VPRO gids laat boeken van vrouwen links liggen

Bij het lezen van de rubriek Boeken met Wim Brands, uit VPRO gids nummer 14, merkte De Zesde Clan ergernis. ‘Schrijven alleen mannen soms nog boeken?’ Het leek wel alsof Brands alleen het werk van mannen de moeite waard vond om te bespreken. Aan een gevoel hebben we weinig. Meten is weten. Dus bekeken we bij wijze van steekproef de nummers 1,2,3,4,5,6,7,9,10,11, 12, 13 en 14 van dit jaar. Wat blijkt? Slechts zeven van de 39 besproken boeken kwamen van een vrouwelijke auteur.

We hebben het hier over een beperkte steekproef. Aan de nummers kun je al zien dat VPRO gids nummer acht ontbreekt. Die konden we niet meer vinden. Ook nummer tien viel af, want met de literaire boekenquiz was de rubriek van Wim Brands afwezig. De Zesde Clan hield zodoende twaalf nummers uit 2012 over. De lijn is echter volkomen duidelijk. Zeven van de 39 besproken titels is een bijzonder scheve verhouding.

De boeken van schrijfsters kregen bovendien meestal alleen aandacht in het kort. Het hoofdportret van de rubriek, een langere reportage met een grote foto, betrof in tien van de twaalf gevallen het werk van de mannelijke auteurs. Het element waar de meeste nadruk op ligt, was dus zelfs nog blanker en mannelijker van karakter dan de algemene selectie boeken.

Bij de langere reportages vond bovendien een subtiele marginalisering plaats. De artikelen over boeken van mannen betroffen één schrijver, die steeds een eigen foto kreeg. Zo niet bij de twee keer dat boeken van vrouwen aan bod kwamen. In de helft van de gevallen – en daar kom je al snel aan als je er maar twee hebt – was de schrijfster visueel afwezig. Claire Tomalin haalde het grotere verhaal omdat ze een biografie schreef over Charles Dickens. De foto bij de bespreking van haar boek toonde niet haarzelf, maar deze mannelijke schrijver. In de andere helft van de gevallen deelden twee Nederlandse schrijfsters één foto.

Dit is geen toevallig, geïsoleerd incident. Cijfers van de Amerikaanse organisatie VIDA wijzen uit dat de meeste boekenrubrieken of boekenmagazines niet verder komen dan circa twintig procent schrijfsters. De veelal mannelijke recensenten bespreken het werk van mannelijke auteurs.

Snijd je dit onderwerp aan, dan volgen reacties die zo stereotiep zijn dat kritische journalisten ‘m bij voorbaat al kunnen voorspellen en opschrijven:

A woman dares to acknowledge the gender problem. Some people say, “Yes, you’re right,” but do nothing to change the status quo. Some people say, “I’m not part of the problem,” and offer up some tired example as to why this is all no big deal, why this is all being blown out of proportion. Some people offer up submission queue ratios and other excuses as if that absolves responsibility. Some people say, “Give me more proof,” or, “I want more numbers,” or, “Things are so much better,” or, “You are wrong.” Some people say, “Stop complaining.” Some people say, “Enough talking about the problem. Let’s talk about solutions.” Another woman dares to acknowledge this gender problem. Rinse. Repeat.

Het wordt tijd dat mensen inzien dat we in een wereld leven waarin mannen domineren. Hoe meer ruimte er is, hoe sneller openlijke of verborgen vooroordelen een rol gaan spelen – zeker bij zoiets subjectiefs of je een literair werk de moeite waard vindt ja of nee. Het geeft te denken als ‘ja’ zo sterk gekoppeld is aan één specifieke groep. Hoe logisch is dat?

Dankzij VIDA in de Engelstalige literaire wereld, en zo hier en daar ook bij Nederlandse organisaties of weblogs zoals De Zesde Clan, worden verontrustende patronen zichtbaar. Dat patroon van uitsluiting van vrouwen heeft diepe wortels:

Snobbism about women’s fiction “goes back a long way,” according to Belinda Jack of Oxford University, author of the upcoming The Woman Reader. And before snobbism stretch millennia of active suppression during which women were prohibited from writing almost anything. “Public speech and harlotry were very closely associated,” Jack said in an interview, describing the very narrow range and reading and writing permissible to women up until the 19th century.

Aangezien normen en waarden slechts langzaam veranderen, zou het niet zo vreemd zijn als mensen daar nog last van hebben. Een recent voorbeeld is de manier waarop Jonathan Franzen, door Times Magazine uitgeroepen tot Grote Amerikaanse Auteur, schrijfster Edith Wharton reduceerde tot haar uiterlijk. Alsof haar schrijverschap daarom draaide. Maar we leven niet meer in de negentiende eeuw. Steeds meer vrouwen schrijven prachtige boeken en de meerderheid van de lezers is inmiddels ook vrouw. Hoog tijd dat redacties, waaronder die van de VPRO-gids, de zogenaamde ‘objectieve selectie’ van te bespreken boeken aan een kritische blik onderwerpen. Dan verandert er hopelijk wat:

Deal with your resentment. Deal with your biases. Vigorously resist the urge to dismiss the gender problem. Make the effort and make the effort and make the effort until you no longer need to, until we don’t need to keep having this conversation. Change requires intent and effort. It really is that simple.

About these ads