang afschilderden. Dat dit moeilijk ligt, is omdat Eva nog steeds gebruikt wordt om vrouwen als tweederangs wezens te behandelen. De belangen om de status quo in stand te houden zijn immens. Maar niks is onmogelijk als genoeg mensen een andere betekenis geven aan oude verhalen.

Goed werk, Korpel. Eva is onschuldig. Vrouwen zijn mensen. Hoort zegt het voort.

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 54 andere volgers

%d bloggers op de volgende wijze: