Belgisch wetsvoorstel zet subtiel seksisme op de kaart

Tegen domheid kun je geen wetten uitvaardigen. Eén ding is echter zeker: subtiel seksisme in België is op dit moment het gesprek van de dag. Opeens plaatsen mensen bijvoorbeeld vraagtekens bij de sexy dames naast auto’s. Wat zegt dat over mannen en vrouwen? Wie is de norm en wie is ‘de ander’? Allemaal dankzij minister voor Gelijke Kansen Milquet,  die in een beleidsnota schreef dat ze seksisme aan wil pakken. Ze wil onder andere zwaardere sancties tegen verbale agressie tegen vrouwen, omdat het blijk geeft van minachting en een voorloper kan zijn van fysieke agressie.

Niemand zegt meer openlijk tegen een vrouw ‘jij mag hier niet werken want je bent een vrouw’. Die apartheid is afgeschaft. De mentaliteit van mensen verandert echter veel langzamer. Seksisme in subtiele en minder subtiele vormen is nog steeds alomtegenwoordig. De Standaard noemt het in een kop ‘vandalisme tegen vrouwen’. Het gebeurt dat in dag uit. Slechts weinig vrouwen voelen zich sterk genoeg in hun schoenen staan om hier werk van te maken:

Amper 55 dienden er tussen 2005 en 2010 een klacht in bij het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen. Dat zijn er negen per jaar. Vrouwen hebben duidelijk schrik om als humorloze bitch versleten te worden als ze klacht indienen. ‘Of erger nog: als feministe’, lacht er een. Of als weerloos tutje. ‘We zijn geen diersoort die beschermd moet worden.’ Vrouwen negeren seksisme nog liever dan het weg te lachen.’

Ondertussen valt er weinig te lachen. Want zoals deze krant signaleert tiert het seksisme welig: ,,Denk maar aan Open VLD-nestor Patrick Dewael, die CD&V-kamerlid Katrien Partyka en plein public toebeet dat het ‘goed is dat ze af en toe op de knieën ligt’. Dat heeft een groot nadelig effect op vrouwen. Schrijfster Kristien Hemmerechts zegt hierover in de Standaard:

‘Ik word er ziek van. Letterlijk: misselijk. [...]  Studenten die ik een opmerking geef, hóór ik vaak denken: “Stom wijf.” Als vrouw word je minder au sérieux genomen. In de politiek, in de academische wereld, in de kunsten – noem maar op. Literaire generaties, bijvoorbeeld, worden nog altijd gedefinieerd in termen van de mannelijke auteurs. [...] Dat seksisme gaat echt niet zomaar verdwijnen. Mannen begrijpen gewoon niet wat het is, seksisme. Ze kunnen dat ook niet begrijpen, denk ik. Blanken zullen ook nooit ten volle beseffen wat racisme is, of hetero’s wat homobashing betekent. Je moet het aan den lijve ervaren om te weten hoe verwoestend het is.’

Zulke minachtende haat maakt ook dat vrouwen minder goed gaan presteren. Bijvoorbeeld in de wetenschap:

In my experience, women often enough get the not so subtle look.  It used to be as bad as “O, isn’t it cute that you are trying to have some confused thought.” Now it is for me more likely to be “What idiot thing does this old woman have to say?”  Sometimes it can be quite explicit, as when a young man said after I delivered an invited talk, “I hope you don’t think your little point affects anything Block has to say.”  It has always interested me that these sorts of things can affect my performance.  Its as though one acts in accord with others expectations.

En als die verwachting is ‘jij bent een stom wijf, je hoort hier niet, jij zult falen’, dan is de kans groter dat een vrouw zich niet thuis voelt, zich dom gaat voelen, op gaat zien tegen het waarmaken van haar ambities. Want als ze dat wil, hoeveel obstakels komt ze dan wel niet tegen? Dat lukt noooooit… Etcetera.

Het verlammende effect van subtiel seksisme wordt niet alleen duidelijk aan de hand van individuele anekdotes, maar blijkt ook uit wetenschappelijk onderzoek. Mensen zijn sociale wezens. Openlijke minachting neem je bewust waar. Vaak zorgt het ervoor dat de reden voor de akelige behandeling duidelijk is:

…voordat ze daaraan begonnen, maakte de man bij wie ze solliciteerden een paar opmerkingen tegen ze. Waren die ronduit vrouwonvriendelijk dan verslechterden de prestaties van de vrouwen niet. Sterker nog, in sommige gevallen deden ze het juist beter op de tests. De onderzoekers denken dat dit komt doordat vrouwen het openlijke seksisme niet op zichzelf betrokken. Misschien wilden ze zelfs die kerel wel een poepie laten ruiken en waren ze daardoor extra gedreven om het goed te doen.

Subtiel seksisme is echter minder merkbaar. Grotendeels onbewust neemt een vrouw waar dat de ander haar minacht, afwijst, maar ze heeft geen idee waarom omdat de signalen onder de radar blijven. Bij gebrek aan een duidelijke ‘ vijand’  gaan vrouwen aan zichzelf twijfelen, ontdekte sociaal-psycholoog Sezgin Cihangir van de universiteit Leiden:

Van de vrouwen die zogenaamd werden afgewezen omdat ze foute antwoorden hadden gegeven, kregen we een heel ander beeld. Ze zochten de oorzaak van hun afwijzing bij zichzelf, met als gevolg een slecht zelfbeeld en slechtere prestaties op bijvoorbeeld IQ-testen. Vooral mensen die een lage zelfwaardering hebben, vertoonden deze reactie. Het gevaar hiervan is dat slachtoffers in een vicieuze cirkel terecht komen: door subtiele discriminatie presteren ze slecht, waardoor de daders van discriminatie hun vooroordelen bevestigd zien.’

Cihangir, die promoveerde op zijn onderzoek naar subtiel seksisme, merkt dat slachtoffers vaak geen melding doen van discriminatie:

‘Slachtoffers zijn geneigd te ontkennen dat ze gediscrimineerd worden. Als je zegt dat je gediscrimineerd wordt, erken je immers dat je tot een sociale groep behoort die anderen als negatief evalueren. Bovendien worden klachten over discriminatie vaak als aanstellerij gezien. Dat zijn redenen waarom mensen vermoedens van discriminatie voor zich houden.

Logisch dus dat het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen zo weinig klachten over seksisme ontving. En dan hebben we het nog niet eens gehad over de angst om gezien te worden als een feministe, als je een klacht indient. (Oh, en als je de discriminatie door krijgt, wáág het niet om boos te worden. Da’s nog erger dan een klacht indienen. De omgeving kotst je massaal uit.)

Nogmaals, subtiel seksisme bij wet verbieden lijkt een heilloze zaak. Het plan van minister Milquet brengt echter discussie op gang. Zo’n discussie kan de aandacht vestigen op de vele manieren waarop seksisme zich manifesteert. Dat kan vervolgens bewustwording op gang brengen. Bij vrouwen en bij mannen. Misschien is dat zelfs effectiever dan een wet. Heeft de actie van Milquet toch nog zin.

Post a comment or leave a trackback: Trackback URL.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 49 andere volgers

%d bloggers like this: