De gereedschapskist: zelfhaat begrijpen

Slachtoffers van verkrachting die zichzelf de schuld geven – of van andere vrouwen de schuld krijgen. Als vrouw meisjes besnijden. Elkaar eindeloos de maat nemen op het gebied van uiterlijk en sexy gedrag. Als vrouw oproepen tot het inperken van vrouwen om mannen meer ruimte te geven (waarna andere vrouwen gelukkig protesteren.) De lijst is eindeloos. Waarom zijn vrouwen soms hun ergste vijand? Waar komt die zelfhaat vandaan? Het is een gevoelige kwestie, en de Zesde Clan heeft dan ook al weken aan dit artikel lopen schaven. Maar nu hakken we de knoop door en publiceren het als aflevering in de rubriek De Gereedschapskist. Want kennis is macht, en ieder beetje inzicht helpt om je als vrouw beter staande te houden in een vaak vijandige wereld.

Zelfhaat? O, dat wordt er bij vrouwen ingestampt vanaf de geboorte. Aldus Eve Ensler, schrijfster van de Vagina Monologen en tevens mondiale voorvechtster van vrouwenrechten. Want welke boodschappen ontvangen vrouwen eigenlijk van 1. de buitenwereld? Al te vaak: ze mogen er niet zijn, symbolisch, maar ook letterlijk. Al te vaak: mannen zijn goed, vrouwen zijn minderwaardig. Als vrouwen succes hebben, vormt dat een probleem en moeten we er iets aan doen. De verhalen van en over mannen zijn groots en belangrijk. De verhalen van vrouwen niet:

it has not escaped my attention that when I wrote about men and men’s journeys they gave me the National Book Award nomination, the National Book Critics Circle award nomination, the National Magazine Award nomination, the Hemingway award, the PEN/Faulkner, you know they just showered me with love. I think especially because I was a woman writing about men’s journeys and I wrote about them lovingly. Then when I wrote about women’s emotions and women’s journeys I got shunted off. It was crazy to watch. I was like, oh, is that all it takes to lose all respect, to write about women’s lives? That sucks.

Aangezien vrouwen mensen zijn, en dus sociale wezens, komen die boodschappen aan. Of we willen of niet. Wat het nog erger maakt is dat vrouwen dit soort opmerkingen al eeuwenlang naar hun hoofd geslingerd krijgen. Veel godsdiensten zitten vol neurotische vrouwenhaatTot minstens de ouwe Grieken aan toe was er nauwelijks plaats voor vrouwen in de ideologische en filosofische opvattingen van mannelijke geleerden. En als je in de negentiende eeuw rond wilde lopen op straat, vond de omgeving je meteen onzedig en onfatsoenlijk.

Mensen m/v worden beïnvloed door het ideologische klimaat. Ondanks verschuivingen en veranderingen krijgen vrouwen er  nog steeds van langs als ze de openbaarheid betreden, bijvoorbeeld als ze de politiek in willen. Daarbij vormen uiterlijk en seksualiteit gewilde, traditionele wapens om vrouwen te ondermijnen. Vrouwen zijn te dik, te dun, te sexy gekleed, te truttig gekleed. Als vrouw moeten we onze edele delen parfumeren en chirurgisch laten bewerken, anders zijn we te smerig voor woorden.

Naast openlijke agressie krijgen vrouwen ook te maken met subtiel seksisme. Dit type neerbuigend paternalisme is misschien nog wel schadelijker dan openlijke minachting, omdat het moeilijker te herkennen is. Iemand geeft je een compliment, bijvoorbeeld dat jij als vrouw zo goed voor kinderen kunt zorgen. Wat is daar verkeerd aan? Nou, het ondermijnt vrouwen, zoals sociaal-psycholoog Sezgin Cihangir van de Universiteit Leiden aantoonde, en zoals Joke Smit decennia daarvoor al besprak in haar beroemde essay Het Onbehagen bij de Vrouw. Want het klinkt wel positief, maar wat als we  iets anders willen dan voor kinderen zorgen? Oeps…

Die vijandigheid heeft psychologische gevolgen voor de individuele ontplooiing en het welbevinden van vrouwen. Waarbij we aankomen bij 2, de innerlijke factoren van zelfhaat. Zo signaleert de Australische therapeute Sue Austin:

‘woman’ has traditionally been constructed as ‘other’ in cultural discourse. As has been articulated extensively by feminism over the last few decades, to be ‘other’ in this way is to be at odds with one’s subjectivity. One of the common manifestations of this experience was described to me by a patient as ‘living life with one eye watching yourself on closed-circuit TV, accompanied by a ruthlessly attacking commentary from an invisible, nameless critic who has the authority of God’.

Vrouwen verinnerlijken de negatieve boodschappen die de buitenwereld op je afstuurt. Omdat je één oog permanent gericht hebt op dat ‘wat zullen ze wel niet van me vinden’-tv scherm, word je psychisch zwakker. Daardoor kun je sneller gedachten ontwikkelen of acties ondernemen die schadelijk zijn voor jezelf.

Een combinatie van inzichten uit de Jungiaanse psychologie en feministische analyse brengt de manieren in kaart waarop zo’n proces kan verlopen. In een paper over de Babylonische scheppingsmythe waarin de god Marduk (m) de godin Tiamat (v) vermoordt en uit haar lijf de wereld schept, zet Tracy Derynck van de Mount Royal universiteit in Calgary dit prachtig op een rijtje:

The above interpretation suggests three ways in which internalized patriarchy oppresses women: 1) by asking them to abandon their own judgment (Apsu and Mummu), 2) by putting them down and pressuring them when they hesitate to abandon their own judgment (Kingu and his faction), 3) by implicating them in a self-fulfilling prophecy of inferiority when they do abandon their own judgment (Marduk). The myth is thus illustrative of both inner and outer realities, and again demonstrates how the two serve to confirm and bolster one another.

Dat is één ding, maar er speelt nog iets anders mee. Te weten: 3, praktische overwegingen. Het persoonlijke is politiek. Vrouwen waren tot 1956 handelingsonbekwaam in Nederland. Je had als vrouw een man nodig om toegang te krijgen tot een maatschappelijke status en enige materiële welstand. Tot op de dag van vandaag betekent vrouw zijn in Nederland een automatische strafkorting van gemiddeld 8 procent op je salaris.

Als het ging om geld, macht en status hadden vrouwen eeuwenlang duidelijk de verkeerde sekse. Het loonde daarom om je te identificeren met, en aan de zijde te scharen van  de dominante groep, oftewel mannen:

in a patriarchal society, “male approval” translates into a form of power (albeit a limited one). Even in societies where women have access to other ways in which to attain power, girls are still encouraged from a young age to seek out and maintain male approval as a way to secure their own power in the world.

Dat kan betekenen dat je tegen je eigen belangen in gaat handelen om je eigen hachje veilig te stellen. Dit raakt aan het terrein van de patriarchale deal. Bewust of onbewust gebruik je als vrouw de middelen die tot je beschikking staan om vooruit te komen in het leven. Je kunt zo’n deal sluiten terwijl je zeer positief over jezelf denkt. Zelfhaat gaat echter een rol spelen in situaties waarbij je de negatieve boodschappen uit je omgeving in jezelf hebt opgenomen en daar naar handelt, bijvoorbeeld door jezelf een sexy uiterlijk aan te meten terwijl je eigenlijk liever in een spijkerbroek rond zou willen lopen. Dan doe je jezelf geweld aan.

Wat te doen aan al die verinnerlijkte zelfhaat? Dat is een vraag waar we een andere keer dieper op ingaan, maar voor nu een hint. Steeds opnieuw blijkt dat boze vrouwen een taboe zijn en dat vrouwen zichzelf daarom inhouden:

We are all smiley for fear of being labelled man–haters. And what is the result of this people-pleasing, ultra-feminine, crowd–sourced sexual politics? Sod all. Reasonably sitting around waiting for equality while empowering oneself with some silicone implants does not really seem to have worked wonders, does it ladeez?

Waarom? Omdat gerechtvaardigde woede enorm krachtig is. Het haalt vrouwen uit hun machteloosheid en zet aan tot actiesdemonstraties, je als groep organiseren en verder bekwamen in effectief lobbyen voor verbetering. Deze activiteit kan, maar hoeft natuurlijk niet, leiden tot het feminisme ontdekken als middel om zicht te krijgen op wie je bent, wat je wilt, hoe al die hatelijke boodschappen in elkaar zitten en wat je daarmee wilt.

Mensen met privileges vinden dat eng. Ze komen verrassend snel op het punt waarop ze vrouwen bitch en mannenhater etc. noemen. Mocht het woord ‘feministe’ vallen, dan zijn deze bange mensen er als de kippen bij om de kernboodschap van het feminisme verdraaien. Ze vergeten graag dat boosheid een rationele, logische reactie op onderdrukking is.

Zij die boze feministen neersabelen, en/of vrouwen bekritiseren omdat ze boos zijn, weten ergens in hun achterhoofd donders goed dat zulke woede de eerste stap vormt op weg naar het ondermijnen van de status quo en het eisen van gerechtigheid. Woede verandert de wereld. Dus als je merkt dat mensen je minder aardig vinden, beschouw dat dan maar als een teken dat je goed bezig bent.

Verder lezen? Behalve de informatie in de links vond De Zesde Clan deze boeken zeer behulpzaam. Neem eens een kijkje in de bundel  ‘In Her Place’ van literair criticus S.T. Joshi, over vrouwenhaat. Of lees Vrouwen en Ambitie, van psychiater Anna Fels. Women don’t Ask, van economen Linda Babcock en Sara Laschever. The Creation of Feminist Consciousness van historica Gerda Lerner. Alles van Joke Smit, te beginnen met Het Onbehagen bij de Vrouw. Psychiater en therapeut Nelleke Nicolaï schrijft  in haar handboek Vrouwenhulpverlening en Psychiatrie ook belangwekkende zaken over de verinnerlijking van haat, en wat dat doet met het zelfgevoel van vrouwen. Ook aanbevolen. Veel plezier op je ontdekkingsreis…

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Trackbacks

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 50 andere volgers

%d bloggers like this: