Hannie Schaft kennen de meeste Nederlanders nog wel. Die vrouw die in het verzet zat, aanslagen pleegden op Duitsers, en vlak voor het einde van de tweede wereldoorlog geëxecuteerd werd. Ben Verbong maakte ‘Het meisje met het rode haar’ op basis van haar levensverhaal, en de meesten zullen die film wel gezien hebben. Maar Reina Prinsen Geerligs? Tilly de Vries? Elisabeth ten Boom? Geen idee. Terwijl dit toch ook vrouwen waren die in verzet kwamen. Hannie Schaft is slechts het topje van de ijsberg.
Verzetsheldin Reina Prinsen Geerligs.
Het duurde lang voordat vrouwen erkenning kregen voor hun activiteiten. Sterker nog, die activiteiten werden soms helemaal niet gezien. De Hannie Schaft Stichting opent de homepage van de site met de mededeling dat Duitsers vrouwen vooral zagen als moeders en huisvrouwen. Ze konden zich niet voorstellen dat vrouwen in verzet zouden komen, en al helemaal niet dat ze de wapens op zouden pakken. Terwijl beide gebeurde.
Ook de NPS signaleert dat vrouwen en verzet een lastige combinatie bleek in de hoofden van mensen. In de serie De Oorlog signaleert de omroep dat Nederlanders bijvoorbeeld het verbergen van onderduikers niet zagen als een daad van verzet. Daardoor kregen vrouwen die onderduikers hielpen, nauwelijks respect. Wat mensen zich niet realiseerden was dat het helpen van onderduikers 24 uur per dag doorging en levensgevaarlijk was. Wie betrapt werd kon rekenen op een enkeltje gevangenis en/of concentratiekamp.
Daarnaast kregen vrouwen die in het verzet gingen, te maken met opvattingen over de ‘natuurlijke aard van de vrouw’. De NPS:
Vrouwen hielpen met het vervalsen van Persoonsbewijzen, het drukken, verspreiden en redigeren van illegale bladen, met spioneren, met distributie van bonkaarten, het zoeken naar onderduikadressen en secretarieel werk. Dat was volgens velen ook ‘natuurlijk’: de vrouw was emotioneler en daardoor minder geschikt voor leidinggevende functies dan de meer rationeel ingestelde man, kon beter verzorgen en steunde en stimuleerde haar echtgenoot.
Binnen dat conservatieve klimaat, met zulke strikte rolpatronen, zochten Nederlandse vrouwen zich een weg. Op hun manier vochten ze tegen de bezetter. Sommigen overleefden het. Eén vrouw, Jos Mulder-Gemmeke, ontving zelfs de hoogste militaire onderscheiding voor haar werk: de Willemsorde. Dat was de erkenning voor jarenlang verzetskranten rondbrengen, en tussen vijandelijke troepen heen fietsen met microfiches vol strategische informatie. Ze overleed vorig jaar op haar 88ste.
Anderen stierven. Zoals Reina Prinsen Geerligs. Ze sloot zich aan bij een Amsterdamse verzetsgroep en pleegde aanslagen, onder andere op een hooggeplaatste Nederlandse politieman die verzetsstrijders verraade. De Duitsers wisten de verzetsgroep op te rollen. Ze transporteerden Geerligs naar kamp Sachsenhausen en executeerden haar daar in 1943. Ze was toen pas 21 jaar oud.
Oorlogsmonument Vrouwen uit het Verzet. Reina Prinsen Geerligs is één van de 21 namen op de sokkel.
De laatste jaren komt er steeds meer aandacht voor de rol van vrouwen in het verzet tijdens de tweede wereldoorlog. Deze moedige groep heeft eindelijk een monument gekregen, gelegen in de Aletta Jacobstuin in Heerhugowaard. Behalve de NPS besteedt ook Omroep Gelderland aandacht aan vrouwen. In een programma waarbij de oorlog herdacht wordt vanuit een nieuw perspectief komen ze eindelijk aan bod: de vrouwen die onderduikers hielpen, de vrouwen die als koerier werkten, Truus Oversteegen die in dezelfde verzetsgroep zat als Hannie Schaft en net als Schaft geëxecuteerd werd door de Duitsers.
De Zesde Clan wil deze vierde mei uiteraard aansluiten bij de algemene herdenking. Maar we zouden de Zesde Clan niet zijn als we daarbij niet extra letten op de vrouwen. Want ook die toonden leeuwenmoed.
