Agora toont vernietiging van filosofe Hypathia

Agora, hier en daar nog te zien in de bioscoop, deed pijn. De film begint met een vakbekwame en zelfbewuste astronome en filosofe, Hypathia, die drukbezochte lessen geeft in de bibliotheek van Alexandrië. De film eindigt met diezelfde Hypathia, naakt, gestenigd door een woeste meute godsdienstfanaten die haar uitschelden voor hoer en heks. Halverwege de film zie je ook nog de plundering van de bibliotheek van Alexandrië.

Waarom zou je naar zoiets kijken? Omdat regisseur Amenábar in brede gebaren en met vloeiende camerabewegingen toont wat er gebeurt als mensen stoppen met nadenken en opgezweept door volksmenners aan het moorden en plunderen slaan. De Christenen winnen dus zij plegen de meeste misdaden, maar in feite maakt het niet uit. Joden stenigen Christenen, Christenen moorden de joden uit, vrouwen en kennis delven het onderspit.

Het hoogtepunt – liever gezegd dieptepunt – komt als de bisschop van Alexandrië zich bedreigd gaat voelen. Het lijkt erop dat de prefect van de stad en een hooggeplaatste geestelijke tot een vredesbestand zouden kunnen komen, dankzij de bemoeienissen van Hypathia.  In het bijzijn van de prefect gebruikt hij de kansel voor een explosieve preek, die duidelijk geen religieuze maar een politieke boodschap heeft: de vijand uitschakelen.

Wat de bisschop zegt is dat de bijbel vrouwen verbiedt zich met opsmuk te kleden of in het openbaar te spreken. Ze moeten stil zijn. En echte mannen, voegt hij daar aan toe, moeten niet naar vrouwen luisteren. Vrouwen zoals Hypathia, de heidense heks. Dat is het einde. Een christelijke meute pakt Hypathia op als ze op straat loopt. Ze sleuren haar naar de oude bibliotheek, nu een kerk, en maken haar af. De prefect moet het veld ruimen en de kerk grijpt definitief de macht in de stad.

In de aftiteling laat de regisseur nog even fijntjes weten hoe het afloopt. Die bisschop met zijn gepreek heette Cyrillus, en de kerk verklaarde hem heilig.  Van Hypathia weten we bijna niets, en van haar wetenschappelijke kennis is niets overgebleven.  Maar haar reputatie als vrouwelijke genie is overgeleverd en bekend tot op de dag van vandaag. Daar konden eeuwen van vrouwenhaat niets tegen uitrichten. En dat is een troostrijke gedachte.