Eergevoel staat aan basis van sociale veranderingen

Eergevoel staat aan de basis van alle sociale en morele veranderingen. Dat is heel in het kort de centrale stelling van het boek The Honor Code van filosoof Kwame Appiah. De Zesde Clan spitste de oren omdat uit recensies al snel bleek dat de voorbeelden die Appiah onderzoekt, voor een deel bestaan uit problemen waar vrouwen specifiek mee te maken hebben. Zoals de praktijk van het voeten afbinden bij Chinese vrouwen, en eerwraak.

Kwame Appiah, Princeton University.

Appiah studeerde aan de universiteit van Cambridge, geeft tegenwoordig les aan de Princeton Universiteit en geldt als een van de meest vooraanstaande intellectuelen in de Verenigde Staten. Het begon hem op te vallen dat bepaalde maatschappelijke verschijnselen op een gegeven moment ophielden omdat ze belachelijk gevonden werden. Geen enkele man daagt een andere man bijvoorbeeld nog uit voor een duel met sabels of pistolen. Terwijl die gewoonte in de achttiende eeuw nog heel wat mannenlevens claimde. Hoe kan dat?

 In een interview voor Big Think geeft Appiah kort aan hoe eer een rol speelde in het afschaffen van voetbinden:

When the Chinese gave up foot binding it was because the Literati, the ruling class that was created by a system of national exams that ran the empire for a millennia, because they realized it was wrong, but they also realized that because it was wrong, it was leading to a dishonor to China.  It was leading to a contempt for the Chinese. That case allows me to make what I think is a very important point here, which is a concern for honor isn’t just a concern that you will be respected; it’s a concern that you be entitled to respect.

Niemand wil gezien worden als een primitieve engerd die er vreselijke praktijken op na houdt. En dus stopt een gewoonte als genoeg mensen zo naar je gaan kijken. Want je wil als persoon, als land, graag het respect genieten van de mensen en landen om je heen.

Dat inzicht biedt perspectieven voor Appiah’s vierde voorbeeld, eerwraak. Families proberen het respect van hun omgeving te behouden door iemand, meestal een vrouw, te vermoorden. Eergevoel is de kern van het verhaal, het is wat familieleden motiveert om hun eigen zusje of echtgenote om zeep te helpen. Wat als zo’n moord de familie-eer niet redt, maar juist verder beschadigt? Dan vervalt het motief om de moord te plegen, want je wil je eer juist hoog houden. Eerwraak wordt dan contra-productief.

Als dit inderdaad zo in elkaar zit, biedt dat niet alleen hoop voor eerwraak maar ook voor andere oneervolle praktijken. Vrouwen minder betalen voor hetzelfde werk alleen omdat ze vrouw zijn? Schaam je! Werkgevers die vrouwen proberen te dumpen zodra ze zwanger worden? Schaam je. Vrouwen onderwerpen aan afschuw en afkeuring zodra ze een paar kilo te zwaar wegen? Belachelijk, schaam je! Als genoeg mensen dit soort dingen echt niet meer vinden kunnen, en de afschuw het gaat winnen van de desinteresse, de gewoonte of de gemakzucht, houdt het op. De Zesde Clan gaat dit boek zeker lezen…

About these ads