Het boek Third World, Second Sex bracht in 1984 de ervaringen van vrouwen in kaart bij nationale bevrijdingsoorlogen. Tijdens opstanden en gevechten mochten vrouwen best meedoen. Zodra de ergste strijd voorbij was, moesten ze echter snel weer thuis gaan zitten. Bijna dertig jaar later blijkt dat er weinig vooruitgang in zit: ‘als vrouw mag ik in Syrië niet echt meevechten’
Beeld ‘vrouw in het verzet’, ter ere van Hannie Schaft.
Opstanden leveren gemengde gevoelens op. Dus eerst deze disclaimer: ja, geweld is erg. We zouden liever zien dat leeuwen en lammetjes vredig in dezelfde weide zij aan zij liggen. Het echte leven verloopt echter minder idyllisch. Soms is de maat vol en ontstaat er strijd tegen een regime. Waarbij mensen de wapens oppakken en er doden vallen. Vervolgens ontstaat er vaak een ideologisch mijnenveld. De terrorist van de een is de Hannie Schaft van de ander. Wie gelijk heeft? Dat verschilt per tijdstip en per bron.
Los van die ideologische strijd blijft de kwestie echter dit. Mannen komen in opstand tegen een regime. Vrouwen komen in opstand tegen een regime. Waarom tellen vrouwen niet volwaardig mee? Waarom mogen zij niet doen wat ze doen, zonder dat allerlei mensen kritiek gaan uiten? Het interview met een Canadese Syrische die terugkeerde naar haar geboorteland en daar de wapens oppakte, licht een tipje van de sluier op.
De Zesde Clan ontwaart drie hoofdmotieven. Ten eerste godsdienst. De Syrische opstandelingen hoopten op westerse steun, kregen die niet, en accepteren inmiddels hulp van Salafistische organisaties. Deze conservatieve stroming heeft het niet op vrouwen die in de openbaarheid treden. Om sponsors te vriend te houden ontkent de commandant momenteel dat hij een vrouw in de gelederen heeft.
Ten tweede: macho eer. Wat, een vrouw die de wapens oppakt? Waren de mannen op? Zijn ze te bang om te doen wat echte mannen behoren te doen? Schande. Naast verwachtingen over wat mannen dienen te doen, bevat dit sentiment ook verwachtingen over wat vrouwen behoren te doen. Zoals zedig thuis blijven zitten. Een trend die de Salafisten mooi versterken.
Tot slot: geen zin hebben in verdeeldheid. Want als je interne spanningen krijgt, verzwak je, en als je verzwakt, verlies je de strijd. Dus een vrouw die spanningen oproept met haar aanwezigheid moet terug haar hok in. Bovendien kunnen discussies binnen het verzet, over zoiets als de rol van vrouwen binnen de revolutie, een nare richting op gaan. Als het debat bijvoorbeeld het seksisme in de maatschappij openbaart.
De collectieve minachting voor vrouwen blijkt bijvoorbeeld één van de oorzaken van de achteruitgang voor vrouwen in Egypte. Vrouwen speelden een belangrijke rol in de opstand, maar belanden nu achter in de bus omdat vrouwenzaken niet belangrijk zouden zijn. Het gaat om hét land, hét volk. Problemen zoals moedersterfte of de politieke vertegenwoordiging van vrouwen zijn in die optiek een niche markt, geneuzel in de marge van een exotisch minderheidsgroepje. Als je kritische vragen gaat stellen over die denkwijze, wordt het seksisme snel pijnlijk…. En mensen willen geen pijn lijden, of privileges opgeven. Het zou veel beter zijn als iedereen z’n mond houd.
De Arabische Lente woekert voort. De minachting voor vrouwen, de onwil om hen als volwaardig burger deel te laten nemen aan de maatschappij, ook.
NB bij de foto: het beeld Vrouw in Verzet werd gemaakt door Truus Oversteegen, zelf ook actief in het Nederlandse verzet tegen de Duitse overheersing. Over haar werk vertelde de kunstenares:
“Het symboliseert de overmacht waar tegen we vochten. Het beeld is niet alleen bedoeld om Hannie Schaft te eren, maar alle vrouwen uit het verzet, want er is haast niets om die vrouwen te gedenken, en natuurlijk is het ook voor mijn verzetsmakkers.”
